Language

ENहिગુ
Scripture Library

Brahmasphutasiddhanta · Chapter 18

18.1

prāyeṇa yatas praśnās kuṭṭākārāt ṛte na śakyante/
jñātum vakṣyāmi tatas kuṭṭākāram saha praśnais//

18.2

kuṭṭaka-#kha-ṛṇa-dhana-avyakta-madhya-haraṇa-%eka-varṇa-bhāvitakais/
ācāryas tantra-vidām jñātais varga-prakṛtyā ca//

18.3

adhika-agra-bhāga-hārāt ūna-agra-cheda-bhājitāt śeṣam/
yat tat paraspara-hṛtam labdham adhas adhas pṛthak sthāpyam//

18.4

śeṣam tathā iṣṭa-guṇitam yathā agrayos antareṇa saṃyuktam/
śudhyati guṇakas sthāpyas labdham ca antyāt upāntya-guṇas//

18.5

sva-ūrdhvas antya-yutas agra-antas hīna-agra-cheda-bhājitas śeṣam/
adhika-agra-cheda-hatam adhika-agra-yutam bhavati agram//

18.6

cheda-vadhasya %dvi-yugam cheda-vadhas yuga-gatam %dvayos agram/
kuṭṭākāreṇa evam %tri-ādi-graha-yuga-gata-ānayanam//

18.7

bha-gaṇa-ādi-śeṣam agram cheda-hṛtam #kham ca dina-ja-śeṣa-hṛtam/
anayos agram bha-gaṇa-ādi-dina-ja-śeṣa-uddhṛtam dyu-gaṇas//

18.8

dina-ja-bha-gaṇa-ādi-śeṣam yena guṇam maṇḍala-ādi śeṣakayos/
sa-dṛśa-cheda-uddhṛtayos tad-ghātam ahar-gaṇa-ādyam atas//

18.9

hṛtayos parasparam yat cheṣam guṇa-kāra-bhāga-hārakayos/
tena hṛtau nis-chedau tau eva parasparam hṛtayos//

18.10

labdham adhas adhas sthāpyam tathā iṣṭa-guṇa-kāra-saṅguṇam śeṣam/
śudhyati yathā %eka-hīnam guṇakas sthāpyas phalam ca antyāt//

18.11

agra-antam upāntyena sva-ūrdhvas guṇitas antya-saṃyutas bhaktam/
nis-śeṣa-bhāga-hāreṇa evam sthira-kuṭṭakas śeṣam//

18.12

iṣṭa-bha-gaṇa-ādi-śeṣāt sva-kuṭṭaka-guṇāt sva-bhāga-hāra-guṇāt/
śeṣam dyu-gaṇas gata-nis-apavarta-guṇa-bhāga-hāra-yutas//

18.13

evam sameṣu viṣameṣu ṛṇam dhanam dhanam ṛṇam yat uktam tat/
ṛṇa-dhanayos vyastatvam guṇya-prakṣepayos kāryam//

18.14

guṇakas chedas chedas guṇakas dhanam ṛṇam ṛṇam dhanam kāryam/
vargam padam padam kṛtis antyāt viparītam ādyam tat//

18.15

yas jānāti yuga-ādi graha-yuga-yātais pṛthak pṛthak kathitais/
%dvi-%tri-%catur-prabhṛtīnām kuṭṭākāram sas jānāti//

18.16

bha-gaṇa-ādyam iṣṭa-śeṣam kadā indu-divase raves guru-dine vā/
jña-dine rāśīn kathayati kuṭṭākāram sas jānāti//

18.17

jña-dine yat aṃśa-śeṣam vikalā-śeṣam kadā tat indu-dine/
bhānos atha vā śaśinas yas kathayati kuṭṭaka-jñas sas//

18.18

tithi-māna-dineṣu iṣṭās ye arka-ādyās te punar kadā teṣu/
iṣṭa-graha-vāreṣu yas kathayati kuṭṭaka-jñas sas//

18.19

iṣṭa-bha-gaṇa-ādi-śeṣāt dyu-gaṇas tat kuṭṭakena saṃyuktas/
tad-cheda-dinais tāvat dina-vāras yāvat iṣṭas syāt//

18.20

yas rāśi-ādīn dṛṣṭvā madhyasya iṣṭasya katahyati dyu-gaṇam/
%dvi-ādi-graha-saṃyogāt graha-antarāt vā sas kuṭṭa-jñas//

18.21

nis-cheda-bhāga-hārāt rāśi-ādi-kalā-ādinā hatāt bhaktāt/
bha-gaṇa-kalābhis labdham maṇḍala-śeṣam dina-gaṇas asmāt//

18.22

evam rāśi-aṃśa-kalā-vikalā-śeṣāt ahar-gaṇas prāk-vat/
naṣṭa-stheṣu iṣṭān tān kṛtvā bhaktvā ukta-vat śeṣam//

18.23

rāśi-aṃśa-kalā-vikalā-śeṣāt kathitāt abhīṣṭatas naṣṭān/
yas sādhayati uparitanān sa-madhyamān kuṭṭaka-jñas sas//

18.24

yena guṇas śeṣa-yutas chedas śudhyati hṛtas sva-guṇakena/
tad-bhuktam śeṣam phalam evam śeṣāt graha-dyu-gaṇau//

18.25

jānāti yas yuga-gatam kathitāt adhimāsa-śeṣakāt iṣṭāt/
avama-avaśeṣatas vā tad-yogāt vā sas kuṭṭa-jñas//

18.26

iṣṭeṣu māna-divaseṣu adhimāsa-nyūna-rātra-śeṣe vā/
bhūyas te yas kathayati pṛthak pṛthak vā sas kuṭṭa-jñas//

18.27

aṃśaka-śeṣāt %tri-ūnāt %sapta-hṛtāt mūlam ūnam %aṣṭābhis/
%navabhis guṇam sa-#rūpam kadā %śatam budha-dine savitus//

18.28

%tri-ūna-adhimāsa-śeṣāt mūlam %dvi-adhikam vibhājitam %ṣaḍbhis/
%dvi-ūnam vargitam adhikam %navabhis %navatis kadā bhavati//

18.29

avama-avaśeṣa-vargas vi-%ekas %viṃśati-vibhājitas %dvi-adhikas/
%aṣṭa-guṇas %daśa-bhaktas %dvi-yutas %aṣṭādaśa kadā bhavati//

18.30

dhanayos dhanam ṛṇam ṛṇayos dhana-ṛṇayos antaram sama-aikyam #kham/
ṛṇam aikyam ca dhanam ṛṇa-dhana-#śūnyayos #śūnyayos #śūnyam//

18.31

ūnam adhikāt viśodhyam dhanam dhanāt ṛṇam ṛṇāt adhikam ūnāt/
vyastam tad-antaram syāt ṛṇam dhanam dhanam ṛṇam bhavati//

18.32

#śūnya-vihīnam ṛṇam ṛṇam dhanam dhanam bhavati #śūnyam #ākāśam/
śodhyam yadā dhanam ṛṇāt ṛṇam dhanāt vā tadā kṣepyam//

18.33

ṛṇam ṛṇa-dhanayos ghātas dhanam ṛṇayos dhana-vadhas dhanam bhavati/
#śūnya-ṛṇayos #kha-dhanayos #kha-#śūnyayos vā vadhas #śūnyam//

18.34

dhana-bhaktam dhanam ṛṇa-hṛtam ṛṇam dhanam bhavati #kham #kha-bhaktam #kham/
bhaktam ṛṇena dhanam ṛṇam dhanena hṛtam ṛṇam ṛṇam bhavati//

18.35

#kha-uddhṛtam ṛṇam dhanam vā tad-chedam #kham ṛṇa-dhana-vibhaktam vā/
ṛṇa-dhanayos vargas svam #kham #khasya padam kṛtis yat tat//

18.36

yogas antara-yuta-hīnas %dvi-hṛtas saṅkramaṇam antara-vibhaktam vā/
varga-antaram antara-yuta-hīnam %dvi-hṛtam viṣama-karma//

18.37

karaṇī lambas tad-kṛtis iṣṭa-hṛtā iṣṭa-ūna-saṃyutā alpā bhūs/
adhikas %dvi-hṛtas bāhus saṃkṣepyas yad-vadhas vargas//

18.38

iṣṭa-uddhṛta-karaṇī-pada-yuti-kṛtis iṣṭa-guṇitā antara-kṛtis vā/
guṇyas tiryak adhas adhas guṇaka-samas tad-guṇas sahitas//

18.39

sva-iṣṭa-ṛṇa-cheda-guṇau bhājya-chedau pṛthak yujau asakṛt/
cheda-%eka-gata-hṛtas vā bhājyas vargas sama-%dvi-vadhas//

18.40

iṣṭa-karaṇī-ūnāyās rūpa-kṛtes pada-yuta-ūna-rūpa-%ardhe/
%prathamam rūpāṇi anyat tatas dvitīyam karaṇī asakṛt//

18.41

avyakta-varga-ghana-varga-varga-%pañca-gata-%ṣaṣ-gata-ādīnām/
tulyānām saṅkalita-vyavakalite pṛthak atulyānām//

18.42

sadṛśa-%dvi-vadhas vargas %tri-ādi-vadhas tad-gatas anya-jāti-vadhas/
anyonya-varṇa-ghātas bhāvitakas pūrva-vat śeṣam//

18.43

avyakta-antara-bhaktam vyastam rūpa-antaram same avyaktas/
varga-avyaktās śodhyās yasmāt rūpāṇi tad-adhastāt//

18.44

varga-%catur-guṇitānām rūpāṇām madhya-varga-sahitānām/
mūlam nadhyena ūnam varga-%dvi-guṇa-uddhṛtam madhyas//

18.45

varga-āhata-rūpāṇām avyakta-%ardha-kṛti-saṃyutānām yat/
padam avyakta-%ardha-ūnam tat varga-vibhaktam avyaktas//

18.46

sa-%ekāt aṃśaka-śeṣāt %dvādaśa-bhāgas %catur-guṇas %aṣṭa-yutas/
sa-%eka-aṃśa-śeṣa-tulyas yadā tadā ahar-gaṇam kathaya//

18.47

%dvi-ūnam adhika-māsa-śeṣam %tri-hṛtam %sapta-adhikam %dvi-saṅguṇitam/
adhimāsa-śeṣa-tulyam yadā tadā yuga-gatam kathaya//

18.48

vi-%ekam avama-avaśeṣam %ṣaṣ-uddhṛtam %tri-yutam avama-śeṣasya/
%pañca-vibhaktasya samam yadā tadā yuga-gatam kathaya//

18.49

maṇḍala-śeṣāt %dvi-ūnāt mūlam vi-%ekam %daśa-āhatam %dvi-yutam/
maṇḍala-śeṣam vi-%ekam bhānos jña-dine kadā bhavati//

18.50

adhimāsa-śeṣa-#pādāt %tri-ūnāt vargas adhimāsa-śeṣa-samas/
avama-avaśeṣatas vā avama-śeṣa-samas kadā bhavati//

18.51

ādyāt varṇāt anyān varṇān prohya ādya-mānam āḍya-hṛtam/
sadṛśa-chedau asakṛt %dvau vyastau kuṭṭakas bahuṣu//

18.52

gata-bhagaṇa-yutāt dyu-gaṇāt tad-śeṣa-yutāt tad-aikya-saṃyuktāt/
tad-yogāt dyu-gaṇam vā yas kathayati kuṭṭaka-jñas sas//

18.53

gata-bhagaṇa-ūnāt dyu-gaṇāt tad-śeṣa-ūnāt tad-aikya-hīnāt vā/
tad-vivarāt dyu-gaṇam vā yas kathayati kuṭṭaka-jñas sas//

18.54

rāśi-ādyais tad-śeṣais ca evam bhukta-adhimāsa-dina-hīnais/
tad-śeṣais ca yuga-gatam yas kathayati kuṭṭaka-jñas sas//

18.55

aṃśaka-śeṣeṇa yutāt liptā-śeṣāt tad-antarāt atha vā/
bhānos jña-dine dyu-gaṇam yas kathayati kuṭṭaka-jñas sas//

18.56

aṃśaka-śeṣam %tri-yutam liptā-śeṣam kadā raves jña-dine/
%ṣaṭ %sapta %aṣṭau %nava vā kurvan ā vatsarāt gaṇakas//

18.57

aṃśa-samam aṃśa-śeṣam kalā-samam vā kalā-śeṣam/
divasa-karasya iṣṭa-dine kurvan ā vatsarāt gaṇakas//

18.58

avama-avaśeṣam avamais adhimāsaka-śeṣam adhimāsais/
iṣṭa-yuta-ūnam tulyam kurvan ā vatsarāt gaṇakas//

18.59

nis-cheda-bhāga-hāras bhānos %saptati-guṇas aṃśa-śeṣa-ūnas/
śudhyati %ayuta-vibhaktas kurvan ā vatsarāt gaṇakas//

18.60

bhāvitaka-rūpa-guṇanā sa-avyakta-vadhā iṣṭa-bhājitā iṣṭa-āptyos/
alpe adhikas adhike alpas kṣepyas bhāvita-hṛtau vyastam//

18.61

bhānos rāśi-aṃśa-vadhāt %tri-%catur-guṇitān viśodhya rāśi-aṃśān/
%navatim dṛṣṭvā sūryam kurvan ā vatsarāt gaṇakas//

18.62

bhāvitake yad-ghātas vinaṣṭa-varṇena tad-pramāṇāni/
kṛtvā iṣṭāni tad-āhata-varṇa-aikyam bhavati rūpāṇi//

18.63

varṇa-pramāṇa-bhāvita-ghātas bhavati iṣṭa-varṇa-saṅkhyā evam/
sidhyati vinā api bhāvita-sama-karaṇāt kim kṛtam tat atas//

18.64

mūlam dvidhā iṣṭa-vargāt guṇaka-guṇāt iṣṭa-yuta-vihīnāt ca/
ādya-vadhas guṇaka-guṇas saha antya-ghātena kṛtam antyam//

18.65

vajra-vadha-aikyam %prathamam prakṣepas kṣepa-vadha-tulyas/
prakṣepa-śodhaka-hṛte mūle prakṣepake #rūpe//

18.66

#rūpa-prakṣepa-pade pṛthak iṣṭa-kṣepya-śodhya-mūlābhyām/
kṛtvā antya-ādya-pade ye prakṣepe śodhane vā iṣṭe//

18.67

%catur-adhike antya-pada-kṛtis %tri-ūnā dalitā antya-pada-guṇā antya-padam/
antya-pada-kṛtis vi-%ekā %dvi-hṛtā ādya-pada-āhatā ādya-padam//

18.68

%catur-ūne antya-pada-kṛtī %tri-%eka-yute vadha-#dalam pṛthak vi-%ekam/
vi-%eka-āḍya-āhatam antyam pada-vadha-guṇam ādyam āntya-padam//

18.69

varge guṇake kṣepas kena cit uddhṛta-yuta-ūnitas dalitas/
%prathamas antya-mūlam anyas guṇa-kāra-pada-uddhṛtas %prathamas//

18.70

varga-chinne guṇake %prathamam tad-mūla-bhājitam bhavati/
varga-chinne kṣepe tad-pada-guṇite tadā mūle//

18.71

guṇaka-yutis %aṣṭa-guṇitā guṇaka-antara-varga-bhājitā rāśis/
guṇakau %tri-guṇau vyasta-adhikau hṛtau antareṇa pade//

18.72

vargas anya-kṛti-yuta-ūnas tad-saṃyoga-antara-%ardha-kṛti-bhaktas/
tad-guṇitau yuti-viyutau vargau ghāte ca #rūpa-yute//

18.73

yais ūnas yais ca yutas rūpais vargas tad-aikyam iṣṭa-hṛtam/
iṣṭa-ūnam tad-#dala-kṛtis ūnā abhyadhikā bhavati rāśis//

18.74

yābhyām kṛtis adhika-ūnas tad-antaram hṛta-yuta-ūnam iṣṭena/
tad-#dala-kṛtis adhika-ūnā adhikayos adhika-ūnayos rāśis//

18.75

rāśi-kalā-śeṣa-kṛtim %dvinavati-guṇitām %tryaśīti-guṇitām vā/
sa-%ekā jña-dine vargam kurvan ā vatsarāt gaṇakas//

18.76

sūrya-viliptā-śeṣam %pañcabhis ūna-āhatam tathā %daśabhis/
varge bṛhaspati-dine kurvan ā vatsarāt gaṇakas//

18.77

bha-gaṇa-ādi-śeṣa-vargam %tribhis guṇam saṃyutam %śatais %navabhis/
kṛtim %aṣṭa-%śata-ūnam vā kurvan ā vatsarāt gaṇakas//

18.78

bha-gaṇa-ādi-śeṣa-vargam %catur-guṇam %pañcaṣaṣṭi-saṃyuktam/
%ṣaṣṭi-ūnam vā vargam kurvan ā vatsarāt gaṇakas//

18.79

iṣṭa-bhagaṇa-ādi-śeṣam %dvinavati-ūnam %tryaśīti-saṃguṇitam/
#rūpeṇa yutam vargam kurvan ā vatsarāt gaṇakas//

18.80

adhimāsa-śeṣa-vargam %trayodaśa-guṇam %tribhis %śatais yuktam/
%tri-ghana-ūnam vā vargam kurvan ā vatsarāt gaṇakas//

18.81

indu-viliptā-śeṣam %saptadaśa-guṇam %trayodaśa-guṇam ca api/
pṛthak %eka-yutam vargam kurvan ā vatsarāt gaṇakas//

18.82

avama-avaśeṣa-vargam %dvādaśa-guṇitam %śatena saṃyuktam/
%tribhis ūnam vā vargam kurvan ā vatsarāt gaṇakas//

18.83

jña-dine arka-kalā-śeṣam guru-dina-vikalā-avaśeṣa-yukta-ūnam/
vargam vadham ca sa-%ekam kurvan ā vatsarāt gaṇakas//

18.84

vikalā-śeṣam sahitam %trinavatyā %saptaṣaṣṭi-hīnam ca/
bhānos jña-dine vargam kurvan ā vatsarāt gaṇakas//

18.85

jña-dine arka-kalā-śeṣam %dvādaśabhis saṃyutam %triṣaṣṭyā ca/
%ṣaṣṭyā %aṣṭabhis ca ūnam kurvan ā vatsarāt gaṇakas//

18.86

indu-viliptā-śeṣāt ravi-liptā-śeṣam aṃśa-śeṣam vā/
atha vā madhyamam iṣṭam kurvan ā vatsarāt gaṇakas//

18.87

jīva-viliptā-śeṣāt ku-jam indum bhauma-liptikā-śeṣāt/
ravim indu-bhāga-śeṣāt kurvan ā vatsarāt gaṇakas//

18.88

iṣṭa-graha-iṣṭa-śeṣāt dyu-gaṇas gata-nis-apavarta-saṃguṇitais/
cheda-dinais adhikas asmāt anya-graha-śeṣam iṣṭas vā//

18.89

nis-cheda-bhāga-hārau grahayos viparītau grahayos dyu-gaṇāt/
yasmāt tad-nis-chedena uddhṛtayos labdha-saṃguṇitau//

18.90

nis-cheda-bhāga-hārau viparītau tad-yutāt punar tasmāt/
śeṣe dyu-gaṇāt evam %tri-ādīnām prāk-vat iṣṭa-dine//

18.91

dyu-gaṇam avama-avaśeṣāt ravi-candrau madhyamau sphuṭau atha vā/
evam tithim graham vā kurvan ā vatsarāt gaṇakas//

18.92

%eka-dinam avama-śeṣam yad-guṇam %eka-ravi-candra-bha-gaṇa-ūnam/
śudhyati bhū-dina-bhaktam vi-%ekam cāndrais tad-uktis iyam//

18.93

#iṣu-#śara-#kṛta-%aṣṭa-3digbhis 108455 saṅguṇitāt avama-śeṣakāt bhaktāt/
#rūpa-%aṣṭa-#veda-#rasa-#śūnya-#śara-#guṇais 3506481 dina-gaṇas śeṣam//

18.94

#jina-#rasa-#go-#abdhi-#rada-3249624-guṇāt #śaśi-#vasu-#kṛta-#rasa-#kha-#bhūta-#rāma-3506481-hṛtāt/
iṣṭa-avama-śeṣāt yat śeṣam ravi-bha-gaṇa-śeṣam tat//

18.95

#go-#aga-#indu-#kha-#īśa-110179-guṇitāt bhaktāt #nakha-#pakṣa-#yama-#rasa-#iṣu-#guṇais 3562220/
śeṣam avama-avaśeṣāt tithayas avama-śeṣakāt vikalam//

18.96

bhāga-kalā-vikalā-aikyam dṛṣṭvā vikalā-antaram ca ke śeṣe/
aikyam dvidhā antara-adhika-hīnam ca %dvi-bhājitam śeṣe//

18.97

tad-varga-antaram ādye tad-antaram ca anatara-uddhṛta-yuta-ūnam/
varga-antaram vibhaktam %dvābhyām śeṣe tatas dyu-gaṇas//

18.98

[kṛti-saṃyogāt %dvi-guṇāt yuti-vargam prohya śeṣa-mūlam yat/
tena yuta-ūnas yogas dalitas śeṣe pṛthak abhīṣṭe// Cb.99]

18.99

śeṣa-vadhāt %dvi-kṛti-guṇāt śeṣa-antara-varga-saṃyutāt mūlam/
śeṣa-antara-ūna-yuktam dalitam śeṣe pṛthak abhīṣṭe//

18.100

hṛdi-ghātram amī praśnās praśnān anyān %sahasra-śas kuryāt/
anyais dattān praśnān uktyā evam sādhayet karaṇais//

18.101

jana-saṃsadi daiva-vidām tejas nāśayati bhānus iva bhānām/
kuṭṭākāra-praśnais pathitais api kim punar %śata-śas//

18.102

prati-sūtram amī praśnās pathitās sa-uddeśakeṣu sūtreṣu/
āryā-%tri-adhika-%śatena ca kuṭṭas ca %aṣṭādaśas adhyāyas//
iti śrī-brāhmasphuṭasiddhānte kuṭṭaka-adhyāyas %aṣṭādaśas//

Original text: Brāhmasphuṭasiddhānta · Edition: S. Dvivedin's edition, Benares 1902. · Data entry Takao Hayashi · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc