Language

ENहिગુ
Scripture Library

Brahmasūtra2 with Śaṃkara's Śārīrakamīmāṃsābhāṣya and Govindānanda's Ratnaprabhāvyākhyā (with commentary) · Chapter 52

52.1

iti śrīmatparamahaṃsaparivrājakācāryaśrīgovindānandabhagavatpādakṛtau śārīrakamīmāṃsāvyākhyāyāṃ bhāṣyaratnaprabhāyāṃ tṛtīyasyādhyāyasya dvitīyaḥ pādaḥ //
// iti tṛtīyādhyāyasya tattvaṃpadārthapariśodhanākhyo dvitīyaḥ pādaḥ //
END BsCom_3,2.8.41
tṛtīyādhyāye tṛtīyaḥ pādaḥ /
mārtaṇḍaṃ dhvāntanāśāya tilakasvāminaṃ mude /
vighneśaṃ vighnavidhvastyai praṇamāmi muhurmuhuḥ //
START BsCom_3,3.1.1
tṛtīyādhyāye tṛtīyaḥ pādaḥ /
[atra parāparabrahmavidyāguṇopasaṃhāravivaraṇam]
1 sarvavedāntapratyayādhikaraṇam / sū. 1-4
sarvavedāntapratyayaṃ codanādyaviśeṣāt | BBs_3,3.1 |
vyākhyātaṃ vijñeyasya brahmaṇastattvam /
idānīṃ tu prativedāntaṃ vijñānāni bhidyante na veti vicāryate /
nanu vijñeyaṃ brahma pūrvāparādibhedarahitamekarasaṃ saindhavaghanavadavadhāritaṃ tatra kuto vijñānabhedābhedacintāvatāraḥ /
nahi karmabahutvavadbrahmabahutvamapi vedānteṣu pratipipādayiṣitamiti śakyaṃ vaktum /
brahmaṇa ekavākyatvādekarūpatvācca /
nacaikūpe brahmaṇyanetarūpāṇi vijñānāni saṃbhavanti /
nahyanyathārtho 'nyathā jñānamityabhrāntaṃ bhavati /
yadi punarekasminbrahmaṇi bahūni vijñānāni vedāntāntareṣu pratipipādayiṣitāni teṣāmekamabhrāntaṃ bhrāntānītarāṇītyanāśvāsaprasaṅgo vedānteṣu /
tasmānna tāvatprativedāntaṃ brahmavijñānabheda āśaṅkituṃ śakyate /
nāpyasya codanādyaviśeṣādabheda ucyate /
brahmavijñānasyācodanālakṣaṇatvāt /
avidhipradhānairhi vastuparyavasāyibhirbrahmavākyairbrahmavijñānaṃ janyata ityavocadācāryaḥ 'tattu samanvayāt' (bra.sū. 1.1.4) ityatra /
tatkathamimāṃ bhedābhedacintāmārabhata iti /
taducyate - saguṇabrahmaviṣayā prāṇādiviṣayā ceyaṃ vijñānabhedābhedacntetyadoṣaḥ /
atra hi karmavadupāsanānāṃ bhedābhedau saṃbhavataḥ karmavadeva copāsanāni dṛṣṭaphalāni cocyante /
kramamuktiphalāni ca kānicitsamyagjñānotpattidvāreṇa /
teṣveṣā cintā saṃbhavati /
kiṃ prativedāntaṃ vijñānabheda āhosvinneti /
tatra pūrvapakṣahetavastāvadupanyasyante /
nāmnāstāvadbhedapratipattihetutvaṃ prasiddhaṃ jyotirādiṣu /
asti cātra vedāntāntaravihiteṣu vijñāneṣvanyadanyannāma taittirīyakaṃ vājasaneyakaṃ kauthumakaṃ śāṭyāyanakamityevamādi /
tathā rūpabhedo 'pi karmabhedasya pratipādakaḥ prasiddho 'vaiśvadevyāmikṣā vājibhyo vājina' mityevamādiṣu /
asti cātra rūpabhedaḥ /
tadyathā - kecicchākhinaḥ pañcāgnividyāyāṃ ṣaṣṭhamaparamagnimāmananyatpare punaḥ pañcaiva paṭhanti /
tathā prāṇasaṃvādādiṣu kecidūnānvāgādīnāmananti kecidadhikān /
tathā dharmaviśeṣo 'pi karmabhedasya pratipādaka āśaṅkitaḥ kārīryādiṣu /
asti cātra dharmaviśeṣaḥ /
yathātharvaṇikānāṃ śirovratamiti /
evaṃ punaruktyādayo 'pi bhedahetavo yathāsaṃbhavaṃ vedāntāntareṣu yojayitavyāḥ /
tasmātprativedāntaṃ vijñānabheda iti /
evaṃ prāpte brūmaḥ - sarvavedāntapratyayāni vijñānāni tasmiṃstasminvedānte tāni tānyeva bhavitumarhanti /
kutaḥ - cedanādyaviśeṣāt /
ādigrahaṇena śākhāntarādhikaraṇasiddhāntasūtroditā abhedahetava ihākṛṣyante /
saṃyogarūpacodanākhyāviśeṣādityarthaḥ /
yathaikasminnagnihotre śākhābhede 'pi puruṣaprayatnastādṛśa eva codyate juhuyāditi /
evam 'yo ha vai jyoṣṭhaṃ ca śreṣṭhaṃ ca veda' (bṛ.6.1.1, chā. 5.1.1) iti vājasaneyināṃ chandogānāṃ ca tādṛśyeva codanā /
prayojanasaṃyogo 'pyaviśiṣṭa eva 'jyeṣṭhaśca śreṣṭhaśca svānāṃ bhavati'' (bṛ. 6.1.1) iti /
rūpamapyubhayatra tadeva vijñānasya yaduta jyeṣṭhaśreṣṭhādiguṇaviśeṣaṇānvitaṃ prāṇatattvam /
yathā ca dravyadevate yāgasya rūpamevaṃ vijñeyaṃ rūpaṃ vijñānasya tena hi tadrūpyate /
samākhyāpi saiva prāṇavidyeti /
tasmātsarvavedāntapratyayatvaṃ vijñānānām /
evaṃ pañcāgnividyā vaiśvānaravidyā śāṇḍilyavidyetyevamādiṣu yojayitavyam /
ye tu nāmarūpādayo bhedahetvābhāsāste prathama eva kāṇḍe na nāmnā syādacodanābhidhānatvāt ityārabhya parihṛtāḥ

Original text: Brahmasūtra2 with Śaṃkara's Śārīrakamīmāṃsābhāṣya and Govindānanda's Ratnaprabhāvyākhyā (subcommentary) · Data entry members of the Sansknet Project · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc