Language

ENहिગુ
Scripture Library

Brahmasūtra2 with Vācaspati's Bhāmatī · Chapter 4.4

4.4.1

iti śrīvācaspatimiśraviracite bhagavatpādabhāṣyavibhāge bhāmatyāṃ caturthasyādhyāyasya tṛtīyaḥ pādaḥ //3//
caturthe 'dhyāye caturthaḥ pādaḥ /
START BsVBh_4,4.1.1
saṃpadyāvirbhāvaḥ svena śabdāt

4.4.2

prāgabhūtasya niṣpattau kartṛtvaṃ na sato yataḥ /
phalatvena prasiddheśca mukte rūpāntarodbhavaḥ /
abhūtasya ghaṭāderbhavanaṃ niṣpattirna punaratyantasato 'sato vā /
na jātu gaganatatkusume niṣpadyete /
svarūpāvasthānaṃ cedātmano muktirna sā niṣpadyeta, tasya gaganavadatyantasataḥ prāgasattvābhāvāt /
na cāsya bandhābhāvo niṣpadyate, tasya tucchasvabhāvasya kāryatvenātucchatvaprasaṅgāt /
phalatvaprasiddheśca mokṣasyākāryasya phalatvānavakalpanādāgantunā rūpeṇa kenacidutpattau sveneti prāptamanūdyata iti prāpte 'bhidhīyate-saṃbhavatyarthavattve hi nānarthakyamupeyate /
bandhasya sadasattvābhyāṃ rūpamekaṃ viśiṣyate //
anadhigatāvabodhanaṃ hi pramāṇaṃ śābdamagatyā kathañcidanuvādatayā varṇyate /
sakalasāṃsārikadharmāpetaṃ tu prasannamātmarūpamaprasannāttasmādeva rūpādvyāvṛttamanadhigatamavabodhayannānuvādo yujyate /
na cāsya niṣpattyasaṃbhavaḥ, sata iva ghaṭādeḥ sāṃvyavahārikeṇa pramāṇena bandhavigamasyāpi niṣpatterlokasiddhatvāt /
vicārāsahatayā tvasiddhirubhayatrāpi tulyā /
na hyasadutpattumarhatītyasakṛdāveditam /
andho bhavatīti svapnāvasthā darśitā bāhyendriyavyāpārābhāvāt /
roditīva jāgradavasthā duḥkhaśokādyātmakatvāt /
vināśamevāpīta iti suṣuptiḥ /
evakāraścevārthe 'navadhāraṇe //1 //
START BsVBh_4,4.1.2
muktaḥ pratijñānāt

4.4.3

START BsVBh_4,4.1.3
ātmā prakaraṇāt

4.4.4

nanu jyotirupasaṃpadya svena rūpeṇābhiniṣpadyata iti paurvāparyaśravaṇāt svarūpaniṣpatteranyā jyotirupasaṃpattiḥ tathāca bhautikatve 'pi na mokṣavyāghātaḥ /
bhavedetadevaṃ yadi jyotirupasaṃpadya tat parityajediti śrūyeta /
tadadhyāhāre 'pi tatpratipādanavaiyarthyaṃ tadaparityāge ca jyotiṣaiva svena rūpeṇeti gamyate /
tasya ca bhūtatve vikāratvānmaraṇadharmakatvaprasiddheramuktitvamiti prāpte pratyucyate-jyotiṣpadasya mukhyatvaṃ bhautike yadyapi sthitam /
tathāpi prakramādvākyādātmanyevātra yujyate //
paraṃ jyotiriti hi parapadasamabhivyāhārātparatvasya cānapekṣasya brahmaṇyeva pravṛttejyotiṣi cāpare kiñcidapekṣya paratvātparaṃ jyotiriti vākyādātmaivātra gamyate /
prakaraṇaṃ coktam /
yat saṃpadya niṣpadyata iti tanmukhaṃ vyādāya svapitītivat /
tasmājjyotirupasaṃpanno mukta iti sūktam //3//
START BsVBh_4,4.2.4
avibhāgena dṛṣṭatvāt

4.4.5

yadyapi jīvātmā brahmaṇo na bhinna iti tatra tatropapāditaṃ tathāpi sa tatra paryetītyādhārādheyabhāvavyapadeśasya saṃpattṛsaṃpattavyabhāvavyapadeśasya ca samādhānārthamāha //4//
START BsVBh_4,4.3.5
brāhmeṇa jaiminir upanyāsādibhyaḥ

4.4.6

upanyāsa uddeśo jñātasya yathā ya ātmāpahatapāpmetyādiḥ /
tathājñātajñāpanaṃ vidhiḥ /
yathā sa tatra paryeti jakṣadramamāṇa iti, tasya sarveṣu lokeṣu kāmacāro bhavatītyetadajñātajñāpanaṃ vidhiḥ /
sarvajñaḥ sarveśvara iti vyapadeśaḥ /
nāyamuddeśo vidheyāntarābhāvāt /
nāpi vidhirapratipādyatvāt /
siddhavadvyapadeśāt /
tannirvacanasāmarthyādayamarthaḥ pratīyate-ta ete upanyāsādayaḥ /
etebhyo hetubhyaḥ /
bhāvābhāvātmakai rūpairbhāvikaiḥ parameśvaraḥ /
muktaḥ saṃpadyate svairityāha sma kila jaiminiḥ //
na ca citsvabhāvasyātmano 'bhāvātmāno 'pahatapāpmatvādayo bhāvātmanaśca sarvajñatvādayo dharmā advaitaṃ ghnanti /
no khalu dharmiṇo dharmā bhidyante, mā bhūdgavāśvavaddharmidharmabhāvābhāva iti jaiminirācārya uvāca //5//
START BsVBh_4,4.3.6
cititanmātreṇa tadātmakatvād ity auḍulomiḥ

4.4.7

anekākārataikasya naikatvānnaikatā bhavet /
parasparavirodhena na bhedābhedasaṃbhavaḥ //
na hyekasyātmanaḥ pāramārthikānekadharmasaṃbhavaḥ /
te cedātmano bhidyante dvaitāpatteradvaitaśrutayo vyāvarteram /
atha na bhidyante tata ekasmādātmano 'bhedānmitho 'pi na bhidyeran /
ātmarūpavat /
ātmarūpaṃ vā bhidyeta /
bhinnebhyo 'nanyatvānnīlapītarūpavat /
naca dharmiṇa ātmano na bhidyante mithastu bhidyanta iti sāmpratam /
dharmyabhedena tadananyatvena teṣāmapyabhedaprasaṅgāt /
bhede vā dharmiṇo 'pi bhedaprasaṅgādityuktam /
bhedābhedau ca parasparavirodhādekatrābhāvānna saṃbhavata ityupapāditaṃ prathame sūtre /
abhāvarūpāṇāmadvaitāvihantṛtve 'pi tasya pāpmādeḥ kālpanikatayā tadadhīnanirūpaṇatayā teṣāmapi kālpanikatvamiti na tāttvikī taddharmatā śliṣyate /
etena satyakāmasarvajñasarveśvaratvādayo 'pyaupādhikā vyākhyātāḥ /
tasmānnirastāśeṣaprapañcenāvyapadeśyena caitanyamātrātmanābhiniṣpadyamānasya muktāvātmanor'thaśūnyairevāpahatapāpmasatyakāmādiśabdairvyapadeśa ityauḍulomirmene /
tadidamuktaṃ- śabdavikalpajā evaite apahatapāpmatvādayo na tu sāṃvyavahārikā apīti //6//
START BsVBh_4,4.3.7
evam apy upanyāsāt pūrvabhāvād avirodhaṃ bādarāyaṇaḥ

4.4.8

tadetadatiśauṇḍīryamauḍulomerna mṛṣyate /
bādarāyaṇa ācāryo mṛṣyannapi hi tanmatam //
evamapītyauḍulomimatamanujānāti /
śauṇḍīryaṃ tu na sahata ityāha- vyavahārāpekṣayeti /
etaduktaṃ bhavati-satyaṃ tāttvikānandacaitanyamātra evātmā, apahatapāpmasatyakāmatvādayastvaupādhikatayātāttvikā api vyāvahārikapramāṇopanītatayā lokasiddhā nātyantāsanto yena tacchabdā rāhoḥ śira itivadavāstavā ityarthaḥ //7//
START BsVBh_4,4.4.8
saṃkalpād eva tu tacchruteḥ

4.4.9

yatnānapekṣaḥ saṃkalpo loke vastuprasādhanaḥ /
na dṛṣṭaḥ so 'tra yatnasya lāghavādavadhāritaḥ //
loke hi kañcidarthaṃ cikīrṣuḥ prayatate prayatamānaḥ samīhate samīhānastamarthamāpnotīti kramo dṛṣṭaḥ /
na tvicchānantaramevāsyeṣyamāṇamupatiṣṭhate /
tena śrutyāpi lokavṛttamanurudhyamānayā viduṣastādṛśa eva kramo 'numantavyaḥ /
avadhāraṇaṃ tu saṃkalpādeveti laukikaṃ yatnagauravamapekṣya vidyāprabhāvato viduṣo yatnalāghavāt /
yallaghu tadasatkalpamiti /
syādetat /
yathā manorathamātropasthāpitā strī straiṇānāṃ caramadhātuvisargaheturevaṃ pitrādayo 'pyasya saṃkalpopasthāpitāḥ kalpiṣyante svakāryāyetyata āha- naca saṃkalpamātrasamutthāpanā iti /
santi hi khalu kānicidvastusvarūpasādhyāni kāryāṇi yathā strīvastusādhyāni dantakṣatamaṇimālādīni /
kānicittu jñānasādhyāni yathoktacaramadhātuvisargaromaharṣādīni /
tatra manorathamātropanīte pitrādau bhavantu tajjñānamātrasādhyāni kāryāṇi natu tatsādhyāni bhavitumarhanti /
nahi straiṇasya romaharṣādivadbhavanti strīvastusādhyā maṇimālādayastadidamuktaṃ puṣkalaṃ bhoga miti prāpte 'bhidhīyate- pitrādīnāṃ samutthānaṃ saṃkalpādeva tacchruteḥ /
na cānumānabādho 'tra śrutyā tasyaiva bādhanāt //
pramāṇāntarānapekṣā hi śrutiḥ svārthaṃ gocarayantī na pramāṇāntareṇa śakyā bādhitum /
anumānameva tu svotpādāya pakṣadharmatvādivanmānāntarābādhitaviṣayatvaṃ svasāmagrīmadhyapātenāpekṣamāṇaṃ sāmagrīkhaṇḍanena tadviruddhayā śrutyā bādhyate /
ata eva naraśiraḥkapālādiśaucānumānamāgamabādhitaviṣayatayā nopapadyate /
tasmādvidyāprabhāvādviduṣāṃ saṃkalpamātrādeva pitrādyupasthānamiti sāṃpratam /
tathāhurāgaminaḥ-ko hi yogaprabhāvādṛte 'gastya iva samudraṃ pibati sa iva daṇḍakāraṇyaṃ sṛjati /
tasmātsarvamavadātam //8 //
START BsVBh_4,4.4.9
ata eva cānanyādhipatiḥ

4.4.10

START BsVBh_4,4.5.10
abhāvaṃ bādarir āha hy evam

4.4.11

anyayogavyacchittyā manaseti viśeṣaṇāt /
dehendriyaviyogaḥ syādviduṣo bādarermatam //
anekadhābhāvaścarddhiprabhāvabhuvo manobhedādvā stutimātraṃ vā kathañcidbhūmavidyāyāṃ nirguṇāyāṃ tadasaṃbhavādasatāpi hi guṇena stutirbhavatyeveti //10//
START BsVBh_4,4.5.11
bhāvaṃ jaiminir vikalpāmananāt

4.4.12

śarīrendriyabhede hi nānābhāvaḥ samañjasaḥ /
na cārthasaṃbhave yuktaṃ stutimātramanarthakam //
nahi manomātrabhede sphuṭataro 'nekadhābhāvo yathā śarīrendriyabhede /
ata eva saubharerabhivinirmitavividhadehasyāparyāyeṇa māndhātṛkanyābhiḥ pañcāśatā vihāraḥ pairāṇikaiḥ smaryate /
na cārthasaṃbhave stutimātramanarthakamavakalpate /
saṃbhavati cāsyārthavattvam /
yadyapi nirguṇāyamidaṃ bhaumavidyāyāṃ paṭhyate tathāpi tasyāḥ purastādanena saguṇāvasthāgatenaiśvaryeṇa nirguṇaiva vidyā stūyate /
na cānyayogavyavacchedenaiva viśeṣaṇam /
yathā caitro dhanurdharaḥ /
tasmānmanaḥ śarīrendriyayoga aiśvaryaśālināṃ niyameneti mene jaiminiḥ //11//
START BsVBh_4,4.5.12
dvādaśāhavad ubhayavidhaṃ bādarāyaṇo 'taḥ

4.4.13

manaseti kevalamanoviṣayāṃ ca sa ekadhā bhavati tridhā bhavatīti śarīrendriyabhedaviṣayāṃ ca śrutimupalabhyāniyamavādī khalu bādarāyaṇo niyamavādau pūrvayorna sahate /
dvividhaśrutyanurodhāt /
na cāyogavyavacchedenaivaṃvidheṣu viśeṣaṇamavakalpyate /
kāmeṣu hi ramaṇaṃ samanaskendriyeṇa śarīreṇa puruṣāṇāṃ siddhameveti nāsti śaṅkā manoyogasyeti tadvyavacchedo vyarthaḥ /
siddhasya tu manoyogasya tadanyaparisaṃkhyānenārthavattvamavakalpate /
tasmādvāmenākṣṇā paśyatītivadatrānyayogavyavaccheda iti sāṃpratam /
dvādaśāhavaditi /
dvādaśāhasya satratvamāsanopāyicodane /
ahīnatvaṃ ca yajaticodane sati gamyate //
dvādaśāhamṛddhikāmā upeyurityupāyicodanena ya evaṃ vidvāṃsaḥ satramupayantīti ca dvādaśāhasya satratvaṃ bahukartṛkasya gamyate /
evaṃ tasyaiva dvādaśāhena prajākāmaṃ yājayediti yajaticodanena niyatakartṛparimāṇatvena dvirātreṇa yajatetyādivadahīnatvamapi gamyata iti /
saṃprati śarīrendriyābhāvena manomātreṇa viduṣaḥ svapnavatsūkṣmo bhogo bhavati /
kutaḥ-upapatteḥ /
manasaitāniti śruteḥ /
yadi punaḥ suṣuptavadabhogo bhavet naiṣā śrutirupapadyeta /
naca saśarīravadupabhogaḥ śarīrādyupādānavaiyarthyāt /
saśarīrasya tu puṣkalo bhogaḥ /
ihāpyupapatterityanuṣañjanīyam /
tadidamuktaṃ sūtrābhyām tanvabhāve saṃdhyavadupapatteḥ /
bhāve jāgradvat /
iti //12 //
START BsVBh_4,4.5.13-14
tanvabhāve sandhyavad upapatteḥ

4.4.14

bhāve jāgradvat

4.4.15

START BsVBh_4,4.6.15
pradīpavadāveśas tathā hi darśayati

4.4.16

vastutaḥ paramātmano 'bhinno 'pyayaṃ vijñānātmānādyavidyākalpitaprādeśikāntaḥkaraṇāvacchedenānādijīvabhāvamāpannaḥ prādeśikaḥ sanna dehāntarāṇi svabhāvanirmitānyapi nānāpradeśavartīni sāntaḥkaraṇo yugapadāveṣṭumarhati /
na vātmāntaraṃ sraṣṭumapi /
sṛjyamānasya sraṣṭratireke 'nātmatvādātmatve vā kartṛkarmabhāvābhāvādbhedāśrayatvādayasya /
nāpyantaḥkaraṇāntaraṃ tatra sṛjati sṛjyamānasya tadupādhitvābhāvāt /
anādinā khalvantaḥkaraṇenautpattikenāyamavaruddho nedānīntanenāntaḥkaraṇenopādhitayā saṃbaddhumarhati /
tasmādyathā dāruyantraṃ tatprayoktrā cetanenādhiṣṭhitaṃ sattadicchāmanurudhyate /
evaṃ nirmāṇaśarīrāṇyapi sendriyāṇīti prāpte pratyabhidhīyate-śarīratvaṃ na jātu syādbhogādhiṣṭhānatāṃ vinā /
sa tridheti śarīratvamuktaṃ yuktaṃ ca tadvibhau //
sa tridhā bhavati pañcadhā saptadhā navadhetyādikā śrutirviduṣo nānābhāvamācakṣāṇā bhinnaśarīrendriyopādhisaṃbandhe 'vakalpate nādehahetu(bhūta)bhede /
nahi yantrāṇi bhinnāni nirmāya vāhayanyantravāho nānātvenāpadiśyate /
bhogādhiṣṭhānatvaṃ ca śarīratvaṃ nābhogādhiṣṭhāneṣu yantreṣviva yujyate /
tasmāddehāntarāṇi sṛjati /
na vānenādhiṣṭhitāni dehapakṣe vartante /
naca sarvagatasya vastuto vigalitaprāyāvidyasya viduṣaḥ pṛthagjanasyevautpattikāntaḥkaraṇavaśyatā yena tadautpattikamantaḥkaraṇamāgantukāntaḥkaraṇāntarasaṃbandhamasya vārayet /
tasmādvidvān sarvasya vaśī sarveśvaraḥ satyasaṃkalpaḥ sendriyamanāṃsi śarīrāṇi nirmāya tāni caikapade praviśya tattadindriyamantaḥkaraṇaisteṣu lokeṣu mukto viharatīti sāṃpratam /
pradīpavaditi tu nidarśanaṃ pradīpaikyaṃ pradīpavyaktiṣūpacaryate bhinnavartivartinīnāṃ bhinnavyaktīnāṃ bhedāt /
evaṃ vidvāñjīvātmā dehabhede 'pyeka iti parāmarśārthaḥ /
ekamanonuvartīni tyekābhiprāyavartīnītyarthaḥ //15//
saṃpannaḥ kevalo mukta ityucyate /
na caitasyetthaṃbhāvasaṃbhavaḥ śrutivirodhādityuktamarthajātamākṣipati- kathaṃ punarmuktasyeti /
salila iti /
salilamiva salilaḥ salilaprātipadikātsarvaprātipadikebhya ityupamānādācāre kvipi kṛte pacādyaci ca kṛte rūpam /
etaduktaṃ bhavati-yathā salilamambhonidhau prakṣiptaṃ tadekībhāvamupayāti /
evaṃ draṣṭāpi brahmaṇeti /
START BsVBh_4,4.6.16
atrottaraṃ sūtram-
svāpyayasaṃpattyor anyatarāpekṣam āviṣkṛtaṃ hi

4.4.17

āsu kāścicchrutayaḥ suṣuptimapekṣya kāścittu saṃpattiṃ tadadhikārāt /
aiśvaryaśrutayastu saguṇavidyāvipākāvasthāpekṣā muktyabhisaṃdhānaṃ tu tadavasthāsatteryathāruṇadarśane saṃdhyāyāṃ divasābhidhānam //16//
START BsVBh_4,4.7.17
jagadvyāpāravarjaṃ prakaraṇād asaṃnihitatvāc ca

4.4.18

svārājyakāmacārādiśrutibhyaḥ syānniraṅkuśaḥ /
svakārya īśvarādhīnasiddhirapyatra sādhakaḥ //
'āpnoti svārājyaṃ' 'sarve 'smai devā balimāvahanti' 'sarveṣu lokeṣu kāmacāro bhavati'ityādiśrutibhyo viduṣaḥ parabrahmaṇa ivānyānadhīnatvamaiśvaryamavagamyate /
nanvasya brahmopāsanālabdhamaiśvaryaṃ kathaṃ brahmādhīnaṃ na tu svabhāvaḥ /
nahi kāraṇādhīnajanmāno bhāvāḥ svakārye svakāraṇamapekṣante /
kiṃ tvatra te svatantrā eva /
yathāhuḥ-mṛtpiṇḍadaṇḍacakrādi ghaṭo janmanyapekṣate /
udakāharaṇe tvasya tadapekṣā na vidyate //
na ca viduṣāṃ parameśvarādhīnaiśvaryasiddhitvāttadgatamaiśvaryaṃ yena laukikā iva rājāno mahārājādhīnaḥ svavyāpāre vidvāṃsaḥ parameśvarādhīnā bhaveyuḥ /
na khalu yadadhīnotpādaṃ yasya rūpaṃ tattadrūpādūnaṃ bhavatīti kaścinniyamaḥ /
tatsamānāṃ tadadhikānāṃ ca darśanāttathā hyantevāsī gurvadhīnavidhaḥ tatsamastadadhiko vā dṛśyate /
duṣṭasāmantāśca pārthivādhīnaiśvaryāḥ pārthivānspardhamānāstānvijayamānā vā dṛśyante /
tadiha niratiśayaiśvaryatvāt parameśvarasya mā nāma bhūvanvidvāṃsastato 'dhikāstatsamāstu bhaviṣyanti /
tathāca na tadadhīnāḥ /
nahi samapradhānabhāvānāmasti mitho 'pekṣā /
tadete svatantrāḥ santastadvyāpāre jagatsarjane 'pi pravarteranniti prāpte pratyabhidhīyate-nityatvādanapekṣatvāt śrutestatprakramādapi /
ekyamatyācca viduṣāṃ parameśvaratantratā //
jagatsargalakṣaṇaṃ hi kāryaṃ kāraṇaikasvabhāvasyaiva hi bhavatu āho kāryakāraṇasvabhāvasya /
tatrobhayasvabhāvasya svotpattau mūlakāraṇāpekṣasya pūrvasiddhaḥ parameśvara eva kāraṇamabhyupetavya iti sa evaiko 'stu jagatkāraṇam /
tasyaiva nityatvena svakāraṇānapekṣasya kḷptasāmarthyāt /
kalpyasāmarthyāstu jagatsarjanaṃ prati vidvāṃsaḥ /
na ca jagatsraṣṭṛtvameṣāṃ śrūyate /
śrūyate tvatrabhavataḥ parameśvarasyaiva /
tameva prakṛtya sarvāsāṃ tacchrutīnāṃ pravṛtteḥ /
apica samapradhānānāṃ hi na niyamavadaikamatyaṃ dṛṣṭamiti yadaikaḥ sisṛkṣati tadaivetaraḥ saṃjihīrṣatītyaparyāyeṇa sṛṣṭisaṃhārau syātām /
na cobhayorapīśvaratvaṃ vyāghātam /
ekasya tu tadādhipatye tadabhiprāyānurodhināṃ sarveṣāmaikamatyopapatteradoṣaḥ /
tatrāgantukānāṃ kāraṇādhīnajanmaiśvaryāṇāṃ gṛhyamāṇaviśeṣatayāsamatvānnityaiśvaryaśālinaḥ sa eva teṣāmadhīśa iti tattantrā vidvāṃsa iti parameśvaravyāpārasya sargasaṃhārasya neśate //17//
START BsVBh_4,4.7.18
pūrvapakṣiṇo 'nuśayabījamāśaṅkya nirākaroti-
pratyakṣopadeśād iti cen nādhikārikamaṇḍalasthokteḥ

4.4.19

pratyakṣopadeśāditi cennādhikārikamaṇḍalasthokteḥ /
yataḥ parameśvarādhīnamaiśvaryaṃ tasmāttato nyūnamaṇimādimātraṃ svārājyaṃ na tu jadatsraṣṭṛtvam /
uktānnyāyāt //18//
START BsVBh_4,4.7.19
vikāravarti ca tathā hi sthitim āha

4.4.20

etāvānasya mahimeti vikāravarti rūpamuktam /
tato jyāyāṃśceti nirvikāraṃ rūpam /
tathā pādo 'sya viśvā bhūtānīti vikāravarti rūpaṃ tripādasyāmṛtaṃ divīti nirvikāramāha rūpam //19//
START BsVBh_4,4.7.20
darśayataś caivaṃ pratyakṣānumāne

4.4.21

darśayataścāpare śrutismṛtī nirvikārameva rūpaṃ bhagavataste ca paṭhite /
etaduktaṃ bhavati-yadi brūṣe saguṇe brahmaṇyupāsyamāne yathā tadguṇasya niravagrahatvamapi vastuto 'stīti niravagrahatve viduṣā prāptavyamiti tadanena vyabhicārayate /
yathā savikāre brahmaṇyupāsyamāne vastutaḥ sthitamapi nirvikārarūpaṃ na prāpyate tatkasya hetoḥ, atatkratutvādupāsakasya /
tathā tadguṇopāsanayā vastutaḥ sthitamapi niravagrahatvaṃ nāpyate /
tattvopāsanāsu puruṣakratutvāt /
upāsakasya tadakratutvaṃ ca niravagrahatvasyopāsanavidhyagocaratvādvidhyadhīnatvāccopāsanāsu puruṣasvātantryābhāvātsvātantrye vā prātibhatvaprasaṅgāditi //20//
START BsVBh_4,4.7.21
bhogamātrasāmyaliṅgāc ca

4.4.22

na kevalaṃ svārājyasyeśvarādhīnatayājagatsarjanam, sākṣādbhogamātreṇa tena parameśvareṇa sāmyābhidhānādapi vyapadeśaliṅgāditi /
bhūtānyavanti prīṇayantīti bhojayantīti yāvat /
sūtrāntarāvatāraṇāya śaṅkate- nanvevaṃ sati sātiśayatvāditi /
saha parameśvarasyātiśayena vartata iti viduṣa aiśvaryaṃ sātiśayam /
yacca kāryaṃ sātiśayaṃ tacca yathā laukikamaiśvaryam /
tadanena kāryatvamuktam /
tathāca kāryatvādantavatprāptamiti tacca na yuktamānantyena tadviduṣāṃ tatra pravṛtteriti //21//
START BsVBh_4,4.7.22
ata uttaraṃ paṭhati-
anāvṛttiḥ śabdād anāvṛttiḥ śabdāt

Original text: Brahmasūtra2 with Vācaspati's Bhāmatī (a subcommentary on Śaṃkara's Śārīrakamīmāṃsābhāṣya) · Data entry members of the Sansknet Project · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc