Brahmavaivarta Purana · Chapter 2.11

nārada uvāca//
kaleḥ pañcasahasre sā samatīte sureśvarī //
kva gatā sā mahābhāgā tanme vyākhyātumarhasi

nārāyaṇa uvāca //
bhārataṃ bhāratīśāpātsamāgatyeśvarecchayā //
jagāma taṃ ca vaikuṇṭhaṃ śāpānte punareva sā

bhārataṃ bhāratī tyaktvā cāgamattaddhareḥ padam //
padmāvatī ca śāpānte gaṃgāyāścaiva nārada

gaṅgā sarasvatī lakṣmīścaitāstisraḥ priyā hareḥ//
tulasīsahitā brahmaṃścatasraḥ kīrttitāḥ śrutau

nārada uvāca //
hetunā kena devī vai viṣṇupādābjasaṃbhavā //
dhātuḥ kamaṇḍalusthā ca śaṅkarasya śirogatā

babhūva sā muniśreṣṭha gaṃgā nārāyaṇapriyā //
aho kena prakāreṇa tanme vyākhyātumarhasi

// śrīnārāyaṇa uvāca //
purā babhūva goloke sā gaṃgā dravarūpiṇī //
rādhākṛṣṇāṃgasaṃbhūtā tadaṃśā tatsvarūpiṇī

dravādhiṣṭhātṛrūpā yā rūpeṇāpratimā bhuvi //
navayauvanasampannā ratnābharaṇabhūṣitā

śaranmadhyāhnapadmāsyā sasmitā sumanoharā //
taptakāñcanavarṇābhā śaraccandrasamaprabhā

snigdhaprabhā'tisusnigdhā śuddhasattvasvarūpiṇī //
supīnakaṭhinaśroṇī sunitambayugaṃ varam

pīnonnataṃ sukaṭhinaṃ stanayugmaṃ suvartulam //
sucāru netrayugalaṃ sukaṭākṣaṃ suvakrimam //

vakrimaṃ kabarībhāraṃ mālatīmālyasaṃyutam //
sindūrabindulalitaṃ sārddhaṃ candanabindubhiḥ

kastūrīpatrikāyuktaṃ gaṇḍayugmaṃ manoharam //
bandhūkakusumākāramadharoṣṭhaṃ ca suṃdaram

pakvadāḍimabījābhadantapaṃktisamujjvalā //
vāsasī vahniśuddhe ca nīvīyukte ca bibhratī

sā sakāmā kṛṣṇapārśve samuttasthe sulajjitā //
padmapatrasamānābhyāṃ locanābhyāṃ vibho mukham

nimeṣarahitābhyāṃ ca pibantī satataṃ mudā //
praphullavadanā harṣānnavasaṅgamalālasā

mūrcchitā prabhurūpeṇa pulakāṅkitavigrahā //
etasminnantare tatra vidyamānā ca rādhikā

gopītriṃśatkoṭiyuktā koṭicandrasamaprabhā //
kopena raktapadmāsyā raktapaṅkajalocanā

śvetacampakavarṇābhā mattavāraṇagāminī//
amūlyaratnakhacitanānābharaṇabhūṣitā

māṇikyakhacitaṃ hāramamūlyaṃ vahniśaucakam //
pītābhavastrayugalaṃ nīvīyuktaṃ ca bibhratī

sthalapadmaprabhājuṣṭaṃ komalaṃ ca surañjitam //
kṛṣṇadattārghyasaṃyuktaṃ vinyasyantī padāmbujam

ratnendrarājakhacitavimānādavaruhya ca //
sevyamānā ca sakhibhiḥ śveta cāmaravāyunā

kastūrībindutilakaṃ candanendusamanvitam //
dīptadīpaprabhākāraṃ sindūrāruṇasundaram

dadhatī bhālamadhye ca sīmantādhastadujjvalam //
pārijātaprasūnādimālāyuktaṃ suvakrimam

sucārukabarībhāraṃ kampayantī ca kampitā //
sucārunāsāsaṃyuktamoṣṭhaṃ kampayatī ruṣā

gatvā tasthau kṛṣṇapārśve ratnasiṃhāsane vare //
sakhīnāṃ ca samūhaiśca paripūrṇā vibhoḥ sabhā

tāṃ ca dṛṣṭvā samuttasthau kṛṣṇaḥ sādaramacyutaḥ //
saṃbhāṣya madhurālāpaiḥ sasmitaśca sasaṃbhramaḥ

praṇemurabhi saṃtrastā gopā namrātmakandharāḥ //
tuṣṭuvuste ca bhaktyā taṃ tuṣṭāva parameśvaram

utthāya gaṃgā sahasā sambhāṣāṃ ca cakāra sā //
kuśalaṃ paripapraccha bhītā'tivinayena ca

namrabhāvasthitā trastā śuṣkakaṇṭhauṣṭhatālukā //
dhyānena śaraṇāpannā śrī kṛṣṇacaraṇambuje

taddhṛtpadme sthitaḥ kṛṣṇo bhītāyai cābhayaṃ dadau //
babhūva sthiracittā sā sarveśvaravareṇa ca

ūrdhvaṃ siṃhāsanasthāṃ ca rādhāṃ gaṅgā dadarśa sā //
susnigdhāṃ sukhadṛśyāṃ ca jvalantīṃ brahmatejasā

asaṃkhyabrahmaṇāmādyāṃ cādisṛṣṭiṃ sanātanīm //
yathā dvādaśavarṣīyāṃ kanyāṃ ca navayauvanām

viśvavṛnde nirupamāṃ rūpeṇa ca guṇena ca //
śānta kāntāmanantāṃ tāmādyantarahitāṃ satīm

śubhāṃ subhadrāṃ subhagāṃ svāmisaubhāgyasaṃyutām //
saundaryasundarīṃ śreṣṭhāṃ sundarīṣvakhilāsu ca

kṛṣṇārddhāṅgī kṛṣṇasamāṃ tejasā vayasā tviṣā //
pūjitāṃ ca mahālakṣmīṃ mahālakṣmīśvareṇa ca

pracchādyamānāṃ prabhayā sabhāmīśasya suprabhām //
sakhīdattaṃ ca tāmbūlaṃ gṛhṇatīmanyadurlabham

ajanyāṃ sarvajananīṃ dhanyāṃ mānyāṃ ca māninīm //
kṛṣṇaprāṇādhidevīṃ ca prāṇapriyatamāṃ ramām

dṛṣṭvā rāseśvarīṃ tṛptiṃ na jagāma sureśvarī //
nimeṣarahitābhyāṃ ca loca nābhyāṃ papau ca tām

etasminnantare rādhā jagadīśamuvāca sā//
vācā madhurayā śāntā vinītā sasmitā mune

rādhikovāca//
keyaṃ prāṇeśa kalyāṇī sasmitā tvanmukhāmbujam //
paśyantī satataṃ pārśve sakāmā raktalocanā

mūrcchāṃ prāpnoti rūpeṇa pulakāṅkitavigrahā //
vastreṇa mukhamācchādya nirīkṣantī punaḥ punaḥ

tvaṃ cāpi māṃ sannirīkṣya sakāmaḥ sasmitaḥ sadā //
mayi jīvati goloke bhūtā durvṛttirīdṛśī

tvameva caivaṃ durvṛttaṃ vāraṃvāraṃ karoṣi ca //
kṣamāṃ karomi te premṇā strījātiḥ snigdhamānasā

saṃgṛhyemāṃ priyāmiṣṭāṃ golokādgaccha lampaṭa //
anyathā nahi te bhadraṃ bhaviṣyati sureśvara

dṛṣṭastvaṃ virajāyukto mayā candanakānane //
kṣamā kṛtā mayā pūrvaṃ sakhīnāṃ vacanādaho

tvayā macchabdamātreṇa tirodhānaṃ kṛtaṃ purā //
dehaṃ santyajya virajā nadīrūpā babhūva sā

koṭiyojanavistīrṇā tato dairghye caturguṇā //
adyāpi vidyamānā sā tava satkī rtirūpiṇī

gṛhaṃ mayi gatāyāṃ ca punargatvā tadantikam //
uccairarauṣīrviraje viraje ceti saṃsmaran

tadā toyātsamutthāya sā yogātsiddhayoginī //
sālaṅkārā mūrtimatī dadau tubhyaṃ ca darśanam

tatastāṃ ca samāśliṣya vīryyādhānaṃ kṛtaṃ tvayā //
tato babhūvustasyāṃ ca samudrāḥ sapta caiva hi

dṛṣṭastvaṃ śobhayā gopyā yuktaścampakakānane //
sadyo macchabdamātreṇa tirodhānaṃ kṛtaṃ tvayā

śobhā dehaṃ parityajya prāviśaccandramaṇḍalam //
tatastasyāḥ śarīraṃ ca snigdhaṃ tejo babhūva ha

saṃvibhajya tvayā dattaṃ hṛdayena vidūyatā //
ratnāya kiñcitsvarṇāya kiñcinmativarāya ca

kiñcitstrīṇāṃ mukhābjebhyaḥ kiñcidrājñe ca kiñcana //
kiñcitprakṛṣṭavastrebhyo raupyebhyaścāpi kiñcana

kiñciccandanapaṅkebhyastoyebhyaścāpi kiñcana //
kiñcitkisalayebhyaśca puṣpebhyaścāpi kiṃcana

kiñcitphalebhyaḥ sasyebhyaḥ supakvebhyaśca kiñcana //
nṛpadevagṛhebhyaśca saṃskṛtebhyaśca kiṃcana

dṛṣṭastvaṃ prabhayā gopyā yukto vṛndāvane vane //
sadyo macchabdamātreṇa tirodhānaṃ kṛtaṃ tvayā //

prabhā dehaṃ parityajya prāviśatsūryyamaṇḍalam //
tatastasyāḥ śarīraṃ ca tīkṣṇaṃ tejo babhūva ha

saṃvibhajya tvayā dattaṃ premṇā ca rudatā purā //
vibhajya cakṣuṣordattaṃ lajjayā tadbhayena ca

hutāśanāya kiṃcicca nṛpebhyaścāpi kiñcana //
kiṃcitpuruṣasaṃghebhyo devebhyaścāpi kiṃcana

kiṃciddasyugaṇebhyaśca nāgebhyaścāpi kiṃcana //
brāhmaṇebhyo munibhyaśca tapasvibhyaśca kiṃcana

strībhyaḥ saubhāgyayuktābhyo yaśasvibhyaśca kiṃcana //
tacca dattvā ca sarvebhyaḥ pūrvaṃ roditumudyataḥ

śāntyā gopyā yutastvaṃ ca dṛṣṭo vai rāsamaṇḍale //
vasante puṣpaśayyāyāṃ mālyavāṃścandanokṣitaḥ

ratnapradīpairyuktaśca ratnanirmitamandire //
ratnabhūṣaṇabhūṣāḍhyo ratnabhūṣitayā saha

tvayā dattaṃ ca tāmbūlaṃ bhuktavatyai suvāsitam //
tayā dattaṃ ca tāmbūlaṃ bhuktavāṃstvaṃ purā vibho

sadyo macchabdamātreṇa tirodhānaṃ kṛtaṃ tvayā //
śāntirdehaṃ parityajya bhiyā līnā tvayi prabho

tatastasyāḥ śarīraṃ ca guṇaśreṣṭhaṃ babhūva ha //
saṃvibhajya tvayā dattaṃ premṇā ca rudatā purā

viśve viṣayiṇe kiṃcitsattvarūpāya viṣṇave //
śuddhasattvasvarūpāyai kiṃcillakṣmyai purā vibho

tvanmantropāsakebhyaśca vaiṣṇavebhyaśca kiṃcana //
tapasvibhyaśca dharmāya dharmiṣṭhebhyaśca kiṃcana

mayā pūrvaṃ hi dṛṣṭastvaṃ gopyā ca kṣamayā saha //
suveṣavānmālyavāṃśca gandhacandanasaṃyutaḥ//

ratnabhūṣitayā cārucandanokṣitayā tayā //
sukhena mūrchitastalpe puṣpacandanasaṃyute

śliṣṭo'bhūnnidrayā sadyaḥ sukhena navasaṅgamāt //
mayā prabodhitau sā ca bhavāṃśca smaraṇaṃ kuru

gṛhītaṃ pītavastraṃ te muralī ca manoharā //
vanamālā kaustubhaścāpyamūlyaṃ ratnakuṇḍalam

paścātpradattaṃ premṇā ca sakhīnāṃ vacanādaho //
lajjayā kṛṣṇavarṇo'bhūdadyāpi ca bhavānprabho

kṣamā dehaṃ parityajya lajjayā pṛthivīṃ gatā //
tatastasyāḥ śarīraṃ ca guṇaśreṣṭhaṃ babhūva ha

saṃvibhajya tvayā dattaṃ premṇā ca rudatā purā //
kiṃciddattaṃ viṣṇave ca vaiṣṇavebhyaśca kiṃcana

dharmiṣṭhebhyaśca dharmāya durbalebhyaśca kiṃcana //
tapasvibhyo'pi devebhyaḥ paṃḍitebhyaśca kiṃcana

etatte kathitaṃ sarvaṃ kiṃ bhūyaḥ śrotumicchasi //
tvadguṇaṃ bahuvistāraṃ jānāmi ca paraṃ prabho

ityevamuktvā sā rādhā raktapaṅkajalocanā //
gaṅgāṃ vaktuṃ samārebhe namrāsyāṃ lajjitāṃ satīm

gaṅgā rahasyaṃ yogena jñātvā vai siddhayoginī //
tirobhūya sabhāmadhyātsvajalaṃ praviveśa sā

rādhā yogena vijñāya sarvatrāvasthitāṃ ca tām //
pānaṃ kartuṃ samārebhe gaṇḍūṣātsiddhayoginī

gaṃgā rahasyaṃ yogena jñātvā vai siddhayoginī //
śrīkṛṣṇacaraṇāmbhojaṃ paramaṃ śaraṇaṃ yayau

golokaṃ caiva vaikuṇṭhaṃ brahmalokādikaṃ tathā //
dadarśa rādhā sarvatra naiva gaṅgāṃ dadarśa sā

sarvato jalaśūnyaṃ ca śuṣkapaṅkajagolakam //
jalajantusamūhaiśca mṛtadehaiḥ samanvitam

brahmaviṣṇuśivānantadharmendrendudivākarāḥ //
manavo mānavāḥ sarve devāḥ siddhāstapasvinaḥ

golokaṃ ca samājagmuḥ śuṣkakaṇṭhauṣṭhatālukāḥ //
sarve praṇemurgovindaṃ sarveśaṃ prakṛteḥ param

varaṃ vareṇyaṃ varadaṃ variṣṭhaṃ varakāraṇam //
vareśaṃ ca varārhaṃ ca sarveṣāṃ pravaraṃ prabhum

nirīhaṃ ca nirākāraṃ nirliptaṃ ca nirāśrayam //
nirguṇaṃ ca nirutsāhaṃ nirvyūhaṃ ca nirañjanam

svecchāmayaṃ ca sākāraṃ bhaktānugrahavigraham //
satyasvarūpaṃ satyeśaṃ sākṣirūpaṃ sanātanam //

paraṃ pareśaṃ paramaṃ paramātmānamīśvaram //
praṇamya tuṣṭuvuḥ sarve bhaktinamrātmakandharāḥ

sagadgadā sāśrunetrāḥ pulakāṅkitavigrahāḥ //
sarve saṃstūya sarveśaṃ bhagavantaṃ paraṃ harim

jyotirmayaṃ paraṃ brahma sarvakāraṇakāraṇam //
amūlyaratnakhacitacitrasiṃhāsanasthitam

sevyamānaṃ ca gopālaiḥ śvetacāmaravāyunā //
gopālikānṛtyagītaṃ paśyantaṃ sasmitaṃ mudā

valguveṣaiḥ parivṛtaṃ gopaiśca śatakoṭibhiḥ //
candanokṣitasarvāṃgaṃ ratnabhūṣaṇabhūṣitam

navīnanīradaśyāmaṃ kiśoraṃ pītavāsasam //
yathā dvādaśavarṣīyaṃ bālaṃ gopālarūpiṇam

koṭicandraprabhājuṣṭapuṣṭaśrīyuktavigraham //
svatejasā parivṛtaṃ susādṛśyaṃ manoharam//

koṭikandarpasaundaryyalīlālāvaṇyavigraham //
dṛśyamānaṃ ca gopībhiḥ sasmitābhiśca santatam

bhūṣaṇairbhūṣitābhiśca mahāratnavinirmitaiḥ //
pibantībhirlocanābhyāṃ mukhacandraṃ prabhormudā

prāṇādhikapriyatamārādhāvakṣaḥsthalasthitam //
tayā pradattaṃ tāmbūlaṃ bhuktavantaṃ suvāsitam //
paripūrṇatamaṃ rāse dadṛśuḥ sarvataḥ surāḥ

munayo mānavāḥ siddhāstapasā ca tapasvinaḥ //
prahṛṣṭamānasāḥ sarve jagmuḥ paramavismayam

parasparaṃ samālocya te tamūcuścaturmukham //
nivedituṃ jagannāthaṃ svābhiprāyamabhīpsitam

brahmā tadvacanaṃ śrutvā sthitaṃ viṣṇostu dakṣiṇe //
vāmato vāmadevasya cāgamatkṛṣṇamuttamam

paramānandayuktaṃ ca paramānandarūpakam //
sarvaṃ kṛṣṇamayaṃ dhātā cāpaśyadrāsamaṇḍale

sarvaṃ samānaveṣaṃ ca sabhānāsanasaṃsthitam

dvibhujaṃ muralīhastaṃ vanamālāvibhūṣitam //
mayūrapucchacūḍaṃ ca kaustubhena virājitam

atīva kamanīyaṃ ca sundaraṃ śāntavigraham //
guṇabhūṣaṇarūpeṇa tejasā vayasā tviṣā

vāsasā yaśasā''kṛtyā mūrtyā sundarayā samam //
paripūrṇatamaṃ sarvaṃ sarvaiśvaryyasamanvitam

kaḥ sevyassevako veti dṛṣṭvā nirvaktumakṣamaḥ //
kṣaṇaṃ tejaḥ svarūpaṃ ca rūparāśiyutaṃ kṣaṇam

ekameva kṣaṇaṃ kṛṣṇaṃ rādhayā sahitaṃ param//
pratyekāsanasaṃsthaṃ ca tayā ca sahitaṃ kṣaṇam

rādhārūpadharaṃ kṛṣṇaṃ kṛṣṇarūpakalatrakam //
kiṃ strīrūpaṃ ca puṃrūpaṃ vidhātā dhyātumakṣamaḥ

hṛtpadmasthaṃ ca śrīkṛṣṇaṃ dhātā dhyānena cetasā //
cakāra stavanaṃ bhaktyā praṇamyātha tvanekadhā

tataḥ sa cakṣurunmīlya punaśca tadanujñayā //
apaśyatkṛṣṇamekaṃ ca rādhāvakṣasthalasthitam

svapārṣadaiḥ parivṛtaṃ gopīmaṇḍalamaṇḍitam //
punaḥ praṇemustaṃ dṛṣṭvā tuṣṭuvuśca punaśca te

vijñāya tadabhiprāyaṃ tānuvāca sureśvaraḥ //
sarvātmā sarvayajñeśaḥ sarveśaḥ sarvabhāvanaḥ

śrībhagavānuvāca //
āgaccha kuśalaṃ brahmannāgaccha kamalāpate //
ihāgaccha mahādeva śaśvatkuśalamastu vaḥ

āgatāḥ stha mahābhāgā gaṅgānayanakāraṇāt //
gaṃgā maccaraṇatmbhoje bhayena śaraṇaṃ gatā

rādhemāṃ pātumicchantī dṛṣṭvā matsannidhānataḥ //
dāsyāmīmāṃ bahiḥ kṛtvā yūyaṃ kuruta nirbhayām

śrīkṛṣṇasya vacaḥ śrutvā sasmitaḥ kamalodbhavaḥ //
tuṣṭāva sarvārādhyāṃ tāṃ rādhāṃ śrīkṛṣṇapūjitām

/
vaktraiścaturbhiḥ saṃstūya bhaktinamrātmakandharaḥ //
dhātā caturṇāṃ vedānāmuvāca caturānanaḥ

gaṅgā tvadaṅgasambhūtā prabhorvai rāsamaṇḍale//
dravarūpā ca sā jātā mugdhayā śaṅkarasvarāt

kṛṣṇāṃśā ca tvadaṃśā ca tvatkanyāsadṛśī priyā//
tanmantragrahaṇaṃ kṛtvā karotu tava pūjanam

bhaviṣyati patistasyā vaikuṇṭhe ca caturbhujaḥ//
bhūgatāyāḥ kalāyāśca lavaṇodaśca vāridhiḥ

golokasthā ca yā rādhā sarvatrasthā tathātmikā //
tadātmikā tvaṃ deveśi sarvadā ca tavātmajā

brahmaṇo vacanaṃ śrutvā svīcakāra ca sasmitā //
bahirbabhūva sā kṛṣṇapādāṅguṣṭhanakhāgrataḥ

tatraiva saṃvṛtā śāntā tasthau teṣāṃ ca madhyataḥ //
uvāsa toyādutthāya tadadhiṣṭhātṛdevatā

tattoyaṃ brahmaṇā kiñcitsthāpitaṃ ca kamaṇḍalau //
kiṃciddadhāra śirasi candrārddhe candraśekharaḥ

gaṅgāyai rādhikāmantraṃ pradadau kamalodbhavaḥ //
tatstotraṃ kavacaṃ pūjāvidhānaṃ dhyānameva ca

sarvaṃ tatsāmavedoktaṃ puraścaryyākramaṃ tathā //
gaṅgā tāmeva saṃpūjya vaikuṇṭhaṃ prayayau satī

lakṣmīḥ sarasvatī gaṃgā tulasī viśvapāvanī //
etā nārāyaṇasyaiva catasro yoṣito mune

atha taṃ sasmitaḥ kṛṣṇo brahmāṇaṃ samuvāca ha//
sarvakālasya vṛttāntaṃ durbodhyamavipaścitām

śrīkṛṣṇa uvāca //
gṛhāṇa gaṃgāṃ he brahman he viṣṇo he maheśvara //
śṛṇu kālasya vṛttāntaṃ yadatītaṃ niśāmaya

yūyaṃ ca ye'nyadevāśca munayo manavastathā //
siddhāstapasvinaścaiva ye ye'traiva samāgatāḥ

te te jīvanti goloke kālacakra vivarjite //
jalāplutaṃ sarvaviśvamāgataṃ prākṛte laye

brahmādyā ye'nyaviśvasthāste līnā adhunā mayi //
vaikuṇṭhaṃ ca vinā sarvaṃ sajalaṃ paśya padmaja

gatvā sṛṣṭiṃ kuru punarbrahmalokādikaṃ param //
sabrahmāṇḍaṃ viracaya paścādgaṅgā ca yāsyati

evamanyeṣu viśveṣu sṛṣṭvā brahmādikaṃ punaḥ //
karomyahaṃ punaḥ sṛṣṭiṃ gaccha śīghraṃ suraiḥ saha

maccakṣuṣornimeṣeṇa brahmaṇaḥ patanaṃ bhavet //
gatāḥ katividhāste ca bhaviṣyanti ca vedhasaḥ

ityuktvā rādhikānātho jagāmāntaḥpuraṃ mune //
devā gatvā punaḥ sṛṣṭiṃ cakrureva prayatnataḥ

goloke ca sthitā gaṃgā vaikuṇṭhe śivalokake//
brahmaloke tathā'nyatra yatra tatra purā sthitā

tatraiva sā gatā gaṃgā cājñayā paramātmanaḥ //
nirgatā viṣṇupādābjāttena viṣṇupadī smṛtā

ityevaṃ kathitaṃ sarvaṃ gaṃgopākhyānamuttamam //
sukhadaṃ mokṣadaṃ sāraṃ kiṃ bhūyaḥ śrotumicchasi

iti śrībrahmavaivartte mahāpurāṇe dvitīye prakṛtikhaṇḍe nāradanārāyaṇasaṃvāde gaṃgopākhyāne ekādaśo'dhyāyaḥ