Brahmavaivarta Purana · Chapter 4.51

śrīkṛṣṇa uvāca //
nārāyaṇāṃśo bhagavānsvayaṃ dhanvantarirmahān //
purā samudramathane samuttasthau mahodadheḥ

sarvavedeṣu niṣṇāto maṃtratantraviśāradaḥ //
śiṣyo hi vainateyasya śaṅkarasyopaśiṣyakaḥ //

śiṣyāṇāṃ ca sahasreṇa gataḥ kailāsamīśvari //
dadarśa takṣakaṃ mārge lelihānaṃ bhayānakam

lakṣanāgaiḥ parivṛtaṃ śūlatulyaṃ viṣolbaṇam //
bhoktuṃ kopātsamāyāṃtamevaṃ dṛṣṭvā jahāsa ca

dambhī dhanvantareḥ śiṣyo dhṛtvā takṣakamulbaṇam //
maṃtreṇa jṛṃbhitaṃ kṛtvā nirviṣaṃ taṃ cakāra ha

amūlyaṃ maṇiratnaṃ ca jahāra mastake sthitam //
kareṇa bhrāmayitvā ca prerayāmāsa dūrataḥ//

niśceṣṭastakṣakastasthau tatra mārge yathā mṛtaḥ //
gaṇā nivedanaṃ cakurgatvā vāsukisannidhim

vāsukistatsamākarṇya prajvalannatikopataḥ //
sarpānprasthāpayāmāsāsaṃkhyāṃścaiva viṣolbaṇān

sarpasenāgraṇīnāṃ ca mukhyānpañca viśāradān //
droṇakālīyakarkoṭapuṇḍarīkadhanaṃjayān

sarve nāgāḥ samājagmuryatra dhanvantariḥ svayam //
bhayamāpuḥ śiṣyagaṇā dṛṣṭvā nāgānasaṃkhyakān

nāganiśvāsavātena sarve śiṣyā mṛtā iva//
niśceṣṭā jñānarahitāḥ śerate dharaṇītale

dhanvantariśca bhagavānpīyūṣavarṣaṇena ca //
jīvayāmāsa śiṣyāṃśca maṃtreṇa ca guruṃ smaran

cetanāṃ kārayitvā ca śiṣyāṇāṃ ca jagadguruḥ //
cakāra jṛṃbhitaṃ mantraiḥ sarpasaṃghaṃ viṣolbaṇam

sarve babhūvurniśceṣṭā jṛṃbhitāste mṛtā iva //
ko'pi nālaṃ tato devi vārtāṃ dātuṃ gaṇeṣu ca

vāsukirbubudhe sarvaṃ sarvajñaḥ sarvasaṃkaṭam //
ājuhāva jagadgaurīṃ bhaginīṃ jñānarūpiṇīm

vāsukiruvāca //
manase tvaṃ samāgaccha nāgānrakṣātisaṅkaṭāt //
jagattraye mahābhāge pūjā tava bhaviṣyati

vāsukervacanaṃ śrutvā prahasyovāca kanyakā //
vākyapīyūṣatulyaṃ ca vinayāvanatasthitā

manasovāca //
nāgendra śṛṇu madvākyaṃ yāsyāmi samaraṃ prati //
bhadrābhadraṃ daivasādhyaṃ kariṣyāmi yathocitam

taṃ śatruṃ saṃhariṣyāmi līlayā samarasthale //
ahaṃ yaṃ nihaniṣyāmi taṃ ko rakṣitumīśvaraḥ

yadi brahmādayo devāḥ samāyānti raṇasthale //
tathāpi tava śatruṃ ca prajeṣyāmi na saṃśayaḥ

gururme bhagavāñcheṣaḥ siddhamantraṃ ca dattavān //
nārāyaṇasya jagatāmīśasya paramādbhutam

bibharmi kavacaṃ kaṇṭhe paraṃ trailokyamaṅgalam //
saṃsāraṃ bhasmasātkṛtvā punaḥ sraṣṭumahaṃ kṣamā

śiṣyā'haṃ maṃtraśāstreṣu śaṃbhorbhagavataḥ purā //
mahājñānaṃ dattavānsa mahyaṃ ca kṛpayā vibhuḥ

śaṃbhośca śiṣyo garuḍo gaṇayāmi na taṃ dhruvam //
dhanvaṃtaristacchiṣyāṇāmekaḥ kiṃ gaṇayāmi tam

ityuktvā sā jagāmaikā tyaktvā nāgagaṇānruṣā //
praṇamya śrīhariṃ śaṃbhuṃ śeṣaṃ ca hṛṣṭamānasā

yatra dhanvantarirdevaḥ prasannavadanekṣaṇaḥ //
tatrājagāma sā devī koparaktekṣaṇā ruṣā

dṛṣṭimātreṇa sarvāśca jīvayāmāsa sundarī //
viṣadṛṣṭyā śatruśiṣyānniśceṣṭāṃśca cakāra ha

dhanvantaristu bhagavānmantraśāstraviśāradaḥ //
mantreṇa yatnaṃ kṛtavānnotthāpayitumīśvaraḥ

dṛṣṭvā dhanvaṃtariṃ devī prahasyovāca satvaram //
bahūktimarthayuktāṃ ca sāhaṃkārā sureśvari

manasovāca //
mantrārthaṃ mantraśilpaṃ ca mantrabhedaṃ mahauṣadham //
vada jānāsi kiṃ siddha śiṣyo'si garuḍasya ca

ahaṃ ca vainateyaśca śiṣyau śaṃbhośca viśrutau //
sukalpakālaṃ suciramahaṃ dhanvantare śṛṇu

ityuktvā sarasaḥ padmaṃ samānīya jagatprasūḥ //
mantrasaṃvalitaṃ kṛtvā prerayāmāsa kopataḥ

dṛṣṭvā''gataṃ padmapuṣpaṃ jvaladagniśikhopamam //
(dhanvatariśca niḥśvāsairbhasmasāttaccakāra ha)

tacca dhanvatarirdṛṣṭvā samaṃtrareṇumuṣṭinā //
cakāra niṣkalaṃ bhasma tāṃ prahasyāvalīlayā

devī jagrāha śaktiṃ ca grīṣmasūryasamaprabhām //
maṃtrasaṃvalitāṃ kṛtvā prerayāmāsa taṃ ripum

dṛṣṭvā jājvalyamānāṃ tāṃ śaktiṃ dhanvatariḥ svayam //
viṣṇudattena śūlena sa tu ciccheda līlayā

tāṃ ca śaktiṃ vṛthā dṛṣṭvā prajajvāleśvarī ruṣā //
jagrāha nāgapāśaṃ ca ghoramavyarthamulbaṇam

nāgalakṣasamāyuktaṃ siddhamantreṇa mantritam //
prerayāmāsa kopena kālāntakasamaprabham

dhanvatarirnāgapāśaṃ dṛṣṭvā ca sasmito mudā //
sasmāra garuḍaṃ tūrṇamājagāma khageśvaraḥ

sarpāstramāgataṃ dṛṣṭvā garuḍo harivāhanaḥ //
vidhāya cañcunā śīghraṃ bubhuje kṣudhitaściram

nāgāstraṃ niṣphalaṃ dṛṣṭvā koparaktekṣaṇā bhṛśam //
jagrāha bhasmamuṣṭiṃ ca śivadattāṃ purā priye

bhasmamuṣṭiṃ mantrapūtāṃ dṛṣṭvā ca preritāṃ yathā //
pakṣavātena cikṣepa śiṣyaṃ paścānnidhāya ca

nirastāṃ bhasmamuṣṭiṃ ca dṛṣṭvā devī cukopa ha //
jagrāha śūlamavyarthaṃ hantuṃ dhanvantariṃ svayam

śivadattaṃ ca śūlaṃ ca śatasūryasamaprabham //
avyarthaśūlaṃ lokeṣu pralayāgnisamaprabham

atha brahmā tathā śaṃbhurājagāma raṇājiram //
dhanvaṃtareśca rakṣārthaṃ śamanārthaṃ khagasya ca

dṛṣṭvā śaṃbhuṃ jagadgaurī vidhiṃ ca jagatāṃ patim //
bhaktyā nanāma tāveva niḥśaṅkā śūladhāriṇī

dhanvantariśca garuḍaḥ praṇanāma sureśvarau //
tuṣṭāva parayā bhaktyā tau ca cakraturāśiṣam

uvāca brahmā madhuraṃ hitaṃ dhanvatariṃ mudā //
pūjārthaṃ manasāyāśca lokānāṃ hitakāmyayā //

brahmovāca //
dhanvaṃtare mahābhāga sarvaśāstraviśārada //
raṇaṃ te manasā sārddhaṃ na hi sāmyaṃ ca me matam

śivadattena śūlena durnivāryeṇa sarvataḥ //
trailokyaṃ bhasmasātkartuṃ kṣameyaṃ tridaśeśvarī

dhyāne kauthumaśākhoktaṃ kṛtvā bhaktyā samāhitaḥ //
dattvā ṣoḍaśopacāraṃ devyāśca kuru pūjanam

āstikoktena stotreṇa stavanaṃ kartumarhasi //
parituṣṭā ca manasā varaṃ tubhyaṃ pradāsyati

brahmaṇo vacanaṃ śrutvā cakārānumatiṃ śivaḥ //
vainateyaśca saṃprītyā bodhayāmāsa yatnataḥ

eṣāṃ ca vacanaṃ śrutvā snātvā śuciralaṃkṛtaḥ //
vidhiṃ purohitaṃ kṛtvā pūjāṃ kartuṃ samudyataḥ

dhanvantariruvāca //
ihāgaccha jagadgauri gṛhāṇa mama pūjanam//
pūjyā tvaṃ triṣu lokeṣu purā kaśyapakanyake

tvayā jitaṃ jagatsarvaṃ devi viṣṇusvarūpayā //
tena te'straprayogaśca na kṛto raṇabhūmiṣu

ityuktyā saṃyato bhūtvā bhaktinamrātmakaṃdharaḥ //
gṛhītvā śuklakusumaṃ dhyānaṃ kartuṃ samudyataḥ

cārucampakavarṇābhāṃ sarvāṅgasumanoharām //
īṣaddhāsyaprasannāsyāṃ śobhitāṃ sūkṣmavāsasā

sucārukabarīśobhāṃ ratnābharaṇabhūṣitām //
sarvābhayapradāṃ devīṃ bhaktānugrahakātarām

sarvavidyāpradāṃ śāntāṃ sarvavidyāviśāradām //
nāgendravāhinīṃ devīṃ bhaje nāgeśvarīṃ parām

dhyātvaivaṃ kusumaṃ dattvā nānādravyasamanvitam //
dattvā ṣoḍaśopacāraṃ pūjayāmāsa tāṃ priye

stotraṃ cakāra yatnācca pulakāñcitavigrahaḥ //
puṭāñjaliyuto bhūtvā bhaktinamrātmakaṃdharaḥ

dhanvatariruvāca //
namaḥ siddhisvarūpāyai siddhidāyai namo namaḥ //
namaḥ kaśyapakanyāyai varadāyai namo namaḥ

namaḥ śaṃkarakanyāyai śaṃkarāyai namo namaḥ //
namaste nāgavāhinyai nāgeśvaryai namo namaḥ

nama āstīkajanani jananyai jagatāṃ mama //
namo jagatkāraṇāyai jaratkārustriyai namaḥ

namo nāgabhaginyai ca yoginyai ca namo namaḥ //
namaściraṃ tapasvinyai sukhadāyai namo namaḥ

namastapasyārūpāyai phaladāyai namo namaḥ //
suśīlāyai ca sādhvyai ca śāntāyai ca namo namaḥ

ityevamuktvā bhaktyā ca praṇanāma prayatnataḥ //
tuṣṭā devī varaṃ dattvā satvaraṃ svālayaṃ yayau

brahmarudravainateyāḥ samājagmurnijālayam //
dhanvaṃtariśca bhagavāñjagāma nijamandiram

jagmurnāgāḥ prahṛṣṭāśca phaṇārājivirājitāḥ //
ityevaṃ kathitaṃ sarvaṃ stavarājaṃ mayā tava

vidhinā mātaraṃ bhaktimāstīkaśca cakāra ha //
tadā tuṣṭā jagadgaurī putraṃ taṃ munipuṃgavam

idaṃ stotraṃ mahāpuṇyaṃ bhaktiyuktaśca yaḥ paṭhet //
vaṃśajānāṃ nāgabhayaṃ nāsti tasya na saṃśayaḥ

iti śrībrahmavaivarte mahāpurāṇe śrīkṛṣṇajanmakhaṇḍe nārāyaṇanāradasaṃvāde dhanvantaridarpabhaṃgamanasāvijayo nāmaikapañcāśattamo'dhyāyaḥ