Brahmavaivarta Purana · Chapter 4.84

atha caturaśītitamo'dhyāyaḥ
śrībhagavānuvāca
dvijadevārcanaṃ caiva karoti satataṃ gṛhī /
svadharmācaraṇaṃ caiva cāturvarṇyaṃ ca nityaṇaḥ

kurvanti gṛhiṇāmāśāṃ sarve devādayastathā /
akṛtvā'tithipūjāṃ ca gṛhasthaśca sadā'śuciḥ

pitaraḥ karmakāle cātithikāle ca devatāḥ /
sarve gṛhasthamāyānti nipānamiva dhenavaḥ

samāyāti prayatnena sayāhne kṣudhito'tithiḥ /
pūjāṃ labdhvā''śiṣaṃ kṛtvā prayāti gṛhiṇo gṛhāt

akṛtvā'tithipūjāṃ ca gṛhī bhavati pātakī /
trailokyajanitaṃ pāpaṃ labhate nātra saṃśayaḥ

atithiryasya bhagnāśo gṛhātpratinirvate /
pitarastasya devāśca vahnayaśca tathaiva ca

nirāśāḥ pratigacchanti gṛhiṇo'tithayo gṛhāt /
strīdhnairgoghnaiḥ kṛtaghnaiśca brāhmaṇairgurutalpagaiḥ

tulyadoṣo bhavatyeva yenātithiranarcitaḥ /
svātmanaḥ pātakaṃ dattvā puṇyamādāya gacchati

tasmātkṛtvā sarvasevāṃ devādīṃśca śubhāśayaḥ /
poṣyāṇāṃ bharaṇaṃ kṛtvā paścādbhuṅkte sa dharmavit

yasya mātā gṛhe nāsti bhāryā ca puṃścalī tathā /
araṇyaṃ tena gantavyamaraṇyādduḥkhadaṃ gṛham

patīṃ dveṣṭi sadā duṣṭā viṣatunyaṃ ca paśyati /
dadāti tasmai nā''hāraṃ bhartsanaṃ kurute sadā

pūjitaṃ munitulyaṃ ca sā ca pāpīyasī param /
saṃtataṃ tṛṇavanmatvā nyakkāraṃ kurute sadā

durvākyāvahninā dagdho mṛtatulyaśca jīvati /
yāvajjīvanaparyantaṃ saṃprāpya duṣṭavaṃśajām

gṛhiṇīnāṃ sadācāraṃ śrūyatāṃ tacchru tau śrutam /
gṛhiṇī patibhaktā ca devabrāhmaṇabūjitā

sā śuddhā prātarutthāya namaskṛtya patiṃ suram /
prāṅgaṇe maṅgalaṃ dadyādgomayena jalena ca

gṛhakṛtyaṃ ca kṛtvā ca snātvā''gatya gṛhaṃ satī /
suraṃ vipraṃ patiṃ natvā pūjayedgṛhadevatām

gṛhakṛtyaṃ sunirvṛtya bhojayitvā patiṃ satī /
atithiṃ pūjayitvā ca svayaṃ bhuṅkate sukhaṃsatī

putraiśca pūjitastātaḥ śiṣyaiśca pūjito guruḥ /
ājñayā kurute karma putraḥ śiṣyaśca bhṛtyavat

na prerayedguruṃ tātaṃ putraḥ śiṣyaśca karmasu /
pitre ca gurave nityaṃ sarvasvaṃ ca samarpayet

na kuryānnarabuddhiṃ ca gurau pitari saṃtatam /
kṛtvā ca narabuddhiṃ ca brahmahatyāṃ labheddhruvam

mātaraṃ pūjayedbhaktyā pituścāpyadhikāṃ tathā /
mātuḥ paraṃ guruṃ caiva pūjayedbhaktiyogataḥ

pitā mātā gururbhāryā śiṣyaḥ putraḥ sadā'kṣamaḥ /
anāthā bhaginī kanyā nityaṃ poṣyā gurupriyā

evaṃ ca kathitaṃ tāta sarveṣāṃ dharmamuttamam /
śtrījātirvāstapīśuddhā tāśca sarvāḥ pativratāḥ

sarvā jātirekavidhā cā''dau sṛṣṭā ca brahmaṇā /
tāḥ sarvāḥ prakṛteraṃśāḥ pavitrāḥ paṇḍitādhikāḥ

kedārakanyāśāpena sa hi dharmaḥ kṣayaṃ gataḥ /
tadā kopena dhātrā ca kṛtyā strī ca vinirmitā

kṛtyā strī trividhā jātirbrahmaṇā nirmitā purā /
uttamā prathamā sā ca madhyamā cādhamā vraja

uttamā patibhaktā sā kiṃciddharmasamanvitā /
prāṇānte'pi na kurute taṃ jāramayaśakaram

pūjayetsā yathā kāntaṃ tathā devadvijātithīn /
vratāni copavāsāṃśca kurute sarvapūjanam

guruṇā rakṣitā yatnājjāraṃ ca na bhajedbhayāt /
sa kṛtrimā madhyamā ca yathākiṃcitpatiṃ bhajet

sthānaṃ nāstikṣaṇaṃ nāsti nāsti prārthayitā naraḥ /
tena he nanda tāsāṃ ca satītvamupajāyate

adhamā paramā duṣṭā'tyantāsadvaṃśajā tathā /
adharmaśīlā duḥśīlā durmukhā kalahānvitā

patiṃ bhartsayate nityaṃ jāraṃ ca sevate sadā /
duḥśaṃ dadāti kāntāya viṣatulyaṃ ca paśyati

jāradvāramupāyena hanti kāntaṃ manoharam /
dharmiṣṭhaṃ ca variṣṭhaṃ ca gariṣṭhaṃ ca mahītale

kāmadevasamaṃ cāpi jāraṃ paśyati kāmataḥ /
śubhadṛṣṭyā kaṭākṣeṇa śaravatpāpīyasī mudā

suveṣaṃ puruṣaṃ draṣṭvā yuvānaṃ ratiśūkaram /
yoniḥ klidyati nārīṇāṃ kāminīnāṃ nirantaram

dadāti bhartre nā''hāraṃ viṣoktiṃ vakti saṃtatam /
adharmaṃ cintayecchaśvajjāraṃ ca paramaṃ mudā

gurubhirbhartsitā sā ca rakṣitā ca śatena ca /
tathā'pi jāraṃ kurute nāpi sādhyā nṛperapi

nāsti tasyāḥ priyaṃ kiṃcitsarvaṃ kāryavaśena ca /
gāvastṛṇamivāraṇye prārthayantī navaṃ navam

vidyudābhā jale rekhā tasyā prītistathaiva ca /
adharmayuktā satataṃ kapaṭaṃ vakti niścitam

vrate tapasi dharme ca na mano gṛhakarmaṇi /
na gurau na ca deveṣu jāre snigdhaṃ ca cañcalam

strījātitrividhānāṃ ca kathā ca kathitā mayā /
bhaktānāṃ trividhānāṃ ca lakṣaṇaṃ śrūyatāmiti

tṛṇaśayyārato bhakto mannāmaguṇakīrtiṣu /
mano niveśayettyaktvā saṃsārasukhakāraṇam

vyāyate matpadābjaṃ ca pūjayedbhaktibhāvataḥ /
ahaitukīṃ tasya devāḥ saṃkalparahitasya ca

sarvasiddhiṃna vāñchanti te'ṇimādikamīpsitam /
brahmatvamamaratvaṃ vā suratvaṃ sukhakāraṇam

dāsyaṃ vinā nahīcchanti sālokyādicatuṣṭayam /
naiva nirvāṇamuktiṃ ca sudhāpānamabhīpsitam

vāñchanti niścilāṃ bhaktiṃ madīyāmatulāmapi /
strīpuṃvibhedo nāstyeva sarvajīveṣu bhinnatā

teṣāṃ siddheśvarāṇāṃ ca pravarāṇāṃ vrajeśvara /
kṣutpipāsādikaṃ nidrālobhamohādikaṃ ripum

tpaktvā divāniśaṃ māṃ ca dhyāyante ca digambarāḥ /
samadbhaktottamo nanda śrūyatāṃ madhyamādikam

nā''saktaḥ karmasu gṛhī pūrvaprāktanataḥ śuciḥ /
karoti satataṃ caiva pūrvakarmanikṛntanam

na karotyaparaṃ vatnātsaṃkalparahitaḥ sa ca /
sarvaṃ kṛṣṇasya yatkiṃcinnāhaṃ kartā ca karmaṇaḥ

karmaṇā manasā vācā satataṃ cintayediti /
nyūnabhaktaśca tannyūnaḥ sa ca prākṛtikaḥ śrutau

yamaṃ vā yamadūtaṃ vā svapne'pi na ca paśyati /
puruṣāṇāṃ sahasraṃ ca pūrvabhaktaḥ suddharet

puṃsāṃ śataṃ madhyamaśca taccaturthaṃ ca prākṛtaḥ /
bhaktaśca trividhastāta kathitaśca tavā''jñayā

brahmāṇḍaracanākhyānaṃ śrūyatāṃ sāvadhānataḥ /
brahmāṇḍaracanārthaṃ ca bhaktā jānanti yatnataḥ

munayaśca surāḥ santaḥ kiṃcijjānanti duḥkhataḥ /
jānāmi viśvaṃ sarvārtha brahmā''nanto //
maheśvaraḥ

dharmaḥ sanatkumāraśca naranārāyaṇāvṛṣī /
kapilaśca gaṇeśaśca durgā lakṣmīḥ sarasvatī

vedāśca vedamātā ca sarvajñā rādhikā svayam /
ete jānanti viśvārtha nānyo jānāti kaścana

vaiṣamyārtha ca sudhiyaḥ sarve vijñātumakṣamāḥ /
nityākāśo yathā''tmā ca tathā nityā diśo daśa

yathā nityā ca prakṛtistathaiva viśvagolakaḥ /
golokaśca yathā nityastathā vaikuṇṭha eva ca

ekadā mayi goloke rāse nityaṃ prakurvati /
āvirbhūtā ca vāmāṅgādbālā ṣoḍhaśavārṣikī

śvetacampakavarṇābhā śaraccandrasamaprabhā /
atīva sundarī rāmā ramaṇīnāṃ parāvarā

īṣaddhāsyaprasannāsyā kaumalāṅgī manoharā /
vahniśuddhāṃśukādhānā ratnābharaṇabhūṣitā

yathā jaladapaṅktiśca balākābhirtibhūṣitā /
sindūrabindūnā cārucandracandanabindubhiḥ

kastūrībindubhiḥ sārdhaṃ sīmantāndhaḥsyalojjvalā /
amūlyaratnanirmāṇasusnigdhakiraṇojjvalā

vicitraiśca sucitraiśca sukapolasthalojjvalā /
khamendracañcuvijitanāsāmauktikaśobhitā

gajendragaṇaण़ḍanirmuktamuktābhūṣaṇabhūṣitā /
śuktyā vimuktamuktābhadantapaṅktimanoharā

valitākalitā'tīva pakvabimbādharā varā /
śaśvatpūrṇendunindāsyā padmaninditalocanā

kṛṣṇasāranibhodbhinnasucārukajjalojjvalā /
amūlyaratnanirmāṇakeyūrakaṅkaṇojjvalā

maṇīndrarājarājībhiḥ śaṅkhayugmakarojjavalā /
ratnāṅgulīyakairebhiramṛtāṅgulibhūṣitā

ratnendrarājarājena kvaṇanmañjīrarañjitā /
ratnapāśakarājībhiḥ pādāṅgulivirājitā

sundarālaktarāgeṇa caraṇādhaḥsthalojjvalā /
gajendragāminī rāmā kāminī vāmalocanā

māṃ dadarśa kaṭākṣeṇa ramaṇī ramaṇotsukā /
rāse saṃbhūya rāmā sā dadhāra purato mama

tena rādhā samākhyātā burāvidbhiḥ prapūjitā /
prahṛṣṭā prakṛtiścāsyāstena prakṛtirīśvarī

śaktā syātsarvakāryeṣu tena śaktiḥ prakīrtitā /
sarvādhārā sarvarūpā maṅgalārhā ca sarvataḥ

sarvamaṅgaladakṣā sā tena syātsarvamaṅgalā /
vaikuṇṭhe sā mahālakṣmīrmūrtibhede sarasvatī

prasūya vedānviditā vedamātā ca sā sadā /
sāvitrī sa ca gāyatrī dhātrī trijagatāmapi

purā saṃhṛtya durgaṃ ca sā durgā ca prakīrtitā /
tejasaḥ sarvadevānāmāvirbhūtā purā satī

tenā''dyā prakṛtirjñeyā sarvāsuravimarditī /
sarvānandā ca sānandā duḥkhadāridrayanāśinī

śatruṇāṃ bhayadātrau ca bhaktānāṃ bhayahāriṇau /
dakṣakanyā satī kā ca śailajāteti pārvatī

sarvādhārasvarūpā sā kalayā sā vasuṃdharā /
kalayā tulasī gaṅgā kalayā sarvayoṣitaḥ

sṛṣṭiṃ karomi ca yayā tāta śaktyā punaḥ punaḥ /
dṛṣṭvā tāṃ rāsamadhyasthāṃ mama krīḍā //
tayā saha

babhūva suciraṃ tāta yāvadvai brahmaṇaḥ śatam /
atyadbhutaṃ kautukaṃ ca mahāśrṛṅgāramīpsitam

tayordvayordharmarāśiḥ susrāva rāsamaṇaण़ḍale /
tasmānmanoharaṃ jajñe nāmanākārasarovaram

papāta dharmadhārā'dho vegena viśvagolake /
babhūva jalabūrṇaṃ ca brahmāṇḍānāṃ ca golakam

jalapūrṇa purā sarva śṛṣṭiśūnyaṃ vrajeśvara /
śruṅgārānte ca tasyāṃ ca vīryādhānaṃ mayā kṛtam

dadhāra garbha sā rādhā yāvadvai brahmaṇāḥ śatam /
susrāva sā tadante ca ḍimbhaṃ ca paramādbhutam

cukopa devī taṃ dṛṣṭvā ruroda viṣasāda sā /
pādena prerayāmāsa tamadho viśvagolake

sa papāta jale tāta sarvādhāro mahānvirāṭ /
dṛṣṭvā'patyaṃ jalasthaṃ ca mayā śaptā ca sā purā

anapatyā ca sā rāthā macchāpena purā vibho /
tena prasūtāḥ kramato durgā lakṣmīḥ sarasvatī

catasraḥ paribūrṇāstāḥ prasūtāśca suniścitam /
devyo'nyāścāpi kāminyastāḥ prasūtā vrajeśvara

kalayā prabhavo yāsāṃ kalāṃśāṃśena vā vraja /
jajñe mahānvirāḍyena ḍimbhena kalayā''śrayaḥ

amṛtāṅguṣṭhapīyūṣaṃ mayā dattaṃ papau ca saḥ /
jale sthāvararūpaśca śete ca nijakarmaṇaḥ

upadhānaṃ jalaṃ talpaṃ tasya yogabalena ca /
tasya lomnāṃ ca kūpāni jalapūrṇāni saṃtatam

pratyekaṃ kramatasteṣu śete kṣudravirāṭ punaḥ /
sahasrapatraṃ kamalaṃ jajñe kṣudrasya nābhitaḥ

tatra jajñe varo brahmā tenāyaṃ kamalodbhavaḥ /
tatrā''virbhūya sa vidhiścintāgrasto babhūva saḥ

kasmāddehaḥkvā mātā me pitā vā kva ca bāndhavaḥ /
divyaṃ trilakṣavarṣañca babhrāma kamalāntare

tato divyaṃ pañcalakṣaṃ sasmāra tapasā ca mām /
tadā mayā dattamantraṃ jajāpa kamalāntare

divyavarṣasaptalakṣaṃ niyataṃ saṃyataḥ śuciḥ /
tadā matto varaṃ labdhvā sraṣṭā sṛṣṭiṃ cakāra saḥ

māyayā prati brahmāṇḍe brahmaviṣṇuśivātmakāḥ /
dikpālā dvādaśādityā rudrāścaikādaśāpi ca

navagrahāṣṭau vasavo devāḥ koṭitrayaṃ tathā /
brāhmaṇākṣatraviṭśūdrā yakṣagandharvakinnarāḥ

bhūtādayo rāṅasāścāpyevaṃ sarvaṃ carācaram /
viśve viśve vinirmāṇāḥ svargāḥ sapta krameṇa ca

saptasāgarasaṃyuktā saptadvīpā vasuṃdharā /
kāñcanībhūmisaṃyuktā tamoyuktaṃ sthalaṃ tathā

pātālāśca tathā sapta brahmāṇḍamebhireva ca /
viśve viśve candrasūyo puṇyakṣetraṃ ca bhāratam

tīrthānyetāni sarvatra gaṅgādīti vrajeśvara /
yāvanti lomakūpāni mahāviṣṇoḥ krameṇa ca

viśvānyeva hī tāvanti hyamaṃkhyātāni ca dhruvam /
viśveṣāsūrdhvābhāme ca vaikuṇṭhaśca nirāśrayaḥ

madicchayā vinirmāṇā vedāḥ kathitumakṣamāḥ /
kuyogināma dṛṣṭaścāmabhaktānāṃ viniścitam

tasmādupari golokaḥ pañcāśatkoṭiyojanaḥ /
vāyunā dhāryamāṇaśca vicitraḥ paramāśramaḥ

atīva ramyanirmāṇo nityarūpo madicchayā /
śataśrṛṅgeṇa śailena puṇyavṛndāvanena ca

surāsamaṇḍalenāpi nadyā virajayā yutaḥ /
koṭiyojanavistīrṇā prasthena virajā vraja

dairdhyaṃ tasyāḥ śataguṇaṃ paritaḥ paramā śubhā /
amūlyaratnanikarairhīramāṇikyayostathā

maṇīnāṃ kaustubhādīnāmasaṃkhyānāṃ manoharā /
amūlyaratnanirmāṇaṃ tatrāvi pratimandiram

manoharaṃ ca prākāramadṛṣṭaṃ viśvakarmaṇā /
gopībhirgopanikarairvaiṣṭitaṃ kāmadhenubhiḥ

kalpavṛkṣaiḥ pārijātairasaṃkhyaiśca sarovaraiḥ /
puṣpodyānaiḥkoṭibhiśca saṃvṛtaṃ rāsamaṇḍalam

veṣṭitaṃ veṣṭitairgopairmandiraiḥ śatakoṭibhiḥ /
ratnapradīpayuktaiśca puṣpatalpasamanvitaiḥ

sugandhicandanāmodaiḥ kastūrīkuṅkumānvitaiḥ /
krīḍopayuktairbhogeśca tāmbūlairvāsitairjalaiḥ

dhūpaiḥ surabhiramyaiśca mālyaiśca ratnadarpaṇaiḥ /
rakṣakai rakṣitaṃ śaśvadrādhādāsītrikoṭibhiḥ

amūlyaratnābharaṇairvahniśuddhāṃśukairapi /
lakṣaṇattagajendrāṇāṃ veṣṭitaṃ ca balaiḥ kramāt

navayauvanasaṃpannai rūpairnirupamairapi /
ramyaṃ ca vartulākāraṃ candrabimbaṃ yathā vraja

amūlyaratnaracitaṃ daśayojanavistṛtam /
kastūrīkuṅkumai rabhyaiḥ sugandhicandanārcitam

āvṛtaṃ maṅgalaghaṭaiḥ phalapallavasaṃyutaiḥ /
dadhilājaiśca parṇaiśca snigdhadūrvāṅkuraiḥ phalaiḥ

śrīrāmakadalīstambhairasaṃkhyaiśca manoharaiḥ /
paṭṭasūtranibaddhaiśca snigdhaiścandanapallavaiḥ

candanāsaktamālyaiśca bhūṣaṇaiśca vibhūṣitam /
amūlyaratnaracitaṃ śataśṛṅgamanoharam

koṭiyojanamūrdhvaṃ ca dairdhyaṃ śataguṇottaram /
śailaprasthaparimitaṃ pañcāśatkoṭiyojanam

atīva kamanīyaṃ ya vedānirvacanīyakam /
prākāramiva tasyāpi golalokasya manoharam

parito veṣṭitaṃ ramyaṃ hīrahārasamanvitam /
tatra vṛndāvanaṃ ramyaṃ yuktaṃ candanapādapaiḥ

kalpavṛkṣaiśca namyaiśca mandāraiḥ kāmadhenubhiḥ /
śobhitaṃ śobhanāḍhyaiśca puṣpodyānairmanoharaiḥ

krīḍāsarovarai ramyaiḥ suramyai ratimandiraiḥ /
atīva ramyaṃ rahasi rāsayogyasthalānvitam

rakṣitaṃ rakṣakai ramyairasaṃkhyairgopikāgaṇaiḥ /
parito vartulākāraṃ trilakṣayojanaṃ vanam

ṣaṭpadadhvanisaṃyuktaṃ puṃskokilarutānvitam /
tatrākṣayo vaṭo ramyo rahasye bahṛvistṛtaḥ

sahasrayojanordhvaśca paritaśca caturguṇaḥ /
gopīnāṃ kalpavṛkṣaśca sarvavāñchāphalapradaḥ

krīḍānvitairāvṛtaśca rādhādāsītrilakṣakaiḥ /
virajātīranirāṇāṃ vāyunā śītalena ca

puṣpānvitena mandena pavitraśca sugandhinā /
dāsīgaṇairasaṃkhyaiśca vṛndāvanavinodinī

tatra krīḍati rādhā sā mama prāṇādhidevatā /
seyaṃ śrīdāmaśāpena vṛṣabhānasutā'dhunā

brahmādidevaiḥ siddhendrairmunīndraiḥ pūjitā vraja /
siddhairguṇairbalairbuddhyā jñānayogaiśca vidyayā

tāta sarvaprakāreṇa vandyā satsadṛśī priyā /
ityevaṃ kathitaṃ nanda brahmāṇḍānāṃ ca varṇanam //
yathocitaṃ parimitaṃ kiṃ bhūyaḥ śrotumicchasi

iti śrībrahmao mahāo śrīkṛṣṇajanmakhao uttao nāradanāo
bhagavannandasaṃo caturaśītitamo'dhyāyaḥ