બ્રહ્મસૂત્ર2 (ટીકા સહિત) · અધ્યાય 64

॥ ઇતિ ચતુર્થસ્યાધ્યાય જીવન્મુક્તિ નિરૂપણાખ્યઃ પ્રથમઃ પાદઃ ॥
ચતુર્થાધ્યાયે દ્વિતીયઃ પાદઃ ।
સ્તર્ત્ બ્સ્ચોમ્_4,2.1.1
ચતુર્થાધ્યાયે દ્વિતીયઃ પાદઃ ।
અત્ર પાદે ઉત્ક્રાન્તિગતિનિરૂપણમ્
1 વાગાધિકરણમ્ । સૂ. 1-2
વાઙ્મનસિ દર્શનાચ્ છબ્દાચ્ ચ । બ્બ્સ્_4,2.1 ।
અથ અપરાસુ વિદ્યાસુ ફલપ્રાપ્તયે દેવયાનં પન્થાનમ્ અવતારયિષ્યન્ પ્રથમં તાવત્ યથાશાસ્ત્રમ્ ઉત્ક્રાન્તિક્રમમ્ અન્વાચષ્ટે ।
સમાના હિ વિદ્વત્ અવિદુષોઃ ઉત્ક્રાન્તિઃ ઇતિ વક્ષ્યતિ ।
અસ્તિ પ્રાયણવિષયા શ્રુતિઃ ઽઅસ્ય સોમ્ય પુરુષસ્ય પ્રયતો વાક્ મનસિ સંપદ્યતે મનઃ પ્રાણે પ્રાણ- તેજસિ તેજઃ પરસ્યાં દેવતાયામ્ઽ (છા. 6.8.6) ઇતિ ।
કિમ્ ઇહ વાચ એવ વૃત્તિમત્ત્યા મનસિ સંપત્તિઃ ઉચ્યત ઉત વાગ્વૃત્તેઃઇતિ વિશયઃ ।
તત્ર વાક્ એવ તાવત્ મનસિ સંપદ્યત ઇતિ પ્રાપ્તમ્ ।
તથા હિ શ્રુતિઃ અનુગૃહીતા ભવતિ ।
ઇતરથા લક્ષણા સ્યાત્ ।
શ્રુતિલક્ષણ અવિશયે ચ શ્રુતિઃ ન્યાય્યા ન લક્ષણા ।
તસ્માત્ વાચ એવ અયં મનસિ પ્રલય ઇતિ ।
એવં પ્રાપ્તે બ્રૂમઃ - વાક્ વૃત્તિઃ ઇતિ વ્યાખ્યાતે યાવતા વાક્ મેનસિ ઇતિ એવ આચાર્યઃ પઠતિ ।
સત્યમ્ એતત્ ।
પઠિષ્યતિ તુ પુરસ્તાત્ ઽઅવિભાગો વચનાત્ઽ (બ્ર. સૂ. 4.2.16) ઇતિ ।
તસ્માત્ અત્ર વૃત્તિ ઉપશમમાત્રં વિવક્ષિતમ્ ઇતિ ગમ્યતે ।
તત્ત્વપ્રલયવિવક્ષાયાં તુ સર્વત્ર એવ અવિભાગસામ્યાત્ કિં પરત્ર એવ વિશિષ્યાત્ અવિભાગ ઇતિ ।
તસ્માત્ અત્ર વૃત્તિ ઉપસંહારવિવક્ષા ।
વાક્ વૃત્તિઃ પૂર્વમ્ ઉપસંહ્રિયતે મનોવૃત્તૌ અવસ્થિતાયામ્ ઇતિ અર્થઃ ।
કસ્માત્ ।
દર્શનાત્ ।
દૃશ્યતે હિ વાક્ વૃત્તેઃ પૂર્વ ઉપસંહારો મનોવૃત્તૌ વિદ્યમાનાયામ્ ।
નનુ શ્રુતિસામર્થ્યાત્ વાચ એવ અયં મનસિ અપ્યયો યુક્ત ઇતિ ઉક્તમ્ ।
ન ઇતિ આહ ।
અતત્પ્રકૃતિત્વાત્ ।
યસ્ય હિ યત ઉત્પત્તિઃ તસ્ય તત્ર પ્રલયો ન્યાય્યો મૃદીવ શરાવસ્ય ।
ન ચ મનસો વાક્ ઉત્પદ્યત ઇતિ કિઞ્ચન પ્રમાણમ્ અસ્તિ ।
વૃત્ત્યુત્તિ ઉદ્ભવ અભિભવૌ તુ અપ્રકૃતિસમાશ્રયૌ અપિ દૃશ્યેતે ।
પાર્થિવેભ્યો હિ ઇન્ધનેભ્યઃ તૈજસસ્ય અગ્નેઃ વૃત્તિઃ ઉદ્ભવતિ અપ્સુ ચ ઉપશામ્યતિ ।
કથં તર્હિ અસ્મિન્ પક્ષે શબ્દો વાક્ મનસિ સંપદ્યત ઇતિ ।
અત આહ શબ્દાત્ ચ ઇતિ ।
શબ્દઃ અપિ અસ્મિન્ પક્ષે અવકલ્પતે વૃત્તિવૃત્તિમતોઃ અભેદ ઉપચારાત્ ઇતિ અર્થઃ