Brahmavaivarta Purana · Chapter 2.3

śrīnārāyaṇa uvāca //
athāṇḍaṃ tajjale'tiṣṭhadyāvadvai brahmaṇo vayaḥ //
tataḥ svakāle sahasā dvidhārūpo babhūva saḥ

tanmadhye śiśurekaśca śatakoṭiraviprabhaḥ//
kṣaṇaṃ rorūyamāṇaśca sa śiśuḥ pīḍitaḥ kṣudhā

pitṛmātṛparityakto jalamadhye nirāśrayaḥ //
naikabrahmāṇḍanātho yo dadarśordhvamanāthavat

sthūlātsthūlatamaḥ so'pi nāmnā devo mahāvirāṭ //
paramāṇuryathā sūkṣmātparaḥ sthūlāttathā'pyasau

tejasāṃ ṣoḍaśāṃśo'yaṃ kṛṣṇasya paramātmanaḥ //
ādhāro'saṃkhyaviśvānāṃ mahāviṣṇussureśvaraḥ

pratyekaṃ romakūpeṣu viśvāni nikhilāni ca //
adyāpi teṣāṃ saṃkhyāṃ ca kṛṣṇo vaktuṃ na hi kṣamaḥ

yathā'sti saṃkhyā rajasāṃ viśvānāṃ na kadācana //
brahmaviṣṇuśivādīnāṃ tathā saṃkhyā na vidyate

prativiśveṣu santyevaṃ brahmaviṣṇuśivādayaḥ //
pātālādbrahmalokāntaṃ brahmāṇḍaṃ parikīrttitam

tata ūrdhve ca vaikuṇṭho brahmāṇḍādbahireva saḥ //
sa ca satyasvarūpaśca śaśvannārāyaṇo yathā

tadūrdhve golakaścaiva pañcāśatkoṭiyojanāt //
nityaḥ satyasvarūpaśca yathā kṛṣṇastathāpyayam

saptadvīpamitā pṛthvī saptasāgarasaṃyutā //
ekonapañcāśadupadvīpā'saṃkhyavanānvitā

ūrdhvaṃ sapta suvarlokā brahmalokasamanvitāḥ //
pātālāni ca saptādhaścaivaṃ brahmāṇḍameva ca

ūrdhvaṃ dharāyā bhūrloko bhuvarlokastataḥ paraḥ //
svarlokastu tataḥ paścānmaharlokastato janaḥ

tataḥ parastapolokaḥ satyalokastataḥ paraḥ //
tataḥ paro brahmalokastaptakāñcananirmitaḥ //

evaṃ sarvaṃ kṛtrimaṃ tadbāhyābhyantara eva ca //
tadvināśe vināśaśca sarveṣāmeva nārada

jalabududavatsarvaṃ viśvasaṃghamanityakam //
nityau golokavaikuṇṭhau satyau śaśvadakṛtrimau

lomakūpe ca vidhyaṇḍaṃ pratyekaṃ tasya niścitam //
eṣāṃ saṃkhyāṃ na jānāti kṛṣṇo'nyasyāpi kā kathā

pratyekaṃ pratividhyaṇḍe brahmaviṣṇuśivādayaḥ //
tisraḥ koṭyaḥ surāṇāṃ ca saṃkhyā sarvatra putraka

digīśāścaiva dikpālā nakṣatrāṇi grahādayaḥ //
bhuvi varṇāśca catvāro'dho nāgāśca carācarāḥ

atha kālena sa virāḍūrdhvaṃ dṛṣṭvā punaḥ punaḥ //
ḍimbhāntaraṃ ca śūnyaṃ ca na dvitīyaṃ kathaṃcana

cintāmavāpa kṣudyukto ruroda ca punaḥ punaḥ //
jñānaṃ prāpya tadā dadhyau kṛṣṇaṃ paramapūruṣam

tato dadarśa tatraiva brahma jyotiḥ sanātanam //
navīnanīradaśyāmaṃ dvibhujaṃ pītavāsasam

sasmitaṃ muralīhastaṃ bhaktānugrahakārakam //
jahāsa bālakastuṣṭo dṛṣṭvā janakamīśvaram

varaṃ tasmai dadau tuṣṭo vareśaḥ samayocitam//
matsamo jñānayuktaśva kṣutpipāsāvivarjitaḥ

brahmāṇḍāsaṃkhyanilayo bhava vatsa layāvadhi //
niṣkāmo nirbhayaścaiva sarveṣāṃ varado varaḥ //
rogamṛtyujarāśokapīḍādiparivarjitaḥ

ityuktvā taddakṣakarṇe mahāmantraṃ ṣaḍakṣaram //
triḥ kṛtvā prajajāpādau vedāṅgamavaraṃ param

praṇavādicaturthyantaṃ kṛṣṇa ityakṣaradvayam //
vahnijvālāntamiṣṭaṃ ca sarvavighnaharaṃ param

mantraṃ dattvā tadāhāraṃ kalpayāmāsa vai prabhuḥ//
śrūyatāṃ tadbrahmaputra nibodha kathayāmi te

prativiśveṣu naivedyaṃ dadyādvai vaiṣṇavo janaḥ //
ṣoḍaśāṃśaṃ viṣayiṇo viṣṇoḥ pañcadaśāsya vai

nirguṇasyātmanaścaiva paripūrṇatamasya ca //
naivedyena ca kṛṣṇasya nahi kiñcitprayojanam

yaddadāti va naivedyaṃ yasmai devāya yo janaḥ //
sa ca khādati tatsarvaṃ lakṣmīdṛṣṭyā punarbhavet

taṃ ca mantraṃ varaṃ dattvā tamuvāca punarvibhuḥ //
anyo varaḥ ka iṣṭaste taṃ me brūhi dadāmi te

kṛṣṇasya vacanaṃ śrutvā tamuvāca mahāvirāṭ //
adanto bālakastatra vacanaṃ samayocitam

mahāvirāḍuvāca //
varaṃ me tvatpadāmbhoje bhaktirbhavatu niścalā //
santataṃ yāvadāyurme kṣaṇaṃ vā suciraṃ ca vā

tvadbhaktiyukto yo loke jīvanmuktaḥ sa santatam //
tvadbhaktihīno mūrkhaśca jīvannapi mṛto hi saḥ

kiṃ tajjapena tapasā yajñena yajanena ca //
vratenaivopavāsena puṇyatīrthaniṣevayā

kṛṣṇabhaktivihīnasya puṃsaḥ syājjīvanaṃ vṛthā //
yenātmanā jīvitaśca tameva nahi manyate

yāvadātmā śarīre'sti tāvatsyācchaktisaṃyutaḥ //
paścādyānti gate tasminna svatantrāśca śaktayaḥ

sa ca tvaṃ ca mahābhāga sarvātmā prakṛteḥ paraḥ //
svecchāmayaśca sarvādyo brahma jyotiḥ sanātanaḥ

ityuktvā bālakastatra virarāma ca nārada //
uvāca kṛṣṇaḥ pratyuktiṃ madhurāṃ śrutisundarīm

śrīkṛṣṇa uvāca //
suciraṃ susthiraṃ tiṣṭha yathā'haṃ tvaṃ tathā bhava //
asaṃkhyabrahmaṇāṃ pāte pātaste na bhaviṣyati

aṃśena pratividhyaṇḍe tvaṃ ca putra virāḍ bhava //
tvannābhipadme brahmā ca viśvasraṣṭā bhaviṣyati

lalāṭe brahmaṇaścaiva rudrāścaikādaśaiva tu //
śivāṃśena bhaviṣyanti sṛṣṭisaṃcaraṇāya vai

kālāgnirudrasteṣveko viśvasaṃhārakārakaḥ //
pātā viṣṇuśca viṣayī kṣudrāṃśena bhaviṣyati//

madbhaktiyuktaḥ satataṃ bhaviṣyasi vareṇa me //
dhyānena kamanīyaṃ māṃ nityaṃ drakṣyasi niścitam

mātaraṃ kamanīyāṃ ca mama vakṣaḥsthalasthitām //
yāmi lokaṃ tiṣṭha vatsetyuktvā so'ntaradhīyata

gatvā ca nākaṃ brahmāṇaṃ śaṅkaraṃ sa uvāca ha //
sraṣṭāraṃ sraṣṭumīśaṃ ca saṃhartāraṃ ca tatkṣaṇam

śrīkṛṣṇa uvāca //
sṛṣṭiṃ sraṣṭuṃ gaccha vatsa nābhipadmodbhavo bhava//
mahāvirāḍ lomakūpe kṣudrasya ca vidheḥ śṛṇu

gaccha vatsa mahādeva brahmabhālodbhavo bhava //
aṃśena ca mahābhāga svayaṃ ca suciraṃ tapaḥ

ityuktvā jagatāṃ nātho virarāma vidheḥ sutaḥ //
jagāma natvā taṃ brahmā śivaśca śivadāyakaḥ

mahāvirāḍ lomakūpe brahmāṇḍe golake jale //
sa babhūva virāṭkṣudro virāḍaṃśena sāmpratam

śyāmo yuvā pītavāsāḥ śayāno jalatalpake//
īṣaddhāsaḥ prasannāsyo viśvarūpī janārdanaḥ

tannābhikamale brahmā babhūva kamalodbhavaḥ //
saṃbhūya padmadaṇḍaṃ ca babhrāma yugalakṣakam

nāntaṃ jagāma daṇḍasya padmanābhasya padmajaḥ //
nābhijasya ca padmasya cintāmāpa pitāmahaḥ

svasthānaṃ punarāgatya dadhyau kṛṣṇapadāmbujam //
tato dadarśa kṣudraṃ taṃ dhyātvā taddivyacakṣuṣā

śayānaṃ jalatalpe ca brahmāṇḍapiṇḍamāvṛte //
yallomakūpe brahmāṇḍaṃ taṃ ca tatparamīśvaram

śrīkṛṣṇaṃ cāpi golokaṃ gopagopīsamanvitam //
taṃ saṃstūya varaṃ prāpa tataḥ sṛṣṭiṃ cakāra saḥ

babhūvurbrahmaṇaḥ putrā mānasāḥ sanakādayaḥ //
tato rudrāḥ kapālācca śivasyaikādaśa smṛtāḥ

babhūva pātā viṣṇuśca vāme kṣudrasya pārśvataḥ //
caturbhujaśca bhagavāñśvetadvīpanivāsakṛt

kṣudrasya nābhipadme ca brahmā viśvaṃ sasarja saḥ //
svargaṃ martyaṃ ca pātālaṃ trilokaṃ sacarācaram

evaṃ sarvaṃ lomakūpe viśvaṃ pratyekameva ca //
prativiśvaṃ kṣudravirāḍ brahma viṣṇuśivādayaḥ

ityevaṃ kathitaṃ vatsa kṛṣṇasaṅkīrttanaṃ śubham //
sukhadaṃ mokṣadaṃ sāraṃ kiṃ bhūyaḥ śrotumicchasi

iti śrībrahmavaivartte mahāpurāṇe dvitīye prakṛtikhaṇḍe nāradanārāyaṇasaṃvāde viśvabrahmāṇḍavarṇanaṃ nāma tṛtīyo'dhyāyaḥ