Brahmavaivarta Purana · Chapter 2.7

nārāyaṇa uvāca //
puṇyakṣetre hyājagāma bhārate sā sarasvatī //
gaṅgāśāpena kalayā svayaṃ tasthau hareḥ pade

bhāratī bhārataṃ gatvā brāhmī ca brahmaṇaḥ priyā //
vāgadhiṣṭhātṛdevī sā tena vāṇī ca kīrttitā

sarvaṃ viśvaṃ parivyāpya srotasyeva hi dṛśyate //
hariḥ sarassu tasyeyaṃ tena nāmnā sarasvatī

sarasvatī nadī sā ca tīrtharūpā'tipāvanī //
pāpipāpedhmadāhāya jvaladagnisvarūpiṇī

paścādbhagīrathānītā mahīṃ bhāgīrathī śubhā //
samājagāma kalayā vāṇīśāpena nārada

tatraiva samaye tāṃ ca dadhāra śirasā śivaḥ //
vegaṃ soḍhumaśaktāyā bhuvaḥ prārthanayā vibhuḥ

padmā jagāma kalayā sā ca padmāvatī nadī //
bhārataṃ bhāratīśāpātsvayaṃ tasthau hareḥ pade

tato'nyayā sā kalayā cālabhajjanma bhārate //
dharmadhvajasutā lakṣmīrvikhyātā tulasīti ca

purā sarasvatīśāpāttatpaścāddhariśāpataḥ //
babhūva vṛkṣarūpā sā kalayā viśvapāvanī

kaleḥ pañcasahasraṃ ca varṣaṃ sthitvā ca bhārate //
jagmustāśca saridrūpaṃ vihāya śrīhareḥ padam

yāni sarvāṇi tīrthāni kāśīṃ vṛndāvanaṃ vinā //
yāsyanti sārddhaṃ tābhiśca harervaikuṇṭhamājñayā

śālagrāmo harermūrttirjagannāthaśca bhāratam//
kalerdaśasahasrānte yayau tyaktvā hareḥ padam

vaiṣṇavāśca purāṇāni śaṅkhāśca śrāddhatarpaṇam //
vedoktāni ca karmāṇi yayustaiḥ sārddhameva ca

haripūjā harernāma tatkīrttiguṇakīrttanam //
vedāṅgāni ca śāstrāṇi yayustaiḥ sārddhameva ca

sattvaṃ ca satyaṃ dharmaśca vedāśca grāmyadevatāḥ //
vrataṃ tapasyā'naśanaṃ yayustaiḥ sārddhameva ca

vāmācāraratāḥ sarve mithyākāpaṭyasaṃyutāḥ//
tulasīvarjitā pūjā bhaviṣyati tataḥ param

ekādaśīvihīnāśca sarve dharmavivarjitāḥ //
hariprasaṅgavimukhā bhaviṣyanti tataḥ param

śaṭhāḥ krūrā dāmbhikāśca mahāhaṅkārasaṃyutāḥ //
caurāśca hiṃsakāḥ sarve bhaviṣyanti tataḥ param

puṃsāṃ bhedastathā strīṇāṃ vivāho vādanirṇayaḥ //
svasvāmibhedo vastūnāṃ na bhaviṣyatyataḥ param

sarve janāḥ strīvaśāśca puṃścalyaśca gṛhe gṛhe //
tarjanairbhartsanaiḥ śaśvatsvāminaṃ tāḍayanti ca

gṛheśvarī ca gṛhiṇī gṛhī bhṛtyādhiko'dhamaḥ //
ceṭībhṛtyāsamā vadhvaḥ śvaśrūśca śvaśurastathā

karttāro balino gehe yonisambandhibāndhavāḥ //
vidyāsambandhibhiḥ sārddhaṃ sambhāṣā'pi na vidyate

yathā paricitā lokāstathā puṃsaśca bāndhavāḥ //
sarvakarmākṣamāḥ puṃso yoṣitāmājñayā vinā

brahmakṣattriyaviṭśūdrā jātyā cāravinirṇayaḥ //
saṃdhyā ca yajñasūtraṃ ca bhāvaluptaṃ na saṃśayaḥ

mlecchācārā bhaviṣyanti varṇāścatvāra eva ca //
mlecchaśāstraṃ paṭhiṣyanti svaśāstrāṇi vihāya te //
brahmakṣatraviśāṃ vaṃśāḥ śūdrāṇāṃ sevakāḥ kalau

sūpakārā bhaviṣyanti dhāvakā vṛṣavāhakāḥ //
satyahīnā janāḥ sarve sasyahīnā ca medinī

phalahīnāśca taravo'patyahīnāśca yoṣitaḥ //
kṣīrahīnāstathā gāvaḥ kṣīraṃ sarpirvivarjitam

dampatī prītihīnau ca gṛhiṇaḥ sukhavarjitāḥ //
pratāpahīnā bhūpāśca prajāśca karapīḍitāḥ

jalahīnā nadā nadyo dīrghikāḥ kandarādayaḥ //
dharmahīnā puṇyahīnā varṇāścatvāra eva ca

lakṣeṣu puṇyavānko'pi na tiṣṭhati tataḥ param //
kutsitā vikṛtākārā narā nāryyaśca bālakāḥ

kuvārttāḥ kutsitapathā bhaviṣyanti tataḥ param //
kecidgrāmāśca nagarā naraśūnyā bhayānakāḥ

kecitsvalpakuṭīreṇa nareṇa ca samanvitāḥ //
araṇyāni bhaviṣyanti grāmeṣu nagareṣu ca

araṇyavāsinaḥ sarve janāśca karapīḍitāḥ //
sasyāni ca bhaviṣyanti taḍāgeṣu nadīṣu ca

kṣetrāṇi sasyahīnāni prakṛṣṭānyarthataḥ param //
hīnāḥ prakṛṣṭā dhanino baladarpasamanvitāḥ

prakṛṣṭavaṃśajā hīnā bhaviṣyanti kalau yuge //
alīkavādino dhūrttāḥ śaṭhā vai satyavādinaḥ

pāpinaḥ puṇyavantaścāpyaśiṣṭaḥ śiṣṭa eva ca //
jitendriyā lampaṭāśca puṃścalyaśca pativratāḥ

tapasvinaḥ pātakino viṣṇubhaktā avaiṣṇavāḥ //
hiṃsakāśca dayāyuktāścaurāśca naraghātinaḥ

bhikṣuveṣadharā dhūrttā nindantyupahasanti ca //
bhūtādisevānipuṇā janānāṃ modakāriṇaḥ

pūjitāste bhaviṣyanti vañcakā jñānadurbalāḥ //
vāmanā vyādhiyuktāśca narā nāryyaśca sarvataḥ

alpāyuṣo jarāyuktā yauvaneṣu kalau yuge //
palitā ṣoḍaśe varṣe mahāvṛddhāstu viṃśatau

aṣṭavarṣā ca yuvatī rajoyuktā ca garbhiṇī //
vatsarānte prasūtā strī ṣoḍaśena jarānvitā

etāḥ kāścitsahasreṣu vandhyāścāpi kalau yuge //
kanyāvikrayiṇaḥ sarve varṇāścatvāra eva ca

mātṛjāyāvadhūnāṃ ca jāropārjanatatparāḥ //
kanyānāṃ bhaginīnāṃ ca jāropārjanajīvinaḥ

harernāmnāṃ vikrayiṇo bhaviṣyanti kalau yuge //
svayamutsṛjya dānaṃ ca kīrtivarddhanahetave

tatpaścānmanasā''locya svayamullaṅghayiṣyati //
devavṛttiṃ brahmavṛttiṃ vṛttiṃ gurukulasya ca

svadattāṃ paradattāṃ vā sarvamullaṅghayiṣyati //
kanyakāgāminaḥ kecitkecicchvaśrvabhigāminaḥ

kecidvadhūgāminaśca kecitsarvatragāminaḥ //
bhaginīgāminaḥ kecitsapatnīmā tṛgāminaḥ

bhrātṛjāyāgāminaśca bhaviṣyati kalau yuge //
agamyāgamanaṃ caiva kariṣyanti gṛhe gahe

ātmayoniṃ parityajya vihariṣyanti sarvataḥ //
patnīnāṃ nirṇayo nāsti bhartṝṇāṃ ca kalau yuge

prajānāṃ caiva vastūnāṃ grāmāṇāṃ ca viśeṣataḥ//
alīkavādinaḥ sarve sarve cauryārthalampaṭāḥ

parasparaṃ hiṃsakāśca sarve ca naraghātinaḥ //
brahmakṣatraviśāṃ vaṃśā bhaviṣyanti ca pāpinaḥ

lākṣāloharasānāṃ ca vyāpāraṃ lavaṇasya ca //
vṛṣavāhā vipravaṃśāḥ śūdrāṇāṃ śavadāhinaḥ

śūdrānnabhojinaḥ sarve sarve ca vṛṣalīratāḥ //
pañcaparvaparityaktāḥ kuhūrātriṣu bhojinaḥ

yajñasūtravihīnāśca sandhyāśaucavihīnakāḥ

puṃścalī vārdhuṣā'vīrā kuṭṭinī ca rajasvalā//
viprāṇāṃ randhanāgāre bhaviṣyanti ca pācikāḥ

annānāṃ nirṇayo nāsti yonīnāṃ ca viśeṣataḥ //
āśramāṇāṃ janānāṃ ca sarve mlecchāḥ kalau yuge

evaṃ kalau saṃpravṛtte sarve mlecchamayā bhave //
hastapramāṇe vṛkṣe cāṅguṣṭhamāne ca mānave

viprasya viṣṇuyaśasaḥ putraḥ kalkī bhaviṣyati //
nārāyaṇakalāṃśaśca bhagavānbalināṃ balī

dīrgheṇa karavālena dīrghaghoṭakavāhanaḥ //
mlecchaśūnyāṃ ca pṛthivīṃ trirātreṇa kariṣyati

nirmlecchāṃ vasudhāṃ kṛtvā cāntarddhānaṃ kariṣyati //
arājakā ca vasudhā datyugrastā bhaviṣyati

sthūlapramāṇaṃ ṣaḍrātraṃ varṣādhārāplutā mahī //
lokaśūnyā vṛkṣaśūnyā gṛhaśūnyā bhaviṣyati

tataśca dvādaśādityāḥ kariṣyantyudayaṃ mune //
prāpnoti śuṣkatāṃ pṛthvī samā teṣaṃ ca tejasā

kalau gate ca durddharṣe saṃpravṛtte kṛte yuge //
tapassatyasamāyukto dharmaḥ pūrṇo bhaviṣyati

tapasvinaśca dharmiṣṭhā vedajñā brāhmaṇā bhuvi //
pativratāśca dharmiṣṭhā yoṣitaśca gṛhe gṛhe

rājānaḥ kṣatriyāḥ sarve viprabhaktāḥ svadharmiṇaḥ //
pratāpavanto dharmiṣṭhāḥ puṇyakarmaratāḥ sadā

vaiśyā vāṇijyaniratā viprabhaktāśca dhārmikāḥ //
śūdrāśca puṇyaśīlāśca dharmiṣṭhā viprasevinaḥ

viprakṣattraviśāṃ vaṃśā viṣṇuyajñaparāyaṇāḥ //
viṣṇumantraratāḥ sarve viṣṇubhaktāśca vaiṣṇavāḥ

śrutismṛtipurāṇajñā dharmajñā ṛtugāminaḥ //
leśo nāsti hyadharmāṇāṃ dharmapūrṇe kṛte yuge

dharmastripācca tretāyāṃ dvipācca dvāpare smṛtaḥ//
kalau pravṛtte pādātmā sarvalopastataḥ param

vārāḥ sapta yathā vipra tithayaḥ ṣoḍaśa smṛtāḥ //
yathā dvādaśa māsāśca ṛtavaśca ṣaḍeva hi

dvau pakṣau cāyane dve ca caturbhiḥ praharairdinam //
caturbhiḥ prahare rātrirmāsastriṃśaddinaistathā

varṣaḥ pañcavidho jñeyaḥ kālasaṃkhyāṃ nibodha me //
yathā cāyānti yāntyeva tathā yugacatuṣṭayam

varṣe pūrṇe narāṇāṃ ca devānāṃ ca divāniśam //
śatatraye ṣaṣṭyadhike narāṇāṃ ca yuge gate //
devānāṃ ca yugo jñeyaḥ kālasaṃkhyāvidāṃ mataḥ

manvantaraṃ tu divyānāṃ yugānāmekasaptatiḥ //
manvatarasamaṃ jñeyaṃ cendrāyuḥ parikīrtitam

aṣṭāviṃśatime cendre gate brāhmaṃ divāniśam //
aṣṭottare varṣaśate gate pāto vidherbhavet

pralayaḥ prākṛto jñeyastatrādṛṣṭā vasundharā //
jalaplutāni viśvāni brahmaviṣṇuśivādayaḥ

ṛṣayo jīvinaḥ sarve līnāḥ kṛṣṇe parātpare //
tatraiva prakṛtirlīnā tena prākṛtiko layaḥ

laye prākṛtike'tīte pāte ca brahmaṇo mune //
nimeṣamātraḥ kālaśca kṛṣṇasya paramātmanaḥ

evaṃ naśyanti sarvāṇi brahmāṇḍānyakhilāni ca //
sthitau golokavaikuṇṭhau śrīkṛṣṇaśca sapārṣadaḥ

nimeṣamātraḥ pralayo yatra viśvaṃ jalaplutam //
nimeṣānantare kāle punaḥ sṛṣṭiḥ krameṇa ca

evaṃ katividhā sṛṣṭirlayaḥ katividho'pi vā //
katikṛtvo gatāyātaḥ saṃkhyāṃ jānāti kaḥ pumān

sṛṣṭīnāṃ ca kalānāṃ ca brahmāṇḍānāṃ ca nārada //
brahmādīnāṃ ca vidhyaṇḍe saṃkhyāṃ jānāti kaḥ pumān

brahmāṇḍānāṃ ca sarveṣāmīśvaraścaika eva saḥ //
sarveṣāṃ paramātmā ca śrīkṛṣṇaḥ prakṛteḥ paraḥ

brahmādayaśca tasyāṃśāstasyāṃśaśca mahāvirāṭ //
tasyāṃśaśca virāṭ kṣudrastasyāṃśā prakṛtiḥ smṛtā

sa ca kṛṣṇo dvidhābhūto dvibhujaśca caturbhujaḥ //
caturbhujaśca vaikuṇṭhe goloke dvibhujaḥ svayam

brahmāditṛṇaparyyantaṃ sarvaṃ prākṛtikaṃ bhavet //
yadyatprākṛtikaṃ sṛṣṭaṃ sarvaṃ naśvarameva ca

viddhyekaṃ sṛṣṭimūlaṃ tatsatyaṃ nityaṃ sanātanam //
svecchāmayaṃ paraṃ brahma nirliptaṃ nirguṇaṃ param

nirupādhiṃ nirākāraṃ bhaktānugrahavigraham //
atīva kamanīyaṃ ca navīnaghanasannibham

dvibhujaṃ muralīhastaṃ gopaveṣaṃ kiśorakam //
sarvajñaṃ sarvasevyaṃ ca paramātmānamīśvaram

karoti dhātā brahmāṇḍaṃ jñānātmā kama lodbhavaḥ //
śivo mṛtyuñjayaścaiva saṃharttā sarvatattvavit

yasya jñānādyattapasā sarveśastatsamo mahān //
mahāvibhūtiyuktaśca sarvajñaḥ sarvadā svayam

sarvavyāpī sarvapātā sa dātā sarvasampadām //
viṣṇuḥ sarveśvaraḥ śrīmānyasya jñānājjagatpatiḥ

mahāmāyā ca prakṛtiḥ sarvaśaktimatīśvarī //
yajjñānādyasya tapasā yadbhaktyā yasya sevayā

sāvitrī vedamātā ca vedādhiṣṭhātṛdevatā //
pūjyā dvijānāṃ vedajñā yajñādyasyāśca sevayā

sarvavidyādhidevī sā pūjyā ca viduṣāṃ purā //
yatsevayā yattapasā yasya jñānātsarasvatī

yatsevayā yattapasā pradātrī sarvasaṃpadām //
dhanasasyādhidevī sā mahālakṣmīḥ sanātanī

yatsevayā yattapasā sarvaviśveṣu pūjitā //
sarvagrāmādhidevī sā sarvasampatpradā yinī

sarveśvarī sarvavandyā sarveśaṃ prāpa yā patim //
sarvastutā ca sarvajñā durgā durgatināśinī

kṛṣṇavāmāṃśasambhūtā kṛṣṇapremādhidevatā //
kṛṣṇaprāṇādhikā premṇā rādhikā kṛṣṇasevayā

sarvādhikaṃ ca rūpaṃ ca saubhāgyaṃ mānagauravam //
kṛṣṇavakṣasthalasthānaṃ patnītvaṃ prāpa sevayā

tapaścakāra sā pūrvaṃ śataśṛṅge ca parvate //
divyaṃ yugasahasraṃ ca nirāhārā'tikarśitā

kṛśāṃ niḥśvāsarahitāṃ dṛṣṭvā candrakalopamām //
kṛṣṇo vakṣaḥsthale kṛtvā ruroda kṛpayā vibhuḥ //

varaṃ tasyai dadau sāraṃ sarveṣāmapi durlabham //
mama vakṣaḥsthale tiṣṭha mayi te bhaktirastviti

saubhāgyena ca mānena premṇā vai gauraveṇa ca //
tvaṃ me śreṣṭhā paraṃ premṇā jyeṣṭhā tvaṃ sarvayoṣitām

variṣṭhā ca gariṣṭhā ca saṃstutā pūjitā mayā //
santataṃ tava sādhyo'haṃ bādhyaśca prāṇavallabhe

ityuktvā jagatāṃ nāthaścakre taccetanāṃ tataḥ //
sapatnīrahitāṃ tāṃ ca cakāra prāṇavallabhām

yeṣāṃ yā yāśca devyo vai pūjitāstasya sevayā //
tapasyā yādṛśī yāsāṃ tāsāṃ tādṛkphalaṃ mune

divyaṃ varṣasahasraṃ ca tapastaptvā himālaye //
durgā ca tatpadaṃ dhyātvā sarvapūjyā babhūva ha

sarasvatī tapastaptvā parvate gandhamādane //
lakṣavarṣaṃ ca divyaṃ ca sarvavandyā babhūva sā

lakṣmīryugaśataṃ divyaṃ tapastaptvā ca puṣkare //
sarvasampatpradātrī sā cābhavattasya sevayā

sāvitrī malaye taptvā dvijapūjyā babhūva sā //
ṣaṣṭivarṣasahasraṃ ca divyaṃ dhyātvā ca tatpadam

śatamanvantaraṃ taptaṃ śaṃkareṇa purā vibho //
śatamanvantaraṃ caiva brahmaṇā tasya bhaktitaḥ

śatamanvantaraṃ viṣṇustaptvā pātā babhūva ha //
śatamanvantaraṃ dharmastaptvā pūjyo babhūva ha

manvantaraṃ tapastepe śeṣo bhaktyā ca nārada //
manvantaraṃ ca sūryyaśca śakraścandrastathā guruḥ

divyaṃ śatayugaṃ caiva vāyustaptvā ca bhaktitaḥ //
sarvaprāṇaḥ sarvapūjyaḥ sarvādhāro babhūva saḥ

evaṃ kṛṣṇasya tapasā sarve devāśca pūjitāḥ //
munayo mānavā bhūpā brāhmaṇāścaiva pūjitāḥ

evaṃ te kathitaṃ sarvaṃ purāṇaṃ ca tathā''gamam //
guruvaktrādyathā jñātaṃ kiṃ bhūyaḥ śrotumicchasi

iti śrībrahmavaivartte mahāpurāṇe dvitīye prakṛtikhaṇḍe nārada nārāyaṇasaṃvāde yugatanmāhātmyamanvantarakāleśvaraguṇanirūpaṇaṃ nāma saptamo'dhyāyaḥ