Language

ENहिગુ
Scripture Library

Brihat Samhita · Chapter 21

21.01

annaṃ jagataḥ prāṇāḥ prāvṛṭkālasya cānnam āyattam/
yasmād ataḥ parīkṣyaḥ prāvṛṭkālaḥ prayatnena//

21.02

tallakṣaṇāni munibhir yāni nibaddhāni tāni dṛṣṭvā^idam/
kriyate garga^parāśara^kāśyapa^*vajra^ādi[K.vātsyādi]racitāni//

21.03

daivavid avihitacitto[K.avahitacitto] dyuniśaṃ yo garbhalakṣaṇe bhavati/
tasya muner iva vāṇī na bhavati mithyāmbunirdeśe//

21.04

kiṃ vātaḥ param anyat^*śāstrajyāyo[K.śāstraṃ jyāyo] +asti yad viditvā^eva/
pradhvaṃsiny api kāle trikāladarśī kalau bhavati//

21.05

ke cid vadanti *kārtika[K.kārttika]śuklāntam atītya garbhadivasāḥ syuḥ/
na *ca[K.tu] tanmataṃ bahūnāṃ garga^ādīnāṃ mataṃ vakṣye//

21.06

*mārgaśiraḥsita[K.mārgaśiraśukla]pakṣa^pratipat^prabhṛti kṣapākare +aṣāḍhām/
pūrvāṃ vā samupagate garbhāṇāṃ lakṣaṇam jñeyam//

21.07

yannakṣatram upagate garbhaś candre bhavet sa candravaśāt/
pañcanavate dinaśate tatra^eva prasavam āyāti//

21.08

sita^pakṣa^bhavāḥ kṛṣṇe śukle kṛṣṇā dyusambhavā rātrau/
naktaṃprabhavāś cāhani sandhyājātāś ca sandhyāyām//

21.09

mṛgaśīrṣādyā garbhā mandaphalāḥ pauṣaśuklajātāś ca/
pauṣasya kṛṣṇa^pakṣeṇa nirdiśet^śrāvaṇasya sitam//

21.10

māghasitotthā garbhāḥ śrāvaṇakṛṣṇe prasūtim āyānti/
māghasya kṛṣṇa^pakṣeṇa nirdiśed bhādrapadaśuklam//

21.11

phālguna^śukla^samutthā bhādrapadasya^asite vinirdeśyāḥ/
tasyaiva kṛṣṇa^pakṣa^udbhavās tu ye te +aśvayuk^śukle//

21.12

caitra^sita^pakṣa^jātāḥ kṛṣṇe +aśvayujasya vāridā garbhāḥ/
caitra^asita^sambhūtāḥ *kārtika^śukle[K.kārttikaśukle] +abhivarṣanti//

21.13

pūrva^udbhūtāḥ paścād aparotthāḥ prāg bhavanti jīmūtāḥ/
śeṣāsv api dikṣv evaṃ viparyayo bhavati vāyoś ca//

21.14

hlādi^mṛdu^udak^śiva^śakra^dig^bhavo māruto viyad^vimalam/
snigdha^sita^bahula^pariveṣa^parivṛtau hima^*mayakhārkau[K.ū.mayūkhārkau]//

21.15

pṛthu^bahula^snigdha^ghanaṃ ghana^sūcī^kṣuraka^lohita^abhra^yutam/
kākāṇḍa^mecaka^ābhaṃ viyad^viśuddha^indu^nakṣatram//

21.16

suracāpa^mandra^garjita^vidyut^*pratisūryakā[K.pratisūryakāḥ] śubhā sandhyā/
śaśi^śiva^śakra^āśāsthāḥ śāntaravāḥ pakṣi^mṛga^saṅghāḥ//

21.17

vipulāḥ pradakṣiṇa^carāḥ snigdha^mayūkhā grahā nirupasargāḥ/
taravaś ca nirupasṛṣṭa^aṅkurā naracatuṣpadā hṛṣṭāḥ//

21.18

garbhāṇāṃ puṣṭikarāḥ sarveṣām eva yo +atra tu viśeṣaḥ/
svartu^svabhāva^janito garbha^*vivṛddhyai[K.vivṛddhau] tam abhidhāsye//

21.19

pauṣe samārgaśīrṣe sandhyārāgo +ambudāḥ sapariveṣāḥ/
nātyarthaṃ mṛgaśīrṣe śītaṃ pauṣe +atihimapātaḥ//

21.20

māghe prabalo vāyus tuṣārakaluṣadyutī raviśaśāṅkau/
atiśītaṃ saghanasya ca bhānor astodayau dhanyau//

21.21

phālgunamāse rūkṣaś caṇḍaḥ pavano +abhra^samplavāḥ snigdhāḥ/
pariveṣāś cāsakalāḥ kapilas tāmro raviś ca śubhaḥ//

21.22

pavana^ghana^vṛṣṭi^yuktāś caitre garbhāḥ śubhāḥ sapariveṣāḥ/
ghanapavanasalilavidyutstanitaiś ca hitāya vaiśākhe//

21.23

muktā^rajata^nikāśās^tamāla^nīlotpala^añjana^ābhāsaḥ/
jalacarasattvākārā grabheṣu ghanāḥ prabhūtajalāḥ//

21.24

tīvradivākarakiraṇābhitāpitā mandamārutā jaladāḥ/
ruṣitā iva dhārābhir visṛjanty ambhaḥ prasavakāle//

21.25

garbha^upaghāta^liṅgāny ulkā^aśani^pāṃśupāta^digdāhaḥ/
kṣitikampa^khapura^kīlaka^ketu^graha^yuddha^nirghātāḥ//

21.26

rudhira^ādi^vṛṣṭi^vaikṛta^parigha^indradhanūṃṣi darśanaṃ rāhoḥ/
ity utpātair etais trividhaiś cānyair hato garbhaḥ//

21.27

svartu^svabhāva^janitaiḥ sāmānyair yaiś ca lakṣaṇair vṛddhiḥ/
garbhāṇām viparītais tair eva viparyayo bhavati//

21.28

bhadrapadā^dvaya^viśvāmbu*deva[K.daiva]paitāmaheṣv atha ṛkṣeṣu/
sarveṣv ṛtuṣu vivṛddho garbho bahutoyado bhavati//

21.29

śatabhiṣag^āśleṣā^ārdrā^svāti^maghā^saṃyutaḥ śubho garbhaḥ/
puṣṇāti bahūn divasān hanty utpātair hatas trividhaiḥ//

21.30

mṛgamāsa^ādiṣv aṣṭau ṣaṭ ṣoḍaśa viṃśatiś caturyuktā/
viṃśatir atha divasa^trayam ekatama^ṛkṣeṇa pañcabhyaḥ//
21.31ab[K.21.35ab]/ pañca^nimittaiḥ śata^yojanaṃ tad^ardha^ardham ekahānyā +ataḥ/
21.31cd[K.21.35cd]/ varṣati *pañcanimittād[K.pañcasamantād] rūpeṇa^ekena yo garbhaḥ//
21.32ab[K.21.36ab]/ droṇaḥ pañcanimitte garbhe trīṇy āḍhakāni pavanena/
21.32cd[K.21.36cd]/ ṣaḍ vidyutā navābhraiḥ stanitena dvādaśa prasave//

21.33

krūra^graha^saṃyukte karakā^aśani^matsya^varṣadā garbhāḥ/
śaśini ravau vā śubhasaṃyuta^īkṣite bhūrivṛṣṭikarāḥ//

21.34

grabhasamaye +ativṛṣṭir garbha^abhāvāya nirnimitta^kṛtā/
droṇāṣṭāṃśe +abhyadhike vṛṣṭe garbhaḥ sruto bhavati//

21.35

garbhaḥ puṣṭaḥ prasave graha^upaghāta^ādibhir yadi na vṛṣṭaḥ/
ātmīya^garbha^samaye karakā^miśraṃ dadāty ambhaḥ//

21.36

kāṭhinyaṃ yāti yathā cira^kāla^dhṛtaṃ payaḥ payasvinyāḥ/
kāla^atītaṃ tadvat salilaṃ kāṭhinyam upayāti//

21.37

pavana^salila^vidyud^garjitā^abhra^anvito yaḥ
sa bhavati bahutoyaḥ pañca^rūpa^abhyupetaḥ/
visṛjati yadi toyaṃ garbhakāle +atibhūri
prasava^samayam itvā śīkara^ambhaḥ karoti//
22 garbhadhāraṇādhyāyaḥ

Original text: Bṛhatsaṃhitā · Edition: of A.V.Tripathi (Sarasvati Bhavan Granthamala Edition) with reference to H.Kern's text and his translation [variants marked by K. & K's tr.] and Utpala's commentary [marked by U.] · Data entry Michio Yano Mizue Sugita · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc