Brahmavaivarta Purana · Chapter 4.18

// śaunaka uvāca //
aho kimadbhutaṃ sūta rahasyaṃ sumanoharam //
śrutaṃ kṛṣṇasya caritaṃ sukhadaṃ mokṣadaṃ param

sūta uvāca //
śrutvā nagaranirmāṇaṃ nārado munisattamaḥ //
papraccha kṛṣṇacaritamaparaṃ sumanoharam

nārada uvāca //
śrīkṛṣṇākhyānacaritaṃ pīyūṣamṛṣisattama //
jñānasiṃdho nigada māṃ śiṣyaṃ ca śaraṇāgatam

nāradasya vacaḥ śrutvā mudā nārāyaṇaḥ svayam //
uvāca paramīśasya caritaṃ paramādbhutam

śrīnārāyaṇa uvāca //
ekadā bālakaiḥ sārdhaṃ balena saha mādhavaḥ //
jagāma śrīmadhuvanaṃ yamunātīranīrajam

vicerurgosahasraiśca cikrīḍurbālakāstadā //
viśrāntāstṛṭparītāśca kṣudhā ca paripīḍitāḥ

tamūcurgopaśiśavaḥ śrīkṛṣṇaṃ parayā mudā //
kṣudasmānbādhate kṛṣṇa kiṃ kurmo brūhi kiṃkarān

śiśūnāṃ vacanaṃ śrutvā tānuvāca dayānidhiḥ //
hitaṃ tathyaṃ ca vacanaṃ prasannavadanekṣaṇaḥ

śrīkṛṣṇa uvāca //
bālā gacchata viprāṇāṃ yajñasthānaṃ sukhāvaham //
annaṃ yācata tāñchīghraṃ brāhmaṇāṃśca kratūnmukhān

viprā āṃgirasāḥ sarve svāśrame śrīvanāntike //
yajñaṃ kurvanti viprāśca śrutismṛtiviśāradāḥ

niḥspṛhā vaiṣṇavāḥ sarve māṃ yajanti mumukṣavaḥ/
māyayā māṃ na jānanti māyāmānuṣarūpiṇam

na ceddadati yuṣmabhyamannaṃ viprāḥ kratūnmukhāḥ //
tatkāntā yācata kṣipraṃ dayāyuktāḥ śiśūnprati

śrīkṛṣṇavacanaṃ śrutvā yayurbālakapuṃgavāḥ //
purato brāhmaṇānāṃ ca tasthurānamrakaṃdharāḥ

ityūcurbālakāḥ śīghramannaṃ datta dvijottamāḥ //
na śuśruvurdvijāḥ kecitkecicchrutvā sthitāḥ sthitāḥ

te yayū randhanāgāraṃ brāhmaṇyo yatra pācikāḥ //
gatvā bālā viprabhāryāḥ praṇemurnatakandharāḥ

natvocurbālakāḥ sarve viprabhāryāḥ pativratāḥ //
annaṃ datta mātaro'smānkṣudhārtānbālakānapi

bālānāṃ vacanaṃ śrutvā dṛṣṭvā tāṃśca manoharān //
papracchuḥ sādaraṃ sādhvyaḥ smerānanasaroruhāḥ

viprapatnya ūcuḥ //
ke yūyaṃ preṣitāḥ kena kāni nāmāni kovidāḥ //
dāsyāmo'nnaṃ bahuvidhaṃ vyañjanaiḥ sahitaṃ varam

brāhmaṇīnāṃ vacaḥ śrutvā tā ūcuste mudā'nvitāḥ //
snigdhā hasantaḥ sphītāśca sarve gopālabālakāḥ

bālā ūcuḥ //
preṣitā rāmakṛṣṇābhyāṃ vayaṃ kṣutpīḍitā bhṛśam //
dattānnaṃ mātaro'smabhyaṃ kṣipraṃ yāmastadantikam

ito vidūre bhāṇḍīre vanābhyantarameva ca //
vaṭamūle madhuvane vasantau rāmakeśavau

