Brahmasūtra2 with Śaṃkara's Śārīrakamīmāṃsābhāṣya and Govindānanda's Ratnaprabhāvyākhyā (with commentary) · Chapter 38

jīvasyānutpattiprasaṅgenākāśasyāpyutpattyasaṃbhavamāśaṅkya pariharannādāvekadeśitamāha- na viyadaśruteḥ /
viyatprāṇāpādayorarthaṃ saṃkṣipan pūrvapādena saṃgatimāha- vedānteṣviti /
bhinnopakramatvamevāha- kecidityādinā /
bhūtabhoktṛśrutīnāṃ mithovirodhaśaṅkānirāso viyatpādārthaḥ /
liṅgaśarīraśrutīnāṃ tannirāsaḥ prāṇapadārthaḥ /
yathā mithovirodhāt pūrvāparavirodhācca parapakṣā upekṣyāstathā śrutipakṣo 'pi upekṣya iti śaṅkotthāne pādadvayasyārambhāt pūrvapādena dṛṣṭāntasaṃgatiriti samudāyārthaḥ /
ākāśavāyvorutpattimāmananti taittirīyakāḥ /
nāmananti chandogāḥ /
jīvasya prāṇānāṃ cotpattiṃ 'sarva eta ātmano vyuccaranti'iti vājinaḥ /
'etasmājjāyate prāṇaḥ'ityātharvaṇikāścāmananti nānye /
evamākāśapūrvikā kvacicsṛṣṭiḥ, kvacitteja pūrviketi kramavirodhaḥ /
ādipadāt 'sa imāṃllokānasṛjata'ityakramaḥ, kvacitsapta prāṇāḥ, kvacidaṣṭāvityādi saṃkhyādvārakaśca virodho grāhyaḥ /
prapañcaḥ pādadvayam /
tathāca pādadvayasya śrutīnāṃ mithovirodhanirāsārthatvācchrutiśāstrādhyāyasaṃgatayaḥ siddhāḥ /
atrākāśasyotpattyanutpattiśrutyormithoviridho 'sti na veti vākyabhedaikavākyatvābhyāṃ saṃdehe yadyutpattistadā vākyabhedena virodhādaprāmāṇyamanayoḥ śrutyoriti pūrvapakṣayiṣyannādāvanutpattikṣamekadeśi gṛhṇātītyāha- tatra tāvaditi /
utpattiśrutirmukhyā nāstīti gūḍhābhisaṃdhiḥ

END BsCom_2,3.1.1
START BsCom_2,3.1.2
asti tu | BBs_2,3.2 |
tuśabdaḥ pakṣāntaraparigrahe /
mā nāmākāśasya chāndogye bhūdutpattiḥ, śrutyantare tvasti /
taittirīyakā hi samāmananti- 'satyaṃ jñānamantaṃ brahma' iti prakṛtya 'tasmādvā etasmādātmana ākāśaḥ saṃbhūtaḥ' (tai. 2.1) iti /
tataśca śrutyorvipratiṣedhaḥ kvacittejaḥpramukhā sṛṣṭiḥ kvacidākāśapramukheti /
nanvekavākyatānayoḥ śrutyoryuktā /
satyam /
sā yuktā natu sāvagantuṃ śakyate /
kutaḥ /
'tattejo 'sṛjata' (chā. 6.2.3) iti sakṛcchrutasya sraṣṭuḥ sraṣṭavyadvayena saṃbandhānupapatteḥ, 'tattejo 'sṛjata', 'tadākāśamasṛjata' iti /
nanu sakṛcchrutasyāpi kartuḥ kartavyadvayena saṃbandho dṛśyate,yathā sūpaṃ paktvaudanaṃ pacatīti, evaṃ tadākāśaṃ sṛṣṭvā tattejo 'sṛjatīti yojayiṣyāmi /
naivaṃ yujyate /
prathamajatvaṃ hi chāndogye tejaso 'vagamyate taittirīyake cākāśasya /
nacobhayoḥ prathamajatvaṃ saṃbhavati /
etenetaraśrutyakṣaravirodho 'pi vyākhyātaḥ /
'tasmādvā etasmādātmana ākāśaḥ saṃbhūtaḥ' (tai. 2.1) ityatrāpi tasmādākāśaḥ saṃbhūtastasmāttejaḥ saṃbhūtamiti sakṛcchrutasyāpādānasya saṃbhavanasya ca viyattejobhyāṃ yugapatsaṃbandhānupapatteḥ /
'vāyoragniḥ' (tai. 2.1) iti ca pṛthagāmnānāt