Brahmavaivarta Purana · Chapter 2.17

nārāyaṇa uvāca //
brahmā śivaṃ saṃniyojya saṃhāre dānavasya ca //
jagāma svālayaṃ tūrṇaṃ yathāsthānaṃ mahāmune

candrabhāgānadītīre vaṭamūle manohare //
tatra tasthau mahādevo devanistārahetave

dūtaṃ kṛtvā puṣpadantaṃ gandharveśvaramīpsitam //
śīghraṃ prasthāpayāmāsa śaṃkhacūḍāntikaṃ mudā

sa ceśvarājñayā śīghraṃ yayau tannagaraṃ varam //
mahendranagarotkṛṣṭaṃ kuberabhavanādhikam

pañcayojanavistīrṇaṃ dairghye taddviguṇaṃ mune //
sphāṭikākāramaṇibhissamantātpariveṣṭitam //
saptabhiḥ parikhābhiśca durgamābhiḥ samanvitam

jvaladagninibhairnityaṃ śobhitaṃ ratnakoṭibhiḥ //
yuktaṃ ca vīthiśatakairmaṇivedisamanvitaiḥ

parito vaṇijāṃ saṃghairnānāvastuvirājitaiḥ //
sindūrākāramaṇibhirnirmitaiśca vicitritaiḥ

bhūṣitaṃ bhūṣitairdivyairāśramaiḥ śatakoṭibhiḥ //
gatvā dadarśa tanmadhye śaṅkhacūḍālayaṃ varam

atīva valayākāraṃ yathā pūrṇendumaṇḍalam //
jvaladagniśikhābhiśca parikhābhiścatasṛbhiḥ

sudurgamaṃ ca śatrūṇāmanyeṣāṃ sugamaṃ sukham //
atyuccairgaganasparśyamaṇiprācīraveṣṭitam

rājitaṃ dvādaśadvārairdvārapālasamanvitaiḥ //
ratnakṛtrimapadmāḍhyai ratnadarpaṇabhūṣitaiḥ

maṇīndrasārakhacitaiḥ śobhitaṃ lakṣamandiraiḥ//
śobhitaṃ ratnasopānai ratnastambhavirājitaiḥ

ratnacitrakapāṭādyaiḥ sadratnakalaśānvitaiḥ//
ratnendracitrarājībhiḥ sudīptābhirvirājitaiḥ

parito rakṣitaṃ śaśvaddānavaiḥ śatakoṭibhiḥ//
divyāstradhāribhiḥ śūrairmahābalaparākramaiḥ

sundaraiśca suveṣaiśca nānālaṅkārabhūṣitaiḥ //
tāndṛṣṭvā puṣpadanto'pi varadvāraṃ dadarśa saḥ

dvāre niyuktaṃ puruṣaṃ śūlahastaṃ ca sasmitam //
tiṣṭhantaṃ piṅgalākṣaṃ ca tāmravarṇaṃ bhayaṅkaram

kathayāmāsa vṛttāntaṃ jagāma tadanujñayā //
atikramya navadvāraṃ jagāmābhyantaraṃ puram

na kaiścidvārito dūto dūtarūpeṇa tasya ca //
gatvā so'bhyantaraṃ dvāraṃ dvārapālamuvāca ha

raṇasya sarvavṛttāntaṃ vijñāpayitumīśvaram //
sa ca taṃ kathayitvā ca dūtaṃ gantumuvāca ha

sa gatvā śaṃkhacūḍaṃ taṃ dadarśa sumanoharam //
rāsamaṇḍalamadhyasthaṃ svarṇasiṃhāsanasthitam

maṇīndrakhacitaṃ citraṃ ratnadaṇḍasamanvitam //
ratnakṛtrimapuṣpaiśca praśastaṃ śobhitaṃ sadā

bhṛtyena hastavidhṛtaṃ svarṇacchatraṃ manoharam //
sevitaṃ pārṣadagaṇairvyajanaiḥ śvetacāmaraiḥ

suveṣaṃ sundaraṃ ramyaṃ ratnabhūṣaṇabhūṣitam //
mālyānulepanaṃ sūkṣmavastraṃ ca dadhataṃ mune

dānavendraiḥ parivṛtaṃ suveṣaṃ ca trikoṭibhiḥ //
śatakoṭibhiranyaiśca bhramadbhiśśastradhāribhiḥ

evaṃbhūtaṃ ca taṃ dṛṣṭvā puṣpadantaḥ savismayaḥ //
uvāca raṇavṛttāntaṃ yaduktaṃ śaṅkareṇa ca

puṣpadanta uvāca //
rājendra śivadūto'haṃ puṣpadantābhidhaḥ prabho //
yaduktaṃ śaṅkareṇaiva tadbravīmi niśāmaya

rājyaṃ dehi ca devānāmadhikāraṃ ca sāmpratam //
devāśca śaraṇāpannā deveśe śrīharau pare

dattvā triśūlaṃ hariṇā tubhyaṃ prasthāpitaḥ śivaḥ //
candrabhāgānadītīre vaṭamūle trilocanaḥ

viṣayaṃ dehi teṣāṃ ca yuddhaṃ vā kuru niścitam //
gatvā vakṣyāmi kiṃ śambhuṃ tadbhavānvaktumarhati

dūtasya vacanaṃ śrutvā śaṅkhacūḍaḥ prahasya ca //
prabhāte hyāgamiṣyāmi tvaṃ ca gacchetyuvāca ha

sa gatvovāca tūrṇaṃ taṃ vaṭamūlasthamīśvaram //
śaṅkhacūḍasya vacanaṃ tadīyaṃ yatparicchadam

etasminnantare skanda ājagāma śivāntikam //
vīrabhadraśca nandī ca mahākālaḥ subhadrakaḥ

viśālākṣaśca bāṇaśca piṅgalākṣo vikampanaḥ //
virūpo vikṛtiścaiva maṇibhadraśca bāṣkalaḥ

kapilākṣo dīrghadaṃṣṭro vikaṭastāmralocanaḥ //
kālaṅkaṭo balībhadraḥ kālajihvaḥ kuṭīcaraḥ

balonmatto raṇaślāghī durjayo durgamastathā //
aṣṭau ca bhairavā raudrā rudrāścaikādaśa smṛtāḥ

vasavo vāsavādyāśca ādityā dvādaśa smṛtāḥ //
hutāśanaśca candraśca viśvakarmā'śvinau ca tau

kuberaśca yamaścaiva jayanto nalakūbaraḥ //
vāyuśca varuṇaścaiva budho vai maṃgalastathā //

dharmaśca śanirīśānaḥ kāmadevaśca vīryyavān //
ugradaṃṣṭrā cogracaṇḍā koṭṭarī kaiṭabhī tathā

svayaṃ śatabhujā devī bhadrakālī bhayaṃkarī //
ratnendrarājakhacitavimānopari saṃsthitā

raktavastraparīdhānā raktamālyānulepanā //
nṛtyantī ca hasantī ca gāyantī susvaraṃ mudā

abhayaṃ dadatī bhaktamabhayā sā bhayaṃ ripum //
bibhratī vikaṭāṃ jihvāṃ sulolāṃ yojanāyatām //

kharparaṃ vartulākāraṃ gambhīraṃ yojanāyatam //
triśūlaṃ gaganasparśiṃ śaktiṃ vai yojanāyatām

śaṃkhaṃ cakraṃ gadāṃ padmaṃ śarāṃścāpaṃ bhayaṃkaram //
mudgaraṃ muśalaṃ vajraṃ khaḍgaṃ phalakamujjvalam

vaiṣṇavāstraṃ vāruṇāstramāgneyaṃ nāgapāśakam //
nārāyaṇāstraṃ brahmāstraṃ gāndharvaṃ gāruḍaṃ tathā

pārjanyaṃ vai pāśupataṃ jṛmbhaṇāstraṃ ca pārvatam //
māheśvarāstraṃ vāyavyaṃ daṇḍaṃ sammohanaṃ tathā //
nānāvidhānyāyudhāni divyāstraśatakaṃ param

āgatya tatra tasthau sā yoginīnāṃ trikoṭibhiḥ //
sārddhaṃ vai ḍākinīnāṃ ca vikaṭānāṃ trikoṭibhiḥ

bhūtapretapiśācāśca kūṣmāṇḍabrahmarākṣasāḥ //
vetālāścaiva yakṣāśca rākṣasāścaiva kinnarāḥ

tābhiścaiva saha skando natvā vai candraśekharam //
pituḥ pārśve sabhāyāṃ ca samuvāsa bhavājñayā

atha dūte gate tatra śaṃkhacūḍaḥ pratāpavān//
uvāca tulasīṃ vārttāṃ gatvā'bhyantarameva ca

raṇavārttāṃ ca sā śrutvā śuṣkakaṇṭhoṣṭhatālukā //
uvāca madhuraṃ sādhvī hṛdayena vidūyatā

tulasyuvāca //
he prāṇanātha he bandho tiṣṭha me vakṣasi kṣaṇam //
he prāṇādhiṣṭhātṛdeva rakṣa me jīvanaṃ kṣaṇam

bhuṃkṣva janmasu bhogyaṃ tadyadvai manasi vāṃchitam //
paśyāmi tvāṃ kṣaṇaṃ kiñcillocanābhyāṃ pipāsitā

āndolayanti prāṇā me mano dagdhaṃ ca santatam //
dussvapnaṃ ca mayā dṛṣṭaṃ cādyaiva carame niśi

tulasīvacanaṃ śrutvā bhuktvā pītvā nṛpeśvaraḥ //
uvāca vacanaṃ prājño hitaṃ satyaṃ yathocitam

śaṅkhacūḍa uvāca //
kālena yojitaṃ sarvaṃ karma bhoganibandhane //
śubhaṃ harṣaṃ sukhaṃ duḥkhaṃ bhayaṃ śokamamaṃgalam

kāle bhavanti vṛkṣāśca śākhāvantaśca kālataḥ //
krameṇa puṣpavantaśca phalavantaśca kālataḥ

teṣāṃ phalāni pakvāni prabhavantyeva kālataḥ //
te sarve phalinaḥ kāle kāle kālaṃ prayānti ca

bhavanti kāle bhūtāni kāle kālaṃ prayānti ca//
kāle bhavanti viśvāni kāle naśyanti sundari

sraṣṭā ca kāle sṛjati pātā pāti ca kālataḥ//
saṃharttā saṃharetkāle saṃcaranti krameṇa te

brahmaviṣṇuśivādīnāmīśvaraḥ prakṛteḥ paraḥ//
sraṣṭā pātā ca saṃharttā sa kṛtsnāṃśena sarvadā/2.17.६०//
kāle sa eva prakṛtiṃ nirmāya svecchayā prabhuḥ//
nirmāya prākṛtānsarvānviśvasthāṃśca carācarān

ābrahmastaṃbaparyyantaṃ sarvaṃ kṛtrimameva ca//
pravadanti ca kālena naśyatyapi hi naśvaram

bhaja satyaṃ paraṃ brahma rādheśaṃ triguṇātparam //
sarveśaṃ sarvarūpaṃ ca sarvātmānantamīśvarama

jalaṃ jalena sṛjati jalaṃ pāti jalena yaḥ //
harejjalaṃ jalenaiva taṃ kṛṣṇaṃ bhaja santatam

yasyājñayā vāti vātaḥ śīghragāmī ca santatam//
yasyājñayā ca tapanastapatyeva yathākṣaṇam

yathākṣaṇaṃ varṣatīndro mṛtyuścarati jantuṣu //
yathākṣaṇaṃ dahatyagniścandro bhramati bhītavat

mṛtyormūlaṃ kālamūlaṃ yamasya ca yamaṃ param//
sraṣṭāraṃ sraṣṭurapi ca pātuḥ pālakameva ca

saṃharttāraṃ ca saṃhartustaṃ kṛṣṇaṃ śaraṇaṃ vraja//
ko bandhuścaiva keṣāṃ vā sarvabandhuṃ bhaja priye

ahaṃ ko vā tvaṃ ca kā vā vidhinā yojitaḥ purā //
tvayā sārddhaṃ karmaṇā ca punastena viyojitaḥ

ajñānī kātaraḥ śoke vipattau ca na paṇḍitaḥ //
sukhaṃ duḥkhaṃ bhramatyeva cakranemikrameṇa ca //

nārāyaṇaṃ taṃ sarveśaṃ kāntaṃ prāpsyasi niścitam //
tapaḥ kṛtaṃ yadarthe ca purā badarikāśrame

mayā tvaṃ tapasā labdhā brahmaṇaśca vareṇa hi //
harerarthe tava tapo hariṃ prāpsyasi kāmini

vṛndāvane ca govindaṃ goloke tvaṃ labhiṣyasi //
ahaṃ yāsyāmi tallokaṃ tanuṃ tyaktvā ca dānavīm

tatra drakṣyasi māṃ tvaṃ ca tvāṃ ca drakṣyāmi santatam //
āgamaṃ rādhikāśāpādbhārataṃ ca sudurlabham

punaryāsyāmi tatraiva kaḥ śoko me śṛṇu priye //
tvaṃ hi dehaṃ parityajya divyarūpaṃ vidhāya ca /

tatkālaṃ prāpsyasi hariṃ mā kānte kātarā bhava //
ityuktvā ca dinānte ca tayā sārddhaṃ manohare

suṣvāpa śobhane talpe puṣpacandanacarcite //
nānāprakāravibhave cacāra ratnamandire

ratnapradīpasaṃyukte strīratnaṃ prāpya sundarīm //
nināya rajanīṃ rājā krīḍākautukamaṃgalaiḥ

kṛtvā vakṣasi kāntāṃ tāṃ rudantīmatiduḥkhitām //
kṛśodarīṃ nirāhārāṃ nimagnāṃ śokasāgare/७९//
punastāṃ bodhayāmāsa divyajñānena bodhavit //
purā kṛṣṇena yaddattaṃ bhāṇḍīre tattvamuttamam

sa ca tasyai dadau tacca sarvaśokaharaṃ param //
jñānaṃ saṃprāpya sā devī prasannavadanekṣaṇā

krīḍāṃ cakāra harṣeṇa sarvaṃ matvā'tinaśvaram //
tau dampatī ca krīḍārttau nimagnau sukhasāgare

pulakāṅkitasarvāṅgau mūrcchitau nirjane mune //
aṃgapratyaṃgasaṃyuktau suprītau suratotsukau

ekāṃgau ca tathā tau dvau cārddhanārīśvarau yathā //
prāṇeśvaraṃ ca tulasī mene prāṇādhikaṃ param

prāṇādhikāṃ ca tāṃ mene rājā prāṇādhikeśvarīm //
tau sthitau sukhasuptau ca tantritau sundarau samau

suveṣau sukhasambhogādaceṣṭau sumanoharau //
kṣaṇaṃ sacetanau tau ca kathayantau rasāśrayām //
kathāṃ manoharāṃ divyāṃ hasantau ca kṣaṇaṃ punaḥ

bhuktavantau ca tāmbūlaṃ pradataṃ ca parasparam

parasparaṃ sevitau ca suprītyā śvetacāmaraiḥ //
kṣaṇaṃ śayānau sānandau vasantau ca kṣaṇaṃ punaḥ

kṣaṇaṃ keliniyuktau ca rasabhāvasamanvitau //
suratādviratirnāsti tau tadviṣayapaṇḍitau

satataṃ jayayuktau dvau kṣaṇaṃ naiva parājitau //

iti śrībrahmavaivartte mahāpurāṇe dvitīye prakṛtikhaṇḍe nāradanārāyaṇasaṃvāde tulasīśaṃkhacūḍasambhogo nāma saptadaśo'dhyāyaḥ