બૃહત્સંહિતા · અધ્યાય 69

સ્નિગ્ધ^ઉન્નત^અગ્ર^તનુ^તામ્ર^નખૌ કુમાર્યાઃ
પાદૌ સમ^ઉપચિત^ચારુ^નિગૂઢ^ગુલ્ફૌ।
શ્લિષ્ટ^અઙ્ગુલી કમલ^કાન્તિ^તલૌ ચ યસ્યાસ્
તામ્ ઉદ્વહેદ્ યદિ ભુવો +અધિપતિત્વમ્ ઇચ્છેત્॥

મત્સ્ય^અઙ્કુશ^અબ્જ^યવ^વજ્ર^હલ^અસિ^ચિહ્ન^
અવસ્વેદનૌ મૃદુ^તલૌ ચરણૌ પ્રશસ્તૌ।
જઙ્ઘે ચ રોમ^રહિતે વિશિરે સુવૃત્તે
જાનુ^દ્વયં સમમ્ અનુલ્બણ^સન્ધિદેશમ્॥

ઊરૂ ઘનૌ કરિકર^પ્રતિમાવ્ અરોમાવ્
અશ્વત્થ^પત્ર^સદૃશં વિપુલં ચ ગુહ્યમ્।
શ્રોણી^લલાટમ્ ઉરુ^કૂર્મ^સમુન્નતં ચ
ગૂઢો મણિશ્ ચ વિપુલાં શ્રિયમ્ આદધાતિ॥

વિસ્તીર્ણ^માંસ^ઉપચિતો નિતમ્બઃ
ગુરુશ્ ચ ધત્તે રશના[ક્.રસના]^કલાપમ્।
નાભિર્ ગભીરા[ક્.ગમ્ભીરા] વિપુલ^અઙ્ગાનાં
પ્રદક્ષિણ^આવર્ત^ગતા *ચ શસ્તા[ક્.પ્રશસ્તા]॥

મધ્યં સ્ત્રિયાસ્ ત્રિ^વલિ^નાથમ્ અરોમશં ચ
વૃત્તૌ ઘનાવ્ અવિષમૌ કઠિનાવ્ ઉરસ્યૌ।
રોમ^પ્રવર્જિતમ્[ક્.અપવર્જિતમ્] ઉરો મૃદુ ચ^અઙ્ગનાનાં
ગ્રીવા ચ કમ્બુ^નિચિત^અર્થ^સુખાનિ દત્તે[ક્.ધત્તે]॥

બન્ધુજીવ^કુસુમ^ઉપમો +અધરો
માંસલો રુચિર^બિમ્બ^રૂપ^ભૃત્।
કુન્દ^કુડ્મલ^નિભાઃ સમા દ્વિજા
યોષિતાં પતિસુખ^અમિત^અર્થદાઃ॥

દાક્ષિણ્ય^યુક્તમ્ અશઠં પરપુષ્ટ^હંસ^
વલ્ગુ પ્રભાષિતમ્ અદીનમ્ અનલ્પ^સૌખ્યમ્।
નાસા સમા સમ^પુટા રુચિરા પ્રશસ્તા
દૃગ્^નીલ^નીરજ^દલ^દ્યુતિ^હારિણી ચ॥

નો સઙ્ગતે ન^અતિપૃથૂ ન લમ્બે શસ્તે ભ્રુવૌ બાલ^શશાઙ્ક^વક્રે।
અર્ધેન્દુ^સંસ્થાનમ્ અરોમશં ચ શસ્તં લલાટં ન નતં ન તુઙ્ગમ્॥

કર્ણ^યુગ્મમ્ અપિ યુક્ત^માંસલં શસ્યતે મ્ર્દુ *સમાહિતમ્ સમમ્[ક્.સમં સમાહિતમ્]।
સ્નિગ્ધ^નીલ^મૃદુ^કુઞ્ચિત^એકજા મૂર્ધજાઃ સુખ^કરાઃ સમં શિરઃ॥

ભૃઙ્ગાર^આસન^વાજિ^કુઞ્જર^રથ^શ્રીવૃક્ષ^યૂપ^ઇષુભિર્
માલા^કુણ્ડલ^ચામર^અઙ્કુશ^યવૈઃ શૈલૈર્ ધ્વજૈસ્ તોરણૈઃ।
મત્સ્ય^સ્વસ્તિક^વેદિકા^વ્યજનકૈઃ શઙ્ખ^આતપત્ર^અમ્બુજૈઃ
પાદે પાણિ^તલે +અથ વા[ક્.અપિ વા] યુવતયો ગચ્છન્તિ રાજ્ઞી^પદમ્॥

નિગૂઢ^મણિબન્ધનૌ તરુણ^પદ્મ^ગર્ભ^ઉપમૌ
કરૌ નૃપતિ^*યોષિતસ્[ક્.યોષિતાં] તનુ^વિકૃષ્ટ^પર્વ^અઙ્ગુલી।
ન નિમ્નમ્ અતિ ન^ઉન્નતં કર^તલં સુ^રેખા^અન્વિતં
કરોત્ય્ અવિધવાં ચિરં સુત^સુખ^અર્થ^સમ્ભોગિનીમ્॥

મધ્ય^અઙ્ગુલિં યા મણિબન્ધન^ઉત્થા
રેખા ગતા પાણિ^તલે +અઙ્ગનાયાઃ।
ઊર્ધ્વ^સ્થિતા પાદ^તલે +અથ વા યા
પુંસો +અથ વા રાજ્ય^સુખાય સા સ્યાત્॥

કનિષ્ઠિકા^મૂલ^ભવા ગતા યા
પ્રદેશિની^મધ્યમિક^અન્તરાલમ્।
કરોતિ રેખા પરમ^આયુષઃ સા
પ્રમાણમ્ ઊના તુ તદ્ ઊનમ્ આયુઃ॥

અઙ્ગુષ્ટ^મૂલે પ્રસવસ્ય રેખાઃ
પુત્રા બૃહત્યઃ પ્રમદાસ્ તુ તન્વ્યઃ।
અચ્છિન્ન^મધ્યા[ક્.દીર્ઘા] બૃહદ્^આયુષસ્[ક્.બૃહદાયુષાં] તાઃ
સ્વલ્પ^આયુષાં છિન્ન^લઘુ^પ્રમાણાઃ॥

ઇતિ^ઇદમ્ ઉક્તં શુભમ્ અઙ્ગનાનામ્
અતો વિપર્યસ્તમ્ અનિષ્ટમ્ ઉક્તમ્।
વિશેષતો +અનિષ્ટ^ફલાનિ યાનિ
સમાસતસ્ તાન્ય્ અનુકીર્તયામિ॥

કનિષ્ઠિકા વા તદ્^અનન્તરા વા
મહીં ન યસ્યાઃ શ્પૃશતિ સ્ત્રિયાઃ સ્યાત્।
ગતા^અથ વા^અઙ્ગુષ્ઠમ્ અતીત્ય યસ્યાઃ
પ્રદેશિની સા કુલટા +અતિપાપા॥

ઉદ્બદ્ધાભ્યામ્ પિણ્ડિકાભ્યામ્ શિરાલે
શુષ્કે જઙ્ઘે લોમશે[ક્.ઊ.રોમશે] ચ^અતિમાંસે
વામ^આવર્તં નિમ્નમ્ અલ્પં ચ ગુહ્યં
કુમ્ભ^આકારં ચ^ઉદરં દુઃખિતાનામ્॥

હ્રસ્વયા^અતિનિઃસ્વતા દીર્ઘયા કુલ^ક્ષયઃ।
ગ્રીવયા પૃથુ^ઉત્થયા યોષિતઃ પ્રચણ્ડતા॥

નેત્રે યસ્યાઃ કેકરે પિઙ્ગલે વા
સા દુઃશીલા શ્યાવ^લોલ^ઈક્ષણા ચ।
કૂપૌ યસ્યા ગણ્ડયોશ્ ચ સ્મિતેષુ
નિઃસન્દિગ્ધં બન્ધકીં તાં વદન્તિ॥

પ્રવિલમ્બિનિ દેવરં લલાટે
શ્વશુરં હન્ત્ય્ ઉદરે સ્ફિજોઃ પતિં ચ।
અતિરોમ^ચય^અન્વિત^ઉત્તર^ઓષ્ઠી
ન શુભા ભર્તુર્ અતીવ યા ચ દીર્ઘા॥

સ્તનૌ સરોમૌ મલિન^ઉલ્બણૌ ચ
ક્લેશં દધાતે વિષમૌ ચ કર્ણૌ।
સ્થૂલાઃ કરાલા વિષમાશ્ ચ દન્તાઃ
ક્લેશાય ચૌર્યાય ચ કૃષ્ણ^માંસાઃ॥

ક્રવ્યાદ^રૂપૈર્ વૃક^કાક^કઙ્ક^
સરીસૃપ^ઉલૂક^સમાન^ચિહ્નૈઃ
શુષ્કૈઃ શિરાલૈર્ વિષમૈશ્ ચ હસ્તૈર્
ભવન્તિ નાર્યઃ સુખ^વિત્ત^હીનાઃ॥

યા તુ^ઉત્તરોષ્ઠેન સમુન્નતેન
રૂક્ષ^અગ્ર^કેશી કલહ^પ્રિયા સા।
પ્રાયો વિરૂપાસુ ભવન્તિ દોષા
યત્ર^આકૃતિસ્ તત્ર ગુણા વસન્તિ॥

પાદૌ સગુલ્ફૌ પ્રથમં પ્રદિષ્ટૌ જઙ્ઘે દ્વિતીયં તુ સ^જાનુ^ચક્રે।
મેઢ્ર^ઊરુ^મુષ્કં ચ તતસ્ તૃતીયં નાભિઃ કટિશ્ ચ^એવ[ક્.ચ ઇતિ] ચતુર્થમ્ આહુઃ॥

ઉદરં કથયન્તિ પઞ્ચમં હૃદયં ષષ્ઠમ્ અતસ્ સ્તન^અન્વિતમ્।
અથ સપ્તમમ્ અંસજત્રુણી કથયન્ત્ય્ અષ્ટમમ્ ઓષ્ઠ^કન્ધરે॥

નવમં નયને ચ સ^ભ્રુણી સ^લલાટં દશમં શિરસ્ તથા।
અશુભેષ્વ્ અશુભં દશાફલં ચરણ^આદ્યેષુ શુભેષુ શોભનમ્॥
70 વસ્ત્રચ્છેદલક્ષણાધ્યાયઃ
70.01અબ્[ક્.71.6અબ્]। પ્રભૂત^વસ્ત્રદા^અશ્વિની ભરણ્ય્ અથ^અપહારિણી।
70.01ચ્દ્[ક્.71.6ચ્દ્]। પ્રદહ્યતે +અગ્નિદૈવતે પ્રજેસ્વરે +અર્થ^સિદ્ધયઃ॥
70.02અબ્[ક્.71.7અબ્]। મૃગે તુ મૂષકાદ્ ભયં વ્યસુત્વમ્ એવ શાઙ્કરે।
70.02ચ્દ્[ક્.71.7ચ્દ્]। પુનર્વસૌ શુભ^આગમસ્ તદ્^અગ્રભે ધનૈર્ યુતિઃ॥
70.03અબ્[ક્.71.8અબ્]। ભુજઙ્ગ^ભે વિલુપ્યતે મઘાસુ મૃત્યુમ્ આદિશેત્।
70.03ચ્દ્[ક્.71.8ચ્દ્]। ભગ^આહ્વયે નૃપાદ્ ભયં ધન^આગમાય ચ^ઉત્તરા॥
70.04અબ્[ક્.71.9અબ્]। કરેણ કર્મ^સિદ્ધયઃ શુભ^આગમસ્ તુ ચિત્રયા।
70.04ચ્દ્[ક્.71.9ચ્દ્]। શુભં ચ ભોજ્યમ્ આનિલે દ્વિ^દૈવતે જન^પ્રિયઃ॥
70.05અબ્[ક્.71.10અબ્]। સુહૂદ્યુતિશ્[ક્.ઊ.સુહૃદ્યુતિશ્] ચ મિત્રભે તદ્^અગ્ર^ભે[ક્.પુરન્દરે] +અમ્બર^ક્ષયઃ।
70.05ચ્દ્[ક્.71.10ચ્દ્]। જલ^પ્લુતિશ્ ચ નૈરૃતે રુજો જલાધિ^દૈવતે॥
70.06અબ્[ક્.71.11અબ્]। મિષ્ટમ્ અન્નમ્ અપિ વૈશ્વ^દૈવતે વૈષ્ણવે ભવતિ નેત્ર^રોગતા।
70.06ચ્દ્[ક્.71.11ચ્દ્]। ધાન્ય^લબ્ધિર્[ક્.લબ્ધિમ્] અપિ[ક્.અથ] વાસવે[ક્.વિશ્વદૈવતે] વિદુર્ વારુણે વિષ^કૃતં મહદ્ભયમ્॥
70.07અ[ક્.71.12અ] ભદ્રપદાસુ ભયં સલિલ^ઉત્થં
70.07બ્[ક્.71.12બ્] તત્ પરતશ્ ચ ભવેત્ સુત^લબ્ધિઃ।
70.07ચ્[ક્.71.12ચ્] રત્ન^યુતિં કથયન્તિ ચ પૌષ્ણે
70.07દ્[ક્.71.12દ્] યો +અભિનવ^અમ્બરમ્ ઇચ્છતિ ભોક્તુમ્॥
[ક્.71.13અબ્। વિપ્ર^મતાદ્ અથ ભૂપતિ^દત્તં યચ્ ચ વિવાહ^વિધાવ્ અભિલબ્ધમ્।
ક્.71.13ચ્દ્। તેષુ ગુણૈ રહિતેષ્વ્ અપિ ભોક્તું નૂતનમ્ અમ્બરમિષ્ટફલં સ્યાત્॥]
70.08અબ્[ક્.71.14અબ્]। ભોક્તું નવ^અમ્બરં શસ્તમ્ ઋક્ષે +અપિ ગુણ^વર્જિતે।
70.08ચ્દ્[ક્.71.14ચ્દ્]। વિવાહે રાજ^સમ્માને બ્રહ્મણાણાં ચ સમ્મતે॥
70.09અબ્[ક્.71.1અબ્]। વસ્ત્રસ્ય કોણેષુ વસન્તિ દેવા નરાશ્ ચ પાશાન્ત^દશાન્ત^મધ્યે।
70.09ચ્દ્[ક્.71.1ચ્દ્]। શેષાસ્ ત્રયશ્ ચ^અત્ર નિશાચરાંશાસ્ તથ^એવ શય્યા^આસન^પાદુકાસુ॥
70.10અબ્[ક્.71.2અબ્]। લિપ્તે મષી^ગોમય^કર્દમ^આદ્યૈશ્ છિન્ને પ્રદગ્ધે સ્ફુટિતે ચ વિન્દ્યાત્।
70.10ચ્દ્[ક્.71.2ચ્દ્]। પુષ્ટં નવે +અલ્પ^અલ્પતરં ચ ભુક્તે પાપં શુભં ચ^અધિકમ્ ઉત્તરીયે॥
70.11અબ્[ક્.71.3અબ્]। રુગ્^રાક્ષસ^અંશેસ્વ્ અથ વા +અપિ મૃત્યુઃ પુઞ્^જન્મ^તેજશ્ ચ મનુષ્ય^ભાગે।
70.11ચ્દ્[ક્.71.3ચ્દ્]। ભાગે +અમરાણામ્ અથ ભોગ^વૃદ્ધિઃ પ્રાન્તેષુ સર્વત્ર વદન્ત્ય્ અનિષ્ટમ્॥
70.12અબ્[ક્.71.4અબ્]। કઙ્ક^પ્લવ^ઉલૂક^કપોત^કાક^ક્રવ્યાદ^ગોમાયુ^ખર^ઉષ્ટ્ર^સર્પૈઃ।
70.12ચ્દ્[ક્.71.4ચ્દ્]। છેદ^આકૃતિર્ દૈવત^ભાગગા^અપિ પુંસાં ભયં મૃત્યુ^સમં કરોતિ॥
70.13અબ્[ક્.71.5અબ્]। છત્ર^ધ્વજ^સ્વસ્તિક^વર્ધમાન^શ્રીવૃક્ષ^કુમ્ભ^અમ્બુજ^તોરણ^આદ્યૈઃ।
70.13ચ્દ્[ક્.71.5ચ્દ્]। છેદ^આકૃતિર્ નૈરૃત^ભાગગા^અપિ પુંસાં વિધત્તે ન ચિરેણ લક્ષ્મીમ્॥
71 ચામરલક્ષણાધ્યાયઃ