Language

ENहिગુ
Scripture Library

Brahmasūtra2 with Śaṃkara's Śārīrakamīmāṃsābhāṣya and Govindānanda's Ratnaprabhāvyākhyā (with commentary) · Chapter 10

10.1

FN: tasmin jāyata iti tajjaṃ, tasmin iti tallaṃ, tasminnaniti ceṣṭata iti tadanaṃ tajjaṃ catallaṃ ca tadanaṃ ceti tajjalān /
śākapārthivādinyāyena madhyamasya tacchabdasya lopaḥ /
tajjalānamiti vaktavye chāndaso 'vayavalopaḥ /
vibhaktivyatyayena manomayaṃ prāṇaśarīraṃ bhārūpaṃ dhyāyedityarthaḥ /
yata evamāha tasmācchamavidhiparamityarthaḥ /
totraprotāyaḥśalākāgraparimāṇasyetyarthaḥ /
prāṇaḥ śarīramasyeti samāsagatasarvanāmnā saṃnihitārthena prakṛtaṃ brahma hitvā jīvamaprakṛtamicchataḥ prakṛtahāniraprakṛtaprakriyācetyarthaḥ /
vaiṣamyaṃ jīvabrahmaṇoriti śeṣaḥ /
pūrvapādenottarapādayoḥ saṃgatiṃ vaktuṃ vṛttamanuvadati- prathama iti /
jagatkāraṇatvoktayā vyāpitvādikamarthātsidvam /
tadupajīvyottaraṃ pādadvayaṃ pravartata iti hetuhetumadvāvaḥ saṃgatiḥ /
kathaṃ pādabheda ityāśaṅkya pādānāṃ prameyabhedamāha- arthāntareti /
ākāśādiśabdānāṃ spaṣṭabrahmaliṅgairbrahmaṇi samanvayo darśitaḥ /
aspaṣṭabrahmaliṅgavākyasamanvayaḥ pādadvaye vakṣyate /
prāyeṇopāsyajñeyabrahmabhedātpādayoravāntarabheda iti bhāvaḥ /
chāndogyavākyamudāharati- idamiti /
tasmājjāyata iti tajjaṃ, tasmiṃllīyata iti tallaṃ, tasminnaniti ceṣṭata iti tadanaṃ, tajjaṃ ca tallaṃ ca tadanaṃ ceti tajjalān /
karmadhāraye 'smin śākapārthivanyāyena madhyamapadasya tacchabdasya lopaḥ /
tajjalānamiti vācye chāndaso 'vayavalopaḥ /
itiśabdo hetau /
sarvamidaṃ jagadbrahmaiva, tadvivartatvādityarthaḥ /
brahmaṇi mitrāmitrabhedābhāvācchānto rāgādirahito bhavediti guṇavidhiḥ /
sakratumupāsanaṃ kurvīteti vihitopāsanasya 'upāsīta'ityanuvādātphalamāha- atheti /
kratumayaḥ saṃkalpavikāra ityarthaḥ /
puruṣasya dhyānavikāratvaṃ sphuṭayati- yatheti /
iha yadhyāyati, mṛtvā dhyānamahimnā tadhyeyarūpeṇa jāyata ityarthaḥ /
kratumayaḥ saṃkalpapradhāna iti vārthaḥ /
kratorviṣayamāhamana iti /
brahmotyupakramānmanomayaṃ prāṇaśarīraṃ bhārūpaṃ satyasaṃkalpamantarhradaye dhyeyamityarthaḥ /
pūrvatra brahmaliṅgairabrahmaliṅgabādha uktaḥ, na tathehopakrame brahmaṇo liṅgamasti, kintu prakaraṇam /
tacca śāntiguṇavidhānārthamanyathāsidvam /
ato jīvaliṅgaṃ balīya iti pratyudāharaṇena pūrvapakṣayati- śārīra ityādinā /
śrutimāśaṅkyānyathāsidyā pariharati- naiṣa doṣa iti /
śamavidhiparatve hetumāha- yatkāraṇamiti /
yata evamāha tasmācchamavidhiparamityanvayaḥ /
[atredaṃśabdaḥ prakṛtabrahmaparāmarśārtho natu jagatparāmarśārthaḥ, jagadviśeṣaṇe prayojanābhāvāt /
atra prayojanābhāve 'pi yatra prayojanaṃ tatra bhavatyeva jagadviśeṣaṇaṃ, yathā 'ātmaivedaṃ sarvam' /
atra bādhāyāṃ samānādhikaraṇadārḍhyārthaṃ viśeṣaṇamāvaśyakaṃ, tadvākyasya jñeyabrahmaviṣayatvāt /
atra tūpāsanāyāṃ bādhānāvaśyakatvadviṣayābhedena brahmaṇa upāsyatvāt /
ṭa naca śameti /
śamadhyānayorvidhau vākyabhedāpatterityarthaḥ /
janmaparamparayā jīvasyāpi sarvakarmatvādisaṃbhavamāha- sarvakarmeti /
sarvāṇi karmāṇi yasya /
sarve kāmā bhogya yasya /
sarvagandhaḥ sarvarasa ityādirādiśabdārthaḥ /
ārāgramātrasyeti /
totraprotāyaḥ-śalākāgraparimāṇasyetyarthaḥ /
sarvatra prasidvabrahmaṇa evātropāsyatvopadeśānna jīva upāsya iti sūtrārthamāha- sarvatreti /
yatra phalaṃ nocyate tatra pūrvottarapakṣasidviḥ phalamiti mantavyam /
tadyapi nirākāṅkṣaṃ brahma tathāpi manaḥpracuramupadhirasya, prāṇaḥ śarīramasyeti samāsāntargatasarvanāmnaḥ saṃnihitaviśeṣyākāṅkṣatvādbrahma saṃbadhyate /
'syonaṃ te sadanaṃ karomi'iti saṃskārārthasadanasya nirākāṅkṣasyāpi 'tasminsīda'iti sākāṅkṣatacchabdena parāmarśadarśanādityāha- atrocyata iti /
syonaṃ pātraṃ te puroḍāśasyeti śrutyarthaḥ /
jīvo 'pi liṅgātsaṃnihita ityata āha- jīvastviti /
idaṃ hi liṅgadvayaṃ lokasidvaṃ jīvaṃ na saṃnidhāpayati,
duḥkhina upāstyayogyatvātphalābhāvācca /
ato viśvajinnyāyena sarvābhilaṣitamānandarūpaṃ brahmaivopāsanākriyānubandhīti bhāvaḥ /
kiñca brahmapadaśrutyā liṅgabādha ityāha- naceti /
anyatarākāṅkṣānugṛhītaṃ phalavatprakaraṇaṃ viphaliṅgādvalīya iti samudāyārthaḥ

10.2

END BsCom_1,2.1.1
START BsCom_1,2.1.2
vivakṣitaguṇopapatteś ca | BBs_1,2.2 |
vaktumiṣṭā vivakṣitāḥ /
yadyapyapauruṣeye vede vakturabhāvānneccārthaḥ saṃbhavati tathāpyupādānena phalenopacaryate /
loke hi yacchabdābhihitamupādeyaṃ bhavati tadvivakṣitamityucyate, yadanupādeyaṃ tadavivakṣitamiti /
tadamavede 'pyupādeyatvenābhihitaṃ vivakṣitaṃ bhavati, itaradavivakṣitam /
upādānānupādāne tu vedavākyatātparyābhyāmavagamyate /
tadiha ye vivakṣitā guṇā upāsanāyāmupādeyatvenopadiṣṭāḥ satyasaṃkalpaprabhṛtayaste parasminbrahmaṇyupapadyante /
satyasaṃkalpatvaṃ hi sṛṣṭisthitisaṃhāreṣvapratibaddhaśaktitvātparamātmana evāvakalpate /
paramātmaguṇatvena ca 'ya ātmāpahṛtapāpmā' (chā. 8.7.1) ityatra 'satyakāmaḥ satyasaṃkalpa' iti śrutam /
ākāśātmetyādinākāśavadātmāsyetyarthaḥ /
sarvagatatvādibhirdharṇaiḥ saṃbhavatyākāśena sāmyaṃ brahmaṇaḥ /
'jyāyānpṛthivyāḥ' ityādinā caitadeva darśayati /
yadāpyākāśa ātmā yasyeti vyākhyāyacate, tadapi saṃbhavati sarvajagatkāraṇasya sarvātmano brahma ākāśātmatvam /
ata eva 'sarvakarmā' ityādi /
evamihopāsyatayā vivakṣitā guṇā brahmaṇyupapadyante /
yattūktaṃ 'manomayaḥ prāṇaśarīraḥ' iti jīvaliṅgaṃ na tadbrahmaṇyupapadyata iti, tadapi brahmaṇyupapadyata iti brūmaḥ /
sarvātmatvāddhi brahmaṇo jīvasaṃbandhīni manomayatvādīni brahmasaṃbandhīni bhavanti /
tathāca brahmaviṣaye śrutismṛtī bhavataḥ- 'tvaṃ strī tvaṃ kumāra uta vā kumārī /
tvaṃ jīrṇo daṇḍena vañcasi tvaṃ jāto bhavasi viśvatomukhaḥ' (śve. 4.3) iti, sarvataḥpāṇipādaṃ tatsarvatokṣiśiromukham /
sarvataḥśrutimalloke sarvamāvṛtya tiṣṭhati (gī. 13.13) iti ca /
'aprāṇo hyamanāḥ śubhraḥ' iti śrutiḥ śuddhabrahmaviṣayā, iyaṃ tu 'manomayaḥ prāṇaśarīraḥ' iti saguṇabrahmaviṣayeti viśeṣaḥ /
ato vivakṣitaguṇopapatteḥ parameva brahmehopāsyatvenopadiṣṭamiti gamyate

Original text: Brahmasūtra2 with Śaṃkara's Śārīrakamīmāṃsābhāṣya and Govindānanda's Ratnaprabhāvyākhyā (subcommentary) · Data entry members of the Sansknet Project · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc