Brihat Samhita · Chapter 21
annaṃ jagataḥ prāṇāḥ prāvṛṭkālasya cānnam āyattam/
yasmād ataḥ parīkṣyaḥ prāvṛṭkālaḥ prayatnena//
tallakṣaṇāni munibhir yāni nibaddhāni tāni dṛṣṭvā^idam/
kriyate garga^parāśara^kāśyapa^*vajra^ādi[K.vātsyādi]racitāni//
daivavid avihitacitto[K.avahitacitto] dyuniśaṃ yo garbhalakṣaṇe bhavati/
tasya muner iva vāṇī na bhavati mithyāmbunirdeśe//
kiṃ vātaḥ param anyat^*śāstrajyāyo[K.śāstraṃ jyāyo] +asti yad viditvā^eva/
pradhvaṃsiny api kāle trikāladarśī kalau bhavati//
ke cid vadanti *kārtika[K.kārttika]śuklāntam atītya garbhadivasāḥ syuḥ/
na *ca[K.tu] tanmataṃ bahūnāṃ garga^ādīnāṃ mataṃ vakṣye//
*mārgaśiraḥsita[K.mārgaśiraśukla]pakṣa^pratipat^prabhṛti kṣapākare +aṣāḍhām/
pūrvāṃ vā samupagate garbhāṇāṃ lakṣaṇam jñeyam//
yannakṣatram upagate garbhaś candre bhavet sa candravaśāt/
pañcanavate dinaśate tatra^eva prasavam āyāti//
sita^pakṣa^bhavāḥ kṛṣṇe śukle kṛṣṇā dyusambhavā rātrau/
naktaṃprabhavāś cāhani sandhyājātāś ca sandhyāyām//
mṛgaśīrṣādyā garbhā mandaphalāḥ pauṣaśuklajātāś ca/
pauṣasya kṛṣṇa^pakṣeṇa nirdiśet^śrāvaṇasya sitam//
māghasitotthā garbhāḥ śrāvaṇakṛṣṇe prasūtim āyānti/
māghasya kṛṣṇa^pakṣeṇa nirdiśed bhādrapadaśuklam//
phālguna^śukla^samutthā bhādrapadasya^asite vinirdeśyāḥ/
tasyaiva kṛṣṇa^pakṣa^udbhavās tu ye te +aśvayuk^śukle//
caitra^sita^pakṣa^jātāḥ kṛṣṇe +aśvayujasya vāridā garbhāḥ/
caitra^asita^sambhūtāḥ *kārtika^śukle[K.kārttikaśukle] +abhivarṣanti//
pūrva^udbhūtāḥ paścād aparotthāḥ prāg bhavanti jīmūtāḥ/
śeṣāsv api dikṣv evaṃ viparyayo bhavati vāyoś ca//
hlādi^mṛdu^udak^śiva^śakra^dig^bhavo māruto viyad^vimalam/
snigdha^sita^bahula^pariveṣa^parivṛtau hima^*mayakhārkau[K.ū.mayūkhārkau]//
pṛthu^bahula^snigdha^ghanaṃ ghana^sūcī^kṣuraka^lohita^abhra^yutam/
kākāṇḍa^mecaka^ābhaṃ viyad^viśuddha^indu^nakṣatram//
suracāpa^mandra^garjita^vidyut^*pratisūryakā[K.pratisūryakāḥ] śubhā sandhyā/
śaśi^śiva^śakra^āśāsthāḥ śāntaravāḥ pakṣi^mṛga^saṅghāḥ//
vipulāḥ pradakṣiṇa^carāḥ snigdha^mayūkhā grahā nirupasargāḥ/
taravaś ca nirupasṛṣṭa^aṅkurā naracatuṣpadā hṛṣṭāḥ//
garbhāṇāṃ puṣṭikarāḥ sarveṣām eva yo +atra tu viśeṣaḥ/
svartu^svabhāva^janito garbha^*vivṛddhyai[K.vivṛddhau] tam abhidhāsye//
pauṣe samārgaśīrṣe sandhyārāgo +ambudāḥ sapariveṣāḥ/
nātyarthaṃ mṛgaśīrṣe śītaṃ pauṣe +atihimapātaḥ//
māghe prabalo vāyus tuṣārakaluṣadyutī raviśaśāṅkau/
atiśītaṃ saghanasya ca bhānor astodayau dhanyau//
