Brahmavaivarta Purana · Chapter 4.30

// nārada uvāca // //
mahāmune rahasyaṃ ca śrutaṃ brahmankimadbhutam //
mṛte munau kiṃ cakāra śrīkṛṣṇo bhaktavatsalaḥ

śrīnārāyaṇa uvāca //
dṛṣṭvā mṛtaṃ muniṃ kṛṣṇaḥ saṃskāraṃ kartumudyataḥ //
kṛtvā vakṣasi taddehaṃ rurodoccairyathā naraḥ

bāhubhyāṃ ca samāśliṣya pipeṣodriktamohataḥ //
nirgataṃ bhasmanikaraṃ śavādvajrāṃgagharṣaṇāt

raktamāṃsāsthihīnaṃ taccharīraṃ ca mahātmanaḥ //
ṣaṣṭivarṣasahasrāṇi nirāhāraḥ kṛto mune

dagdhaṃ lohitamāṃsāsthi jvalatā jaṭharāgninā //
bāhyajñānavihīnasya haripādābjacetasaḥ

citāṃ candanakāṣṭhena nirmāya madhusūdanaḥ //
kṛtvā'gnikāryaṃ tatraiva sthāpayāmāsa śokataḥ

dadau citāyāmagniṃ ca kāṣṭhaṃ dattvā śavopari //
jvalitāyāṃ citā yāṃ ca mūrcchāmāpa kṣaṇaṃ vibhuḥ

taddehe bhasmasādbhūte nedurdundubhayo divi //
babhūva puṣpavṛṣṭiśca tatkṣaṇādgaganādaho

etasminnantare tatra ratnasāravinirmitam //
syandanaṃ ca manoyāyi vastramālyaparicchadam

pārṣadapravarairyuktaṃ śrīkṛṣṇasadṛśairvaraiḥ //
āvirbabhūva golokātsundaraṃ purato hareḥ

avaruhya rathāttūrṇaṃ pārṣadapravarā hareḥ //
sarve samānarūpāste praṇamya rādhikeśvarau ११ //
dhṛtavantaṃ sūkṣmadehaṃ praṇamayya munīśvaram //
rathe kṛtvā tu taṃ dehaṃ jammurgolokamuttamam

gate munīndre golokaṃ vṛndāvanavinodinī //
babhūva vismitā sādhvī papraccha jagadīśvaram

śrīrādhikovāca //
ko'yaṃ nātha muniśreṣṭhaḥ sarvāvayavava krimaḥ //
atikharvajanākārastejīyānatikutsitaḥ

kathaṃ vā nirgataṃ bhasma dehādasya kimadbhutam //
sākṣādvilīnaṃ yatteja stvatpādābje'nalopamam

rathasthaḥ puṇyavānsadyo golakaṃ ca jagāma ha //
svātmārāmasya yaddheto rodanaṃ te babhūva ha

tvayā kṛtaṃ ca satkāramaśrupūrṇena cakṣuṣā //
sarvaṃ vivaraṇaṃ tūrṇaṃ saṃvyasya kathaya prabho

rādhikāvacanaṃ śrutvā prahasya madhusūdanaḥ
kathāṃ kathitumārebhe yugāntaragatāmapi

śrīkṛṣṇa uvāca //
rahasyamaṣṭāvakrīyaṃ vikhyātaṃ sarvataḥ priye //
paścācchroṣyasi kālena prasaṅge viduṣāṃ mukhāt

aṣṭāvakro munīndro'pi vikhyāto bhuvanatraye //
paripūrṇaṃ yadyaśasā janmanā tajjagattrayam

kṛṣṇasya vacanaṃ śrutvā vimanaskā haripriyā //
uvāca madhuraṃ yatnācchuṣkakaṇṭhoṣṭhatālukā

rādhikovāca //
yattṛṣālormanaḥ pūrṇa na babhūva sudhāmbudhau //
sa vitṛpto bhavati kiṃ goṣpadodakapānataḥ

vedānāṃ vedavaktṝṇāṃ vidhāturjanakasya ca //
mahāviṣṇorīśvarastvaṃ ko'nyo vaktā'sti tvatparaḥ

rādhikāvacanaṃ śrutvā tuṣṭaḥ kṛṣṇo babhūva ha //
uvāca gopanīyaṃ ca rahasyaṃ paramādbhutam

śrīkṛṣṇa uvāca //
śṛṇu kānte pravakṣye'hamitihāsaṃ purātanam //
śravaṇātkathanādyasya sarvaṃ pāpaṃ praṇaśyati

mahāviṣṇornābhipadmādbabhūva jagatāṃ vidhiḥ //
mamāṃśasya matkalayā jalākīrṇe jagattraye

putrā babhūvuścatvāro brahmaṇo mānasātpurā //
nārāyaṇaparāḥ sarve jvalanto brahmatejasā

śiśavaḥ pañcavarṣīyā nagnā ajñānino yathā //
bāhyajñānavihīnāśca brahmatattvaviśāradāḥ

sanakaśca sanandaśca tṛtīyaśca sanātanaḥ //
sanatkumāro bhagavānete catvāra eva ca

tānuvāca jagaddhātā sṛṣṭiṃ kuruta putrakāḥ //
te na tasthuḥ piturvākye prayayustapase mama

vidhātā vimanaskaśca tanayeṣu gateṣu ca //
piturduḥkhāya prabhavetputraścedavacaskaraḥ

jñānena nirmame putrānsvāṅgeṣu ca tapodhanān //
vedavedāṅgavijñāṃśca jvalato brahmatejasā

atriḥ pulastyaḥ pulaho marīcirbhṛguraṅgirāḥ //
kraturvasiṣṭho voḍhuśca kapilaścāsuriḥ kaviḥ

śaṅkuḥ śaṅkhaḥ pañcaśikhaḥ pracetāste tapodhanāḥ //
bahukālaṃ tapastaptvā cakruḥ sṛṣṭiṃ tadājñayā

kalatravantaste sarve saṃsāraṃ kartumu nmukhāḥ //
babhūvuḥ putrapautrāśca sarveṣāṃ ca tapasvinām

tadastu ca kathā bahvī munivaṃśānukīrtanī //
cārvī puṇyasvarūpā ca prakṛtaṃ śṛṇu sundari

pracetasaḥ sutaḥ śrīmānasito munipuṅgavaḥ //
sakalatrastapastepe divyaṃ varṣasahasrakam

na babhūva sutastasya prāṇāṃstyaktuṃ samudyataḥ //
taṃ samboddhuṃ babhūvātha satyā vāgaśarīriṇī

kathaṃ tyajasi prāṇāṃstvaṃ gaccha śaṅkarasannidhim //
siddhaṃ kuru gṛhītvā ca mantraṃ śaṅkaravaktrataḥ

mantrādhiṣṭhātṛdevīṃ te sadyaḥ sākṣādbhaviṣyati //
vareṇābhīṣṭadevyāśca putraste bhavitā dhuvam

śrutvaitaccaritaṃ vipro jagāma śivasannidhim //
yogināmapyagamyaṃ ca śivalokaṃ nirāmayam

sakalatro yathā yogī tuṣṭāva yogināṃ gurum //
puṭāñjaliyuto bhūtvā bhaktinamrātmakandharaḥ

asita uvāca //
jagadguro namastubhyaṃ śivāya śivadāya ca //
yogīndrāṇāṃ ca yogīndra gurūṇāṃ gurave namaḥ

mṛtyomṛrtyusvarūpeṇa mṛtyusaṃsārakhaṇḍana//
mṛtyorīśa mṛtyubīja mṛtyuñjaya namo'stu te

