Brahmavaivarta Purana · Chapter 4.43

nārāyaṇa uvāca //
atha durgāṃ mahādevassatīmūrtiṃ manoharām //
amlānapadmavaktrāṃ tāṃ śayānāṃ jāhnavītaṭe

dadhatīmakṣamālāṃ ca prataptakāñcanaprabhām //
tejasā prajvalantīṃ ca dadhānāṃ śuklavāsasam

dṛṣṭvā satīśarīraṃ ca pradagdho virahāgninā //
tattvarāśirmūrtimāṃśca mūrcchāṃ prāpa tathāpi ca

kalatraśoko balavānsvātmārāmaṃ parātparam //
bādhate vedabījaṃ taṃ yogīndrāṇāṃ gurorgurum

kṣaṇena cetanāṃ prāpya tāmuvāca trilocanaḥ //
nirīkṣya vadanāmbhojaṃ sthāṇuḥ sthāṇurivāparaḥ

sāśrunetro'tidīnaśca dīnānāṃ śaraṇapradaḥ //
dīnadainyāpahārī ca vilalāpa paraṃ vacaḥ

śaṃkara uvāca //
uttiṣṭhottiṣṭha subhage sati prāṇeśvari priye //
śaṅkaro'haṃ tava svāmī paśya māṃ nikaṭāgatam

śivaṃ śivapradaṃ sarvasaṃpadrūpaṃ ca siddhidam //
sarvātmānaṃ ca sarveśaṃ śavatulyaṃ tvayā vinā

śakto'haṃ ca tvayā sārddhaṃ sarvaśaktisvarūpayā //
śaktihīnaḥ śavasamo niśceṣṭaḥ sarvakarmasu

yaśca śaktiṃ na jānāti jñānahīnaśca nindati //
taṃ tyaktumucitaṃ vijñe kathaṃ māṃ tyajasi priye

svayaṃ brahmā svayaṃ viṣṇuḥ sādhyabhūtā vayaṃ tava //
sasmitaṃ sakaṭākṣaṃ ca vada kiṃcitsudhopamam

madhurābhāsadṛṣṭyā ca māṃ dagdhaṃ secanaṃ kuru //
māṃ dṛṣṭvā dūrataḥ śīghraṃ snigdhaṃ vadasi sasmitam

kathamadyāpi ruṣṭeva vilapantaṃ na bhāṣase //
prāṇādhike samuttiṣṭha rudaṃtaṃ māṃ na paśyasi

parityajya ca naḥ prāṇāngantuṃ nārhasi sundari //
jagadambe samuttiṣṭha prāṇādhāre parātpare

pativrate samuttiṣṭha kathaṃ māṃ nādya sevase //
kathaṃ karoṣi vijñāya vratabhaṅgaṃ śrutiprasūḥ

ityuktvā mṛtadehaṃ ca priyāyā virahāturaḥ //
nidhāyorasi saṃśliṣya cucumba ca punaḥpunaḥ

adhare cādharaṃ dattvā vakṣo vakṣasi śaṅkaraḥ //
punaḥpunaḥ samāśliṣya punarmūrcchāmavāpa saḥ

punaḥ sa cetanāṃ prāpya vegādutthāya śokataḥ //
dudrāva ca yathonmatto jñānināṃ ca gurorguruḥ

saptadvīpasaptasindhuṃ lokālokaṃ ca kāñcanam //
babhrāma bhrāntavajjñānī satīṃ kṛtvā svavakṣasi

śataśṛṅgagireḥ pārśve jambudvīpe ca bhārate//
sunirjane'kṣayavaṭe gaṅgātīre sarittaṭe

rurodoccaiḥ svayaṃ kṛtvā sati sādhvītyudīrya ca //
trinetranetranīreṇa saṃbabhūva sarovaram

tannetraṃ ca saro nāma munīnāṃ tapasaḥ sthalam //
yojanadvayavistīrṇaṃ puṇyatīrthaṃ manoharam

yatra snātvā punarjanma narāṇāṃ na bhavedgire //
śatajanmakṛtaṃ pāpaṃ snānamātreṇa naśyati

tyaktvā tāṃ mānavīṃ mūrtiṃ narā yānti hareḥ padam //
sa tatra rodanaṃ tyaktvā punarbabhrāma medinīm

pūrṇamabdaṃ mahāyogī virahāturamānasaḥ //
satīgalitapratyaṅgairaṃgaiśca parvateśvara

babhūva siddhapīṭhānāṃ samūho vāñchitapradaḥ //
śeṣāṅgānāṃ mahādevaḥ saṃskāraṃ vai vidhāya ca

asthimālāṃ vinirmāya cakāra kaṇṭhabhūṣaṇam //
nityaṃ tadbhasma bhaktyā ca cakāra gātralepanam

sati prāṇeśvarītyuktvā punarmūrcchāmavāpa saḥ //
visasmāra brahma paramātmānamātmasaṃbhavaḥ

svātmārāmaḥ pūrṇakāmo niśceṣṭo virahajvarāt //
taṃ śayānaṃ girivarasyābhyāśe vaṭamūlake

dṛṣṭvā devāḥ samājagmurvismitāḥ śivasannidhim //
nārāyaṇaśca bhagavānīśvaraḥ saha pārṣadaiḥ

ratnayānenājagāma padmārcitapadāmbujaḥ//
ratnālaṃkāra śobhāḍhyaḥ pītavāsāścaturbhujaḥ

īṣaddhāsyaprasannāsyo vanamālāvibhūṣitaḥ //
brahmā śeṣaśca dharmaśca surāḥ sarve maharṣayaḥ

samūṣurīśasadasi lakṣmīkānta praṇamya te //
śrīhariḥ śaṅkaramaho kṛtvā vakṣasi mūrcchitam //
rudantaṃ bodhayāmāsa jñānīśo jñānināṃ gurum

śrībhagavānuvāca //
svātmārāma nibodhedaṃ madīyaṃ vacanaṃ śṛṇu

hitamadhyātmasāraṃ ca duḥkhaśokanikṛntanam //
sarvādhyātmavidyamānabījaṃ jñānanidhiṃ vidhim

tathāpi bodhayāmi tvāṃ sarvajñaṃ vedhaso vidhim //
budhaṃ bodhayituṃ śakto'budho'pi prāṇasaṃkaṭe

vyavahāro'sti lokeṣu sarvaḥ sarvaparasparam //
māyāśritā guṇāḥ sarve hetavaḥ sukhaduḥkhayoḥ //.

viṣṇumāyā balavatī guṇayuktaṃ prabādhate //
duḥkhaṃ śokaṃ bhayaṃ śaṃbho durdine bhavatīśvara

tatrātīte kutastāni sudine ca samāgate //
harṣa aiśvaryadarpaśca saṃtataṃ tatra varddhate

sarvāṇyetāni gaṇyante svapnānīva vipaścitaḥ //
jñānaṃ labha mahādeva jñānabīja sanātana

cetanāṃ kuru bhadraṃ te satīṃ prāpsyasi niścitam //
tattoyaṃ śītatā nityaṃ nāgniṃ muñcati dāhikā

tejaḥ sūryaṃ mahīṃ gandho tathā tvāṃ ca satī śiva //
śailetyevaṃ samākarṇya hariṃ kiṃciduvāca ha

netrāṇyunmīlanaṃ kṛtvā trinetraḥ śrūyatāmiti //
trinetra uvāca //
kastvaṃ tejaḥsvarūpo'si ka ime tava sannidhau

kinnāma bhavataścaiṣāṃ kāni nāmāni kā satī //
ko'haṃ ko me bhavānbrūte kiṃkarāḥ kuta āgatāḥ

kva yāsyasi kva yāsyāmi kva gacchanta ime vada//
harirityevamākarṇya ruroda sagaṇo gire

netranīraistrinetraṃ taṃ rudantaṃ prasiṣeca saḥ //
haritrinetrayornetranīrapātena tatra vai

babhūva sarasāṃ śreṣṭhaṃ tīrthaṃ bhuvanapāvanam //
bhārate'stagireḥ paścāttatrākṣayavaṭāṃtike

sthalaṃ babhūva tapasāṃ muktibījaṃ tapasvinām //
athovāca punaḥ śīghramādhyātmaṃ ca haraṃ hariḥ

śṛṇvatāṃ sarvadevānāṃ munīnāmūrdhvaretasām //
śrībhagavānuvāca //
śṛṇu śaṃkara vakṣyāmi jñānānaṃda sanātana

jñānaṃ jñānanidhe śokādvismṛto'si parātpara //
sudinaṃ durdinaṃ śaśvadbhavatyeva bhave bhave

sarveṣāṃ prākṛtānāṃ ca te bīje sukhaduḥkhayoḥ//
sukhādbhavati harṣaśca darpaḥ śauryapramattatā

rāga aiśvaryakāmaśca vidveṣaśca nirantaram //
duḥkhācchokātsamudvegādbhayaṃ nityaṃ pravartate

hatānyetāni sarvāṇi hate bīje maheśvara //
sudinaṃ durdinaṃ caiva sarvakarmodbhavaṃ bhava

tatkarma tapasā sādhyaṃ karmaṇā ca śubhāśubham //
tapaḥ svabhāvasādhyaṃ ca svabhāvo'bhyāsato bhavet

saṃsargasādhyo 'dhyāsaśca saṃsargaḥ puṇyato bhavet//
puṇyabījaṃ manaścaiva pāpabījaṃ ca caṃcalam

manaḥ śaṃbho mamāṃśaśca sarveṃdriyapuraḥsaram//
sarveṣāṃ janako'haṃ ca cittvaṃ brahmā patistvayam

brahraikaṃ mūrtibhedastu guṇabhedena saṃtatam //
tadbrahma vividhaṃ vastu saguṇaṃ nirguṇaṃ śiva

māyāśrito yaḥ saguṇo māyā'tītaśca nirguṇaḥ //
svecchāmayaśca bhagavānicchayā vikaroti ca

icchāśaktiśca prakṛtirnityā sarvaprasūḥ sadā //
kecidekaṃ vadaṃtyeva brahmajyotiḥ sanātanam

kecidvadanti dvividhaṃ brahma prakṛtipūrvakam //
śṛṇu ye ca vadantyekaṃ māyāpuruṣayoḥ param

tasmādbhavati tau dvau ca tadbrahma sarvakāraṇam //
atha caikaṃ paraṃ brahma dvividhaṃ bhavatīcchayā //

icchāśaktiśca prakṛtiḥ sarvaśaktiprasūḥ .sadā //
tatrāśaktaśca saguṇaḥ sarvādhāraḥ sanātanaḥ

sarveśvaraḥ sarvasākṣī sarvatrāsti phalapradaḥ //
śarīraṃ dvividhaṃ śaṃbho nityaṃ prākṛtameva ca

nityaṃ vināśarahitaṃ naśvaraṃ prākṛtaṃ sadā //
ahaṃ tvaṃ cāpi bhagavānnāvayornityavigrahaḥ

āvayoraṃśabhūtā ye prākṛtā naṣṭavigrahāḥ //
rudrādayastvadaṃśāśca madaṃśā viṣṇurūpiṇaḥ

mamāpyevaṃ dvidhā rūpaṃ dvibhujaṃ ca caturbhujam//
caturbhujo'haṃ vaikuṇṭhe padmayā pārṣadaiḥ saha

goloke dvibhujo'haṃ ca gopībhiḥ saha rādhayā //
dvividhaṃ ye vadantyevaṃ dvau pradhānau tu tanmate

puruṣaśca sadā nityo nityā prakṛtirīśvarī //
sadā tau dvau ca saṃśliṣṭau sarveṣāṃ pitarau śiva

saśarīrau niḥśarīrau svecchayā sarvarūpiṇau //
prādhānyaṃ ca yathā puṃsaḥ prakṛteśca sadā tathā

satīmicchasi cecchambho prakṛteḥ stavanaṃ kuru //
yatstotraṃ ca tvayā dattaṃ purā durvāsase mudā

taddivyaṃ kaṇvaśākhoktaṃ bhaja tena jagatprasūm //
śokanāśo bhavatu te śivaṃ śiva mamāśiṣā

dūraṃ viplavahetuśca yātu strīvirahajvaraḥ //
ityevamuktvā lakṣmīśo virarāma girīśvaram

stavanaṃ kartumārebhe prakṛteśca maheśvaraḥ //
snātvā natvā ca śrīkṛṣṇaṃ brahmāṇaṃ bhaktisaṃyutaḥ//
puṭāñjaliyuto bhūtvā pulakāñcitavigrahaḥ

maheśvara uvāca //
oṃ namaḥ prakṛtyai mantraḥ //
brāhmi brahmasvarūpe tvaṃ māṃ prasīda sanātani //
paramātmasvarūpe ca paramānandarūpiṇi

bhadre bhadraprade durge durgaghne durganāśini //
potasvarūpe jīrṇe tvaṃ māṃ prasīda bhavārṇave //

sarvasvarūpe sarveśi sarvabījasvarūpiṇi //
sarvādhāre sarvavidye māṃ prasīda jayaprade

sarvamaṅgalarūpe ca sarvamaṅgaladāyini //
samastamaṅgalādhāre prasīda sarvamaṅgale

nidre tandre kṣame śraddhe tuṣṭipuṣṭisvarūpiṇi //
lajje medhe buddhirūpe prasīda bhaktavatsale

vedasvarūpe vedānāṃ kāraṇe vedadāyini //
sarvavedāṅgarūpe ca vedamātaḥ prasīda me

daye jaye mahāmāye prasīda jagadambike //
kṣānte śānte ca sarvānte kṣutpipāsāsvarūpiṇi

lakṣmīrnārāyaṇakroḍe sraṣṭurvakṣasi bhārati //
mama kroḍe mahāmāye viṣṇumāye prasīda me

kalākāṣṭhāsvarūpe ca divārātrisvarūpiṇi //
pariṇāmaprade devi prasīda dīnavatsale

kāraṇe sarvaśaktīnāṃ kṛṣṇasyorasi rādhike //
kṛṣṇaprāṇādhike bhadre prasīda kṛṣṇapūjite

yaśaḥsvarūpe yaśasāṃ kāraṇe ca yaśaḥprade //
sarvadevīsvarūpe ca nārīrūpavidhāyini

samastakāminīrūpe kalāṃśena prasīda me //
sarvasaṃpatsvarūpe ca sarvasaṃpatprade śubhe

prasīda paramānande kāraṇe sarvasaṃpadām //
yaśasvināṃ pūjite ca prasīda yaśasāṃ nidhe

ādhāre sarvajagatāṃ ratnādhāre vasundhare //
carācarasvarūpe ca prasīda mama mā ciram / ८७ //
yogasvarūpe yogīśe yogade yogakāraṇe //
yogādhiṣṭhātri devīśe prasīda siddhayogini

sarvasiddhisvarūpe ca sarvasiddhipradāyini //
kāraṇe sarva siddhīnāṃ siddheśvari prasīda me

vyākhyānaṃ sarvaśāstrāṇāṃ matabhede maheśvari //
jñāne yaduktaṃ tatsarvaṃ kṣamasva parameśvari

kecidvadanti prakṛteḥ prādhānyaṃ puruṣasya ca //
kecittatra matadvaidhe vyākhyābhedaṃ vidurbudhāḥ

mahāviṣṇornābhideśe sthitaṃ taṃ kamalodbhavam //
madhukaiṭabhau mahādaityau līlayā haṃtumudyatau

dṛṣṭvā stutiṃ prakurvantaṃ brahmāṇaṃ rakṣituṃ purā //
bodhayāmāsa govindaṃ vināśahetave tayoḥ

nārāyaṇastvadbhaktyā ca jaghāna tau mahāsurau //
sarveśvarastvayā sārddhamanīśo'yaṃ tvayā vinā

purā tripurasaṃgrāme gaganātpatite mayi //
tvayā ca viṣṇunā sārddhaṃ rakṣito'haṃ sureśvari

adhunā rakṣa māmīśe pradagdhaṃ virahāgninā//
svātmadarśanapuṇyena krīṇīhi parameśvari

ityuktvā virataḥ śaṃbhurdadarśa gaganasthitām //
ratnasārarathasthāṃ tāṃ devīṃ śatabhujāṃ mudā

taptakāñcanavarṇābhāṃ ratnābharaṇabhūṣitām //
īṣaddhāsyaprasannāsyāṃ jagatāṃ mātaraṃ satīm

dṛṣṭvā tāṃ virahāsaktaḥ punastuṣṭāva satvaram //
duḥkhaṃ nivedayāmāsa prarudanvirahodbhavam

darśayāmāsāsthimālāṃ svāṃgasthaṃ bhasmabhūṣaṇam //
kṛtvā bahu parīhāraṃ toṣayāmāsa suṃdarīm

nārāyaṇaśca brahmā ca dharmaḥ śeṣaḥ surarṣayaḥ //
śivaṃ rakṣeśvarītyuktvā tuṣṭuvuste sanātanīm /१//
babhūva parituṣṭā sā teṣāṃ stotreṇa tatkṣaṇam //
uvāca kṛpayā śaṃbhuṃ prāṇeśaṃ prāṇavallabhā

prakṛtiruvāca //
sthiro bhava mahādeva prāṇādhika mama prabho //
bhavānātmā ca yogīśaḥ svāmī janmani janmani

ahaṃ śailendrakāminyāṃ labdhvā janma maheśvara //
tava patnī bhaviṣyāmi muñca tvaṃ virahajvaram

ityuktvā śivamāśvāsya cāṃtardhānaṃ cakāra sā //
surā jagmustamāśvāsya lajjānamrātmakandharam

harṣāntarātmā giriśaḥ kailāsaṃ tu jagāma ha //
nanarta sagaṇastūrṇaṃ saṃtyajya virahajvaram

idaṃ śivakṛtaṃ stotraṃ prakṛtyā yaḥ paṭhennaraḥ //
na bhavetkāminībhedastasya janmani janmani

ihaloke sukhaṃ bhuktvā sa yāti śivamandiram //
dharmārthakāmamokṣāṃśca labhate nātra saṃśayaḥ

iti śrībrahmavaivarte mahāpurāṇe śrīkṛṣṇajanmakhaṇḍe nārāyaṇanāradasaṃvāde śaṃkaraśokāpano danaṃ nāma tricatvāriṃśo'dhyāyaḥ