Brahmavaivarta Purana · Chapter 4.62

atha dviṣaṣṭitamo'dhyāyaḥ
nārada uvāca
brahman kena prakāreṇa rāmo dāśarathiḥ svayam /
cakāra mokṣaṇaṃ kutra yuge gautamayoṣitaḥ

rāmāvatāraṃ sukhadaṃ samāsena manoharam /
kathāyasva mahābhāga śrotuṃ kautūhalaṃ mama

nārāyaṇa uvāca
brahmaṇā prārthito viṣṇurjāto daśarathātsvayam /
kausalyāyāṃ ca bhagavāṃstretāyāṃ ca mṛdā'nvitaḥ

kaikeyyāṃ bharataścaiva rāmatulyo guṇena ca /
lakṣmaṇaścāpi śatrughnaḥ sumitrāyāṃ guṇārṇavaḥ

piśvāmitrapreṣitaśca śrīrāmaśca salakṣmaṇaḥ /
prayayau mithilāṃ ramyāṃ sītāgrahaṇahetave

dṛṣṭvā pāṣāṇārūpā ca rāmo vartmani kāminīm /
viśvāmitraṃ ca papraccha kāraṇaṃ jagadīśvaraḥ

rāmasya vacanaṃ śrutvā viśvāmitro mahātapāḥ /
uvāca tatra dharmiṣṭho rahasyaṃ sarvameva ca

kāraṇaṃ tanmukhācchrṛtvā rāmo bhuvanapāvanaḥ /
pasparśa pādāṅgulinā sā babhūva ca padminī

sā rāmamāśiṣaṃ kṛtvā prayayau bhartṛ mandiram /
śubhāśiṣaṃ dadau tasmai bhāryā saṃprāpya gautamaḥ

rāmaśca mithilāṃ gatvā dhanurbhaṅgaṃ śivasyā ca /
cakāra pāṇigrahaṇaṃ sītāyāścaiva nārada

kṛtvā vivāhaṃ rājendro bhṛgudarpa nihatya ca /
ṇayodhyāṃ prayayau ramyāṃ krīḍākautukamaṅgalaiḥ

rājā putraṃ nṛpaṃ kartumiṣeya kṛtasādaram /
saptatīrthodakaṃ tūrṇamānīya munipuṃgavān

kṛtādhivāsaṃ śrīrāmaṃ sarva maṅgalasaṃyutam /
dṛṣṭvā bharatamātā ca kaikeyī śokavihvalā

varayāmāsa rājānaṃ pūrvamaṅgīkṛtaṃ varam /
rāmasya vanavāsaṃ ca rājatvaṃ bharatasya ca

varaṃ dātuṃ mahārājo neyeṣa premamohitaḥ /
dharmasatyabhayenaivovāca rāmo nṛpaṃ sudhī/

śrīrāma uvāca
taḍāgaśatadānena yatpuṇyaṃ labhate naraḥ /
tato'dhikaṃ ca labhate vāpīdānena niścitam

daśavāpīpradānena yatpuṇyaṃ labhate naraḥ /
tato'dhikaṃ ca labhate puṇyaṃ kanyāpradānataḥ

daśakanyāpradānena yatpuṇyaṃ labhate naraḥ /
tato'dhikaṃ ca labhate yajñaikena narādhipa

śatayajñena yatpuṇyaṃ labhate puṇyakṛjjanaḥ /
tato'dhikaṃ ca labhate putrāsyadarśanena ca

darśane śataputrāṇāṃ yatpuṇyaṃ labhate naraḥ /
tatpuṇyaṃ labhate nūnaṃ puṇyavānsatyabālanāt

na hi satyātparo dharmo nānṛtātpātakaṃ param /
na hi gahghāsamaṃ tīryaṃ ma devaḥ keśavātparaḥ

nāsti dharmātparo bandhurnāsti dharmātparaṃ dhanam /
dharmātpriyaḥ paraḥ ko vā spadharmaṃ rakṣa yatnataḥ

svadharme rakṣite tāta śaśvatsarvatra maṅgalam /
yaśasyaṃ supratiṣṭhā ca pratāpaḥ pūjanaṃ param

yaturdaśābdaṃ dharmeṇa tyaktvā gṛhasukhaṃ mraman /
vanavāsaṃ kariṣyāmi satyasya pālanāya te

kṛtvā satyaṃ ca śapathamicchayā'nicchayā'thavā /
na kṛryātpālanaṃ yo hi bhasmāntaṃ tasya sūtakam