kālarūpaṃ kalayatāṃ kālakāleśa kāraṇa //
kālādatīta kālasya kālakāla namo'stu te

guṇātīta guṇādhāra guṇabīja guṇātmaka //
guṇīśa guṇināṃ bīja guṇināṃ gurave namaḥ

brahmasvarūpa brahmajña brahmabhāve ca tatpara //
brahmabījasvarūpeṇa brahmabīja namostu te

iti stutvā śivaṃ natvā purastasthau munīśvaraḥ //
dīnavatsāśrunetraśca pulakāṃ citavigrahaḥ

asitena kṛtaṃ stotraṃ bhaktiyuktaśca yaḥ paṭhet //
varṣamekaṃ haviṣyāśī śaṅkarasya mahātmanaḥ

sa labhedvai ṣṇavaṃ putraṃ jñāninaṃ cirajīvinam //
bhavedanāḍhyo duḥkhī ca mūko bhavati paṇḍitaḥ

abhāryo labhate bhāryāṃ suśīlāṃ ca pativra tām //
iha loke sukhaṃ bhuktvā yātyante śivasannidhim

idaṃ stotraṃ purā dattaṃ brahmaṇā ca pracetase //
pracetasā svaputrāyāsitāya dattamuttamam

śrīkṛṣṇa uvāca //
samākarṇya muneḥ stotraṃ bhagavāñchaṃkaraḥ svayam //
uvāca brahmaṇaḥ putraṃ svabhaktaṃ bhaktava tsalaḥ

śaṃkara uvāca //
sthiro bhava muniśreṣṭha jānāmi tava vāñchitam //
putraste bhavitā satyaṃ madaṃśena ca matsamaḥ

dāsyāmi mantramatulaṃ sarveṣāṃ ca sudurlabham //
ityuktvā ca dadau mantraṃ tavaiva ṣoḍaśākṣaram

stotraṃ pūjāvidhānaṃ ca kavacaṃ paramādbhutam //
saṃsāravijayaṃ nāma puraścaraṇapūrvakam

varaṃ dātumiṣṭadevī pratyakṣā bhaviteti ca //
ityuktvā virato rudraḥ sa taṃ natvā jagāma ha

jajāpa paramaṃ mantraṃ so'sitaḥ śatavatsaram //
sākṣādbhūtvā varastasmai tvayā dattaḥ purā sati

putraste bhavitā satyaṃ mahājñānī suteti ca //
varaṃ dattvā tvamagamo golokaṃ mama sannidhim

kālena ca sutastasya śivāṃśena babhūva ha //
brahmiṣṭho devalo nāmnā kandarpasamasundaraḥ

suyajñanṛpateḥ kanyāṃ ratnamālāvatīṃ mudā //
tāṃ sundarīṃ vivāhena jagṛhe sarvamohinīm

sthāne sthāne ca rahasi śatavarṣaṃ tayā saha //
sa reme nipuṇaḥ śreṣṭhaḥ strīṇāṃ ramaṇakarmaṇi

kālāntare sa virato babhūva munipuṃgavaḥ //
sukhaṃ sarvaṃ parityajya dharmiṣṭhaḥ śrīhariṃ smaran

utthāya rātrau śayanādviraktaśca tapodhanaḥ //
sa yayau tapase kānte gandhamādanaparvate

nidrāṃ tyaktvā ca tatkāntā na dṛṣṭvā svāminaṃ satī //
vilalāpa bhṛśaṃ śokātpradagdhā virahāgninā

uttiṣṭhantī nirviśantī rurodoccairmuhurmuhuḥ //
taptapātre yathā dhānyaṃ babhūva tanmanastadā