phālgunamāse rūkṣaś caṇḍaḥ pavano +abhra^samplavāḥ snigdhāḥ/
pariveṣāś cāsakalāḥ kapilas tāmro raviś ca śubhaḥ//
pavana^ghana^vṛṣṭi^yuktāś caitre garbhāḥ śubhāḥ sapariveṣāḥ/
ghanapavanasalilavidyutstanitaiś ca hitāya vaiśākhe//
muktā^rajata^nikāśās^tamāla^nīlotpala^añjana^ābhāsaḥ/
jalacarasattvākārā grabheṣu ghanāḥ prabhūtajalāḥ//
tīvradivākarakiraṇābhitāpitā mandamārutā jaladāḥ/
ruṣitā iva dhārābhir visṛjanty ambhaḥ prasavakāle//
garbha^upaghāta^liṅgāny ulkā^aśani^pāṃśupāta^digdāhaḥ/
kṣitikampa^khapura^kīlaka^ketu^graha^yuddha^nirghātāḥ//
rudhira^ādi^vṛṣṭi^vaikṛta^parigha^indradhanūṃṣi darśanaṃ rāhoḥ/
ity utpātair etais trividhaiś cānyair hato garbhaḥ//
svartu^svabhāva^janitaiḥ sāmānyair yaiś ca lakṣaṇair vṛddhiḥ/
garbhāṇām viparītais tair eva viparyayo bhavati//
bhadrapadā^dvaya^viśvāmbu*deva[K.daiva]paitāmaheṣv atha ṛkṣeṣu/
sarveṣv ṛtuṣu vivṛddho garbho bahutoyado bhavati//
śatabhiṣag^āśleṣā^ārdrā^svāti^maghā^saṃyutaḥ śubho garbhaḥ/
puṣṇāti bahūn divasān hanty utpātair hatas trividhaiḥ//
mṛgamāsa^ādiṣv aṣṭau ṣaṭ ṣoḍaśa viṃśatiś caturyuktā/
viṃśatir atha divasa^trayam ekatama^ṛkṣeṇa pañcabhyaḥ//
21.31ab[K.21.35ab]/ pañca^nimittaiḥ śata^yojanaṃ tad^ardha^ardham ekahānyā +ataḥ/
21.31cd[K.21.35cd]/ varṣati *pañcanimittād[K.pañcasamantād] rūpeṇa^ekena yo garbhaḥ//
21.32ab[K.21.36ab]/ droṇaḥ pañcanimitte garbhe trīṇy āḍhakāni pavanena/
21.32cd[K.21.36cd]/ ṣaḍ vidyutā navābhraiḥ stanitena dvādaśa prasave//
krūra^graha^saṃyukte karakā^aśani^matsya^varṣadā garbhāḥ/
śaśini ravau vā śubhasaṃyuta^īkṣite bhūrivṛṣṭikarāḥ//
grabhasamaye +ativṛṣṭir garbha^abhāvāya nirnimitta^kṛtā/
droṇāṣṭāṃśe +abhyadhike vṛṣṭe garbhaḥ sruto bhavati//
garbhaḥ puṣṭaḥ prasave graha^upaghāta^ādibhir yadi na vṛṣṭaḥ/
ātmīya^garbha^samaye karakā^miśraṃ dadāty ambhaḥ//
kāṭhinyaṃ yāti yathā cira^kāla^dhṛtaṃ payaḥ payasvinyāḥ/
kāla^atītaṃ tadvat salilaṃ kāṭhinyam upayāti//
pavana^salila^vidyud^garjitā^abhra^anvito yaḥ
sa bhavati bahutoyaḥ pañca^rūpa^abhyupetaḥ/
visṛjati yadi toyaṃ garbhakāle +atibhūri
prasava^samayam itvā śīkara^ambhaḥ karoti//
22 garbhadhāraṇādhyāyaḥ
Original text: Bṛhatsaṃhitā · Edition: of A.V.Tripathi (Sarasvati Bhavan Granthamala Edition) with reference to H.Kern's text and his translation [variants marked by K. & K's tr.] and Utpala's commentary [marked by U.] · Data entry Michio Yano Mizue Sugita · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0