બ્રહ્મવૈવર્ત પુરાણ · અધ્યાય 3.7

નારાયણ ઉવાચ ॥
હરેરાજ્ઞાં સમાદાય હરઃ સંહૃષ્ટમાનસઃ ॥
ઉવાચ પાર્વતીં પ્રીત્યા હરિસંલાપમઙ્ગલમ્

શિવાજ્ઞાં ચ સમાદાય શિવા સંહૃષ્ટમાનસા ॥
વાદ્યં ચ વાદયામાસ મંગલં મગલવ્રતે

સુસ્નાતા સુદતી શુદ્ધા બિભ્રતી ધૌતવાસસી ॥
સંસ્થાપ્ય રત્નકલશં શુક્લધાન્યોપરિ સ્થિરમ્

આમ્રપલ્લવસંયુક્તં ફલાક્ષતસુશોભિતમ્ ॥
ચન્દનાગુરુકસ્તૂરીકુંકુમેન વિરાજિતમ્

રત્નાસનસ્થા રત્નાઢ્યા રત્નોદ્ભવસુતા સતી ॥
રત્નસિંહાસનસ્થાંશ્ચ સંપૂજ્ય મુનિપુંગવાન્

રત્નસિંહાસનસ્થં ચ સંપૂજ્ય સુપુરોહિતમ્ ॥
ચન્દનાગુરુકસ્તૂરીરત્નભૂષણભૂષિતમ્

સંસ્થાપ્ય પુરતો ભક્ત્યા દિક્પાલાન્રત્નભૂષિતાન્ ॥
દેવાન્નરાંશ્ચ નાગાંશ્ચ સમર્ચ્ય વિધિબોધિતમ્

સમર્ચ્ય પરયા ભક્ત્યા બ્રહ્મવિષ્ણુમહેશ્વરાન્ ॥
ચન્દનાગુરુકસ્તૂરીકુંકુમેન વિરાજિતાન્

વહ્નિશુદ્ધૈસ્સુવસ્ત્રૈશ્ચ સદ્રત્નૈર્ભૂષણૈસ્તથા ॥
પૂજાદ્રવ્યૈશ્ચ વિવિધૈઃ પૂજિતાન્પુણ્યકે મુને ॥
સમારેભે વ્રતં દેવી સ્વસ્તિવાચનપૂર્વકમ્

આવાહ્યાભીષ્ટદેવં તં શ્રીકૃષ્ણં મંગલે ઘટે ॥
ભક્ત્યા દદૌ ક્રમેણૈવ ચોપચારાંસ્તુ ષોડશ

યાનિ વ્રતે વિધેયાનિ દેયાનિ વિવિધાનિ ચ ॥
પ્રદદૌ તાનિ સર્વાણિ પ્રત્યેકં ફલદાનિ ચ

વ્રતોક્તમુપહારં ચ દુર્લભં ભુવનત્રયે ॥
તચ્ચ સર્વં દદૌ ભક્ત્યા સુવ્રતે સુવ્રતા સતી

દત્ત્વા દ્રવ્યાણિ સર્વાણિ વેદમન્ત્રેણ સા સતી ॥
હોમં ચ કારયામાસ ત્રિલક્ષં તિલસર્પિષા ॥
બ્રાહ્મણાન્ભોજયામાસ પૂજયિત્વાઽતિથીંસ્તથા

ભોજયામાસ સા દેવી સુવ્રતે સુવ્રતા સતી ॥
પ્રત્યહં સવિધાનં ચ ચક્રે સા પૂર્ણવત્સરમ્

સમાપ્તિદિવસે વિપ્રસ્તમુવાચ પુરોહિતઃ ॥
સુવ્રતે સુવ્રતે મહ્યં દેહિ ત્વં પતિદક્ષિણામ્

ઇતિ તદ્વચનં શ્રુત્વા વિલપ્ય સુરસંસદિ ॥
મૂર્ચ્છાં પ્રાપ મહામાયા માયામોહિતચેતસા

તાં ચ તે મૂર્ચ્છિતાં દૃષ્ટ્વા પ્રહસ્ય મુનિપુંગવાઃ ॥
શઙ્કરં પ્રેષયામાસ બ્રહ્મા વિષ્ણુશ્ચ નારદ

સંપ્રાર્થિતઃ સભાસદ્ભિઃ શિવાં બોધયિતું તદા ॥
શિવઃ સમુદ્યમં ચક્રે પ્રવક્તું વદતાં વરઃ

શ્રીમહાદેવ ઉવાચ ॥
ઉત્તિષ્ઠ ભદ્રે ભદ્રં તે ભવિષ્યતિ ન સંશયઃ ॥
સામ્પ્રતં ચેતનં કૃત્વા મદીયં વચનં શૃણુ

શિવઃ શિવાં તામિત્યુક્ત્વા શુષ્કકણ્ઠૌષ્ઠતાલુકામ્ ॥
વક્ષસિ સ્થાપયામાસ કારયામાસ ચેતનામ્

હિતં સત્યં મિતં સર્વં પરિણામસુખાવહમ્ ॥
યશસ્કરં ચ ફલદં પ્રવક્તુમુપચક્રમે ॥

શૃણુ દેવિ પ્રવક્ષ્યામિ યદ્વેદેન નિરૂપિતમ્ ॥
સર્વસમ્મતમિષ્ટં ચ ધર્માર્થં ધર્મ્મસંસદિ

સર્વેષાં કર્મ્મણાં દેવિ સારભૂતા ચ દક્ષિણા ॥
યશોદા ફલદા નિત્યં ધર્મિષ્ઠે ધર્મકર્મણિ

દૈવં વા પૈતૃકં વાઽપિ નિત્યં નૈમિત્તિકં પ્રિયે ॥
યત્કર્મ્મ દક્ષિણાહીનં તત્સર્વં નિષ્ફલં ભવેત્ ॥
દાતા ચ કર્મ્મણા તેન કાલસૂત્રં વ્રજેદ્ધ્રુવમ્

અથાન્તે દૈન્યમાપ્નોતિ શત્રુણા પરિપીડિતઃ ॥
દક્ષિણા વિપ્રમુદ્દિશ્ય તત્કાલં તુ ન દીયતે

તન્મુહૂર્તે વ્યતીતે તુ દક્ષિણા દ્વિગુણા ભવેત્ ॥
ચતુર્ગુણા દિનાતીતે પક્ષે શતગુણા ભવેત્

માસે પઞ્ચશતઘ્ના સ્યાત્ષણ્માસે તચ્ચતુર્ગુણા ॥
સંવત્સરે વ્યતીતે તુ કર્મ્મ તન્નિષ્ફલં ભવેત્

દાતા ચ નરકં યાતિ યાવદ્વર્ષસહસ્રકમ્ ॥
પુત્રપૌત્રધનૈશ્વર્ય્યં ક્ષયમાપ્નોતિ પાતકાત્ ॥
ધર્મો નષ્ટો ભવેત્તસ્ય ધર્મ્મહીને ચ કર્મ્મણિ

શ્રીવિષ્ણુરુવાચ ॥
રક્ષ સ્વધર્મં ધર્મિષ્ઠે ધર્મજ્ઞે ધર્મકર્મણિ ॥
સર્વેષાં ચ ભવેદ્રક્ષા સ્વધર્મપરિપાલને

બ્રહ્મોવાચ ॥
યશ્ચ કેન નિમિત્તેન ન ધર્મં પરિરક્ષતિ ॥
ધર્મે નષ્ટે ચ ધર્મજ્ઞે તસ્ય કર્તા વિનશ્યતિ

ધર્મ ઉવાચ ॥
માં રક્ષ યત્નતઃ સાધ્વિ પ્રદાય પતિદક્ષિણામ્ ॥
મયિ સ્થિતે મહાસાધ્વિ સર્વં ભદ્રં ભવિષ્યતિ

દેવા ઊચુઃ ॥
ધર્મં રક્ષ મહાસાધ્વિ કુરુ પૂર્ણં વ્રતં સતિ ॥
વયં તવ વ્રતે પૂર્ણે કુર્મસ્ત્વાં પૂર્ણમાનસામ્

મુનય ઊચુઃ ॥
કૃત્વા સાધ્વિ પૂર્ણહોમં દેહિ વિપ્રાય દક્ષિણામ્ ॥
સ્થિતેષ્વસ્માસુ ધર્મજ્ઞે કિમભદ્રં ભવિષ્યતિ

સનત્કુમાર ઉવાચ ॥
શિવે શિવં દેહિ મહ્યં ન ચેદ્વ્રતફલં ત્યજ ॥
સુચિરં સંચિતસ્યાપિ સ્વાત્મનસ્તપસઃ ફલમ્

કર્મણ્યદક્ષિણે સાધ્વિ યાગસ્યાહં તુ તત્ફલમ્ ॥
પ્રાપ્સ્યામિ યજમાનસ્ય સંપૂર્ણં કર્મણઃ ફલમ્

પાર્વત્યુવાચ ॥
કિં કર્મ્મણા મે દેવેશાઃ કિં મે દક્ષિણયા મુને ॥
કિં પુત્રેણ ચ ધર્મેણ યત્ર ભર્ત્તા ચ દક્ષિણા

વૃક્ષાર્ચને ફલં કિં વૈ યદિ ભૂમિર્ન ચાર્ચ્યતે ॥
ગતે ચ કારણે કાર્ય્યં કુતઃ સસ્યં કુતઃ ફલમ્

પ્રાણાસ્ત્યક્તાઃ સ્વેચ્છયા ચેદ્દેહૈસ્સ્યાત્કિં પ્રયોજનમ્ ॥
દૃષ્ટિશક્તિવિહીનેન ચક્ષુષા કિં પ્રયોજનમ્

શતપુત્રસમઃ સ્વામી સાધ્વીનાં ચ સુરેશ્વરાઃ ॥
યદિ ભર્ત્તા વ્રતે દેયઃ કિં વ્રતેન સુતેન વા

ભર્તુર્વંશશ્ચ તનયઃ કેવલં ભર્તૃમૂલકઃ ॥
યત્ર મૂલં ભવેદ્ભ્રષ્ટં તદ્વાણિજ્યં ચ નિષ્ફલમ્

શ્રીવિષ્ણુરુવાચ ॥
પુત્રાદપિ પરઃ સ્વામી ધર્મશ્ચ સ્વામિનઃ પરઃ ॥
નષ્ટે ધર્મે ચ ધર્મિષ્ઠે સ્વામિના કિં સુતેન વા

બ્રહ્મોવાચ ॥
સ્વામિનશ્ચ પરો ધર્મો ધર્માત્સત્યં ચ સુવ્રતે॥
સત્યં સંકલ્પિતં કર્મ ન તુ ભ્રષ્ટં કુરુ વ્રતમ્

પાર્વત્યુવાચ॥
નિરૂપિતશ્ચ વેદેષુ સ્વશબ્દો ધનવાચકઃ॥
તદ્યસ્યાસ્તીતિ સ સ્વામી વેદજ્ઞ શૃણુ મદ્વચઃ

તસ્ય દાતા સદા સ્વામી ન ચ સ્વસ્વામિતાં લભેત્॥
અહોઽવ્યવસ્થા ભવતાં વેદજ્ઞાનામબોધતઃ

ધર્મ્મ ઉવાચ ॥
પત્ની વિનાઽન્યં સ્વં સાધ્વિ સ્વામિનં દાતુમક્ષમા ॥
દમ્પતી ધ્રુવમેકાઙ્ગૌ દ્વયોર્દાને દ્વકૌ સમૌ

પાર્વત્યુવાચ ॥
પિતા દદાતિ જામાત્રે સ ચ ગૃહ્ણાતિ તત્સુતામ્ ॥
ન શ્રુતં વિપરીતં ચ શ્રુતૌ શ્રુતિપરાયણાઃ

દેવા ઊચુઃ ॥
બુદ્ધિસ્વરૂપા ત્વં દુર્ગે બુદ્ધિમન્તો વયં ત્વયા ॥
વેદજ્ઞે વેદવાદેષુ કે વા ત્વાં જેતુમીશ્વરાઃ

નિરૂપિતા પુણ્યકે તુ વ્રતે સ્વામી ચ દક્ષિણા ॥
શ્રુતૌ શ્રુતો યઃ સ ધર્મો વિપરીતો હ્યધર્મકઃ

પાર્વત્યુવાચ ॥
કેવલં વેદમાશ્રિત્ય કઃ કરોતિ વિનિર્ણયમ્ ॥
બલવાઁલ્લૌકિકો વેદાલ્લોકાચારં ચ કસ્ત્યજેત્

વેદે પ્રકૃતિપુંસોશ્ચ ગરીયાન્પુરુષો ધ્રુવમ્ ॥
નિબોધત સુરાઃ પ્રાજ્ઞા બાલાહં કથયામિ કિમ્

બૃહસ્પતિરુવાચ ॥
ન પુમાંસં વિના સૃષ્ટિર્ન સાધ્વિ પ્રકૃતિં વિના ॥
શ્રીકૃષ્ણશ્ચ દ્વયોઃ સ્રષ્ટા સમૌ પ્રકૃતિપૂરુષૌ

પાર્વત્યુવાચ ॥
સર્વસ્રષ્ટા ચ યઃ કૃષ્ણઃ સોંઽશેન સગુણઃ પુમાન્ ॥
પુમાન્ગરીયાન્પ્રકૃતેસ્તથૈવ ન તતશ્ચ સા

એતસ્મિન્નન્તરે દેવા મુનયસ્તત્ર સંસદિ ॥
રત્નેન્દ્રસારરચિતમાકાશે દદૃશૂ રથમ્

પાર્ષદૈસ્સંપરિવૃતં યુતં શ્યામૈશ્ચતુર્ભુજૈઃ ॥
વનમાલાપરિવૃતૈ રત્નભૂષણભૂષિતૈઃ ॥
અવરુહ્ય મુદા યાનાદાજગામ સભાતલમ્

તુષ્ટુવુસ્તં સુરેન્દ્રાસ્તે દેવં વૈકુણ્ઠવાસિનમ્ ॥
શંખચક્રગદાપદ્મધરમીશં ચતુર્ભુજમ્

લક્ષ્મીસરસ્વતીકાન્તં શાન્તં તં સુમનોહરમ્ ॥
સુખદૃશ્યમભક્તાનામદૃશ્યં કોટિજન્મભિઃ

કોટિકન્દર્પલાવણ્યં કોટિચન્દ્રસમપ્રભમ્ ॥
અમૂલ્યરત્નરચિતચારુભૂષણભૂષિતમ્ ॥

સેવ્યં બ્રહ્માદિદેવૈશ્ચ સેવકૈઃ સતતં સ્તુતમ્ ॥
તદ્ભાસા સંપરિચ્છન્નૈર્વેષ્ટિતં ચ સુરર્ષિભિઃ

વાસયામાસ તં તે ચ રત્નસિંહાસને વરે ॥
તં પ્રણેમુશ્ચ શિરસા બ્રહ્મશક્તિશિવાદયઃ

સમ્પુટાઞ્જલયઃ સર્વે પુલકાઙ્ગાશ્રુલોચનાઃ

સસ્મિતસ્તાંશ્ચ પપ્રચ્છ સર્વં મધુરયા ગિરા ॥
પ્રબોધિતઃ સુબોધજ્ઞઃ પ્રવક્તુમુપચક્રમે

શ્રીનારાયણ ઉવાચ ॥
સહ બુદ્ધ્યા બુદ્ધિમન્તો ન વક્તુમુચિતં સુરાઃ॥
સર્વે શક્ત્યા યયા વિશ્વે શક્તિમન્તો હિ જીવિનઃ

બ્રહ્માદિતૃણપર્ય્યન્તં સર્વં પ્રાકૃતિકં જગત્॥
સત્યં સત્યં વિના માં ચ મયા શક્તિઃ પ્રકાશિતા

આવિર્ભૂતા ચ સા મત્તઃ સૃષ્ટૌ દેવી મદિચ્છયા ॥
તિરોહિતા ચ સા શેષે સૃષ્ટિસંહરણે મયિ

પ્રકૃતિઃ સૃષ્ટિકર્ત્રી ચ સર્વેષાં જનની પરા ॥
મમ તુલ્યા ચ મન્માયા તેન નારાયણી સ્મૃતા ॥

સુચિરં તપસા તપ્તં શંભુના ધ્યાયતા ચ મામ્ ॥
તેન તસ્મૈ મયા દત્તા તપસાં ફલરૂપિણી

વ્રતં ચ લોકશિક્ષાર્થમસ્યા ન સ્વાર્થમેવ ચ ॥
સ્વયં વ્રતાનાં તપસાં ફલદાત્રી જગત્ત્રયે

માયયા મોહિતાઃ સર્વે કિમસ્યા વાસ્તવં વ્રતમ્ ॥
સાધ્યમસ્ય વ્રતફલં કલ્પે કલ્પે પુનઃ પુનઃ

સુરેશ્વરા મદંશાશ્ચ બ્રહ્મશક્તિમહેશ્વરાઃ ॥
કલાઃ કલાંશરૂપાશ્ચ જીવિનશ્ચ સુરાદયઃ

મૃદા વિના ઘટં કર્ત્તું કુલાલશ્ચ યથાઽક્ષમઃ ॥
વિના સ્વર્ણં સ્વર્ણકારઃ કુણ્ડલં કર્ત્તુમક્ષમઃ

વિના શક્ત્યા તથાઽહં ચ સ્વસૃષ્ટિં કર્તુમક્ષમઃ ॥
શક્તિપ્રધાના સૃષ્ટિશ્ચ સર્વદર્શનસમ્મતા

અહમાત્મા હિ નિર્લિપ્તોઽદૃશ્યઃ સાક્ષી ચ દેહિનામ્ ॥
દેહાઃ પ્રાકૃતિકાઃ સર્વે નશ્વરાઃ પાઞ્ચભૌતિકાઃ

અહં નિત્યઃ શરીરી ચ ભાનુવિગ્રહવિગ્રહઃ ॥
સર્વાધારા સા પ્રકૃતિઃ સર્વાત્માઽહં જગત્સુ ચ

અહમાત્મા મનો બ્રહ્મા જ્ઞાનરૂપો મહેશ્વરઃ ॥
પઞ્ચ પ્રાણાઃ સ્વયં વિષ્ણુર્બુદ્ધિઃ પ્રકૃતિરીશ્વરી ॥

મેધા નિદ્રાદયશ્ચૈતાઃ સર્વાશ્ચ પ્રકૃતેઃ કલાઃ ॥
સા ચ શૈલેન્દ્રકન્યૈષા ત્વિતિ વેદે નિરૂપિતમ્

અહં ગોલોકનાથશ્ચ વૈકુણ્ઠેશઃ સનાતનઃ ॥
ગોપીગોપૈઃ પરિવૃતસ્તત્રૈવ દ્વિભુજઃ સ્વયમ્ ॥
ચતુર્ભુજોઽત્ર દેવેશો લક્ષ્મીશઃ પાર્ષદૈર્વૃતઃ

ઊર્ધ્વ પરશ્ચ વૈકુણ્ઠાત્પઞ્ચાશત્કોટિયોજને ॥
મમાશ્રયશ્ચ ગોલોકે યત્રાહં ગોપિકાપતિઃ

વ્રતારાધ્યસ્સ દ્વિભુજઃ સ ચ તત્ફલદાયકઃ॥
યદ્રૂપં ચિન્તયેદ્યો હિ તચ્ચ તત્ફલદાયકઃ

વ્રતં પૂર્ણં કુરુ શિવે શિવં દત્ત્વા ચ દક્ષિણામ્॥
પુનઃ સમુચિતં મૂલ્યં દત્ત્વા નાથં ગ્રહીષ્યસિ

વિષ્ણુદેહા યથા ગાવો વિષ્ણુદેહસ્તથા શિવઃ ॥
દ્વિજાય દત્ત્વા ગોમૂલ્યં ગૃહાણ સ્વામિનં શુભે

યજ્ઞપત્નીં યથા દાતું ક્ષમઃ સ્વામી સદૈવ તુ ॥
તથા સા સ્વામિનં દાતુમીશ્વરીતિ શ્રુતેર્મતમ્

ઇત્યુક્ત્વા સ સભામધ્યે તત્રૈવાન્તરધીયત ॥
હૃષ્ટાસ્તે સા ચ સંહૃષ્ટા દક્ષિણાં દાતુમુદ્યતા

કૃત્વા શિવા પૂર્ણહોમં સા શિવં દક્ષિણાં દદૌ ॥
સ્વસ્તીત્યુક્ત્વા ચ જગ્રાહ કુમારો દેવસંસદિ

ઉવાચ દુર્ગા સંત્રસ્તા શુષ્કકણ્ઠૌષ્ઠતાલુકા ॥
કૃત્વાઞ્જલિપુટા વિપ્રં હૃદયેન વિદૂયતા

પાર્વત્યુવાચ ॥
ગોમૂલ્યં મત્પતિસમમિતિ વેદે નિરૂપિતમ્॥
ગવાં લક્ષં પ્રયચ્છામિ દેહિ મત્સ્વામિનં દ્વિજ

તદા દાસ્યામિ વિપ્રેભ્યો દાનાનિ વિવિધાનિ ચ॥
આત્મહીનો હિ દેહશ્ચ કર્મ્મ કિં કર્તુમીશ્વરઃ

સનત્કુમાર ઉવાચ ॥
ગવાં લક્ષેણ મે દેવિ વલ્ગુના કિં પ્રયોજનમ્ ॥
દત્તસ્યામૂલ્ય રત્નસ્ય ગવાં પ્રત્યર્પણેન ચ

સ્વસ્ય સ્વસ્ય સ્વયં દાતા લોકઃ સર્વો જગત્ત્રયે॥
કર્ત્તુરેવેપ્સિતં કર્મ ભવેત્કિં વા પરેચ્છયા

દિગમ્બરં પુરઃ કૃત્વા ભ્રમિષ્યામિ જગત્ત્રયમ્॥
બાલકાનાં બાલિકાનાં સમૂહસ્મિતકારણમ્

ઇત્યુક્ત્વા બ્રહ્મણઃ પુત્રો ગૃહીત્વા શઙ્કરં મુને॥
સન્નિધૌ વાસયામાસ તેજસ્વી દેવસંસદિ

દૃષ્ટ્વા શિવં ગૃહ્યમાણં કુમારેણ ચ પાર્વતી॥
સમુદ્યતા તનું ત્યક્તું શુષ્કકણ્ઠૌષ્ઠતાલુકા॥

વિચિન્ત્ય મનસા સાધ્વીત્યેવમેવ દુરત્યયમ્ ॥
ન દૃષ્ટોઽભીષ્ટદેવશ્ચ ન ચ પ્રાપ્તં ફલં વ્રતે

એતસ્મિન્નન્તરે દેવાઃ પાર્વતીસહિતાસ્તદા ॥
સદ્યો દદૃશુરાકાશે તેજસાં નિકરં પરમ્

કોટિસૂર્ય્યપ્રભોર્ધ્વં ચ પ્રજ્વલન્તં દિશો દશ ॥
કૈલાસશૈલપુરતઃ સર્વદેવાદિભિર્યુતમ્

સર્વાશ્રયં ગણાચ્છન્નં વિસ્તીર્ણં મણ્ડલાકૃતિમ્ ॥
તચ્ચ દૃષ્ટ્વા ભગવતસ્તુષ્ટુવુસ્તે ક્રમેણ ચ ॥

વિષ્ણુરુવાચ ॥
બ્રહ્માણ્ડાનિ ચ સર્વાણિ યલ્લોમવિવરેષુ ચ ॥
સોઽયં તે ષોડશાંશશ્ચ કે વયં યો મહાવિરાટ્

બ્રહ્મોવાચ ॥
વેદોપયુક્તં દૃશ્યં યત્પ્રત્યક્ષં દ્રષ્ટુમીશ્વર ॥
સ્તોતું તદ્વર્ણિતુમહં શક્તઃ કિં સ્તૌમિ તત્પરઃ

શ્રીમહાદેવ ઉવાચ ॥
જ્ઞાનાધિષ્ઠાતૃદેવોઽહં સ્તૌમિ જ્ઞાનપરં ચ કિમ્ ॥
સર્વાનિર્વચનીયં તં ત્વાં ચ સ્વેચ્છામયં વિભુમ્

ધર્મ ઉવાચ ॥
અદૃશ્યમવતારેષુ યદ્દૃશ્યં સર્વજન્તુભિઃ ॥
કિં સ્તૌમિ તેજોરૂપં તદ્ભક્તાનુગ્રહવિગ્રહમ્

દેવા ઉચુઃ ॥
કે વયં ત્વત્કલાંશાશ્ચ કિં વા ત્વાં સ્તોતુમીશ્વરાઃ ॥
સ્તોતું ન શક્તા વેદા યં ન ચ શક્તા સરસ્વતી

મુનય ઉચુઃ ॥
વેદાન્પઠિત્વા વિદ્વાંસો વયં કિં વેદકારણમ્ ॥
સ્તોતુમીશા ન વાણી ચ ત્વાં વાઙ્મનસયોઃ પરમ્

સરસ્વત્યુવાચ ॥
વાગધિષ્ઠાતૃદેવીં માં વદન્તે વેદવાદિનઃ ॥
કિઞ્ચિન્ન શક્તા ત્વાં સ્તોતુમહો વાઙ્મનસોઃ પરમ્

સાવિત્ર્યુવાચ ॥
વેદપ્રસૂરહં નાથ સૃષ્ટ્વા ત્વત્કલયા પુરા ॥
કિં સ્તૌમિ સ્ત્રીસ્વભાવેન સર્વકારણકારણમ્

લક્ષ્મીરુવાચ ॥
ત્વદંશવિષ્ણુકાન્તાહં જગત્પોષણકારિણી॥
કિં સ્તૌમિ ત્વત્કલાસૃષ્ટા જગતાં બીજકારણમ્

હિમાલય ઉવાચ ॥
હસન્તિ સન્તો માં નાથ કર્મણા સ્થાવરં પરમ્॥
સ્તોતું સમુદ્યતં ક્ષુદ્રઃ કિં સ્તૌમિ સ્તોતુમક્ષમઃ

ક્રમેણ સર્વે તં સ્તુત્વા દેવા વિરરમુર્મુને ॥
દેવ્યશ્ચ મુનયઃ સર્વે પાર્વતી સ્તોતુમુદ્યતા

ધૌતવસ્ત્રા જટાભારં બિભ્રતી સુવ્રતા વ્રતે ॥
પ્રેરિતા પરમાત્માનં વ્રતારાધ્યં શિવેન ચ

જ્વલદગ્નિશિખારૂપા તેજોમૂર્તિમતી સતી ॥
તપસાં ફલદા માતા જગતાં સર્વકર્મણામ્

પાર્વત્યુવાચ ॥
કૃષ્ણ જાનાસિ માં ભદ્રં નાહં ત્વાં જ્ઞાતુમીશ્વરી ॥
કે વા જાનન્તિ વેદજ્ઞા વેદા વા વેદકારકાઃ

ત્વદંશાસ્ત્વાં ન જાનન્તિ કથં જ્ઞાસ્યન્તિ તે કલાઃ॥
ત્વં ચાપિ તત્ત્વં જાનાસિ કિમન્યે જ્ઞાતુમીશ્વરાઃ

સૂક્ષ્માત્સૂક્ષ્મતમોઽવ્યક્તઃ સ્થૂલાત્સ્થૂલતમો મહાન્ ॥
વિશ્વસ્ત્વં વિશ્વરૂપશ્ચ વિશ્વબીજં સનાતનઃ

કાર્ય્યં ત્વં કારણં ત્વં ચ કારણાનાં ચ કારણમ્ ॥
તેજસ્સ્વરૂપો ભગવાન્નિરાકારો નિરાશ્રયઃ

નિર્લિપ્તો નિર્ગુણઃ સાક્ષી સ્વાત્મારામઃ પરાત્પરઃ ॥
પ્રકૃતીશો વિરાડ્બીજં વિરાડ્રૂપસ્ત્વમેવ ચ ॥
સગુણસ્ત્વં પ્રાકૃતિકઃ કલયા સૃષ્ટિહેતવે

પ્રકૃતિસ્ત્વં પુમાંસ્ત્વં ચ વેદાઽન્યો ન ક્વચિદ્ભવેત્ ॥
જીવસ્ત્વં સાક્ષિણો ભોગી સ્વાત્મનઃ પ્રતિબિમ્બકમ્

કર્મ ત્વં કર્મબીજં ત્વં કર્મણાં ફલદાયકઃ ॥
ધ્યાયન્તિ યોગિનસ્તેજસ્ત્વદીયમશરીરિ યત્ ॥
કેચિચ્ચતુર્ભુજં શાન્તં લક્ષ્મીકાન્તં મનોહરમ્

વૈષ્ણવાશ્ચૈવ સાકારં કમનીયં મનોહરમ્ ॥
શઙ્ખચક્રગદાપદ્મધરં પીતામ્બરં પરમ્

દ્વિભુજં કમનીયં ચ કિશોરં શ્યામસુન્દરમ્ ॥
શાન્તં ગોપાઙ્ગનાકાન્તં રત્નભૂષણભૂષિતમ્

એવં તેજસ્વિનં ભક્તાઃ સેવન્તે સન્તતં મુદા ॥
ધ્યાયન્તિ યોગિનો યત્તત્કુતસ્તેજસ્વિનં વિના ॥ ૧૩. ॥
તત્તેજો બિભ્રતાં દેવ દેવાનાં તેજસા પુરા ॥
આવિર્ભૂતા સુરાણાં ચ વધાય બ્રહ્મણા સ્તુતા

નિત્યા તેજસ્ત્વરૂપાઽહં ધૃત્વા વૈ વિગ્રહં વિભો ॥
સ્ત્રીરૂપં કમનીયં ચ વિધાય સમુપસ્થિતા

માયયા તવ માયાઽહં મોહયિત્વાઽસુરાન્પુરા ॥
નિહત્ય સર્વાઞ્છૈલેન્દ્રમગમં તં હિમાલયમ્

તતોઽહં સંસ્તુતા દેવૈસ્તારકાક્ષેણ પીડિતૈઃ ॥
અભવં દક્ષજાયાયાં શિવસ્ત્રી ભવજન્મનિ

ત્યક્ત્વા દેહં દક્ષયજ્ઞે શિવાઽહં શિવનિન્દયા ॥
અભવં શૈલજાયાયાં શૈલાધીશસ્ય કર્મણા

અનેકતપસા પ્રાપ્તઃ શિવશ્ચાત્રાપિ જન્મનિ ॥
પાણિં જગ્રાહ મે યોગી પ્રાર્થિતો બ્રહ્મણા વિભુઃ

શૃઙ્ગારજં ચ તત્તેજો નાલભં દેવમાયયા ॥
સ્તૌમિ ત્વામેવ તેનેશ પુત્રદુઃખેન દુઃખિતા

વ્રતે ભવદ્વિધં પુત્રં લબ્ધુમિચ્છામિ સામ્પ્રતમ્ ॥
દેવેન વિહિતા વેદે સાંગે સ્વસ્વામિદક્ષિણા

શ્રુત્વા સર્વં કૃપાસિન્ધો કૃપાં મે કર્તુમર્હસિ ॥
ઇત્યુક્ત્વા પાર્વતી તત્ર વિરરામ ચ નારદ

ભારતે પાર્વતીસ્તોત્રં યઃ શૃણોતિ સુસંયતઃ ॥
સત્પુત્રં લભતે નૂનં વિષ્ણુતુલ્યપરાક્રમમ્

સંવત્સરં હવિષ્યાશી હરિમભ્યર્ચ્ય ભક્તિતઃ ॥
સુપુણ્યકવ્રતફલં લભતે નાત્ર સંશયઃ

વિષ્ણુસ્તોત્રમિદં બ્રહ્મન્સર્વસમ્પત્તિવદ્ધર્નમ્ ॥
સુખદં મોક્ષદં સારં સ્વામિસૌભાગ્યવર્દ્ધનમ્

સર્વસૌન્દર્ય્યબીજં ચ યશોરાશિવિવર્દ્ધનમ્ ॥
હરિભક્તિપ્રદં તત્ત્વજ્ઞાનબુદ્ધિસુખપ્રદમ્

ઇતિ શ્રીબ્રહ્મવૈવર્ત્તે મહાપુરાણે તૃતીયે ગણપતિખણ્ડે નારદનારાયણસંવાદે પુણ્યકવ્રતે પતિદાને પાર્વતીકૃતં શ્રીકૃષ્ણસ્તોત્રકથનં નામ સપ્તમોઽધ્યાયઃ