āhāraṃ ca parityajya prāṇāṃstatyāja sundarī //
cakāra tatsutastasyāḥ karma nirharaṇādikam

tapaścakāra sa munirgandhamādanagahvare //
divyaṃ varṣasahasraṃ ca mama bhakto jitendriyaḥ

taṃ dadarśa ha daivena rambhā śṛṃgāralolupā//
atīvasundaraṃ śāntaṃ kandarpamiva sundaram

sā ca taṃ kathayāmāsa nirjane samupasthitā //
vidhāya veṣaṃ yatnena trailokyacittamohinī

rambhovāca //
nibodha sādho madvākyaṃ kāminīnāṃ manoharam //
tyaktvā kaṭhoraṃ rahasi bhaja māṃ sukhadāyikām

tvaṃ vareṣu varaḥ pṛthvyāṃ varārohā svayaṃvarā //
vidagdhāyā vidagdhasya durlabho nava saṃgamaḥ

yajñaṃ kurvanti bhūpālā bhārate svargahetukam //
svargabhoganimittaṃ ca bhogasārā vayaṃ mune

stanayoryugmamūrvorme sundaraṃ mukhapaṃkajam //
hāsyabhrūbhaṃgasahitaṃ dṛṣṭvā ko na labhetsukham

strīrasaḥ sukhasāraśca munīnāmabhivāñchitaḥ //
rasikāsukhasaṃbhogo nirjane cātidurlabhaḥ

devo vā mānavo vā'pi gandharvo vā'tha rākṣasaḥ //
strīsukheṣvapyavijñeyo rambhāyā rativañcitaḥ

rahasyupasthitāṃ kāntāṃ na bhajedyo jitendriyaḥ //
gātralomapramāṇābdaṃ kumbhīpāke vaseddhruvam

satyaṃ tasyāśca vadhabhāktacchāpena praṇaśyati //
vidhātā mohinīśāpādapūjyo bhuvanatraye

yena tyaktopasthitā taṃ yathā paśyati puṃścalī //
svāmiputrasvabandhūnāṃ na tathā ghātakaṃ ruṣā

paraṃ priyaṃ ca sarveṣāṃ jāraṃ jānāti puṃścalī //
yadi tena parityaktā taṃ hantuṃ sā tu dakṣiṇā

puṃścalī hiṃsrajantubhyo navaghātibhya eva ca//
duṣṭā śaśvaddayāhīnā durantā pratijanmani

tyaja dhyānaṃ muniśreṣṭha bhuṃkṣvedaṃ tapasaḥ phalam //
rahasyupasthitāṃ māṃ ca gṛhītvā suciraṃ sukham

sa rambhāvacanaṃ śrutvā tāmuvāca bhayākulaḥ //
hitaṃ tathyaṃ nītisāraṃ pariṇāmasukhāvaham

devala uvāca //
śṛṇu rambhe pravakṣyāmi vedasāraṃ paraṃ vacaḥ //
kuladharmocitaṃ satyaṃ brāhmaṇānāṃ tapasvinām

dharmo'yaṃ yuktakāle ca svayoṣiti rato dvijaḥ //
sarvatra pūjitaḥ śaśvadiha loke paratra ca

brāhmaṇaḥ kṣatriyo vaiśyo yo rataḥ parayoṣiti //
yāti tasyāpūjitasya ruṣṭā lakṣmīrgṛhādapi

ihātinindyaḥ sarvatra nādhikārī svakarmasu //
paratraivāndhakūpe ca yāvadvarṣaśataṃ vaset /

grāhyā copasthitā strī ca gṛhiṇā na tapasvinā //
tyāge doṣaḥ kāminīnāṃ śāpabhākpāpabhāggṛhī

brahmā jagadvidhātā'pi na viraktaḥ kalatravān //
tyāge doṣastatkadācinnāsmākaṃ tyaktayoṣitām

svabhāryāṃ ca parityajya yo gṛhṇāti parastriyam //
yaśodhanāyuṣāṃ hānirbhavejjīvanmṛtasya ca

bhuvi nāsti yaśo yasya jīvanaṃ tasya niṣphalam //
susaṃpadā kiṃ rājyena sukhena ca tapasvinaḥ

niṣkāmena ca vṛddhena mayā kiṃ te prayojanam//
suveṣaṃ sundaraṃ mātaryuvānaṃ paśya sundari

ityevaṃ vacanaṃ śrutvā cukopāpsarasāṃ varā //
uvāca bhūyo vākyaṃ taṃ trastā prasphuritādharā

rambhovāca //
cārucampakavarṇābhaḥ kandarpasamasundaraḥ //
tapaḥprabhāvātsaśrīkaḥ suveṣaḥ saṃmataḥ striyāḥ

tvayā vinā'nyaṃ kaṃ yāmi ko vāsti tvatparaḥ pumān//
puṃścalī tvāṃ parityajya kā jīvati smarā turā

śīghraṃ māṃ bhaja viprendra dagdhāṃ kāmāgninā sadā //
kāmo naśyati māṃ tvatto yathā rambhāṃ mataṃgajaḥ

na cecchāpaṃ pradāsyāmi vada vedavidāṃ vara //
māṃ vā dāruṇaśāpaṃ vā satvaraṃ grahaṇaṃ kuru

dagdhāḥ prāṇā manodagdhaṃ svātmā vā iti saṃtatam//
navaśṛṅgārapīyūṣapānanirvāṇatāṃ vrajet

svāntarduḥkhena duḥkhārto yo yaṃ śapati niścitam//
taṃ śāpaṃ khaṇḍituṃ śakto na vidhātā jagatpatiḥ

dvijo rambhāvacaḥ śrutvā babhūva dhyānatatparaḥ //
novāca kiṃcinmaunasthaḥ sā taṃ kopācchaśāpa ha

he vakracitta te vipra sarvāvayavavakrimam //
śarīramañjanākāraṃ rūpayauvanavarjitam

atīvavikṛtākāraṃ triṣu lokeṣu garhitam //
purātanaṃ tapo naṣṭaṃ sadyo bhavatu niścitam

ityuktvā puṃścalī kāmātkāmalokaṃ jagāma ha //
acireṇa munīndraśca na dadarśa hareḥ padam

padāravindavirahātsamudvigno babhūva ha//
svāṅgaṃ ca dṛṣṭvā vikṛtaṃ pūrvapuṇyavivarjitam

kṛtvā'gnikuṇḍaṃ śokena prāṇāṃstyaktuṃ samudyataḥ //
mayā dṛṣṭo varo datto divyajñānena bodhitaḥ

āśvāsaśca kṛtaḥ prītyā tataḥ śānto babhūva ha //
aṅgānyaṣṭau ca vakrāṇi dṛṣṭvā tūrṇaṃ mahāmuneḥ

aṣṭāvakreti tannāma kautukena mayā kṛtam //
madvākyānmalayadroṇīmayamāgamya satvaraḥ

ṣaṣṭi varṣasahasrāṇi cakāra paramaṃ tapaḥ //
tapo'vasāne madbhakto mayā yuktaḥ kṛtaḥ priye

sarvasminpralaye naṣṭe na madbhaktaḥ praṇaśyati//
sucireṇaiva tapasā jvalatā jaṭharāgninā

tyaktāhārasyāntaraṃ ca bhasmapūrṇaṃ tato muneḥ //
āgataṃ malayadroṇīṃ munihetormayā priye

aṣṭāvakrācca madbhakto na bhūto na bhaviṣyati //
evaṃbhūtastaponiṣṭhaḥ prapautro brahmaṇo muniḥ

niṣkalaḥ puṃścalī śāpādbrahmā'pūjyo yathā purā //
ityevaṃ kathitaṃ sarvaṃ rahasyaṃ ca mahātmanaḥ //
sukhadaṃ puṇyadaṃ gūḍhaṃ kiṃ bhūyaḥ śrotumicchasi

iti śrībrahmavaivarte mahāpurāṇe śrīkṛṣṇajanmakhaṇḍe nārāyaṇanāradasaṃvāde rādhāpraśne triṃśattamo'dhyāyaḥ // ३०