Brahmavaivarta Purana · Chapter 3.7

nārāyaṇa uvāca //
harerājñāṃ samādāya haraḥ saṃhṛṣṭamānasaḥ //
uvāca pārvatīṃ prītyā harisaṃlāpamaṅgalam

śivājñāṃ ca samādāya śivā saṃhṛṣṭamānasā //
vādyaṃ ca vādayāmāsa maṃgalaṃ magalavrate

susnātā sudatī śuddhā bibhratī dhautavāsasī //
saṃsthāpya ratnakalaśaṃ śukladhānyopari sthiram

āmrapallavasaṃyuktaṃ phalākṣatasuśobhitam //
candanāgurukastūrīkuṃkumena virājitam

ratnāsanasthā ratnāḍhyā ratnodbhavasutā satī //
ratnasiṃhāsanasthāṃśca saṃpūjya munipuṃgavān

ratnasiṃhāsanasthaṃ ca saṃpūjya supurohitam //
candanāgurukastūrīratnabhūṣaṇabhūṣitam

saṃsthāpya purato bhaktyā dikpālānratnabhūṣitān //
devānnarāṃśca nāgāṃśca samarcya vidhibodhitam

samarcya parayā bhaktyā brahmaviṣṇumaheśvarān //
candanāgurukastūrīkuṃkumena virājitān

vahniśuddhaissuvastraiśca sadratnairbhūṣaṇaistathā //
pūjādravyaiśca vividhaiḥ pūjitānpuṇyake mune //
samārebhe vrataṃ devī svastivācanapūrvakam

āvāhyābhīṣṭadevaṃ taṃ śrīkṛṣṇaṃ maṃgale ghaṭe //
bhaktyā dadau krameṇaiva copacārāṃstu ṣoḍaśa

yāni vrate vidheyāni deyāni vividhāni ca //
pradadau tāni sarvāṇi pratyekaṃ phaladāni ca

vratoktamupahāraṃ ca durlabhaṃ bhuvanatraye //
tacca sarvaṃ dadau bhaktyā suvrate suvratā satī

dattvā dravyāṇi sarvāṇi vedamantreṇa sā satī //
homaṃ ca kārayāmāsa trilakṣaṃ tilasarpiṣā //
brāhmaṇānbhojayāmāsa pūjayitvā'tithīṃstathā

bhojayāmāsa sā devī suvrate suvratā satī //
pratyahaṃ savidhānaṃ ca cakre sā pūrṇavatsaram

samāptidivase viprastamuvāca purohitaḥ //
suvrate suvrate mahyaṃ dehi tvaṃ patidakṣiṇām

iti tadvacanaṃ śrutvā vilapya surasaṃsadi //
mūrcchāṃ prāpa mahāmāyā māyāmohitacetasā

tāṃ ca te mūrcchitāṃ dṛṣṭvā prahasya munipuṃgavāḥ //
śaṅkaraṃ preṣayāmāsa brahmā viṣṇuśca nārada

saṃprārthitaḥ sabhāsadbhiḥ śivāṃ bodhayituṃ tadā //
śivaḥ samudyamaṃ cakre pravaktuṃ vadatāṃ varaḥ

śrīmahādeva uvāca //
uttiṣṭha bhadre bhadraṃ te bhaviṣyati na saṃśayaḥ //
sāmprataṃ cetanaṃ kṛtvā madīyaṃ vacanaṃ śṛṇu

śivaḥ śivāṃ tāmityuktvā śuṣkakaṇṭhauṣṭhatālukām //
vakṣasi sthāpayāmāsa kārayāmāsa cetanām

hitaṃ satyaṃ mitaṃ sarvaṃ pariṇāmasukhāvaham //
yaśaskaraṃ ca phaladaṃ pravaktumupacakrame //

śṛṇu devi pravakṣyāmi yadvedena nirūpitam //
sarvasammatamiṣṭaṃ ca dharmārthaṃ dharmmasaṃsadi

sarveṣāṃ karmmaṇāṃ devi sārabhūtā ca dakṣiṇā //
yaśodā phaladā nityaṃ dharmiṣṭhe dharmakarmaṇi

daivaṃ vā paitṛkaṃ vā'pi nityaṃ naimittikaṃ priye //
yatkarmma dakṣiṇāhīnaṃ tatsarvaṃ niṣphalaṃ bhavet //
dātā ca karmmaṇā tena kālasūtraṃ vrajeddhruvam

athānte dainyamāpnoti śatruṇā paripīḍitaḥ //
dakṣiṇā vipramuddiśya tatkālaṃ tu na dīyate

tanmuhūrte vyatīte tu dakṣiṇā dviguṇā bhavet //
caturguṇā dinātīte pakṣe śataguṇā bhavet

māse pañcaśataghnā syātṣaṇmāse taccaturguṇā //
saṃvatsare vyatīte tu karmma tanniṣphalaṃ bhavet

dātā ca narakaṃ yāti yāvadvarṣasahasrakam //
putrapautradhanaiśvaryyaṃ kṣayamāpnoti pātakāt //
dharmo naṣṭo bhavettasya dharmmahīne ca karmmaṇi

śrīviṣṇuruvāca //
rakṣa svadharmaṃ dharmiṣṭhe dharmajñe dharmakarmaṇi //
sarveṣāṃ ca bhavedrakṣā svadharmaparipālane

brahmovāca //
yaśca kena nimittena na dharmaṃ parirakṣati //
dharme naṣṭe ca dharmajñe tasya kartā vinaśyati

dharma uvāca //
māṃ rakṣa yatnataḥ sādhvi pradāya patidakṣiṇām //
mayi sthite mahāsādhvi sarvaṃ bhadraṃ bhaviṣyati

devā ūcuḥ //
dharmaṃ rakṣa mahāsādhvi kuru pūrṇaṃ vrataṃ sati //
vayaṃ tava vrate pūrṇe kurmastvāṃ pūrṇamānasām

munaya ūcuḥ //
kṛtvā sādhvi pūrṇahomaṃ dehi viprāya dakṣiṇām //
sthiteṣvasmāsu dharmajñe kimabhadraṃ bhaviṣyati

sanatkumāra uvāca //
śive śivaṃ dehi mahyaṃ na cedvrataphalaṃ tyaja //
suciraṃ saṃcitasyāpi svātmanastapasaḥ phalam

karmaṇyadakṣiṇe sādhvi yāgasyāhaṃ tu tatphalam //
prāpsyāmi yajamānasya saṃpūrṇaṃ karmaṇaḥ phalam

pārvatyuvāca //
kiṃ karmmaṇā me deveśāḥ kiṃ me dakṣiṇayā mune //
kiṃ putreṇa ca dharmeṇa yatra bharttā ca dakṣiṇā

vṛkṣārcane phalaṃ kiṃ vai yadi bhūmirna cārcyate //
gate ca kāraṇe kāryyaṃ kutaḥ sasyaṃ kutaḥ phalam

prāṇāstyaktāḥ svecchayā ceddehaissyātkiṃ prayojanam //
dṛṣṭiśaktivihīnena cakṣuṣā kiṃ prayojanam

śataputrasamaḥ svāmī sādhvīnāṃ ca sureśvarāḥ //
yadi bharttā vrate deyaḥ kiṃ vratena sutena vā

bharturvaṃśaśca tanayaḥ kevalaṃ bhartṛmūlakaḥ //
yatra mūlaṃ bhavedbhraṣṭaṃ tadvāṇijyaṃ ca niṣphalam

śrīviṣṇuruvāca //
putrādapi paraḥ svāmī dharmaśca svāminaḥ paraḥ //
naṣṭe dharme ca dharmiṣṭhe svāminā kiṃ sutena vā

brahmovāca //
svāminaśca paro dharmo dharmātsatyaṃ ca suvrate//
satyaṃ saṃkalpitaṃ karma na tu bhraṣṭaṃ kuru vratam

pārvatyuvāca//
nirūpitaśca vedeṣu svaśabdo dhanavācakaḥ//
tadyasyāstīti sa svāmī vedajña śṛṇu madvacaḥ

tasya dātā sadā svāmī na ca svasvāmitāṃ labhet//
aho'vyavasthā bhavatāṃ vedajñānāmabodhataḥ

dharmma uvāca //
patnī vinā'nyaṃ svaṃ sādhvi svāminaṃ dātumakṣamā //
dampatī dhruvamekāṅgau dvayordāne dvakau samau

pārvatyuvāca //
pitā dadāti jāmātre sa ca gṛhṇāti tatsutām //
na śrutaṃ viparītaṃ ca śrutau śrutiparāyaṇāḥ

devā ūcuḥ //
buddhisvarūpā tvaṃ durge buddhimanto vayaṃ tvayā //
vedajñe vedavādeṣu ke vā tvāṃ jetumīśvarāḥ

nirūpitā puṇyake tu vrate svāmī ca dakṣiṇā //
śrutau śruto yaḥ sa dharmo viparīto hyadharmakaḥ

pārvatyuvāca //
kevalaṃ vedamāśritya kaḥ karoti vinirṇayam //
balavām̐llaukiko vedāllokācāraṃ ca kastyajet

vede prakṛtipuṃsośca garīyānpuruṣo dhruvam //
nibodhata surāḥ prājñā bālāhaṃ kathayāmi kim

bṛhaspatiruvāca //
na pumāṃsaṃ vinā sṛṣṭirna sādhvi prakṛtiṃ vinā //
śrīkṛṣṇaśca dvayoḥ sraṣṭā samau prakṛtipūruṣau

pārvatyuvāca //
sarvasraṣṭā ca yaḥ kṛṣṇaḥ soṃ'śena saguṇaḥ pumān //
pumāngarīyānprakṛtestathaiva na tataśca sā

etasminnantare devā munayastatra saṃsadi //
ratnendrasāraracitamākāśe dadṛśū ratham

pārṣadaissaṃparivṛtaṃ yutaṃ śyāmaiścaturbhujaiḥ //
vanamālāparivṛtai ratnabhūṣaṇabhūṣitaiḥ //
avaruhya mudā yānādājagāma sabhātalam

tuṣṭuvustaṃ surendrāste devaṃ vaikuṇṭhavāsinam //
śaṃkhacakragadāpadmadharamīśaṃ caturbhujam

lakṣmīsarasvatīkāntaṃ śāntaṃ taṃ sumanoharam //
sukhadṛśyamabhaktānāmadṛśyaṃ koṭijanmabhiḥ

koṭikandarpalāvaṇyaṃ koṭicandrasamaprabham //
amūlyaratnaracitacārubhūṣaṇabhūṣitam //

sevyaṃ brahmādidevaiśca sevakaiḥ satataṃ stutam //
tadbhāsā saṃparicchannairveṣṭitaṃ ca surarṣibhiḥ

vāsayāmāsa taṃ te ca ratnasiṃhāsane vare //
taṃ praṇemuśca śirasā brahmaśaktiśivādayaḥ

sampuṭāñjalayaḥ sarve pulakāṅgāśrulocanāḥ

sasmitastāṃśca papraccha sarvaṃ madhurayā girā //
prabodhitaḥ subodhajñaḥ pravaktumupacakrame

śrīnārāyaṇa uvāca //
saha buddhyā buddhimanto na vaktumucitaṃ surāḥ//
sarve śaktyā yayā viśve śaktimanto hi jīvinaḥ

brahmāditṛṇaparyyantaṃ sarvaṃ prākṛtikaṃ jagat//
satyaṃ satyaṃ vinā māṃ ca mayā śaktiḥ prakāśitā

āvirbhūtā ca sā mattaḥ sṛṣṭau devī madicchayā //
tirohitā ca sā śeṣe sṛṣṭisaṃharaṇe mayi

prakṛtiḥ sṛṣṭikartrī ca sarveṣāṃ jananī parā //
mama tulyā ca manmāyā tena nārāyaṇī smṛtā //

suciraṃ tapasā taptaṃ śaṃbhunā dhyāyatā ca mām //
tena tasmai mayā dattā tapasāṃ phalarūpiṇī

vrataṃ ca lokaśikṣārthamasyā na svārthameva ca //
svayaṃ vratānāṃ tapasāṃ phaladātrī jagattraye

māyayā mohitāḥ sarve kimasyā vāstavaṃ vratam //
sādhyamasya vrataphalaṃ kalpe kalpe punaḥ punaḥ

sureśvarā madaṃśāśca brahmaśaktimaheśvarāḥ //
kalāḥ kalāṃśarūpāśca jīvinaśca surādayaḥ

mṛdā vinā ghaṭaṃ karttuṃ kulālaśca yathā'kṣamaḥ //
vinā svarṇaṃ svarṇakāraḥ kuṇḍalaṃ karttumakṣamaḥ

vinā śaktyā tathā'haṃ ca svasṛṣṭiṃ kartumakṣamaḥ //
śaktipradhānā sṛṣṭiśca sarvadarśanasammatā

ahamātmā hi nirlipto'dṛśyaḥ sākṣī ca dehinām //
dehāḥ prākṛtikāḥ sarve naśvarāḥ pāñcabhautikāḥ

ahaṃ nityaḥ śarīrī ca bhānuvigrahavigrahaḥ //
sarvādhārā sā prakṛtiḥ sarvātmā'haṃ jagatsu ca

ahamātmā mano brahmā jñānarūpo maheśvaraḥ //
pañca prāṇāḥ svayaṃ viṣṇurbuddhiḥ prakṛtirīśvarī //

medhā nidrādayaścaitāḥ sarvāśca prakṛteḥ kalāḥ //
sā ca śailendrakanyaiṣā tviti vede nirūpitam

ahaṃ golokanāthaśca vaikuṇṭheśaḥ sanātanaḥ //
gopīgopaiḥ parivṛtastatraiva dvibhujaḥ svayam //
caturbhujo'tra deveśo lakṣmīśaḥ pārṣadairvṛtaḥ

ūrdhva paraśca vaikuṇṭhātpañcāśatkoṭiyojane //
mamāśrayaśca goloke yatrāhaṃ gopikāpatiḥ

vratārādhyassa dvibhujaḥ sa ca tatphaladāyakaḥ//
yadrūpaṃ cintayedyo hi tacca tatphaladāyakaḥ

vrataṃ pūrṇaṃ kuru śive śivaṃ dattvā ca dakṣiṇām//
punaḥ samucitaṃ mūlyaṃ dattvā nāthaṃ grahīṣyasi

viṣṇudehā yathā gāvo viṣṇudehastathā śivaḥ //
dvijāya dattvā gomūlyaṃ gṛhāṇa svāminaṃ śubhe

yajñapatnīṃ yathā dātuṃ kṣamaḥ svāmī sadaiva tu //
tathā sā svāminaṃ dātumīśvarīti śrutermatam

ityuktvā sa sabhāmadhye tatraivāntaradhīyata //
hṛṣṭāste sā ca saṃhṛṣṭā dakṣiṇāṃ dātumudyatā

kṛtvā śivā pūrṇahomaṃ sā śivaṃ dakṣiṇāṃ dadau //
svastītyuktvā ca jagrāha kumāro devasaṃsadi

uvāca durgā saṃtrastā śuṣkakaṇṭhauṣṭhatālukā //
kṛtvāñjalipuṭā vipraṃ hṛdayena vidūyatā

pārvatyuvāca //
gomūlyaṃ matpatisamamiti vede nirūpitam//
gavāṃ lakṣaṃ prayacchāmi dehi matsvāminaṃ dvija

tadā dāsyāmi viprebhyo dānāni vividhāni ca//
ātmahīno hi dehaśca karmma kiṃ kartumīśvaraḥ

sanatkumāra uvāca //
gavāṃ lakṣeṇa me devi valgunā kiṃ prayojanam //
dattasyāmūlya ratnasya gavāṃ pratyarpaṇena ca

svasya svasya svayaṃ dātā lokaḥ sarvo jagattraye//
kartturevepsitaṃ karma bhavetkiṃ vā parecchayā

digambaraṃ puraḥ kṛtvā bhramiṣyāmi jagattrayam//
bālakānāṃ bālikānāṃ samūhasmitakāraṇam

ityuktvā brahmaṇaḥ putro gṛhītvā śaṅkaraṃ mune//
sannidhau vāsayāmāsa tejasvī devasaṃsadi

dṛṣṭvā śivaṃ gṛhyamāṇaṃ kumāreṇa ca pārvatī//
samudyatā tanuṃ tyaktuṃ śuṣkakaṇṭhauṣṭhatālukā//

vicintya manasā sādhvītyevameva duratyayam //
na dṛṣṭo'bhīṣṭadevaśca na ca prāptaṃ phalaṃ vrate

etasminnantare devāḥ pārvatīsahitāstadā //
sadyo dadṛśurākāśe tejasāṃ nikaraṃ param

koṭisūryyaprabhordhvaṃ ca prajvalantaṃ diśo daśa //
kailāsaśailapurataḥ sarvadevādibhiryutam

sarvāśrayaṃ gaṇācchannaṃ vistīrṇaṃ maṇḍalākṛtim //
tacca dṛṣṭvā bhagavatastuṣṭuvuste krameṇa ca //

viṣṇuruvāca //
brahmāṇḍāni ca sarvāṇi yallomavivareṣu ca //
so'yaṃ te ṣoḍaśāṃśaśca ke vayaṃ yo mahāvirāṭ

brahmovāca //
vedopayuktaṃ dṛśyaṃ yatpratyakṣaṃ draṣṭumīśvara //
stotuṃ tadvarṇitumahaṃ śaktaḥ kiṃ staumi tatparaḥ

śrīmahādeva uvāca //
jñānādhiṣṭhātṛdevo'haṃ staumi jñānaparaṃ ca kim //
sarvānirvacanīyaṃ taṃ tvāṃ ca svecchāmayaṃ vibhum

dharma uvāca //
adṛśyamavatāreṣu yaddṛśyaṃ sarvajantubhiḥ //
kiṃ staumi tejorūpaṃ tadbhaktānugrahavigraham

devā ucuḥ //
ke vayaṃ tvatkalāṃśāśca kiṃ vā tvāṃ stotumīśvarāḥ //
stotuṃ na śaktā vedā yaṃ na ca śaktā sarasvatī

munaya ucuḥ //
vedānpaṭhitvā vidvāṃso vayaṃ kiṃ vedakāraṇam //
stotumīśā na vāṇī ca tvāṃ vāṅmanasayoḥ param

sarasvatyuvāca //
vāgadhiṣṭhātṛdevīṃ māṃ vadante vedavādinaḥ //
kiñcinna śaktā tvāṃ stotumaho vāṅmanasoḥ param

sāvitryuvāca //
vedaprasūrahaṃ nātha sṛṣṭvā tvatkalayā purā //
kiṃ staumi strīsvabhāvena sarvakāraṇakāraṇam

lakṣmīruvāca //
tvadaṃśaviṣṇukāntāhaṃ jagatpoṣaṇakāriṇī//
kiṃ staumi tvatkalāsṛṣṭā jagatāṃ bījakāraṇam

himālaya uvāca //
hasanti santo māṃ nātha karmaṇā sthāvaraṃ param//
stotuṃ samudyataṃ kṣudraḥ kiṃ staumi stotumakṣamaḥ

krameṇa sarve taṃ stutvā devā viraramurmune //
devyaśca munayaḥ sarve pārvatī stotumudyatā

dhautavastrā jaṭābhāraṃ bibhratī suvratā vrate //
preritā paramātmānaṃ vratārādhyaṃ śivena ca

jvaladagniśikhārūpā tejomūrtimatī satī //
tapasāṃ phaladā mātā jagatāṃ sarvakarmaṇām

pārvatyuvāca //
kṛṣṇa jānāsi māṃ bhadraṃ nāhaṃ tvāṃ jñātumīśvarī //
ke vā jānanti vedajñā vedā vā vedakārakāḥ

tvadaṃśāstvāṃ na jānanti kathaṃ jñāsyanti te kalāḥ//
tvaṃ cāpi tattvaṃ jānāsi kimanye jñātumīśvarāḥ

sūkṣmātsūkṣmatamo'vyaktaḥ sthūlātsthūlatamo mahān //
viśvastvaṃ viśvarūpaśca viśvabījaṃ sanātanaḥ

kāryyaṃ tvaṃ kāraṇaṃ tvaṃ ca kāraṇānāṃ ca kāraṇam //
tejassvarūpo bhagavānnirākāro nirāśrayaḥ

nirlipto nirguṇaḥ sākṣī svātmārāmaḥ parātparaḥ //
prakṛtīśo virāḍbījaṃ virāḍrūpastvameva ca //
saguṇastvaṃ prākṛtikaḥ kalayā sṛṣṭihetave

prakṛtistvaṃ pumāṃstvaṃ ca vedā'nyo na kvacidbhavet //
jīvastvaṃ sākṣiṇo bhogī svātmanaḥ pratibimbakam

karma tvaṃ karmabījaṃ tvaṃ karmaṇāṃ phaladāyakaḥ //
dhyāyanti yoginastejastvadīyamaśarīri yat //
keciccaturbhujaṃ śāntaṃ lakṣmīkāntaṃ manoharam

vaiṣṇavāścaiva sākāraṃ kamanīyaṃ manoharam //
śaṅkhacakragadāpadmadharaṃ pītāmbaraṃ param

dvibhujaṃ kamanīyaṃ ca kiśoraṃ śyāmasundaram //
śāntaṃ gopāṅganākāntaṃ ratnabhūṣaṇabhūṣitam

evaṃ tejasvinaṃ bhaktāḥ sevante santataṃ mudā //
dhyāyanti yogino yattatkutastejasvinaṃ vinā // १३. //
tattejo bibhratāṃ deva devānāṃ tejasā purā //
āvirbhūtā surāṇāṃ ca vadhāya brahmaṇā stutā

nityā tejastvarūpā'haṃ dhṛtvā vai vigrahaṃ vibho //
strīrūpaṃ kamanīyaṃ ca vidhāya samupasthitā

māyayā tava māyā'haṃ mohayitvā'surānpurā //
nihatya sarvāñchailendramagamaṃ taṃ himālayam

tato'haṃ saṃstutā devaistārakākṣeṇa pīḍitaiḥ //
abhavaṃ dakṣajāyāyāṃ śivastrī bhavajanmani

tyaktvā dehaṃ dakṣayajñe śivā'haṃ śivanindayā //
abhavaṃ śailajāyāyāṃ śailādhīśasya karmaṇā

anekatapasā prāptaḥ śivaścātrāpi janmani //
pāṇiṃ jagrāha me yogī prārthito brahmaṇā vibhuḥ

śṛṅgārajaṃ ca tattejo nālabhaṃ devamāyayā //
staumi tvāmeva teneśa putraduḥkhena duḥkhitā

vrate bhavadvidhaṃ putraṃ labdhumicchāmi sāmpratam //
devena vihitā vede sāṃge svasvāmidakṣiṇā

śrutvā sarvaṃ kṛpāsindho kṛpāṃ me kartumarhasi //
ityuktvā pārvatī tatra virarāma ca nārada

bhārate pārvatīstotraṃ yaḥ śṛṇoti susaṃyataḥ //
satputraṃ labhate nūnaṃ viṣṇutulyaparākramam

saṃvatsaraṃ haviṣyāśī harimabhyarcya bhaktitaḥ //
supuṇyakavrataphalaṃ labhate nātra saṃśayaḥ

viṣṇustotramidaṃ brahmansarvasampattivaddharnam //
sukhadaṃ mokṣadaṃ sāraṃ svāmisaubhāgyavarddhanam

sarvasaundaryyabījaṃ ca yaśorāśivivarddhanam //
haribhaktipradaṃ tattvajñānabuddhisukhapradam

iti śrībrahmavaivartte mahāpurāṇe tṛtīye gaṇapatikhaṇḍe nāradanārāyaṇasaṃvāde puṇyakavrate patidāne pārvatīkṛtaṃ śrīkṛṣṇastotrakathanaṃ nāma saptamo'dhyāyaḥ