Language

ENहिગુ
Scripture Library

Brahmanda Purana · Chapter 2.72

2.72.1

iti śrībrahmāṇḍe mahāpurāṇe vāyuprokte madhyamabhāge tṛtīya upoddhātapade vṛṣṇivaṃśānukīrttanaṃ nāmaikasaptatitamo 'dhyāyaḥ // 71//
sūta uvāca
manuṣyaprakṛtīndevānkīrtyamānānnibodhata /
saṃkarṣaṇo vāsudevaḥ pradyumnaḥ sāṃba eva ca

2.72.2

aniruddhaśca pañcaite vaṃśavīrāḥ prakīrttitāḥ /
saptarṣyaḥ kuberaśca yajñe maṇivarastathā

2.72.3

śālūkirnāradaścaiva vidvāndhanvantariśtathā /
nandinaśca mahādevaḥ sālakāyana eva ca /
ādideva stadā viṣṇurebhiśca saha daivataiḥ

2.72.4

ṛṣaya ūcuḥ
viṣṇuḥ kimarthaṃ saṃbhūtaḥ smṛtāḥ saṃbhūtayaḥ kati /
bhaviṣyāḥ kati cānye ca prādurbhāvā mahātmanaḥ

2.72.5

brahmakṣatreṣu śasteṣu kimarthamiha jāyate /
punaḥ punarmanuṣyeṣu tannaḥ prabrūhi pṛcchatām

2.72.6

vistareṇaiva sarvāṇi karmāṇi ripughātinaḥ

2.72.7

śrotumicchāmahe samyagvada kṛṣṇasya dhīmataḥ /
karmaṇāmānupūrvīṃ ca prādurbhāvāśca ye prabho

2.72.8

yā vāsya prakṛtistāta tāṃ cāsmānvaktumarhasi /
kathaṃ sa bhagavānviṣṇuḥ sureṣvariniṣūdanaḥ

2.72.9

vasudevakule dhīmānvāsudevatvamāgataḥ /
amarairāvṛtaṃ puṇyaṃ puṇyakṛdbhiralaṅkṛtam

2.72.10

devalokaṃ kimutsṛjya martyalokamihāgataḥ /
devamānuṣayornetā dhāturyaḥ prasavo hariḥ

2.72.11

kimarthaṃ divyamātmānaṃ mānuṣye samaveśayat /
yaścakraṃ varttayatyeko manuṣyāṇāṃ manomayam

2.72.12

mānuṣye sa kathaṃ buddhiṃ cakre cakrabhṛtāṃ varaḥ /
gopāyana yaḥ kurute jagataḥ sarvakālikam

2.72.13

sa kathaṃ gāṃ gato viṣṇurgopatvamakarotprabhuḥ /
mahābhūtāni bhūtātmā yo dadhāra cakāra ha

2.72.14

śrīgarbhaḥ sa kathaṃ garbhe striyā bhūcarayā vṛtaḥ /
yena lokānkramairjitvā saśrīkāstridaśāḥ kṛtāḥ

2.72.15

sthāpitā jagato mārgāstrikramaṃ vapurāhṛtam /
dadau jitāṃ vasumatīṃ surāṇāṃ surasattamaḥ

2.72.16

yena saiṃhaṃ vapuḥ kṛtvā dvidhākṛtvā ca tatpunaḥ /
pūrvadaityo mahāvīryo hiraṇyakaśipurhataḥ

2.72.17

yaḥ purā hyanalo bhūtvā tvaurvaḥ saṃvarttako vibhuḥ /
pātālasthor'ṇavagataḥ papau toyamayaṃ haviḥ

2.72.18

sahasracaraṇaṃ devaṃ sahasrāṃśuṃ sahasraśaḥ /
sahasraśirasaṃ devaṃ yamāhurvai yuge yuge

2.72.19

nābhyaraṇyāṃ samudbhūtaṃ yasya paitāmahaṃ gṛham /
ekārṇavagate loke tatpaṅkajamapaṅkajam

2.72.20

yena te nihatā daityāḥ saṃgrāme tārakāmaye /
sarvadevamayaṃ kṛtvā sarvāyudhadharaṃ vapuḥ

2.72.21

mahābalena votsiktaḥ kālanemirnipātitaḥ /
uttarāṃśe samudrasya kṣīrodasyāmṛtodadheḥ /
yaḥ śeteśaśvataṃ yogamācchādya timiraṃ mahat

2.72.22

surāraṇīgarbhamadhatta divyaṃ tapaḥprakarṣādaditiḥ purāyam /
śakraṃ ca yo daityagaṇaṃ ca rūddhaṃ garbhāvamānena bhṛśaṃ cakāra ha

2.72.23

padāni yo lokapadāni kṛtvā cakāra daityānsalileśayāṃstān /
kṛtvā ca devāṃstridivasya devāṃścakre sureśaṃ puruhūtameva

2.72.24

gārhapatyena vidhinā anvāhāryeṇa karmaṇā

2.72.25

agnimāhavanīyaṃ ca vedīṃ caiva kuśaṃ sruvam /
prokṣaṇīyaṃ śrutaṃ caiva āvabhṛthyaṃ tathaiva ca

2.72.26

atharṣīṃścaiva yaścakre havyabhāgapradānmakhe /
havyādāṃśca surāṃścakre kavyādāṃśca pitṝnapi /
bhogārthaṃ yajñavidhinā yo yajño yajñakarmaṇi

2.72.27

yūpānsamitsruvaṃ somaṃ pavitraṃ paridhīnapi /
yajñiyāni ca dravyāṇi yajñiyāṃśca tathānalān

2.72.28

sadasyānyajamānāṃśca hyaśvamedhānkratuttamān /
vicitrānrājasūyadīnpārameṣṭhyena karmaṇā

2.72.29

udgātrādīṃśca yaḥ kṛtvā yajñāṃllokānanukramam /
kṣaṇā nimeṣāḥ kāṣṭhāśca kalāstraikālyameva ca

2.72.30

muhūrttāstithayo māsā dinaṃ saṃvatsaraṃ tathā /
ṛtavaḥ kālayogāśca pramāṇaṃ trividhaṃ triṣu

2.72.31

āyuḥ kṣetrāṇyatha balaṃ kṣaṇaṃ yadrūpasauṣṭhavam /
medhāvitvaṃ ca śauryaṃ ca śāstrasyeva ca pāraṇam

2.72.32

trayo varṇāstrayo lokāstraividyaṃ pāvakāstrayaḥ /
traikālyaṃ trīṇi karmāṇi tisro mātrā guṇāstrayaḥ

2.72.33

sṛṣṭā lokeśvarāścaiva yena yena ca karmaṇā /
sarvabhūtagaṇāḥ sṛṣṭāḥ sarvabhūtagaṇātmanā

2.72.34

kṣaṇaṃ saṃdhāya pūrveṇa yogena ramate ca yaḥ /
gatāgatānāṃ yo netā sarvatra vividheśvaraḥ

2.72.35

yo gatirddharmayuktānāmagatiḥ pāpakarmaṇām /
cāturvarṇyasya prabhavaścāturvarṇyasya rakṣitā

2.72.36

cāturvidyasya yo vettā cāturāśamyasaṃśrayaḥ /
digantaraṃ nabho bhūmirāpo vāyurvibhāvasuḥ

2.72.37

candrasūryadvayaṃ jyotiryugeśāḥ kṣaṇadācarāḥ /
yaḥ paraṃ śruyate devo yaḥ paraṃ śrūyate tapaḥ

2.72.38

yaḥ paraṃ tamasaḥ prāhuryaḥ paraṃ paramātmavān /
ādityādistu yo devo yaśca daityāntako vibhuḥ

2.72.39

yugānteṣvantako yaśca yaśca lokāntakāntakaḥ /
seturyo lokasetūnāṃ medho yo madhyakarmaṇām

2.72.40

vedyo yo vedaviduṣāṃ prabhuryaḥ prabhavātmanām /
somabhūtastu bhūtānāmagnibhūto 'gnivarcasām

2.72.41

manuṣyāṇāṃ manurbhūtastapobhūtastapasvinām /
vinayo nayatṛptānāṃ tejastejasvināmapi

2.72.42

vigraho vigrahāṇāṃ yo gatirgatimatāmapi /
ākāśaprabhavo vāyurvāyuprāṇo hutāśanaḥ

2.72.43

devā hutāśanaprāṇāḥ prāṇo 'gnermadhusūdanaḥ /
rasācchoṇitasaṃbhūtiḥ śoṇitānmāsamucyate

2.72.44

māṃsātta medaso janma medaso 'sthi nirucyate /
asyno majjā samabhavanmajjātaḥ śukrasaṃbhavaḥ

2.72.45

śukrādgarbhaḥ samābhava drasamūlena karmaṇā /
tatrāpāṃ prathamāvāpaḥ sa saumyo rāśirucyate

2.72.46

garbho 'śmasaṃbhavo jñeyo dvitīyo rāśirucyate /
śukraṃ somātmakaṃ vidyādārttavaṃ pāvakātmakam

2.72.47

bhāvau rasānugāvetau vīrye ca śaśipāvakau /
kaphavarge bhavecchukraṃ pittavarge ca śoṇitam

2.72.48

kaphasya tdṛdayaṃ sthānaṃ nābhyāṃ pittaṃ pratiṣṭhitam /
dehasya madhye tdṛdayaṃ sthānaṃ tu manasaḥ smṛtam

2.72.49

nābhiścodara saṃsthā tu tatra devo hutāśanaḥ /
manaḥ prajāpatirjñeyaḥ kaphaḥ somo vibhāvyate

2.72.50

pittamagniḥ smṛto hyetadagnīṣomātmakaṃ jagat /
evaṃ pravarttite garbhe vṛtte karkandhusaṃnibhe

2.72.51

vāyuḥ praveśanaṃ cakre saṃgataḥ paramātmanā /
sa pañcadhā śarīrastho vidyate varddhayetpunaḥ

2.72.52

prāṇāpānau samānaśca hyudāno vyāna eva ca /
prāṇo 'sya paramātmānaṃ varddhayanparivarttate

2.72.53

apānaḥ paścimaṃ kāyamu dāno 'rddhaṃ śarīriṇaḥ /
vyāno vyānīyate yena samānaḥ sarvasaṃdhiṣu

2.72.54

bhūtāvāptistatastasya jāyatendriyagocarā /
pṛthivī vāyurākāśamāpo jyotiśca pañcamam

2.72.55

sarvedriyaniviṣṭāste svasvayogaṃ pracakrire /
pārthivaṃ dehamāhustu prāṇātmānaṃ ca mārutam

2.72.56

chidrāṇyākāśayonīni jalātsrāvaḥ pravarttate /
jyotiścakṣuṣi koṣṭho 'smātteṣāṃ yannāmataḥ smṛtam

2.72.57

saṃgrāhya viṣayāṃścaiva yasya vīryātpravartitāḥ /
ityetānpuruṣaḥ sarvānsṛjatyekaḥ sanātanaḥ

2.72.58

naidhane 'sminkathaṃ loke naratvaṃ viṣṇurāgataḥ /
eṣa naḥ saṃśayo dhīmanneṣa vai vismayo mahān

2.72.59

kathaṃ gatirgatimatāmāpanno mānuṣīṃ tanum /
śrotumicchāmahe viṣṇoḥ karmāṇi ca yathākramam

2.72.60

āścaryaṃ paramaṃ viṣṇurvedairdevaścai kathyate /
viṣṇorutpattimāścaya kathayasva mahāmate

2.72.61

etadāścaryamākhyātaṃ kathyatāṃ vai sukhāvaham /
prakhyātabalavīryasya prādurbhāvanmahātmanaḥ /
karmaṇāścaryabhūtasya viṣṇoḥ sattvamihocyate

2.72.62

sūta uvāca
ahaṃ vaḥ kīrttayiṣyāmi prādurbhāvaṃ mahātmanaḥ

2.72.63

yathā babhūva bhagavānmānuṣeṣu mahātapāḥ /
bhṛgustrīvadhadoṣeṇa bhṛguśāpena mānuṣe

2.72.64

jāyate ca yugānteṣu devakāryārthasiddhaye /
tasya divyāṃ tanuṃ viṣṇorgadato me nibodhata

2.72.65

yugadharme parāvṛtte kāle ca śithile prabhuḥ /
karttuṃ dharmavyavasthānaṃ jāyate mānuṣeṣviha /
bhṛgoḥ śāpanimittena devāsurakṛtena ca

2.72.66

ṛṣaya ūcuḥ
kathaṃ devāsurakṛte tadvyāhāramavāptavān /
etadveditumicchāmo vṛttaṃ devāsuraṃ katham

2.72.67

sūta uvāca
devāsuraṃ yathāvṛttaṃ bruvatastannibodhata

2.72.68

hiraṇyakaśipurdaityastrailokyaṃ prākpraśāsati /
balinādhiṣṭhitaṃ rājyaṃ punarlokatraye kramāt

2.72.69

sakhyamāsītparaṃ teṣāṃ devānāmasuraiḥ saha /
yugākhyā daśa saṃpūrṇā hyāsīdavyāhataṃ jagat

2.72.70

nideśasthāyinaścaiva tayordevāsurābhavan /
baddhe balau vivādo 'tha saṃpravṛttaḥ sudāruṇaḥ

2.72.71

devāsurāṇāṃ ca tadā ghoraḥ kṣayakaro mahān /
teṣāṃ dvīpanimittaṃ vai saṃgrāmā bahavo 'bhaven

2.72.72

varāhe 'smindaśa dvau ca ṣaṇḍāmarkāntagāḥ smṛtāḥ /
nāmatastu samāsena śṛṇudhvaṃ tānvivakṣataḥ

2.72.73

prathamo nārasiṃhastu dvitīyaścāpi vāmanaḥ /
tṛtīyaḥ sa tu vārāhaścaturtho 'mṛtamanthanaḥ

2.72.74

saṃgrāmaḥ pañcamaścaiva sughorastārakāmayaḥ /
ṣaṣṭho hyāḍībakasteṣāṃ saptamastraipuraḥ smṛtaḥ

2.72.75

andhakāro 'ṣṭamasteṣāṃ dhvajaśca navamaḥ smṛtaḥ /
vārtraśca daśamo ghorastato hālāhalaḥ smṛtaḥ

2.72.76

smṛto dvādaśakasteṣāṃ ghoraḥ kolāhalo 'paraḥ /
hiraṇyakaśipurdaityo narasiṃhena sūditaḥ

2.72.77

vāmanena balirbaddhastrailokyākramaṇe kṛte /
hiraṇyākṣo hato dvandve prativāde ca daivate

2.72.78

mahābalo mahāsattvaḥ saṃgrāmeṣvaparājitaḥ /
daṃṣṭrayā tu varāheṇa sa daityastu dvidhākṛtaḥ

2.72.79

prahlādo nirjito yuddhe indreṇāmṛtamanthane /
virocanastu prāhlādirnityamindravadhodyataḥ

2.72.80

indreṇaiva sa vikramya nihatastārakāmaye /
bhavādavadhyatāṃ prāpya viśeṣāstrādibhistu yaḥ

2.72.81

sa jaṃbho nihataḥ ṣaṣṭhe śakrāviṣṭena viṣṇunā /
aśaknuvatsu deveṣu paraṃ soḍhumadaivatam

2.72.82

nihatā dānavāḥ sarve tripure tryaṃbakeṇa tu /
atha daityāḥ surāścaiva rākṣasāstvandhakārike

2.72.83

jitā devamanuṣyeste pitṛbhiścaiva saṃgatāḥ /
savṛtrāndānavāṃścaiva saṃgatānkṛtsnaśaśca tān

2.72.84

jaghne viṣṇusahāyena mahendrastena varddhitaḥ /
hato dhvaje mahendreṇa mayāchatraśca yogavit

2.72.85

dhvajalakṣaṃ samāviśya vipracittiḥ mahānujaḥ /
daityāṃśca dānavāṃścaiva saṃhatānkṛtsnaśaśca tān

2.72.86

jayaddhālāhale sarvairdevaiḥ parivṛto vṛṣā /
rajiḥ kolāhale sarvāndaityānparivṛto 'jayat

2.72.87

yajñasyāvabhṛthe jitvā ṣaṇḍāmakārai tu daivataiḥ /
ete devāsurā vṛttāḥ saṃgrāmā dvādaśaiva tu

2.72.88

surāsurakṣayakarāḥ prajānā maśivaśca ha /
hiraṇyakaśipū rājā varṣāṇāmarbudaṃ babhau

2.72.89

tathā śatasahasrāṇi hyadhikāni dvisaphatiḥ /
aśītiśca sahasrāṇi trailokyasyeśvaro 'bhavat

2.72.90

pāraṃparyeṇa rājā tu balirvarṣārbudhaṃ punaḥ /
ṣaṣṭiścaiva sahasrāṇi triṃśacca niyutāni ca

2.72.91

bale rājyādhikārastu yāvatkālaṃ babhūva ha /
prahlādo nirjito 'bhūcca tāvatkālaṃ sahāsuraiḥ

2.72.92

indrāstrayaste vikhyātā hyasurāṇāṃ mahau jasaḥ /
daityasaṃsthamidaṃ sarvamāsīddaśayugaṃ kila

2.72.93

aśapattu tataḥ śukro rāṣṭraṃ daśayugaṃ punaḥ /
trailokyamidamavyagraṃ mahendro hyabhyayādbaleḥ

2.72.94

prahlādasya hṛte tasmiṃstrailokye kālaparyayāt /
paryāyeṇaiva saṃprāptaṃ trailokyaṃ pākaśāsanam

2.72.95

tato 'surānparityajya yajño devānupāgamat /
yajñe devānatha gate kāvyaṃ te hyasurāṃ bruvan

2.72.96

kiṃ tanno miṣatāṃ rāṣṭraṃ tyaktvā yajñaḥ surāngataḥ /
sthātuṃ na śakrumo hyadya praviśāma rasātalam

2.72.97

evamukto 'bravīdetānviṣaṇṇaḥ sāṃtvayangirā /
mābhaiṣṭa dhārayiṣyāmi tejasā svena vaḥ surāḥ

2.72.98

vṛṣṭiroṣadhayaścaiva rasā vastu ca yatparam /
kṛtsnāni hyapi tiṣṭhantu pāpasteṣāṃ sureṣu vai

2.72.99

yuṣmadarthaṃ pradāsyāmi tatsarva dhāryate mayā /
tato devāsurāndṛṣṭvā dhṛtānkāvyena dhīmatā

2.72.100

amantrayaṃstadā te vai saṃvighnā vijigīṣayā /
eṣa kāvya idaṃ sarvaṃ vyāvarttayati no balāt

2.72.101

sādhu gacchāmahe tūrṇaṃ yāvannāpyāyayettu tān /
prasahya hatvā śiṣṭāṃstu pātālaṃ prāpayāmahe

2.72.102

tato devāstu saṃrabdhā dānavānabhisṛtya vai /
jaghnustairvadhyamānāste kāvyamevābhidudruvuḥ

2.72.103

tataḥ kāvyastu tāndṛṣṭvā tūrṇaṃ devairabhidrutān /
samārakṣata saṃtrastāndevebhyastānditeḥ sutān

2.72.104

kāvyo dṛṣṭvā sthitāndevāṃstatra daivamacintayat /
tānuvāca tato dhyātvā pūrvavṛttamanusmaran

2.72.105

trailokyaṃ vijitaṃ sarvaṃ vāmanena tribhiḥkramaiḥ /
balirbaddho hato jaṃbho nihataśca virocanaḥ

2.72.106

mahāsurā dvādaśasu saṃgrāmeṣu surairhatāḥ /
taistairupāyairbhūyiṣṭhā nihatā ye pradhānataḥ

2.72.107

kiñcicchiṣṭāstu vai yūyaṃ yuddhe svalpe tu vai svayam /
nītiṃ vo hi vidhāsyāmi kālaḥ kaścitpratīkṣyatām

2.72.108

yāsyāmyahaṃ mahādevaṃ mantrārthe vijayāya ca /
agnimāpyāyayeddhotā metraireṣa dahiṣyati

2.72.109

tato yāsyāmyahaṃ devaṃ mantrārthe nīlalohitam /
yuṣmānanugrahīṣyāmi punaḥ paścādihāgataḥ

2.72.110

yūyaṃ tapaścaradhvaṃ vai saṃvṛtā valkalairvane /
na vai devā vādhiṣyanti yāvadāgamanaṃ mama

2.72.111

apratīpāṃstato mantrāndevātprāpya maheśvarāt /
yotsyāmahe punardevāṃstataḥ prāpsyatha vai jayam

2.72.112

tataste kṛtasaṃvādā devānūcustato 'surāḥ /
nyastaśastrā vayaṃ sarve lokānyūyaṃ kramantu vai

2.72.113

vayaṃ tapaścariṣyāmaḥ saṃvṛttā valkalairvane /
prahlādasya vacaḥ śrutvā satyānuvyātdṛtaṃ tu tat

2.72.114

tato devā nyavarttanta vijvarā muditāśca ha /
nyastaśastreṣu daityeṣu svānvai jagmuryathāgatān

2.72.115

tatastānabravītkāvyaḥ kañcitkālaṃ pratīkṣyatām /
nirutsukāstapoyuktāḥ kālaḥ kāryārthasādhakaḥ

2.72.116

piturmamāśramasthā vai saṃpratīkṣata dānavāḥ /
sa saṃdiśyasurānkāvyo mahodevaṃ prapadya ca

2.72.117

praṇamyaivamuvācāyaṃ jagatprabhavamīśvaram /
mantrānicchāmi he deva ye na saṃti bṛhaspatau

2.72.118

parābhavāya devānāmasureṣvabhayāvahān /
evamukto 'bravīddevo mantrānicchasi vai dvija

2.72.119

vrataṃ cara mayoddiṣṭaṃ brahmacārī samāhitaḥ /
pūrmaṃ varṣasahasraṃ vai kuṇḍadhūmamavākśirāḥ

2.72.120

yadi pāsyati bhadraṃ te matto mantramavāpsyasi /
tathokto devadevena sa śukrastu mahātapāḥ

2.72.121

pādau saṃspṛśya devasya bāḍhamityabhāṣata /
vrataṃ carāmyahaṃ deva yathoddiṣṭo 'smi vaiprabho

2.72.122

tato niyukto devena kuṇḍadhāro 'sya dhūmakṛt /
asurāṇāṃ hitārthāya tasmiñchukre gate tadā

2.72.123

mantrārthaṃ tatra vasati brahma caryaṃ maheśvare /
tadbuddhvā nītipūrvaṃ tu rāṣṭraṃ nyastaṃ tadāsuraiḥ

2.72.124

tasmiñchidre tadāmarṣāddevāstānsamabhidravan /
pragṛhītāyudhāḥ sarve bṛhaspatipurogamāḥ

2.72.125

dṛṣṭvāsuragaṇā devānpragṛhītāyudhānpunaḥ /
utpetuḥ sahasā sarve saṃtrastāste tato 'bhavan

2.72.126

nyaste śastre 'bhaye datte hyācārye vratamāsthite /
saṃtyajya samayaṃ devāste sapatnajighāṃsavaḥ

2.72.127

anācāryāstu bhadraṃ vo viśvastāstapase sthitāḥ /
cīravalkājinadharā niṣkriyā niṣparigrahāḥ

2.72.128

raṇe vijetuṃ devānvai na śakṣyāmaḥ kathañcana /
ayuddhena prapadyāmaḥ śaraṇaṃ kāvyamātaram

2.72.129

prāpadyanta tato bhītāstayā caiva tadābhayam /
dattaṃ teṣāṃ tu bhītānāṃ daityānāmabhayārthinām

2.72.130

tayā cābhyupapannāṃstāndṛṣṭvā devāstadāsurān /
abhijaghnuḥ prasahyaitānvicārya ca balābalam

2.72.131

tata stānvadhyamānāṃstu devairdṛṣṭvāsurāṃstadā /
devī kruddhābravīdenānanindratvaṃ karomyaham

2.72.132

saṃstabhya śīghraṃ saṃraṃbhādindraṃ sābhyacarattataḥ /
tataḥ saṃstaṃbhitaṃ dṛṣṭvā śakraṃ devāstu mūḍhavat

2.72.133

vyadravanta tato bhītā dṛṣṭvā śakraṃ vaśīkṛtam /
gateṣu surasaṃgheṣu viṣmurindramabhāṣata

2.72.134

māṃ tvaṃ praviśa bhadraṃ te neṣyāmi tvāṃ sureśvara /
evamuktastato viṣṇuḥ praviveśa purandaraḥ

2.72.135

viṣmunā rakṣitaṃ dṛṣṭvā devī kruddhā vaco 'vadat /
eṣā tvāṃ viṣṇunā sārddha dahāmi maghavanbalāt

2.72.136

miṣatā sarvabhūtānāṃ dṛśyatāṃ me tapobalam /
tayābhibhūtau tau devāvindrāviṣṇū jajalpatuḥ

2.72.137

kathaṃ mucyeva sahitau viṣṇurindramabhāṣata /
indro 'bravījjahi hyenāṃ yāvanno na dahe dvibho

2.72.138

viśeṣeṇābhibhūto 'hamimāṃ tajjahi māciram /
tataḥ samīkṣya tāṃ viṣṇuḥ strīvadhaṃ karttumāsthitaḥ

2.72.139

abhidhyāya tataśśakramāpannaṃ satvaraṃ prabhuḥ /
tasyāḥ saṃtvaramāṇāyāḥ śīghraṅkārī murārihā

2.72.140

tridhā viṣṇustato devaḥ krūraṃ buddhvā cikīrṣitam /
kruddhastadastramāvidhya śiraściccheda mādhavaḥ

2.72.141

taṃ dṛṣṭvā strīvadhaṃ ghoraṃ cukopa bhṛgurīśvaraḥ /
tato 'bhiśapto bhṛguṇā viṣṇurbhāryāvadhe tadā

2.72.142

yasmātte jānatā dharmamavadhyā strī niṣūditā /
tasmāttvaṃ saptakṛtvo vai manuṣyeṣu prapadyase

2.72.143

tatastenābhiśāpena naṣṭe dharme punaḥ punaḥ /
sarvaloka hitārthāya jāyate mānuṣeṣviha

2.72.144

anuvyāhṛtya viṣmuṃ sa tadādāya śiraḥ svayam /
samānīya tataḥ kāye samāyojyedamabravīt

2.72.145

etāṃ tvāṃ viṣṇunā satyaṃ hatāṃ saṃjīvayāmyaham /
yadi kṛtsno mayā dharmaścarito jñāyate 'pi vā

2.72.146

tena satyena jīvasva yadi satyaṃ bravīmyaham /
satyābhivyahṛtāttasya devī saṃjīvitā tadā

2.72.147

tadā tāṃ prokṣya śītābhiradbhirjīveti so 'bravīt /
tatastāṃ sarvabhūtānāṃ dṛṣṭvā suptotthitāmiva

2.72.148

sādhusādhvityadṛśyānāṃ vācastāḥ sasvanurdiśaḥ /
dṛṣṭvā saṃjīvitāmevaṃ devīṃ tāṃ bhṛguṇā tadā

2.72.149

miṣatāṃ sarvabhūtānāṃ tadadbhutamivābhavat /
asaṃbhrāntena bhṛguṇā patnī saṃjīvitāṃ tataḥ

2.72.150

dṛṣṭvā śakro na lebhe 'tha śarma kāvyabhayāttataḥ /
prajāgare tataścendro jayantīmātmanaḥ sutām

2.72.151

provāca matimānvākyaṃ svāṃ kanyāṃ pākaśāsanaḥ /
eṣa kāvyo hyanindrāya carate dāruṇaṃ tapaḥ

2.72.152

tenāhaṃ vyākulaḥ putri kṛto dhṛtimanā dṛḍham /
gaccha saṃbhāvayasvainaṃ śramāpanayanaiḥ śubhe

2.72.153

taistairmano 'nukūlaiśca hyupacārairatadritā /
devī sārīndraduhitā jayantī śubhacāriṇī

2.72.154

susvarūpadharāgāttaṃ durvahaṃ vratamāsthitam /
pitrā yathoktaṃ vākyaṃ sā kāvye kṛtavatī tadā

2.72.155

gīrbhiścaivānukūlābhiḥ stuvantī valgubhāṣiṇī /
gātrasaṃvāhanaiḥ kāle sevamānā tvacāsukhaiḥ

2.72.156

śuśrūṣantyanukūlā ca uvāsa bahulāḥ samāḥ /
pūrṇaṃ dhūmavrate cāpi ghore varṣasahasrake

2.72.157

vareṇa cchandayāmāsa kāvyaṃ prīto 'bhavastadā /
evaṃ vrataṃ tvayaikena cīrṇaṃ nānyena kena cit

2.72.158

tasmāttvaṃ tapasā buddhyā śrutena ca balena ca /
tejasā vāpi vibudhānsarvānabhibhaviṣyasi

2.72.159

yacca kiñcinmamabrahma vidyate bhṛgunandana /
sāṃga ca sarahasyaṃ ca yajñopaniṣadastathā

2.72.160

pratibhāti te sarvaṃ tadvācyaṃ tu na kasyacit /
sarvābhibhāvī tena tvaṃ dvijaśreṣṭho bhaviṣyasi

2.72.161

evaṃ dattvā varaṃ tasyai bhārgavāya bhavaḥ punaḥ /
prajeśatvaṃ dhaneśatvamavadhyatvaṃ ca vai dadau

2.72.162

etāṃllabdhvā varānkāvyaḥ saṃprahṛṣṭatanūruhaḥ /
harṣātprādurbabhau tasya divyaṃ stotraṃ maheśituḥ

2.72.163

tadā tiryaksthitastvevaṃ tuṣṭuve nīlalohitam /
namo 'stu śitikaṇṭhāya surādyāya suvarcase

2.72.164

lelihānāya lehyāya vatsarāya jagatpate /
kapardine hyūrddhvaromṇe haryakṣavaradāya ca

2.72.165

saṃstutāya sutīrthāya devadevāya raṃhase /
uṣṇīṣiṇe suvaktrāya sahasrākṣāya mīḍhuṣe

2.72.166

vasuretāya rudrāya tapase cīravāsase /
nisvāya muktakeśāya senānye rohitāya ca

2.72.167

kavaye rājavṛddhāya takṣakakrīḍanāya ca /
giriśāyārkanetrāya yataye cājyapāya ca

2.72.168

suvṛttāya suhastāya dhanvine bhārgavāya ca /
sahasrabāhave caiva sahasrāmalacakṣuṣe

2.72.169

sahasrakukṣaye caiva sahasracaraṇāya ca /
sahasraśirase caiva bahurūpāya vedhase

2.72.170

bhavāya viśvarūpāya śvetāya puruṣāya ca /
niṣaṅgiṇe kavacine sūkṣmāya kṣapaṇāya ca

2.72.171

tāmrāya caiva bhīmāya ugrāya ca śivāya ca /
mahādevāya sarvāya viśvarūpaśivāya ca

2.72.172

hiraṇyāya vasiṣṭhāya varṣāya madhyamāya ca /
dhāmne caiva piśaṅgāya piṅgalāyāruṇāya ca

2.72.173

pinākine ceṣumate citrāya rohitāya ca /
dundubhyāyaikapādāya arhāya buddhaye tathā /
mṛgavyādhāya sarvāya sthāṇave bhīṣaṇāya ca

2.72.174

bahurūpāya cogrāya trinetrāyeśvarāya ca /
kapiloyaikavīrāya mṛtyave tryaṃbakāya ca

2.72.175

vāstoṣpate pinākāya śaṅkarāya śivāya ca /
āraṇyāya gṛhasthāya yatine bahmacāriṇe

2.72.176

sāṃkhyāya caiva yogāya dhyānine dīkṣitāya ca /
antarhitāya sarvāya tapyāya vyāpine tathā

2.72.177

buddhāya caiva śuddhāya muktāya kevalāya ca /
rodhase caikitānāya brahmiṣṭhāya mahārṣaye

2.72.178

catuṣpādāya medhyāya varmiṇe śīghragāya ca /
śikhaṇḍine kapālāya daṇḍine viśvamedhase

2.72.179

apratītāya dīptāya bhāskarāya sumedhase /
krūrāya vikṛtāyaiva bībhatsāya śivāya ca

2.72.180

śucaye paridhānāya sadyojātāya mṛtyave /
piśitāśāya śarvāya meghāya vaidyutāya ca

2.72.181

dakṣāya ca jaghanyāya lokānāmīśvarāya ca /
anāmayāya cedhmāya hiraṇyāyaikacakṣuṣe

2.72.182

śreṣṭhāya vāmadevāya īśānāya ca dhīmate /
mahākalpāya dīptāya rodanāya hasāya ca

2.72.183

dṛḍhadhanvine kavacine rathine ca varūthine /
bhṛgunāthāya śukrāya gahvariṣṭhāya dhīmate

2.72.184

amoghāya praśāntāya sadā viprapriyāya ca /
digvāsaḥ kṛttivāsāya bhagaghnāya namo 'stu te

2.72.185

paśūnāṃ pataye caiva bhūtānāṃ pataye namaḥ /
prabhave ṛgyajuḥsāmne svāhāyai ca sudhāya ca

2.72.186

vaṣaṭkāratamāyaiva tubhyaṃ mantrātmane namaḥ /
sraṣṭre dhātre tathā kartre hartre ca kṣapaṇāya ca

2.72.187

bhūtabhavyabhaveśāya tubhyaṃ karmātmane namaḥ /
vasave caiva sādhyāya rudrādityāśvināya ca

2.72.188

viśvāya marute caiva tubhyaṃ devātmane namaḥ /
agnīṣomavidhijñāya paśumantrau ṣadhāya ca

2.72.189

dakṣiṇāvabhṛthāyaiva tubhyaṃ yajñātmane namaḥ /
tapase caiva satyāya tyāgāya ca śamāya ca

2.72.190

ahiṃsāyātha lobhāya suveṣāyāniśāya ca /
sarvabhūtātprabhūtāya tubhyaṃ yogātmane namaḥ

2.72.191

pṛthivyai cāntarikṣāya mahāse tridivāya ca /
janastapāya satyāya tubhyaṃ lokātmane namaḥ

2.72.192

avyaktāyātha mahate bhūtāyaivendriyāya ca /
tanmātrāyātha mahate tubhyaṃ tattvātmane namaḥ

2.72.193

nityāya cāpyaliṅgāya sūkṣmāya cetarāya ca /
śuddhāya vibhave caiva tubhyaṃ nityātmane namaḥ

2.72.194

namaste triṣu lokeṣu svaranteṣu bhuvādiṣu /
satyāntamaharādyeṣu caturṣu ca namo 'stu te

2.72.195

nāmastotre mayā hyasminyadasadvyāhṛtaṃ prabho /
madbhakta itibrahmaṇya sarvaṃ tatkṣantumarhasi

Original text: Brahmāṇḍapurāṇa · Edition: Bombay : Venkatesvara Steam Press (or a reprint thereof) · Data entry members of the Sansknet Project · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc