Brahmasūtra2 with Śaṃkara's Śārīrakamīmāṃsābhāṣya and Govindānanda's Ratnaprabhāvyākhyā (with commentary) · Chapter 64
// iti caturthasyādhyāya jīvanmukti nirūpaṇākhyaḥ prathamaḥ pādaḥ //
caturthādhyāye dvitīyaḥ pādaḥ /
START BsCom_4,2.1.1
caturthādhyāye dvitīyaḥ pādaḥ /
atra pāde utkrāntigatinirūpaṇam
1 vāgādhikaraṇam / sū. 1-2
vāṅmanasi darśanāc chabdāc ca | BBs_4,2.1 |
atha aparāsu vidyāsu phalaprāptaye devayānaṃ panthānam avatārayiṣyan prathamaṃ tāvat yathāśāstram utkrāntikramam anvācaṣṭe /
samānā hi vidvat aviduṣoḥ utkrāntiḥ iti vakṣyati /
asti prāyaṇaviṣayā śrutiḥ 'asya somya puruṣasya prayato vāk manasi saṃpadyate manaḥ prāṇe prāṇa- tejasi tejaḥ parasyāṃ devatāyām' (chā. 6.8.6) iti /
kim iha vāca eva vṛttimattyā manasi saṃpattiḥ ucyata uta vāgvṛtteḥiti viśayaḥ /
tatra vāk eva tāvat manasi saṃpadyata iti prāptam /
tathā hi śrutiḥ anugṛhītā bhavati /
itarathā lakṣaṇā syāt /
śrutilakṣaṇa aviśaye ca śrutiḥ nyāyyā na lakṣaṇā /
tasmāt vāca eva ayaṃ manasi pralaya iti /
evaṃ prāpte brūmaḥ - vāk vṛttiḥ iti vyākhyāte yāvatā vāk menasi iti eva ācāryaḥ paṭhati /
satyam etat /
paṭhiṣyati tu purastāt 'avibhāgo vacanāt' (bra. sū. 4.2.16) iti /
tasmāt atra vṛtti upaśamamātraṃ vivakṣitam iti gamyate /
tattvapralayavivakṣāyāṃ tu sarvatra eva avibhāgasāmyāt kiṃ paratra eva viśiṣyāt avibhāga iti /
tasmāt atra vṛtti upasaṃhāravivakṣā /
vāk vṛttiḥ pūrvam upasaṃhriyate manovṛttau avasthitāyām iti arthaḥ /
kasmāt /
darśanāt /
dṛśyate hi vāk vṛtteḥ pūrva upasaṃhāro manovṛttau vidyamānāyām /
nanu śrutisāmarthyāt vāca eva ayaṃ manasi apyayo yukta iti uktam /
na iti āha /
atatprakṛtitvāt /
yasya hi yata utpattiḥ tasya tatra pralayo nyāyyo mṛdīva śarāvasya /
na ca manaso vāk utpadyata iti kiñcana pramāṇam asti /
vṛttyutti udbhava abhibhavau tu aprakṛtisamāśrayau api dṛśyete /
pārthivebhyo hi indhanebhyaḥ taijasasya agneḥ vṛttiḥ udbhavati apsu ca upaśāmyati /
kathaṃ tarhi asmin pakṣe śabdo vāk manasi saṃpadyata iti /
ata āha śabdāt ca iti /
śabdaḥ api asmin pakṣe avakalpate vṛttivṛttimatoḥ abheda upacārāt iti arthaḥ
Original text: Brahmasūtra2 with Śaṃkara's Śārīrakamīmāṃsābhāṣya and Govindānanda's Ratnaprabhāvyākhyā (subcommentary) · Data entry members of the Sansknet Project · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0