viśrāntau kṣudhitau tau ca yācete'nnaṃ ca mātaraḥ //
kimu deyamadeyaṃ vā śīghraṃ vadata no'dhunā

gopānāṃ vacanaṃ śrutvā hṛṣṭānandāśrulocanāḥ //
pulakāṃkitasarvāṃgāstatpādābjamanorathāḥ

nānāvyañjanasaṃyuktaṃ śālyannaṃ sumanoharam//
pāyasaṃ piṣṭakaṃ svādu dadhi kṣīraṃ ghṛtaṃ madhu

raupye kāṃsye rājate ca pātre kṛtvā mudā'nvitāḥ //
tāḥ sarvā viprapatnyaśca prayayuḥ kṛṣṇasannidhim

nānāmanorathaṃ kṛtvā manasā gamanotsukāḥ //
pativratāstā dhanyāśca śrīkṛṣṇadarśanotsukāḥ

śrīkṛṣṇaṃ dadṛśurgatvā rāmaṃ ca saha bālakam //
vaṭamūle vasantaṃ tamuḍumadhye yathoḍupam

śyāmaṃ kiśoravayasaṃ pītakauśeyavāsasam //
sundaraṃ sasmitaṃ śāntaṃ rādhākāntaṃ manoharam

śaratpārvaṇacandrāsyaṃ ratnālaṃkārabhūṣitam //
ratnakuṇḍalayugmābhyāṃ gaṇḍasthalavirājitam

ratnakeyūravalayaratnanūpurabhūṣitam //
ājānulambitāṃ śubhrāṃ bibhrataṃ ratnamālikām

mālatīmālayā kaṇṭhavakṣaḥsthalavirājitam//
candanāgurukastūrīkuṅkumāñcitavigraham

sunakhaṃ sukapolaṃ ca pakva bimbādharaṃ varam //
pakvadāḍimabījābhaṃ bibhrataṃ dantamuttamam

śikhipicchasamāyuktaṃ baddhacūḍaṃ parātparam//
kadambapuṣpayugmābhyāṃ karṇamūle virājitam

dhyānāsādhyaṃ yogināṃ ca bhaktānugrahakātaram//
brahmeśadharmaśeṣendraiḥ stūyamānaṃ munīśvaraiḥ

dṛṣṭvaivamīśvaraṃ bhaktyā praṇemurdvijayoṣitaḥ //
svānāṃ jñānānurūpaṃ ca tuṣṭuvurmadhusūdanam

viprapatnya ūcuḥ //
tvaṃ brahma paramaṃ dhāma nirīho nirahaṃkṛtiḥ //
nirguṇaśca nirākāraḥ sākāraḥ saguṇaḥ svayam

sākṣirūpaśca nirliptaḥ paramātmā nirākṛtiḥ //
prakṛtiḥ puruṣastvaṃ ca kāraṇaṃ ca tayoḥ param

sṛṣṭisthityantaviṣaye ye ca devāstrayaḥ smṛtāḥ //
te tvadaṃśāḥ sarvabījā brahmaviṣṇumaheśvarāḥ //

yasya lomnāṃ ca vivare cākhilaṃ viśvamīśvara//
mahāvirāṇmahāviṣṇustvaṃ tasya janako vibho

tejastvaṃ cāpi tejasvī jñānaṃ jñānī ca tatparaḥ //
vede'nirvacanīyastvaṃ kastvāṃ stotumiheśvaraḥ

mahadādisṛṣṭisūtraṃ pañcatanmātrameva ca //
bījaṃ tvaṃ sarvaśaktīnāṃ sarvaśaktisvarūpakaḥ

sarvaśaktīśvaraḥ sarvaḥ sarvaśaktyāśrayaḥ sadā //
tvamanīhaḥ svayaṃjyotiḥ sarvānandaḥ sanātanaḥ

aho'pyākārahīnastvaṃ sarvavigrahavānapi//
sarveṃdriyāṇāṃ viṣayaṃ jānāsi nendriyī bhavān

sarasvatī jaḍībhūtā yatstotre yannirūpaṇe//
jaḍībhūto maheśaśca śeṣo dharmo vidhiḥ svayam

pārvatī kamalā rādhā sāvitrī vedasūrapi //
vedaśca jaḍatāṃ yāti ke vā śaktā vipaścitaḥ

vayaṃ kiṃ stavanaṃ kurmaḥ striyaḥ prāṇeśvareśvara //
prasanno bhava no deva dīnabandho kṛpāṃ kuru//

iti petuśca tā viprapatnyastaccaraṇāmbuje //
abhayaṃ pradadau tābhyaḥ prasannavadanekṣaṇaḥ

viprapatnīkṛtaṃ stotraṃ pūjākāle ca yaḥ paṭhet //
sa gatiṃ viprapatnīnāṃ labhate nātra saṃśayaḥ

nārāyaṇa uvāca //
tāḥ padāmbhojapatitā dṛṣṭvā śrīmadhusūdanaḥ //
varaṃ vṛṇuta kalyāṇaṃ bhavitā cetyuvāca ha

śrīkṛṣṇasya vacaḥ śrutvā viprapantyo mudā'nvitāḥ//
tamūcurvacanaṃ bhaktyā bhaktinamrātmakandharāḥ

dvijapatnya ūcuḥ //
varaṃ kṛṣṇa na gṛhṇīmo naḥ spṛhā tvatpadāmbuje //
dehi svaṃ dāsyamasmabhyaṃ dṛḍhāṃ bhaktiṃ sudurlabhām

paśyāmo'nukṣaṇaṃ vaktrasarojaṃ tava keśava //
anugrahaṃ kuru vibho na yāsyāmo gṛhaṃ punaḥ

dvijapatnīvacaḥ śrutvā śrīkṛṣṇaḥ karuṇānidhiḥ //
omityuktvā trilokeśastasthau bālakasaṃsadi

pradattaṃ viprapatnībhirmiṣṭamannaṃ sudhopamam //
bālakānbhojayitvā tu svayaṃ ca bubhuje vibhuḥ

etasminnantare tatra śātakumbhaṃ rathaṃ param //
dadṛśurviprapatnyaśca patantaṃ gaganādaho

ratnadarpaṇasaṃyuktaṃ ratnasāraparicchadam //
ratnastambhairnibaddhaṃ ca sadratnakalaśojjvalam

śvetacāmarasaṃyuktaṃ vahniśuddhāṃśukānvitam //
pārijātaprasūnānāṃ mālājālairvirājitam

śatacakrasamāyuktaṃ manoyāyi manoharam//
veṣṭitaṃ pārṣadairdivyairvanamālāvibhūṣitaiḥ/

pītavastraparīdhānai ratnālaṃkārabhūṣitaiḥ //
navayauvanasaṃpannaiḥ śyāmalaiḥ sumanoharaiḥ

dvibhujairmuralīhastairgopaveṣadharairvaraiḥ //
śikhipicchaguñjamālābaddhavakrimacūḍakaiḥ

avaruhya rathāttūrṇaṃ te praṇamya hareḥ padam //
rathamārohaṇaṃ kartumūcurbrāhmaṇakāminīḥ

viprabhāryā hariṃ natvā jagmurgolokamīpsitam //
babhūvurgopikāḥ sadyastyaktvā mānuṣavigrahān

hariśchāyāṃ vinirmāya tāsāṃ ca viṣṇumāyayā //
prasthāpayāmāsa gṛhānbrāhmaṇānāṃ svayaṃ vibhuḥ

viprāśca bhāryā uddiśya paramodvignamānasāḥ //
anveṣaṇaṃ prakurvanto dadṛśuḥ pathi kāminīḥ

dṛṣṭvocurbrāhmaṇāḥ sarve tāste ca vinayānvitāḥ //
pulakāṅkitasarvāṅgāḥ prasannavadanekṣaṇāḥ //

brāhmaṇā ūcuḥ //
aho'tidhanyā yūyaṃ ca dṛṣṭo yuṣmābhirīśvaraḥ //
asmākaṃ jīvanaṃ vyarthaṃ vedapāṭho'pyanarthakaḥ

vede purāṇe sarvatra vidvadbhiḥ parikīrtitāḥ //
harervibhūtayaḥ sarvāḥ sarveṣāṃ janako hariḥ

tapo japo vrataṃ jñānaṃ vedā dhyayanamarcanam //
tīrthasnānamanaśanaṃ sarveṣāṃ phalado hariḥ

śrīkṛṣṇaḥ sevito yena kiṃ tasya tapasāṃ phalaiḥ //
prāptaḥ kalpataruryena kiṃ tasyānyena śākhinā

śrīkṛṣṇo hṛdaye yasya tasya kiṃ karmabhiḥ kṛtaiḥ //
kiṃ vā na sāgarasyaiva pauruṣaṃ kūpalaṅghane//

ityevamuktvā viprāśca gṛhītvā kāminīvarāḥ //
ājagmuḥ svagṛhaṃ hṛṣṭāstābhiḥ sārdhaṃ ca remire

tāsāṃ tato'dhikaṃ prema krīḍāsu sarvakarmasu //
dākṣiṇyaṃ māyayā śaktyā brāhmaṇānāmatarkitam

atha nārāyaṇaḥ so'yaṃ balena śiśubhiḥ saha //
jagāma svālayaṃ tūrṇaṃ pūrṇabrahma sanātanaḥ

ityevaṃ kathitaṃ sarvaṃ harermāhātmyamuttamam //
purā śrutaṃ dharmavaktrātkiṃ bhūyaḥ śrotumicchasi //

nārada uvāca //
ṛṣīndra kena puṇyena babhūva viprayoṣitām //
munīndrayogasiddhānāṃ durlabhā gatirīśvarī

imāḥ kā vā puṇyavatyaḥ purā tasthurmahītalam //
ājagmuḥ kena doṣeṇa vada saṃdehabhañjanam

// śrīnārāyaṇa uvāca//
saptarṣīṇāṃ ramaṇyaśca rūpeṇāpratimāḥ parāḥ //
guṇavatyaḥ suśīlāśca dharmiṣṭhāśca pativratāḥ

navīnayauvanāḥ sarvāḥ pīnaśroṇi payodharāḥ //
divyavastraparīdhānā ratnālaṃkārabhūṣitāḥ

taptakāñcanavarṇābhāḥ smerānanasaroruhāḥ //
munīnāṃ mohituṃ śaktā mānasaṃ vakracakṣuṣā

dṛṣṭvā tāsāṃ stanaśroṇimukhāni sundarāṇi ca //
analaścakame tāśca madanānalapīḍitaḥ

agnisthānasthitānāṃ ca śikhayā suratonmukhaḥ //
spṛṣṭvā cāṅgāni tāsāṃ ca babhūva hṛtacetanaḥ

pativratā na jānanti patipādābjamānasāḥ //
agniraṅgāni tāsāṃ ca darśaṃdarśaṃ mumoha ca

vahneśca mānasaṃ jñātvā bhagavānaṅgirā muniḥ //
śaśāpa taṃ cetyuvāca sarvabhakṣo bhaveti ha

vahniḥ sacetano bhūtvā tuṣṭāva munipuṃgavam //
vrīḍayā namravadanaścakampe brahmatejasā

kruddho munivaraḥ spṛṣṭāḥ kāminyaśca śaśāpa ha //
yāta yūyaṃ pāpayuktā mānuṣīṃ yonimeva ca

bhārate brāhmaṇānāṃ ca gṛhe labhata janma vai //
kariṣyanti vivāhaṃ ca yuṣmākaṃ kulajā dvijāḥ

śrutvā vākyaṃ munestāśca ruruduḥ premavihvalāḥ //
puṭāñjaliyutāḥ sarvā ūcustaṃ viduṣāṃ varam

munipatnya ūcuḥ //
na tyajāsmānmuniśreṣṭha niṣpāpāśca pativratāḥ //
ajānantyaḥ paraspṛṣṭā na ca nastyaktumarhasi

bhaktānāṃ kiṃkarīṇāṃ ca na daṇḍaṃ kartumarhasi//
yuṣmākaṃ caraṇāmbhojaṃ kadā drakṣyāmahe vayam//

khaḍgacchedādvajrapātātsarvapraharaṇānmune //
dāruṇaḥ kāntavicchedaḥ sādhvīnāṃ duḥsahaḥ sadā

brahmiṣṭhānāṃ guṇavatāṃ parānkāntānmahāmunīn //
evaṃbhūtānkathaṃ tyaktvā yāsyāmaḥ pṛthivītalam

yāsyāmo yadi vipreśa kadā'trāgamanaṃ vada //
ajñānasparśadoṣaśca na syānno vidhibodhitaḥ

ahalyayā punaḥ prāptaḥ svāmīndrasya pradharṣaṇāt //
sā saṃbhogātpunaḥ śuddhā sparśanādvarjitā vayam

vicāraṃ kuru dharmiṣṭha vedavedāṅgapāraga//
viśvakartuśca putrastvaṃ sarvavedavidāṃ vara

anyeṣāṃ ca bhayātkāntā vrajanti śaraṇaṃ patim//
svakāntabhayasaṃvignāḥ śaraṇaṃ kaṃ vrajanti tāḥ

abhayaṃ dehi dharmiṣṭha bhayayuktābhya eva ca//
putre śiṣye kalatre ca ko daṇḍaṃ kartumakṣamaḥ

durbalaḥ sabalo vāpi svavastūnāmapīśvaraḥ //
svadravyavikrayaṃ kartuṃ na cānyo rakṣituṃ kṣamaḥ

kāminīnāṃ vacaḥ śrutvā dayālurmunipuṃgavaḥ //
premṇā ruroda tāsāṃ ca nirīkṣya mukhapaṅkajam

vedavedāṅgapārajño jñānināṃ yogināṃ varaḥ //
patnīvicchedaviṣaye mūrcchāṃ prāpa tathāpi saḥ

sarve babhūvuḥ śokārtā virahodvignamānasāḥ//
nirīkṣya tāsāṃ vaktrāṇi tasthuḥ puttalikā yathā//

kṛtvā vilāpaṃ suciraṃ sarvavedavidāṃ varaḥ //
bhrātṛbhiśca sahālocya tā uvāca śucā''turaḥ

aṅgirā uvāca //
yūyaṃ śṛṇuta vakṣyāmi vacanaṃ satyameva ca //
svakarmabhogināṃ bhogamākarmācca śrutau śrutam

gato bhogaśca yuṣmākamasmābhiḥ saha niścitam //
gate bhoge punarbhogo na hi vede nirūpitaḥ

śubhāśubhaṃ ca yatkarma bhārate kṛtibhiḥ saha //
nābhuktaṃ kṣīyate karma janmakoṭiśatairapi

parabhuktāṃ ca kāntāṃ ca yo bhuṅkte sa narādhamaḥ //
sa pacyate kālasūtre yāvaccandradivākarau

na sā daive na sā paitrye pākārhā pāpasaṃyutā //
tasyā āliṃgane bhartā bhraṣṭaśrīstejasā hataḥ

devatāḥ pitarastasya havyadāne ca tarpaṇe //
sukhino na bhavantyevamityāha kamalodbhavaḥ

tasmādyatnena bhāryāyā rakṣaṇaṃ kurute sudhīḥ //
anyathā pāpabhāgbhartā niścitaṃ narakaṃ vrajet

padepade sāvadhānaḥ kāntāṃ rakṣati paṇḍitaḥ //
na vratī na sthalī yoṣā doṣāṇāṃ ca karaṇḍikā

kalatraṃ pākapātraṃ ca sadā rakṣitumarhati //
parasparśādaśuddhāṃ ca śuddhāṃ svasparśane sadā

svakāntaṃ ca parityajya paraṃ gacchati yā'dhamā //
kumbhīpākaṃ sā prayāti yāvaccandradivākarau

tāmeva yamadūtāśca saṃsthāpya narakāntare //
uttiṣṭhati vidūrāccetkurvanti daṇḍatāḍanām

sarpapramāṇāḥ kīṭāśca tīkṣṇadaṃṣṭrāḥ sudāruṇāḥ //
daśanti puṃścalīṃ tatra satataṃ ca divāniśam

vikṛtākāraśabdaṃ ca karoti śāśvataṃ bhiyā //
na mamāra prahāreṇa sūkṣmadehavidhāriṇī

muhūrtārdhaṃ sukhaṃ bhuktvā loke'tra yaśasā hatā //
patitā paraloke ca gatimetādṛśīṃ labhet

paraspṛṣṭā ca vai nārī yā spṛhāṃ kurute param //
sā'pi duṣṭā parityājyā cetyāha kamalodbhavaḥ

tasmānnārī parairyatnādadṛṣṭā kṛtibhiḥ kṛtā //
asūryaṃpaśyā yā dārāḥ śuddhāstāśca pativratāḥ

svacchandagāminī yā ca svatantrā sūkarīsamā //
antarduṣṭā sadā saiva niścitaṃ paragāminī

svāmisādhyā ca yā nārī kuladharmabhiyā sthitā //
kāntena sārddhaṃ sā kāntā vaikuṇṭhaṃ yāti niścitam

yāta yūyaṃ ca pṛthivīṃ mānuṣīṃ yonimīpsitām //
kṛṣṇadarśanamātreṇa golokaṃ yāsyatha dhruvam

hariṇā nirmitāśchāyā yuṣmākaṃ yogamāyayā //
tā vipramandire sthitvā cāgamiṣyanti no dhruvam

punaraṃśena naḥ patnyo bhaviṣyatha na saṃśayaḥ //
yuṣmākaṃ mama śāpaśca babhūva ca varādhikaḥ

ityevamuktvā sa munirvirarāma śucā'nvitaḥ //
tā āgatya mahīṃ śāpādbabhūvurviprayoṣitaḥ

dattvā'nnaṃ haraye bhaktyā prajagmurharimandiram //
babhūva niścitaṃ tāsāṃ śāpaśca saṃpado'dhikaḥ

nindyā nīcā ca saṃpattirvipattirmahato varā //
aho sadyaḥ satāṃ kopaścopakārāya kalpate

vinā vipattermahimā kutaḥ kasya bhavedbhuvi //
bhūtāḥ kāntaparityāgānmuktā brāhmaṇayoṣitaḥ

ityevaṃ kathitaṃ sarvaṃ hareścaritamuttamam //
aho puṇyavatīnāṃ ca mokṣākhyānaṃ manoharam

śrīkṛṣṇākhyānaṃ viprendra nūtnaṃ nūtnaṃ padepade //
na hi tṛptiḥ śrutavatāṃ kena śreyasi tṛpyate

yāvadramyaṃ tatkathitaṃ yacchrutaṃ guruvaktrataḥ //
vada māṃ vāñchitaṃ yatte kiṃ bhūyaḥ śrotumicchasi

nārada uvāca //
yadyacchrutaṃ tvayā pūrvaṃ guruvaktrātkṛpānidhe //
maṅgalaṃ kṛṣṇacaritaṃ tanme brūhi jagadguro

sūta uvāca //
śrutvā devarṣivacanamṛṣirnārāyaṇaḥ svayam //
aparaṃ kṛṣṇamāhātmyaṃ pravaktumupacakrame

iti śrībrahmavaivarte mahāpurāṇre śrīkṛṣṇajanmakhaṇḍe viprapatnīmokṣa ṇaprastāvonāmāṣṭādaśo'dhyāyaḥ //