kumbhīpāke sa pacati yāvaccandradivākarau /
tato mūko bhavetkuṣaṭhī mānavaḥ saptajanmasu

ityovamuktvā śrīrāmo vidhāya kalkalaṃ jaṭām /
prayayau ca mahāraṇye sītayā lakṣmaṇena ca

putraśokānmahārājāstatyāja svatanuṃ mune /
pālanāya pituḥ satyaṃ rāmo babhrāmakānana

kālāntare mahāraṇye bhaginī rāvaṇasya ca /
bhramantī kānane ghore bhartrā sārdhaṃ sugautukāt

dadarśa rāmaṃ kulaṭā kāmārtā rākṣasī tadā /
pulakāñcitasarvāṅgī sūrcchamāpa smareṇa ca

śrīrāmanikaṭaṃ gatvā sasmitovāca kāmukī /
śasvadhauvanasaṃyuktā'tiprauḍhā kāmadurmadā

śūrpaṇakhovāca
herāma he dhanaśyāma rūpadhāma suṇānvita /
māyānuraktāṃ vanitāṃ māṃ gṛhāṇa sunirjane

śrutvā śūrpaṇakhāvākyaṃ dharmaṃ saṃsmṛtya dhārmikaḥ /
uvāca sadhureṃ vākyaṃ śāvabhītaśca nārada

śrīrāma uvāca
ambamātaḥ sabhāryo'hamabhāryaṃ gaccha me'nujam /
duḥkhaṃ priyo'nyāṃ prabhajeditaraṃ ca sukhālayam

rāmasya vacanaṃ śrutvā prayayau lakṣmaṇaṃ mudā /
dadarśa lakṣamaṇaṃ śāntaṃ kāntaṃ ca lakṣaṇānvitam

māṃ bhajasva mahābhāgetyuvāca ca punaḥ punaḥ /
lakṣmaṇāstadvacaḥ śrutvā tāmuvāca kutūhalāt

lakṣmaṇa uvāca
vihāya rāmaṃ sarveśaṃ he mūḍhe dāsamicchasi /
sītādāsī ca matpatnī sītādāso'hameva ca

bhava sītāsapatnī tvaṃ gaccha rāmaṃ madīśvaram /
tava putro bhaviṣyāmi sītāyāścayathā sati

lakṣmaṇāsya vacaḥ śrutvā kāmena hṛtamānasā /
uvāca lakṣmaṇaṃ mūḍhā śuṣkakaṇṭheṣṭhatālukā

śūrpaṇakhovāca
yadī tyajasi māṃ mūḍha kāmātsvayamupasthitām /
yuvayośca vipattiśca bhaviṣya ti na saṃśayaḥ

brahmā ca mohinīṃ tyaktavā viśve'pūjye babhūva saḥ /
rambhāśāpena dakṣaśca chāgamasto babhūva saḥ

svarvaidyaścorvaśīśāpādyajñabhāgavivarjitaḥ /
rūpahīnaḥ kuberaśca menāśāpena lakṣmaṇa

kāmo ghṛtācīśāpena babhūva bhasmasācchivāt /
balirmadālasāśāpādbhraṣṭarājyo babhūva ha

śāpena miśrakeśyāśca hṛtabhāryo bṛhaspatiḥ /
mama śāpāttathā rāmo hṛtabhāryo bhaviṣyati

kāmāturāṃ yauvanasthāṃ bhāryā svayamupasthitām /
na tyajeddharmabhītaśca śrutaṃ mādhyaṃdine purā

iha tyaktvā pibadgrastaḥ paratra narakaṃ vrajet /
śrutvā śūrpaṇakhāvākyamardhayandreṇa lakṣmaṇaḥ

ciccheda nāsikāṃ tasyāḥ kṣuradhāreṇa līlayā /
tasyā bhrātā ca yuyudhe balavānkharadūṣaṇaḥ

sasainyo lakṣmaṇāstreṇa sa jagāma yamālayam /
caturdaśasahasraṃ ca rākṣasānkharadūṣaṇam

mṛtāndṛṣṭvā śūrpaṇakhā bhartsayāmāsa rāvaṇam /
sarvaṃ nivedanaṃ kṛtvā jagāma puṣkaraṃ tadā

brahmaṇaśca varaṃ prāpa kṛtvā ca duṣkaraṃ tapaḥ /
uvāca tādṛśīṃ dṛṣṭvā nirāhārāṃ tapasvinīm

sarvajñastanmano matvā kṛpāsindhuśca nārada

brahmovāca
aprāpya rāmaṃ dṛṣprāpaṃ karoṣi duṣkaraṃ tapaḥ /
jitendriyāṇāṃ pravaraṃ lakṣmaṇaṃ dharmalakṣaṇam

brahmaviṣṇuśivādīnāmīśvaraṃ prakṛteḥ param /
janmāntare ca bhartāraṃ prāpsyasi tvaṃ varānane

ityevamuktvā brahma ca jagāma svālayaṃ mudā /
dehaṃ tatyāja sā vahno sā ca kubjā babhūva ha

atha śūrpaṇakhā vākyātkopātkampitavigrahaḥ /
jahāra māyayā sītāṃ māyāvī rākṣaseśvaraḥ

sītāṃ na dṛṣṭvā rāmaśca mūrcchāṃ prāpa ciraṃ mune /
cetanāṃ kārayāmāsa bhrātā ca''dhyātmikena ca

tato babhrāma gahanaṃ śailaṃ ca kaṃdaraṃ nadam /
aharniśaṃ ca śokārto munīnāmāśramaṃ mune

ciramanveṣaṇaṃ kṛtvā na dṛṣṭvā jānakīṃ vibhuḥ /
cakāra mitratāṃ rāmaḥ sugrīveṇa svayaṃ prabhuḥ

nihatya vālinaṃ bāṇairdadau rājyaṃ ca līlayā /
sugrīvāya ca mitrāya svīkārapālanāya vai

dūtānprasthāpayāmāsa sarvatra vānareśvāḥ /
tasthau sugrīvabhavane śrīrāmaśca salakṣmaṇaḥ

hanūmate varaṃ dattavā ramyaṃ ratnāṅgulīyakam /
sītāyai śubhasaṃdeśaṃ prāṇadhāraṇakāraṇam

taṃ ca prasthāpayāmāsa dakṣiṇāṃ diśamuttamām /
suprītyā''liṅganaṃ dattvā pādareṇūnsudurlabhān

hanumānpayayau laṅkāṃ sītānveṣaṇahetave /
rāmādadhītasaṃdeśo yayau rudrakalodbhavaḥ

aśokakānane sītāṃ dadarśa śokakarśitām /
nirāhārāmatikṛśāṃ kuhvāṃ candrakalāmiva

satataṃ rāma rāmeti japantīṃ bhaktibūrvakam /
bibhratīṃ ca jaṭābhāraṃ taptakāñcanasaṃnibhām

dhyāyamānāṃ padābjaṃ ca śrīrāmasya dipāniśam /
śuddhāśayāṃ suśīlāṃ ca suvratāṃ ca pativratām

mahālakṣmīlakṣmayuktāṃ prajvalantīṃ svatejasā /
puṇyadāṃ sarvatīrthānāṃ dṛṣṭvā bhuvanapāvatīm

praṇamya mātaraṃ dṛṣṭvā rudatīṃ vāyunandanaḥ /
ratnāṅgulīyaṃ rāmasya dadau tasyai mudā'nvitaḥ

ruroda dharmī tāṃ dṛṣṭvā dhṛtvā taccaraṇāmbujam /
uvāca rāmasaṃdeśaṃ sītājīvanarakṣaṇam

hanumānuvāca
pāresamudraṃ śrīrāmaḥ saṃnaddhaśca salakṣmaṇaḥ /
babhūva rāmamitraṃ ca sugrīvo balavānkapiḥ

rāmaśca vālinaṃ hatvā rājyaṃ niṣkaṇṭakaṃ dadau /
sugrīvāya ca mitrāya tadbhāryaṃ vālinā hṛtām

sugrīvaśca tavoddhāraṃ svīcakāra ca dharmataḥ /
vānarāśca yayuḥ sarve tavānveṣaṇakāraṇāt

prāpya maṅgalavārtāṃ ca matto rājīvalocanaḥ /
gambhīraṃ sāgaraṃ baddhvā so'cireṇā''gamiṣyati

nihatya rāvaṇaṃ pāpaṃ saputraṃ ca sabāndhavam /
kariṣyatyacireṇaiva he mātastava mokṣaṇam

adya ratnamayīṃ laṅkāṃ niḥśaṅkastvataprasādataḥ /
bhasmībhūtāṃ kariṣyāmi mātaḥ paśya ca sasmitam

markaṭīḍimbhatulyāṃ ca laṅkāṃ paśyāmi suvrate /
mūtratulyaṃ samudraṃ ca śarāvamiva bhūtalam

pipīlikāsaṃghamiva sasainyaṃ rāvaṇaṃ tathā /
saṃhartuṃ ca samarthoṃ'haṃ muhūrtārdhena līlayā

rāmapratijñārakṣārthaṃ na haniṣyāmi sāṃpratam /
svasthā bhava mahābhāge tyaja bhītiṃ madīśvari

pānarasya vacaḥ śrutvā rurodoccairmuhurmuhuḥ /
uvāca vacanaṃ bhītā rāmapativratā

sītovāca
aye jīvati me rāmo macchokārṇavadāruṇāt

api me kuśalī nāthaḥ kausalyānandanaḥ prabhu /
kīdṛśaśca kṛśāṅgaśca jānakījīvano'dhunā

kimāhāraśca kiṃ bhuṅkte mama praṇādhikaḥ priyaḥ /
api pāre samudrasya satyaṃ sītāpatiḥ svayam

api satyaṃ ka saṃnaddho na śokena hataḥ prabhuḥ /
api smarati māṃ pāpāṃ svāmino duḥkharūpiṇīm

madarthe kati duḥkhaṃ vā saṃprāpa sa madīśvaraḥ /
hāro nā''rorpitaḥ kaṇṭhe purā vyavahito ratau

adhunaivā''vayormadhye samudraḥ śatayojanaḥ /
api drakṣyāmi taṃ rāmaṃ karuṇāsāgaraṃ prabhum

kāntaṃ śāntaṃ nitāntaṃ ca dharmiṣṭhaṃ dharmakarmaṇi /
api sevāṃ kariṣyāmi pādapadme punaḥ prabhoḥ

patisevāvihīnāyā mūḍhāyā jīvanaṃ dṛthā /
api me dharmaputraśca satyaṃ jīvati lakṣmaṇaḥ

macchokasāgare magno bhagnadarpo mayā vinā /
vīrāṇāṃ pravaro dharmī devakalpaśca devaraḥ

api satyaṃ sasaṃnnaddho satprabhoranujaḥ sadā /
api drakṣyāmi satyaṃ taṃ lakṣmaṇaṃ dharmalakṣaṇam //
prāṇānāmadhikaṃ premṇā dhanyaṃ puṇyasvarūpiṇam

ityevaṃ vacanaṃ śrutvā dattvā pratyuttaraṃ śubham /
bhasmībhūtāṃ ca tāṃ laṅkāṃ cakāra līlayā mune

punaḥ prabodhaṃ tasyai ca dattavā vāyusutaḥ kapiḥ /
prayayau līlayā vegādyatra rājīvalocanaḥ

sarvaṃ tatkathāyāmāsa vṛttāntaṃ mātureva ca /
sītāmaṅgalavṛttāntaṃ śrutvā rāmo ruroda ca

rutodoccairlakṣmaṇaśca sugrīvaścāpi nārada /
vānarā ruruduḥ sarve sahabalaparākramāḥ

nibadhya setuṃ laṅkāṃ ca prayayau raghunandanaḥ /
sasainyaḥ sānujaḥ śīghraṃ saṃnaddhaścāpi nārada

nihatya rāvaṇaṃ rāmo raṇaṃ kṛtvā sabāndhavam /
cakāra mokṣaṇaṃ brahman sitāyaśca śubhekṣaṇe

kṛtvā puṣpakayānena sītāṃ satyaparāyaṇām /
ayodhyāṃ prayayau śīghraṃ krīḍākautukamaṅgalaiḥ

krīḍāṃ cakāra bhagavān sītāṃ kṛtvā ca vakṣasi /
vijahau virahajvālāṃ sītā rāmaśca tatkṣaṇam

saptadvīpeśvaro rāmo babhūva pṛthivītale /
babhūva nikhilā pṛthvī ādhivyādhivivarjitā

babhūvatū rāmaputrau dhārmikau ca kuśīlavau /
tayośca putraiḥ pautreśca sūryavaṃśodbhavā nṛpāḥ

iti te kathitaṃ vatsa śrīrāmacaritaṃ śubham /
sukhadaṃ mokṣadaṃ sāraṃ pārapotaṃ bhavārṇave

iti śrībrahmao mahāo śrīkṛṣṇajanmakhao uttao nāradanāo śrīrāmācaritaṃ
nāma dviṣaṣṭitamo'dhyāyaḥ