Brahmavaivarta Purana · Chapter 2.16

nārāyaṇa uvāca //
tulasī parituṣṭā sā cāsvāpsīddhṛṣṭamānasā //
navayauvanasampannā praśaṃsantī varāṃganā

cikṣepa pañcabāṇaśca pañca bāṇāṃśca tāṃ prati //
puṣpāyudhena sā dagdhā puṣpacandanacarcitā

pulakāñcitasarvāṃgī kampitā raktalocanā //
kṣaṇaṃ sā śuṣkatāṃ prāpa kṣaṇaṃ mūrcchāmavāpa ha

kṣaṇamudvignatāṃ prāpa kṣaṇaṃ tandrāṃ sukhāvahām //
kṣaṇaṃ sā dahanaṃ prāpa kṣaṇaṃ prāpa pramattatām

kṣaṇaṃ sā cetanāṃ prāpa kṣaṇaṃ prāpa viṣaṇṇatām //
uttiṣṭhantī kṣaṇaṃ talpādgacchantī nikaṭaṃ kṣaṇam

bhramantī kṣaṇamudvegādvivasantī kṣaṇaṃ punaḥ //
kṣaṇameva samudvegādasvāpsītpunareva sā

puṣpacandanatalpaṃ ca tadbabhūvātikaṇṭakam //
viṣamāhārakaṃ svādu divyarūpaṃ phalaṃ jalam

nilayaśca nirākāraḥ sūkṣmavastraṃ hutāśanaḥ//
sindūrapatrakaṃ caiva vraṇatulyaṃ ca duḥkhadam

kṣaṇaṃ dadarśa tandrāyāṃ suveṣaṃ puruṣaṃ satī//
sundaraṃ ca yuvānaṃ ca sasmitaṃ rasikeśvaram

candanokṣitasarvāṃgaṃ ratnabhūṣaṇabhūṣitam//
āgacchantaṃ mālyavantaṃ paśyantaṃ tanmukhāmbujam

kathayantaṃ ratikathāṃ cumbantamadharaṃ muhuḥ //
śayānaṃ puṣpatalpe ca samāśliṣyantamaṅgakam

punareva tu gacchantamāgacchantaṃ vasantakam //
kānta kva yāsi prāṇeśa tiṣṭhetyevamuvāca sā

punaḥ svacetanāṃ prāpya vilalāpa punaḥ punaḥ //
evaṃ tapovane sā ca tasthau tatraiva nārada

śaṅkhacūḍo mahāyogī jaigīṣavyānmanoramam //
kṛṣṇasya mantraṃ samprāpya prāpya siddhiṃ tu puṣkare

paṭhansadā tu kavacaṃ sarvamaṅgalamaṅgalam //
brahmeśācca varaṃ prāpya yattanmanasi vāñchitam

ājñayā brahmaṇaḥ so'pi badarīṃ vai samāyayau //
āgacchantaṃ śaṅkhacūḍamapaśyattulasī mune

navayauvanasampannaṃ kāmadevasamaprabham

śvetacampakavarṇābhaṃ ratnabhūṣaṇabhūṣitam //
śaratpārvaṇacandrāsyaṃ śaratpaṅkajalocanam

mahāratnagaṇāklṛptavimānasthaṃ manoharam //
ratnakuṇḍalayugmāḍhyagaṇḍasthalavirājitam

pārijātaprasūnāḍhyamālyavantaṃ ca susmitam //
kastūrīkuṅkumayutaṃ sugandhitilakojjvalam

sā dṛṣṭvā sannidhāne taṃ mukhamācchādya vāsasā //
sasmitā taṃ nirīkṣantī sakaṭākṣaṃ punaḥ punaḥ

babhūva sā namramukhī navasaṅgamalajjitā//
kāmukī kāmabāṇena pīḍitā pulakānvitā

pibantī tanmukhāmbhojaṃ locanābhyāṃ ca santatam //
dadarśa śaṅkhacūḍaśca kanyāmekāṃ tapovane

puṣpacandanatalpasthāṃ vasantīṃ vāsasā vṛtām //
paśyantīṃ tanmukhaṃ śaśvatsasmitāṃ sumanoharām

supīnakaṭhinaśroṇīṃ pīnonnatapayodharām//
muktāpaṃktiprabhājuṣṭadantapaṃktiṃ subibhratīm

pakvabimbādharoṣṭhīṃ ca sunāsāṃ sundarīṃ varām //
taptakāñcanavarṇābhāṃ śaraccandrasamaprabhām

svatejasā parivṛtāṃ sukhadṛśyāṃ manoramām //
kastūrībindubhiḥ sārddhamadhaścandanabindunā

sindūrabindunā śaśvatsīmantādhaḥsthalojjvalām //
nimnanābhigabhīrāṃ ca tadadhastrivalīyutām

karapadmatalāraktāṃ nakhacandrairvibhūṣitām //
sthalapadmaprabhājuṣṭaṃ pādapadmaṃ ca bibhratīm

āraktavarṇaṃ lalitamalaktakasamaprabham //
sthalapadmaiśca jalajaiḥ padmarāgavirājitām

śaradinduvinindyaikanakhendvoghavirājitām//
amūlyaratna saṃmiśrayāvakena svalaṃkṛtām

maṇīndramukhyakhacitakvaṇanmañjīrarañjitām

dadhatīṃ kabarībhāraṃ mālatīmālyasaṃyutam//
amūlya ratnasaṃklṛptamakarākṛtirūpiṇā

citrakuṇḍalayugmaśrīsuṣumāpariśobhitām //
ratnendramuktāhāraśrīstanamadhyasthalojjvalām

ratnakaṃkaṇakeyūraśaṃkhabhūṣaṇabhūṣitām //
ratnāṃgulīyakairdivyairaṃgulyāvalibhiryutām

dṛṣṭvā tāṃ lalitāṃ ramyāṃ suśīlāṃ sudatīṃ satīm //
uvāsa tatsamīpe ca madhuraṃ tāmuvāca saḥ

śaṃkhacūḍa uvāca //
kā tvaṃ kasya ca kanyā'si dhanye mānye suyoṣitām//
kā tvaṃ kāmini kalyāṇi sarvakalyāṇadāyini

svargabhogādisaritivihāre hārarūpiṇi//
saṃsāradārasāre ca māyādhāre manohare//

jagadvilakṣaṇe kṣāme munīnāṃ mohakāriṇi //
maunaṃ tyaktvā kiṃkaraṃ māṃ sambhāṣāṃ kuru sundari

ityevaṃ vacanaṃ śrutvā sakāmā vāmalocanā //
sasmitā namravadanā sakāmaṃ tamuvāca sā

tulasyuvāca //
dharmadhvajasutā'haṃ ca tapāmyasyāṃ tapovane //
tapasvinīha tiṣṭhāmi kastvaṃ gaccha yathāsukham

kāminīṃ kulajātāṃ ca rahasyekākinīṃ satīm//
na pṛcchati kule jāta evameva śrutau śrutam

lampaṭo'satkule jāto dharmaśāstrārthavarjitaḥ //
yenāśrutaḥ śruterarthaḥ sa kāmīcchati kāminīm

āpāta madhurāmante cāntakāṃ puruṣasya tām //
viṣakumbhākārarūpāmamṛtāsyāṃ ca santatam

hṛdaye kṣuradhārābhāṃ śaśvanmadhurabhāṣiṇīm //
svakāryyapariniṣpattitatparāṃ satataṃ sadā

kāryyārthe svāmivaśagāmanyathaivāvaśāṃ sadā //
svāntarmalinarūpāṃ ca prasannavadanekṣaṇām

śrutau purāṇe yāsāṃ ca caritramanirūpitam //
tāsu ko viśvasetprājño hyaprājña iva sarvadā

tāsāṃ ko vā ripurmitraṃ prārthayantīṃ navaṃ navam //
dṛṣṭvā suveśaṃ puruṣamicchantīṃ hṛdaye sadā

bāhye svātmasatītvaṃ ca jñāpayantīṃ prayatnataḥ //
śaśvatkāmāṃ ca rāmāṃ ca kāmādhārāṃ manoharām

bāhye chalācchādayantīṃ svāntarmaithunalālasām//
kāntaṃ grasantīṃ rahasi bāhye'tīva sulajjitām

māninīṃ maithunābhāve kopinīṃ kalahāṃkurām //
saṃbhītāṃ bhūrisambhogātsvalpamaithunaduḥkhitām

sumṛṣṭānnaṃ śītatoyamākāṃkṣantīṃ ca mānase //
sundaraṃ rasikaṃ kāntaṃ yuvānaṃ guṇinaṃ sadā

sutātparamatisnehaṃ kurvantīṃ ratikartari //
prāṇādhikaṃ priyatamaṃ sambhoga kuśalaṃ priyam

paśyantīṃ riputulyaṃ ca vṛddhaṃ vā maithunākṣamam //
kalahaṃ kurvatī śaśvattena sārddhaṃ sukopanām

carcayā bhakṣayantīṃ taṃ kīnāśa iva gorajaḥ //
dussāhasasvarūpāṃ ca sarvadoṣāśrayāṃ sadā

śaśvatkapaṭarūpāṃ ca sarvadoṣāśrayāṃ sadā //
brahma viṣṇuśivādīnāṃ dustyājyāṃ moharūpiṇīm

tapomārgārgalāṃ śaśvanmuktidvārakapāṭikām

harerbhaktivyavahitāṃ sarvamāyā karaṇḍikām //
saṃsārakārāgāre ca śaśvannigaḍarūpiṇīm

indrajālasvarūpāṃ ca mithyāvādisvarūpiṇīm //
bibhratīṃ bāhya saundaryaṃ madhyāṅgamatikutsitam

nānāviṇmūtrapūyānāmādhāraṃ malasaṃyutam //
durgandhi doṣasaṃyuktaṃ raktāktaṃ cāpyasaṃskṛtam // /

māyārūpaṃ māyināṃ ca vidhinā nirmitaṃ purā //
viṣarūpāṃ mumukṣūṇāmadṛśyāṃcaiva sarvadā

ityuktvā tulasī taṃ ca virarāma ca nārada //
sasmitaḥ śaṃkhacūḍaśca pravaktumupacakrame

śaṃkhacūḍa uvāca //
tvayā yatkathitaṃ devi na ca sarvamalīkakam //
kiṃcitsatyamalīkaṃ ca kiṃcinmatto niśāmaya

nirmitaṃ dvividhaṃ dhātrā strīrūpaṃ sarvamohanam //
kṛtyārūpaṃ vāstavaṃ ca praśasyaṃ cāpraśaṃsitam//

lakṣmī sarasvatī durgā sāvitrī rādhikādikam//
sṛṣṭisūtrasvarūpaṃ cāpyādyaṃ sraṣṭvā tu nirmitam

etāsāmaṃśarūpaṃ yatstrīrūpaṃ vāstavaṃ smṛtam //
tatpraśaṃsyaṃ yaśorūpaṃ sarvamaṅgalakāraṇam

śatarūpā devahūtissvadhā svāhā ca dakṣiṇā //
chāyāvatī rohiṇī ca varuṇānī śacī tathā

kuberavāyupatnī sā'pyaditiśca ditistathā //
lopāmudrā'nasūyā ca kaiṭabhī tulasī tathā

ahalyā'rundhatī menā tārā mandodarī parā //
damayantī vedavatī gaṃgā ca yamunā tathā

puṣṭistuṣṭiḥ smṛtirmedhā kālikā ca vasundharā //
ṣaṣṭhī maṃgalacaṇḍī ca mūrtirvai dharmakāminī

svastiḥ śraddhā ca kāntiśca tuṣṭiḥ śāntistathā parā //
nidrā tandrā kṣutpipāsā sandhyā rātrirdināni ca

sampattivṛttikīrtyaśca kriyāśobhāprabhāṃśakam //
yatstrīrūpaṃ ca sambhūtamuttamaṃ tadyuge yuge

kṛtyāsvarūpaṃ tadyattu svarveśyādikameva ca //
tadapraśaṃsyaṃ viśveṣu puṃścalīrūpameva ca

sattvapradhānaṃ yadrūpaṃ tacca śuddhaṃ svabhāvataḥ //
taduttamaṃ ca viśveṣu sādhvīrūpaṃ praśaṃsitam

tadvāstavaṃ ca vijñeyaṃ pravadanti manīṣiṇaḥ//
rajorūpaṃ tamorūpaṃ kṛtyāsu dvividhaṃ smṛtam

sthānābhāvātkṣaṇābhāvānmadhyavṛtterabhāvataḥ //
dehakleśena rogeṇa satsaṃsargeṇa sundari

bahugoṣṭhā vṛtenaiva ripurājabhayena ca //
rajorūpasya sādhvītvamatainaivopajāyate

idaṃ madhyamarūpaṃ ca pravadanti manīṣiṇaḥ //
tamorūpaṃ durnivāryyamadhamaṃ tadvidurbudhāḥ

na pṛcchati kule jātaḥ paṇḍitaśca parastriyam//
nirjane durjane vā'pi rahasye vacasāṃ striyam

āgacchāmi tvatsamīpamājñayā brahmaṇo'dhunā //
gāndharveṇa vivāhena tvāṃ grahīṣyāmi śobhane

ahameva śaṅkhacūḍo devavidrāvakārakaḥ //
danuvaṃśodbhavo viśve sudāmā'haṃ hareḥ pure

ahamaṣṭasu gopeṣu gogopīpārṣadeṣu ca //
adhunā dānavendro'haṃ rādhikāyāśca śāpataḥ

jātismaro'haṃ jānāmi kṛṣṇamantraprabhāvataḥ //
jātismarā tvaṃ tulasī saṃsaktā hariṇā purā

tvameva rādhikākopājjātā'si bhārate bhuvi //
tvāṃ sambhoktumicchako'haṃ nālaṃ rādhābhayāttataḥ

ityevamuktvā sa pumānvirarāma mahāmune //
sasmitā tulasī hṛṣṭā pravaktumupacakrame

tulasyuvāca //
evaṃvidho budho viśve budheṣu ca praśaṃsitaḥ //
kāntamevaṃvidhaṃ kāntā śaśvadicchati kāmataḥ

tvayā'hamadhunā satyaṃ vicāreṇa parājitā //
sa ninditaścāpyaśuciryaḥ pumāṃśca striyā jitaḥ

nindanti pitaro devā bāndhavāḥ strījitaṃ janam //
strījitaṃ manasā vācā pitā bhrātā ca nindati

śudhyedvipro daśāhena jātake mṛtake tathā //
bhūmipo dvādaśāhena vaiśyaḥ pañcadaśāhataḥ

śūdro māsena vedeṣu mātṛvadvarṇasaṅkaraḥ//
aśuciḥ strījitaḥ śudhyeccitādahanakālataḥ

na gṛhṇantīcchayā tasya pitaraḥ piṇḍatarpaṇam //
na gṛhṇantīcchayā devāsta sya puṣpajalādikam

kiṃ tasya jñānatapasā japahomaprapūjanaiḥ //
kiṃ vidyayā vā yaśasā strībhiryasya mano hṛtam

vidyāprabhāvajñānārthaṃ mayā tvaṃ ca parīkṣitaḥ //
kṛtvā parīkṣāṃ kāntasya vṛṇoti kāminī varam

varāya guṇahīnāya vṛddhāyājñānine tathā //
daridrāya ca mūrkhāya rogiṇe kutsitāya ca

atyantakopayuktāya cātyantadurmukhāya ca //
paṃgulāyāṅgahīnāya cāndhāya badhirāya ca

jaḍāya caiva mūkāya klībatulyāya pāpine //
brahmahatyāṃ labhetso'pi yaḥ svakanyāṃ dadāti ca//

śāntāya guṇine caiva yūne ca viduṣe'pi ca //
vaiṣṇavāya sutāṃ dattvā daśavājiphalaṃ labhet

yaḥ kanyāpālanaṃ kṛtvā karoti vikrayaṃ yadi //
vipadā dhanalobhena kumbhīpākaṃ sa gacchati

kanyāmūtrapurīṣaṃ ca tatra bhakṣati pātakī //
kṛmibhirdaśitaḥ kākairyāvadindrāścaturdaśa

tadante vyādhayonau ca labhate janma niścitam //
vikrīṇāti māṃsabhāraṃ vahatyeva divāniśam

ityevamuktvā tulasī virarāma tapovane //
etasminnantare brahmā tayorantikamāyayau

mūrdhnā nanāma tulasī śaṅkhacūḍaśca nārada //
uvāsa tatra deveśaścovāca ca tayorhitam

kiṃ karoṣi śaṅkhacūḍa saṃvādamanayā saha //
gāndharveṇa vivāhena tvamasyā grahaṇaṃ kuru

tvaṃ ca puruṣaratnaṃ ca strīratnaṃ strīṣviyaṃ satī //
vidagdhāyā vidagdhena saṅgamo guṇavānbhavet

nirvirodhasukhaṃ rājanko vā tyajati durlabham //
yo'virodhasukhatyāgī sa paśurnātra saṃśayaḥ

kimupekṣasi tvaṃ kāntamīdṛśaṃ guṇinaṃ satī //
devānāmasurāṇāṃ ca dānavānāṃ vimardanam

yathā lakṣmīśca lakṣmīśe yathā kṛṣṇe ca rādhikā//
yathā mayi ca sāvitrī bhavānī ca bhave yathā

yathā dharā varāhe ca yathā menā himālaye //
yathā'trāvanasūyā ca damayantī nale yathā

rohiṇī ca yathā candre yathā kāme ratiḥ satī //
yathā ditiḥ kaśyape ca vaśiṣṭhe'rundhatī yathā //

yathā'halyā gautame ca devahūtiśca kardame //
yathā bṛhaspatau tārā śatarūpā manau yathā

yathā ca dakṣiṇā yajñe yathā svāhā hutāśane //
yathā śacī mahendre ca yathā puṣṭirgaṇeśvare

devasenā yathā skande dharme mūttiryathā satī //
saubhāgyā supriyā tvaṃ ca śaṅkhacūḍe tathā bhava

anena sārddhaṃ suciraṃ sundareṇa ca sundari //
sthāne sthāne vihāraṃ ca yathecchaṃ kuru santatam

paścātprāpsyasi govindaṃ goloke punareva ca //
caturbhujaṃ ca vaikuṇṭhe śaṃkhacūḍe mṛte sati

ityevamāśiṣaṃ kṛtvā svālayaṃ prayayau vidhiḥ //
gāndharveṇa vivāhena jagṛhe tāṃ ca dānavaḥ

svarge dundubhivādyaṃ ca puṣpavṛṣṭirbabhūva ha //
sa reme ramayā sārddhaṃ vāsagehe manohare

mūrcchāṃ samprāpa tulasī navasaṅgamasaṅgatā //
nimagnā nirjane sādhvī sambhogasukha sāgare

catuḥṣaṣṭikalāmānaṃ catuḥṣaṣṭividhaṃ sukham //
kāmaśāstraṃ yanniruktaṃ rasikānāṃ yathepsitam

aṅgapratyaṃga saṃśleṣapūrvakaṃ strīmanoharam //
tatsarvaṃ sukhaśṛṃgāraṃ cakāra rasikeśvaraḥ

atīva ramyedeśe ca sarvajantuvivarjite //
puṣpacandanatalpe ca puṣpacandanavāyunā

puṣpodyāne nadītīre puṣpacandanacarcite //
gṛhītvā rasikāṃ rāmāṃ puṣpacandanacarcitām //

bhūṣitāṃ bhūṣaṇaiḥ sarvairatīva sumanoharām //
suraterviratirnāsti tayoḥ suratavijñayoḥ

jahāra mānasaṃ bharturlīlayā tulasī satī //
cetanāṃ rasikāyāśca jahāra rasabhāvavit

vakṣasaścandanaṃ bāhvostilakaṃ vijahāra sā //
sa ca jagrāha tasyāśca sindūrabindupatrakam

sa tadvakṣasi tasyāśca nakharekhāṃ dadau mudā//
sā dadau tadvāmapārśve karabhūṣaṇalakṣaṇam

rājā tadoṣṭhapuṭake dadau daśanadaṃśanam //
tadgaṇḍayugale sā ca pradadau taccaturguṇam

suraterviratau tau ca samutthāya parasparam //
suveśaṃ cakratustatra yattanmanasi vāñchitam

kuṅkumāktacandanena sā tasmai tilakaṃ dadau //
sarvāṅge sundare ramye cakāra cānulepanam

suvāsitaṃ ca tāmbūlaṃ vahniśuddhe ca vāsasī //
pārijātasya kusumaṃ mālyaṃ caiva suśobhanam

amūlyaratnanirmāṇamaṃgulīyakamuttamam //
sundaraṃ ca maṇivaraṃ triṣu lokeṣu durlabham

dāsī tavāhamityevaṃ samuccārya punaḥ punaḥ //
nanāma parayā bhaktyā svāminaṃ guṇaśālinam

sasmitā tanmukhāṃbhojaṃ locanābhyāṃ papau punaḥ //
nimeṣarahitābhyāṃ ca sakaṭākṣaṃ ca sundaram

sa ca tāṃ ca samākṛṣya cakāra vakṣasi priyām //
sasmitaṃ vāsasā''cchannaṃ dadarśa mukhapaṅkajam

cucumba kaṭhine gaṇḍe bimboṣṭhe punareva ca //
dadau tasyai vastrayugmaṃ varuṇādāhṛtaṃ ca yat //
tadāhṛtāṃ ratnamālāṃ triṣu lokeṣu viśrutām

dadau mañjīrayugmaṃ ca svāhāyāśca hṛtaṃ ca yat //
keyūrayugmaṃ chāyāyā rohiṇyāścaiva kuṇḍalam

aṃgulīyakaratnāni ratyāśca varabhūṣaṇam //
śaṅkhaṃ suruciraṃ citraṃ yaddattaṃ viśvakarmaṇā

vicitrapīṭhakaśreṇīṃ śayyāṃ cāpi sudurlabhām //
bhūṣaṇāni ca dattvā ca parīhāraṃ cakāra ha

nirmāya kabarībhāraṃ tasyāśca mālyasaṃyutam //
sucitraṃ patrakaṃ gaṇḍe jayalekhasamaṃ tathā

candralekhātribhiryuktaṃ candanena sugandhinā //
paritaḥ paritaścitraiḥ sārddhaṃ kuṃkumabindubhiḥ

jvalatpradīpākāraṃ ca sindūratilakaṃ dadau //
tatpādapadmayugale sthalapadmavinindite

citrālaktakarāgaṃ ca nakhareṣu dadau mudā //
svavakṣasi muhurnyastaṃ sarāgaṃ caraṇāmbujam

he devi tava dāso'hamityuccāryya punaḥ punaḥ //
ratnanirmāṇayānena tāṃ ca kṛtvā svavakṣasi

tapovanaṃ parityajya rājāsthānāntaraṃ yayau//
malaye devanilaye śaile śaile vane vane

sthāne sthāne'tiramye ca puṣpodyāne'tinirjane //
kandare kandare sindhutīre ca sundare vane

puṣpabhadrānadītīre nīravātamanohare //
puline puline divye nadyāṃ nadyāṃ nade nade

madhau madhukarāṇāṃ ca madhuradhvaninādite //
vinisyande supavane nandane gandhamādane

devodyāne devavane citre candanakānane //
campakānāṃ ketakīnāṃ mādhavīnāṃ ca mādhave

kundānāṃ mālatīnāṃ ca kumudāmbhojakānane //
kalpavṛkṣe kalpavṛkṣe pārijātavane vane

nirjane kāñcanīsthāne dhanye kāñcanaparvate //
kāñcīvane kiñcanake kañcake kāñcanākare

puṣpacandanatalpe ca puṃskokilarutaśrute //
puṣpacandanasaṃyuktaḥ puṣpacandanavāyunā

kāmukyā kāmukaḥ kāmātsa reme rāmayā saha //
na tṛpto dānavendraśca tṛptiṃ naiva jagāma sā

haviṣā kṛṣṇavartmeva vavṛdhe madanastayoḥ //
tayā saha samāgatya svāśramaṃ dānavastataḥ

ramyaṃ krīḍālayaṃ kṛtvā vijahāra punastataḥ //
evaṃ saṃbubhuje rājyaṃ śaṅkhacūḍaḥ pratāpavān

ekamanvantaraṃ pūrṇaṃ rājarājeśvaro balī //
devānāmasurāṇāṃ ca dānavānāṃ ca santatam

gandharvāṇāṃ kinnarāṇāṃ rākṣasānāṃ ca śāstidaḥ //
hatādhikārā devāśca caranti bhikṣukā yathā

pūjāhomādikaṃ teṣāṃ jahāra viṣayaṃ balāt //
āśrayaṃ cādhikāraṃ ca śastrāstrabhūṣaṇādikam

nirudyamāḥ surāḥ sarve citraputtalikā yathā //
te ca sarve viṣaṇṇāśca prajagmurbrahmaṇaḥ sabhām//

vṛttāntaṃ kathayāmāsū ruruduśca bhṛśaṃ muhuḥ //
tadā brahmā suraiḥ sārddhaṃ jagāma śaṅkarālayam

sarvaṃ saṃkathayāmāsa vidhātā candraśekharam //
brahmā śivaśca taiḥ sārddhaṃ vaikuṇṭhaṃ ca jagāma ha

sudurlabhaṃ paraṃ dhāma jarāmṛtyuharaṃ param //
samprāpa ca varaṃ dvāramāśramāṇāṃ hareraho

dadarśa dvārapālāṃśca ratnasiṃhāsanasthitān //
śobhitānpītavastraiśca ratnabhūṣaṇabhūṣitān//

vanamālānvitānsarvānśyāmasundaravigrahān //
śaṃkhacakragadāpadmadharāṃścaiva caturbhujān

sasmitānpadmavaktrāṃśca padmanetrānmanoharān //
brahmā tānkathayāmāsa vṛttāntaṃ gamanārthakam

te'nujñāṃ ca dadustasmai praviveśa tadājñayā //
evaṃ ca ṣoḍaśa dvārānnirīkṣya kamalodbhavaḥ

devaḥ sārddhaṃ tānatītya praviveśa hareḥ sabhām //
devarṣibhiḥ parivṛtāṃ pārṣadaiśca caturbhujaiḥ

nārāyaṇasvarūpaiśca sarvaiḥ kaustubhabhūṣitaiḥ //
pūrṇendumaṇḍalākārāṃ caturasrāṃ manoharām

maṇīndrasāranirmāṇāṃ hīrāsārasuśobhitām //
amūlyaratnakhacitāṃ racitāṃ svecchayā hareḥ

māṇikyamālājālāḍhyāṃ muktāpaṃktivibhūṣitām //
maṇḍitāṃ maṇḍalākārai ratnadarpaṇakoṭibhiḥ

vicitraiścitrarekhābhirnānācitravicitritām//
padmarāgendraracitai racitāṃ padmakṛtrimaiḥ //

sopānaśatakairyuktāṃ syamantakavinirmitaiḥ//
paṭṭasūtragranthiyutaiścārucandanapallavaiḥ

indranīlamaṇistambhairveṣṭitāṃ sumanoramām//
sadratnapūrṇakumbhānāṃ samūhaiśca samanvitām

pārijātaprasūnānāṃ mālājālairvirājitām //
kastūrīkuṅkumāktaiśca sugandhicandanadravaiḥ

susaṃskṛtāṃ tu sarvatra vāsitā gandhavāyunā //
vidyādharīsamūhānāṃ saṅgītaiśca manoharam

sahasrayojanāyāmāṃ paripūrṇāṃ ca kiṃkaraiḥ //
dadarśa śrīhariṃ brahmā śaṅkaraiśca suraiḥ saha

vasantaṃ tanmadhyadeśe yathendraṃ tārakāvṛtam //
amūlyaratnanirmāṇacitrasiṃhāsanasthitam

kirīṭinaṃ kuṇḍalinaṃ vanamālāvibhūṣitam //
śaṅkhacakragadāpadmadhāriṇaṃ ca caturbhujam //

navīnanīradaśyāmaṃ sundaraṃ sumanoharam //
amūlyaratnanirmāṇasarvābharaṇabhūṣitam

candanokṣitasarvāṅgaṃ bibhrataṃ kelipaṅkajam //
purato nṛtyagītaṃ ca paśyantaṃ sasmitaṃ mudā

śāntaṃ sarasvatīkāntaṃ lakṣmīdhṛtapadāmbujam //
bhaktapradattatāmbūlaṃ bhuktavantaṃ suvāsitam

gaṅgayā parayā bhaktyā sevitaṃ śvetacāmaraiḥ //
sarvaiśca stūyamānaṃ ca bhaktinamrātmakandharaiḥ

evaṃ viśiṣṭaṃ taṃ dṛṣṭvā paripūrṇatamaṃ vibhum //
brahmādayaḥ surāḥ sarve praṇamya tuṣṭuvustadā

pulakāṅkitasarvāṅgāḥ sāśrunetrāḥ sagadgadāḥ //
bhaktyā paramayā bhaktā bhītā namrātmakandharāḥ

puṭāñjaliyuto bhūtvā vidhātā jagatāmapi //
vṛttāntaṃ kathayāmāsa vinayena hareḥ puraḥ

haristadvacanaṃ śrutvā sarvajñaḥ sarvabhāvavit //
prahasyovāca brahmāṇaṃ rahasyaṃ ca manoharam

śrībhagavānuvāca //
śaṅkhacūḍasya vṛttāntaṃ sarvaṃ jānāmi padmaja //
madbhaktasya ca gopasya mahātejasvinaḥ purā

surāḥ śṛṇuta tatsarvamitihāsaṃ purātanam //
golokasyaiva caritaṃ pāpaghnaṃ puṇyakāraṇam

sudāmā nāma gopaśca pārṣadapravaro mama //
sa prāpa dānavīṃ yoniṃ rādhāśāpātsudāruṇāt

tatraikadā'hamagamaṃ svālayādrāsamaṇḍalam //
vihāya māninīṃ rādhāṃ mama prāṇādhikāṃ parām

sā māṃ virajayā sārddhaṃ vijñāya kiṃkarīmukhāt //
paścātkrudhā sā''jagāma māṃ dadarśa ca tatra ca

virajāṃ ca nadīrūpāṃ māṃ jñātvā ca tirohitam //
punarjagāma sā ruṣṭā svālayaṃ sakhibhiḥ saha

māṃ dṛṣṭvā mandire devī sudāma sahitaṃ purā //
bhṛśaṃ māṃ bhartsayāmāsa maunībhūtaṃ ca susthiram

tac tvā ca sumahāṃśca sudāmā tāṃ cukopa ha//
sa ca tāṃ bhartsayāmāsa kopena mama sannidhau

tacchrutvā sā kopayuktā raktapaṅkajalocanā //
bahiṣkartuṃ cakārājñāṃ saṃtrastā mama saṃsadi

sakhīlakṣaṃ samuttasthau durvāraṃ tejasojjvalam //
bahiścakāra taṃ tūrṇaṃ jalpantaṃ ca punaḥ punaḥ

sā ca tadvacanaṃ śrutvā samāruṣṭā śaśāpa tam //
yāhi re dānavīṃ yonimityevaṃ dāruṇaṃ vacaḥ

taṃ gacchantaṃ śapantaṃ ca rudantaṃ māṃ praṇamya ca //
vārayāmāsa sā tuṣṭā rudantī kṛpayā punaḥ

he vatsa tiṣṭha mā gaccha kva yāsīti punaḥ punaḥ //
samuccāryya ca tatpaścājjagāma sā ca vismitā

gopyaśca ruruduḥ sarvā gopāśceti suduḥkhitāḥ //
te sarve rādhikā cāpi tatpaścādbodhitā mayā

āyāsyati kṣaṇārdhena kṛtvā śāpasya pālanam //
sudāmaṃstvamihāgacchetyuvāca sā nivāritā

golokasya kṣaṇārddhena caikamanvantaraṃ bhavet //
pṛthivyāṃ jagatāṃ dhātarityevaṃ vacanaṃ dhruvam

sa eva śaṃkhacūḍaśca punastatraiva yāsyati //
mahābaliṣṭho yogīśaḥ sarvamāyāviśāradaḥ

mama śūlaṃ gṛhītvā ca śīghraṃ gacchata bhāratam //
śivaḥ karotu saṃhāraṃ mama śūlena rakṣasaḥ

mamaiva kavacaṃ kaṇṭhe sarvamaṅgalamaṅgalam //
bibharti dānavaḥ śaśvatsaṃpāravijayī tataḥ

tatra brahmansthite kaṇṭhe na ko'pi hiṃsituṃ kṣamaḥ //
tadyāñcāṃ ca kariṣyāmi viprarūpo'hameva ca

satītvabhaṅgastatpatnyā yatra kāle bhaviṣyati //
tatraiva kāle tanmṛtyuriti datto varastvayā

tatpatnyāścodare vīryyamarpayiṣyāmi niścitam //
tatkṣaṇenaiva tanmṛtyurbhaviṣyati na saṃśayaḥ

paścātsā dehamutsṛjya bhaviṣyati priyā mama //
ityuktvā jagatāṃ nātho dadau śūlaṃ harāya ca

śūlaṃ dattvā yayau śīghraṃ harirabhyantaraṃ mudā //
bhārataṃ ca yayurdevā brahmarudrapurogamāḥ

iti śrībrahmavaivartte mahāpurāṇe dvitīye prakṛtikhaṇḍe tulasyupākhyāne ṣoḍaśo'dhyāyaḥ