Brihat Samhita · Chapter 19
sarvatra bhūr viralasasyayutā vanāni
daivād bibhakṣayiṣudaṃṣṭrisamāvṛtāni/
*nadyaś[K.syandanti] ca naiva *hi[K.ca] payaḥ pracuraṃ *sravanti[K.sravantyo]
rugbheṣajāni na tathātibalānvitāni//
tīkṣṇaṃ tapaty aditijaḥ śiśire +api kāle
nātyambudā jalamuco +acalasannikāśāḥ/
naṣṭaprabha^ṛkṣagaṇa^śīta^karaṃ nabhaś ca
sīdanti tāpasakulāni sagokulāni//
hasty^aśva^pattimad asahyabalair upetā
bāṇa^āsana^asi^muśala^atiśayāś caranti/
ghnanto nṛpā yudhi nṛpa^anucaraiś ca deśān
saṃvatsare dinakarasya dine +atha māse//
vyāptaṃ nabhaḥ pracalita^acala^sannikāśair
vyāla^añjana^ali^gavala^cchavibhiḥ payodaiḥ/
gāṃ pūrayadbhir akhilām amalābhir adbhir
*utkaṇṭhitena[K.utkaṇṭhakena] guruṇā dhvanitena cāśāḥ//
toyāni padma^kumuda^utpalavanty atīva
phulladrumāṇy upavanāny alināditāni/
gāvaḥ prabhūtapayaso nayanābhirāmā
rāmā ratair avirataṃ ramayanti rāmān//
godhūma^śāli^yava^dhānya^vara^ikṣu^vāṭā
bhūḥ pālyate nṛpatibhir nagara^ākara^āḍhyā/
cityaṅkitā kratuvareṣṭivighuṣṭanādā
saṃvatsare śiśiragor abhisampravṛtte//
vātoddhataś carati vahnir atipracaṇḍo
grāmān vanāni nagarāṇi ca sandidhakṣuḥ/
hāhā^iti dasyugaṇapātahatā raṭanti
niḥsvīkṛtā vipaśavo bhuvi martyasaṃghāḥ//
abhyunnatā viyati saṃhatamūrtayo +api
muñcanti *kutra cid[K.na kva cid] apaḥ pracuraṃ payodāḥ/
sīmni prajātam api śoṣam upaiti sasyaṃ
niṣpannam apy avinayād apare haranti//
bhūpā na samyagabhipālanasaktacittāḥ
pittottharukpracuratā bhujagaprakopaḥ/
evaṃvidhair *upahṛtā[K.ū.upahatā] bhavati prajā^iyaṃ
saṃvatsare +avanisutasya vipannasasyā//
māyā^indrajāla^kuhaka^ākara^nāgarāṇāṃ
gāndharva^lekhya^gaṇita^astravidāṃ ca vṛddhiḥ/
piprīṣayā nṛpatayo +adbhutadarśanāni
ditsanti tuṣṭijananāni parasparebhyaḥ//
*vārtā[K.vārttā] jagaty avitathā vikalā trayī ca
samyak caraty api manor iva daṇḍanītiḥ/
*adhyakṣara[K.adhyakṣaraṃ]svabhiniviṣṭadhiyo *+api[K.atra] ke cid
ānvīkṣikīṣu ca paraṃ padamīhamānāḥ//
hāsyajña^dūta^kavi^bāla^napuṃsakānāṃ
yuktijña^setu^jala^parvata^vāsināṃ ca/
hārdiṃ karoti mṛgalāñchanajaḥ svake +abde
māse +atha vā *pracuratā[K.pracuratāṃ] bhuvi ca^auṣadhīnām//
dhvanir uccarito +adhvare dyugāmī
vipulo yajñamuṣāṃ manāṃsi bhindan/
vicaraty aniśaṃ dvijottamānāṃ
hṛdaya^ānanda^karo +adhvarāṃśabhājām//
kṣitir uttama^sasyavaty aneka^dvipa^patty^aśva^dhana^uru^gokula^āḍhyā/
kṣitipair abhipālanapravṛddhā dyucaraspardhijanā tadā vibhāti//
vividhair viyad unnataiḥ payodair vṛtam urvīṃ payasābhitarpayadbhiḥ/
surarājaguroḥ śubhe *tu[K.atra] varṣe bahusasyā kṣitir uttama^ṛddhiyuktā//
śāli^ikṣumaty api dharā dharaṇīdhara^ābha^
dhārādhara^ujjhita^payaḥ^paripūrṇa^vaprā/
śrīmat^saroruha^tata^ambu^taḍāga^kīrṇā
yoṣā^iva bhāty abhinava^ābharaṇa^ujjvala^aṅgī//
kṣatraṃ kṣitau kṣapita^bhūri^bala^ari^pakṣam
udghuṣṭa^naika^jaya^śabda^virāvitāśam/
saṃhṛṣṭa^śiṣṭa^jana^duṣṭa^vinaṣṭa^vargāṃ
gāṃ pālayanty avanipā nagarākarāḍhyām//
pepīyate madhu madhau saha kāminībhir
jegīyate śravaṇahāri sa^veṇu^vīṇam/
bobhujyate +atithisuhṛtsvajanaiḥ sahānnam
abde sitasya madanasya jayāvaghoṣaḥ//
*udvṛtta[U.uddhata]^dasyugaṇabhūriraṇākulāni
rāṣṭrāṇy anekapaśuvittavinākṛtāni/
rorūyamāṇa^hata^bandhujanair janaiś ca
roga^uttamākulakulāni bubhukṣayā ca//
vātoddhatāmbudharavarjitam antarikṣam
ārugṇanaikaviṭapaṃ ca dharātalaṃ dyauḥ/
naṣṭārkacandrakiraṇātirajo +avanaddhā
toyāśayāś ca vijalāḥ sarito +api tanvyaḥ//
jātāni kutra cid atoyatayā vināśam
ṛcchanti puṣṭim aparāṇi jalokṣitāni/
sasyāni mandam abhivarṣati *vṛtra^śatrur[K.vṛtraśatrau]
varṣe divākarasutasya sadā pravṛtte//
aṇur apaṭumayūkho nīcago +anyair jito vā
na sakalaphaladātā puṣṭido +ato +anyathā yaḥ/
yad aśubham aśubhe +abde māsajaṃ tasya vṛddhiḥ
śubhaphalam api ca^evaṃ yāpyam anyonyatāyām//
20 grahaśṛṅgāṭakādhyāyaḥ
Original text: Bṛhatsaṃhitā · Edition: of A.V.Tripathi (Sarasvati Bhavan Granthamala Edition) with reference to H.Kern's text and his translation [variants marked by K. & K's tr.] and Utpala's commentary [marked by U.] · Data entry Michio Yano Mizue Sugita · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0