બૃહત્સંહિતા · અધ્યાય 19

સર્વત્ર ભૂર્ વિરલસસ્યયુતા વનાનિ
દૈવાદ્ બિભક્ષયિષુદંષ્ટ્રિસમાવૃતાનિ।
*નદ્યશ્[ક્.સ્યન્દન્તિ] ચ નૈવ *હિ[ક્.ચ] પયઃ પ્રચુરં *સ્રવન્તિ[ક્.સ્રવન્ત્યો]
રુગ્ભેષજાનિ ન તથાતિબલાન્વિતાનિ॥

તીક્ષ્ણં તપત્ય્ અદિતિજઃ શિશિરે +અપિ કાલે
નાત્યમ્બુદા જલમુચો +અચલસન્નિકાશાઃ।
નષ્ટપ્રભ^ઋક્ષગણ^શીત^કરં નભશ્ ચ
સીદન્તિ તાપસકુલાનિ સગોકુલાનિ॥

હસ્ત્ય્^અશ્વ^પત્તિમદ્ અસહ્યબલૈર્ ઉપેતા
બાણ^આસન^અસિ^મુશલ^અતિશયાશ્ ચરન્તિ।
ઘ્નન્તો નૃપા યુધિ નૃપ^અનુચરૈશ્ ચ દેશાન્
સંવત્સરે દિનકરસ્ય દિને +અથ માસે॥

વ્યાપ્તં નભઃ પ્રચલિત^અચલ^સન્નિકાશૈર્
વ્યાલ^અઞ્જન^અલિ^ગવલ^ચ્છવિભિઃ પયોદૈઃ।
ગાં પૂરયદ્ભિર્ અખિલામ્ અમલાભિર્ અદ્ભિર્
*ઉત્કણ્ઠિતેન[ક્.ઉત્કણ્ઠકેન] ગુરુણા ધ્વનિતેન ચાશાઃ॥

તોયાનિ પદ્મ^કુમુદ^ઉત્પલવન્ત્ય્ અતીવ
ફુલ્લદ્રુમાણ્ય્ ઉપવનાન્ય્ અલિનાદિતાનિ।
ગાવઃ પ્રભૂતપયસો નયનાભિરામા
રામા રતૈર્ અવિરતં રમયન્તિ રામાન્॥

ગોધૂમ^શાલિ^યવ^ધાન્ય^વર^ઇક્ષુ^વાટા
ભૂઃ પાલ્યતે નૃપતિભિર્ નગર^આકર^આઢ્યા।
ચિત્યઙ્કિતા ક્રતુવરેષ્ટિવિઘુષ્ટનાદા
સંવત્સરે શિશિરગોર્ અભિસમ્પ્રવૃત્તે॥

વાતોદ્ધતશ્ ચરતિ વહ્નિર્ અતિપ્રચણ્ડો
ગ્રામાન્ વનાનિ નગરાણિ ચ સન્દિધક્ષુઃ।
હાહા^ઇતિ દસ્યુગણપાતહતા રટન્તિ
નિઃસ્વીકૃતા વિપશવો ભુવિ મર્ત્યસંઘાઃ॥

અભ્યુન્નતા વિયતિ સંહતમૂર્તયો +અપિ
મુઞ્ચન્તિ *કુત્ર ચિદ્[ક્.ન ક્વ ચિદ્] અપઃ પ્રચુરં પયોદાઃ।
સીમ્નિ પ્રજાતમ્ અપિ શોષમ્ ઉપૈતિ સસ્યં
નિષ્પન્નમ્ અપ્ય્ અવિનયાદ્ અપરે હરન્તિ॥

ભૂપા ન સમ્યગભિપાલનસક્તચિત્તાઃ
પિત્તોત્થરુક્પ્રચુરતા ભુજગપ્રકોપઃ।
એવંવિધૈર્ *ઉપહૃતા[ક્.ઊ.ઉપહતા] ભવતિ પ્રજા^ઇયં
સંવત્સરે +અવનિસુતસ્ય વિપન્નસસ્યા॥

માયા^ઇન્દ્રજાલ^કુહક^આકર^નાગરાણાં
ગાન્ધર્વ^લેખ્ય^ગણિત^અસ્ત્રવિદાં ચ વૃદ્ધિઃ।
પિપ્રીષયા નૃપતયો +અદ્ભુતદર્શનાનિ
દિત્સન્તિ તુષ્ટિજનનાનિ પરસ્પરેભ્યઃ॥

*વાર્તા[ક્.વાર્ત્તા] જગત્ય્ અવિતથા વિકલા ત્રયી ચ
સમ્યક્ ચરત્ય્ અપિ મનોર્ ઇવ દણ્ડનીતિઃ।
*અધ્યક્ષર[ક્.અધ્યક્ષરં]સ્વભિનિવિષ્ટધિયો *+અપિ[ક્.અત્ર] કે ચિદ્
આન્વીક્ષિકીષુ ચ પરં પદમીહમાનાઃ॥

હાસ્યજ્ઞ^દૂત^કવિ^બાલ^નપુંસકાનાં
યુક્તિજ્ઞ^સેતુ^જલ^પર્વત^વાસિનાં ચ।
હાર્દિં કરોતિ મૃગલાઞ્છનજઃ સ્વકે +અબ્દે
માસે +અથ વા *પ્રચુરતા[ક્.પ્રચુરતાં] ભુવિ ચ^ઔષધીનામ્॥

ધ્વનિર્ ઉચ્ચરિતો +અધ્વરે દ્યુગામી
વિપુલો યજ્ઞમુષાં મનાંસિ ભિન્દન્।
વિચરત્ય્ અનિશં દ્વિજોત્તમાનાં
હૃદય^આનન્દ^કરો +અધ્વરાંશભાજામ્॥

ક્ષિતિર્ ઉત્તમ^સસ્યવત્ય્ અનેક^દ્વિપ^પત્ત્ય્^અશ્વ^ધન^ઉરુ^ગોકુલ^આઢ્યા।
ક્ષિતિપૈર્ અભિપાલનપ્રવૃદ્ધા દ્યુચરસ્પર્ધિજના તદા વિભાતિ॥

વિવિધૈર્ વિયદ્ ઉન્નતૈઃ પયોદૈર્ વૃતમ્ ઉર્વીં પયસાભિતર્પયદ્ભિઃ।
સુરરાજગુરોઃ શુભે *તુ[ક્.અત્ર] વર્ષે બહુસસ્યા ક્ષિતિર્ ઉત્તમ^ઋદ્ધિયુક્તા॥

શાલિ^ઇક્ષુમત્ય્ અપિ ધરા ધરણીધર^આભ^
ધારાધર^ઉજ્ઝિત^પયઃ^પરિપૂર્ણ^વપ્રા।
શ્રીમત્^સરોરુહ^તત^અમ્બુ^તડાગ^કીર્ણા
યોષા^ઇવ ભાત્ય્ અભિનવ^આભરણ^ઉજ્જ્વલ^અઙ્ગી॥

ક્ષત્રં ક્ષિતૌ ક્ષપિત^ભૂરિ^બલ^અરિ^પક્ષમ્
ઉદ્ઘુષ્ટ^નૈક^જય^શબ્દ^વિરાવિતાશમ્।
સંહૃષ્ટ^શિષ્ટ^જન^દુષ્ટ^વિનષ્ટ^વર્ગાં
ગાં પાલયન્ત્ય્ અવનિપા નગરાકરાઢ્યામ્॥

પેપીયતે મધુ મધૌ સહ કામિનીભિર્
જેગીયતે શ્રવણહારિ સ^વેણુ^વીણમ્।
બોભુજ્યતે +અતિથિસુહૃત્સ્વજનૈઃ સહાન્નમ્
અબ્દે સિતસ્ય મદનસ્ય જયાવઘોષઃ॥

*ઉદ્વૃત્ત[ઉ.ઉદ્ધત]^દસ્યુગણભૂરિરણાકુલાનિ
રાષ્ટ્રાણ્ય્ અનેકપશુવિત્તવિનાકૃતાનિ।
રોરૂયમાણ^હત^બન્ધુજનૈર્ જનૈશ્ ચ
રોગ^ઉત્તમાકુલકુલાનિ બુભુક્ષયા ચ॥

વાતોદ્ધતામ્બુધરવર્જિતમ્ અન્તરિક્ષમ્
આરુગ્ણનૈકવિટપં ચ ધરાતલં દ્યૌઃ।
નષ્ટાર્કચન્દ્રકિરણાતિરજો +અવનદ્ધા
તોયાશયાશ્ ચ વિજલાઃ સરિતો +અપિ તન્વ્યઃ॥

જાતાનિ કુત્ર ચિદ્ અતોયતયા વિનાશમ્
ઋચ્છન્તિ પુષ્ટિમ્ અપરાણિ જલોક્ષિતાનિ।
સસ્યાનિ મન્દમ્ અભિવર્ષતિ *વૃત્ર^શત્રુર્[ક્.વૃત્રશત્રૌ]
વર્ષે દિવાકરસુતસ્ય સદા પ્રવૃત્તે॥

અણુર્ અપટુમયૂખો નીચગો +અન્યૈર્ જિતો વા
ન સકલફલદાતા પુષ્ટિદો +અતો +અન્યથા યઃ।
યદ્ અશુભમ્ અશુભે +અબ્દે માસજં તસ્ય વૃદ્ધિઃ
શુભફલમ્ અપિ ચ^એવં યાપ્યમ્ અન્યોન્યતાયામ્॥
20 ગ્રહશૃઙ્ગાટકાધ્યાયઃ