Brahmasūtra2 with Śaṃkara's Śārīrakamīmāṃsābhāṣya and Govindānanda's Ratnaprabhāvyākhyā (with commentary) · Chapter 49

saṃdhye sṛṣṭirāha hi /
uktavairāgyasādhyastattvaṃpadārthaviveko vākyārthajñānasādhanamasmin pāde nirūpyata iti pādayorhetusādhyabhāvasaṃgatimāha- atikrānta iti /
sādhanavicāratvādevāsya pādasyāsminnadhyāye saṃgatiḥ /
asmin pāde 'na sthānato 'pi'ityataḥ prāguddeśyatvena prathamaṃ jijñāsitatvaṃpadārtho 'vasthādvārā vivicyate, tadārabhyāpādasamāptervidheyatatpadārthavivekaḥ, tatra pūrvaṃ gatyāgaticintayā jāgradavasthā nirūpitā tadanantarabhāvinīṃ svapnāvasthāṃ śrutyuktāṃ viṣayīkṛtya tatra svapne rathādisṛṣṭyuktestadabhāvokteśca saṃśayaṃ vadan pūrvapakṣasūtraṃ yojayati- tatra saṃśaya ityādinā /
svapnarathādayo jāgradrathādivat vyāvahārikasattākā uta śuktirajatavat prātītikā iti saṃśayārthaḥ /
ārambhaṇādhikaraṇe prapañcasya pāramārthikatvaniṣedhāditi mantavyam /
atra pūrvapakṣe jāgradvat svapnājjīvasya vivekāsiddhiḥ /
siddhānte prātītikadṛśyasākṣitayā vivekāt svayañjyotiṣṭvasiddhiriti phalam /
mumūrṣoḥ sarvendriyopasaṃhārādetallokānanubhavo sati vāsanāmātreṇa imaṃ lokaṃ smarataḥ karmabalādhṛdaye manasā paralokasphūrtirūpaḥ svapno bhavati, so 'yaṃ lokadvayasandhau bhavatīti saṃdhyaḥ svapnaḥ /
tathāca śrutiḥ-'tasmin saṃdhye sthāne tiṣṭhannete ubhe sthāne paśyati idaṃ ca paralokasthānaṃ ca'iti /
ayaṃ svapnaḥ kādācitka ityarucyā nityasvapnasya prabodhasaṃprasādasaṃdhibhavatvamuktam /
anyetu martyacakṣurādyajanyarūpādisākṣātkāravattvaṃ paralokalakṣaṇaṃ, daivacakṣurādyajanyatadvattvaṃ martyalokalakṣaṇaṃ ca svapne 'stīti lakṣaṇato lokadvayasparśitvāt nityasvapnasyaiva lokadvayasaṃdhyatvaṃ grāmadvayasparśimārgasya tatsaṃdhyatvavaditi vyācakṣate /
na kevalaṃ śrutyā svapnārthānāṃ vyāvahārikasatyatvaṃ kintu sakartṛkatvādapītyāha- sa hi karteti

END BsCom_3,2.1.1
START BsCom_3,2.1.2
nirmātāraṃ caike putrādayaś ca | BBs_3,2.2 |
apicaike śākhino 'sminneva saṃdhye sthāne kāmānāṃ nirmātāramātmānamāmananti- 'ya eṣa supteṣu jāgarti kāmaṃ kāmaṃ puruṣo nirmimāṇaḥ' (ka. 5.8) iti /
putrādayaśca tatra kāmā abhipreyante kāmyanta iti /
nanu kāmaśabdenecchāviśeṣā evocyeran /
na /
'śatāyuṣaḥ putrapautrānvṛṇīṣva' (ka. 1.23) iti prakṛtyānte 'kāmānāṃ tvā kāmabhājaṃ karomi' (ka. 1.24) iti prakṛteṣu tatra tatra putrādiṣu kāmaśabdasya prayuktatvāt /
prājñaṃ cainaṃ nirmitāraṃ prakaraṇavākyaśeṣābhyāṃ pratīmaḥ /
prājñasya hīdaṃ karaṇam 'anyatra dharmādanyatrādharmāt' (ka. 2.24) ityādi, tadviṣaya eva ca vākyaśeṣo 'pi- 'tadeva śukraṃ tadbrahma tadevāmṛtamucyate /
tasmiṃllokāḥ śritāḥ sarve tadu nātyeti kaścana'' (ka. 5.8) iti /
prājñakartṛkā ca sṛṣṭistathyarūpā samadhigatā jāgaritāśrayā tathā svapnāśrayāpi sṛṣṭirbhavitumarhati /
tathāca śrutiḥ - atho khalvāhurjāgaritadeśa evāsyaiṣa iti yāni hyeva jāgratpaśyati tāni suptaḥ (bṛ. 4.3.14) iti svapnajāgaritayoḥ samānanyāyatāṃ śrāvayati /
tasmāttathyarūpaiva saṃdhye sṛṣṭariti