Brahmanda Purana · Chapter 2.71

[verses 2,70.3 - 49 not available at present]
sūta uvāca
sāttvatājjajñire putrāḥ kauśalyāyāṃ mahābalāḥ /
bhajamāno bhajirddivyo vṛṣṇirdevāvṛdho 'ndhakaḥ

mahābhojaśca vikhyāto brahmaṇyassatyasaṃgaraḥ /
teṣāṃ hi sargāścatvāraḥ śṛṇudhvaṃ vistareṇa vai

bhajamānasya sṛṃjayyo bāhyakā copavāhyakā /
sṛṃja yasya sute dve tu bāhyake te udāvahat

tasya bhārye bhaginyau te prasūte tu sutānbahūn /
nimlociḥ kiṅkaṇaścaiva dhṛṣṭiḥ para purañjayaḥ

te bāhyakāyā sṛṃjayyā bhajamānādvijajñire /
ayutājitsahasrājicchatājiditi nāmataḥ

bāhyakāyāṃ bhaginyāṃ te bhajamānādvijajñire /
teṣāṃ devāvṛdho rājā cacāra paramaṃ tapaḥ /
putraḥ sarvaguṇopeto mama bhūyāditi sma ha

saṃyojyā tmānamevaṃ sa parṇāśajalamaspṛśat

sā copasparśanāttasya cakāra priyamāpagā /
kalyāṇatvānnarapatestasya sā nimnagottamā

cintayābhiparītāṅgī jagāmātha viniścayam /
nābhigacchāmi tāṃ nārīṃ yasyāmevaṃvidhaḥ sutaḥ

bhavetsarvaguṇopeto rājño devāvṛdhasya hi /
tasmādasya svayaṃ cāhaṃ bhavāmyadya sahavratā

jajñe tasyāḥ svayaṃ hṛtstho bhāvastasya yatheritaḥ /
atha bhūtvā kumārī tu sā cintāparameva ca

varayāmāsa rājānaṃ tāmiyeṣa sa pārthivaḥ /
tasyāmādhatta garbhe sa tejasvinamudā radhīḥ

atha sā navame māsi suṣuve saritā varā /
putraṃ sarvaguṇopetaṃ babhruṃ devāvṛdhattadā

tatra vaṃśe purāṇajñā gāthāṃ gāyanti vai dvijāḥ /
guṇāndevāvṛdhasyāpi kīrtayanto mahātmanaḥ

yathaiva śṛṇumo dūrātsapaṃśyāmastathāntikāt /
babhruḥ śreṣṭho manuṣyāṇāṃ devairdevāvṛthaḥ samaḥ

puruṣāḥ pañcaṣaṣṭiśca sahasrāṇi ca saptatiḥ /
yemṛtatvamanuprāptā babrordevāvṛdhādapi

yajvā dānapatirdhīro brahmaṇyaḥ satyavāgbudhaḥ /
kīrttimāṃśca mahābhojaḥ sāttvatānāṃ mahārathaḥ

tasyānvavāyaḥ sumahānbhojā ye bhuvi viśrutāḥ /
gāndhārī caiva mādrī ca dhṛṣṭairbhārye babhūvatuḥ

gāndhārī janayāmāsa sumitraṃ mitranandanam /
sādrī yudhājitaṃ putraṃ tato mīḍhvāṃsameva ca

anamitraṃ śinaṃ caiva tābubhau puruṣottamau /
anamitrasuto nighno nighnasya dvau babhūvatuḥ

prasenaśca mahābhāgaḥ satrājicca sutābubhau /
tasya satrājitaḥ sūryaḥ sakhā prāṇasamo 'bhavat

sa kadācinniśāpāye rathena rathināṃ varaḥ /
toyaṃ kūlātsamuddhartumupasthātuṃ yayauravim

tasyopatiṣṭhataḥ sūryaṃ vivasvānagrataḥ sthitaḥ /
suspaṣṭamūrttirbhagavāṃstejomaṇḍalavānvibhuḥ

atha rājā vivasvantamuvāca sthitamagrataḥ /
yathaiva vyomni paśyāmi tvāmahaṃ jyotiṣāṃ pate

tejomaṇḍalinaṃ caiva tathaivāpyagrataḥ sthitam /
ko viśeṣo vivasvaṃste sakhyenopagatasya vai

etacchrutvā sa bhagavānmaṇiratnaṃ syamantakam /
svakaṇṭhādavamucyātha babandha nṛpatestadā

tato vigrahavantaṃ taṃ dadarśa nṛpatistadā /
prītimānatha taṃ dṛṣṭvā muhūrttaṃ kṛtavānkathām

tamabhiprasthitaṃ bhūyo vivasvantaṃ sa satrajit /
provācāgnisavarṇaṃ tvāṃ yena lokaḥ prapaśyati

tadetanmaṇiratnaṃ me bhagavandātumarhasi /
syamaṃ takaṃ nāmamaṇiṃ dattavāṃstasya bhāskaraḥ

sa tamāmucya nagarīṃ praviveśa mahīpatiḥ /
vismāpayitvātha tataḥ purīmantaḥpuraṃ yayau

sa prasenāya taddivyaṃ maṇiratnaṃ syamantakam /
dadau bhrātre narapatiḥ premṇā satrājiduttamam

syamantako nāma maṇiryasminrāṣṭre sthito bhavet /
kāmavarṣī ca parjanyo na ca vyādhibhayaṃ tathā

lipsāṃ cakre prasenāttu maṇiratnaṃ syamantakam /
govindo na ca taṃ lebhe śakto 'pi na jahāra ca

kadhācinmṛgayāṃ yātaḥ prasenastena bhūṣitaḥ /
syamantakakṛte siṃhādvadhaṃ prāpa sudāruṇam

jāṃbavānṛkṣarājastu taṃ siṃhaṃ nijaghāna vai /
ādāya ca maṇiṃ divyaṃ svabilaṃ praviveśa ha

tatkarma kṛṣṇasya tato vṛṣṇyandhakamahattarāḥ /
maṇiṃ gṛdhnostu manvānāstameva viśaśaṅkire

mithyāpavādaṃ tebhyastaṃ balavānarisūdanaḥ /
amṛṣyamāṇo bhagavānvanaṃ sa vicacāra ha

sa tu proseno mṛgayāmacaradyatra cāpyatha /
prasenasya padaṃ grāhyaṃ puraṃ paurāptakāribhiḥ

ṛkṣavantaṃ girivaraṃ vindhyaṃ ca nagamuttamam /
anveṣayatpariśrāntaḥ sa dadarśa mahāmanāḥ

sāśvaṃ hataṃ prasenaṃ taṃ nāvindattatra vai maṇim /
atha siṃhaḥ prasenasya śarīrasyāvidūrataḥ

ṛkṣeṇa nihato dṛṣṭaḥ padairṛkṣasya sūcitaḥ /
padairanveṣayāmāsa guhāmṛkṣasya yādavaḥ

mahatyantarbile vāṇīṃ śaśrāva pramaderitām /
dhātryā kumāramādāya sutaṃ jāṃbavato dvijāḥ /
krīḍayantyātha maṇinā mārodīrityudīritam

dhātryuvāca
prasenamavadhītsiṃhaḥ siṃho jāṃbavatā hataḥ

sukumāraka māro dīstava hyeṃ syamantakaḥ /
vyaktīkṛtaśca śabdaḥ sa tūrṇaṃ cāpi yayau bilam

apaśyacca bilābhyāśe prasena mavadāritam /
praviśya cāpi bhagavānsa ṛkṣabilamañjasā

dadarśa ṛkṣarājānaṃ jāṃbavantamudāradhīḥ /
yuyudhe vāsudevastu bile jāṃbavatā saha

bāhubhyāmeva govindo divasānekaviṃśatim /
praviṣṭe ca bilaṃ kṛṣṇe vasudevāpurassarāḥ

punardvāravatīṃ caitya hataṃ kṛṣṇaṃ nyavedayan /
vāsudevastu nirjitya jāṃbavantaṃ mahābalam

lebhe jāṃbavantīṃ kanyāmṛkṣarājasya sammanām /
bhagavattejasā grasto jāṃbavāṃnprasabhaṃ maṇim

sutāṃ jāṃbavatīmāśu viṣvaksenāya dattavān /
maṇiṃ syamantakaṃ caiva jagrahātmaviśuddhaye

anunīyarkṣarājaṃ taṃ niryayau ca tadā bilāt /
evaṃ sa maṇimāhṛtya viśodhyātmānamātmanā

dadau satrājite ratnaṃ maṇiṃ sāttvatasannidhau /
kanyāṃ punarjāṃbavatīmuvāha madhusūdanaḥ

tasmānmithyābhiśāpāttu vyaśudhyanmadhusūdanaḥ /
imāṃ mithyābhiśaptiṃ yaḥ kṛṣṇasyeha vyapohitām

veda mithyābhiśaptiṃ sa nābhispṛśati karhicit /
daśa tvāsansatrajito bhāryāstasyāyutaṃ sutāḥ

khyātimantastrayasteṣāṃ bhaṅgakārastu pūrvajaḥ /
vīro vātapatiścaiva tapasvī ca bahupriyaḥ

atha vīramatī nāma bhaṅgakārasya tu prasūḥ /
suṣuve sā kumārīstu tisro rūpaguṇānvitāḥ

satyabhāmottamā strīṇāṃ vratinī ca dṛḍhavratā /
tathā tapasvinī caiva pitā kṛṣṇaya tāṃ dadau

na ca satrājitaḥ kṛṣṇo maṇiratnaṃ syamantakam /
ādatta tadupaśrutya bhojena śatadhanvanā

tadā hi prārthayāmāsa satyabhāmāmaninditām /
akrūro dhanamanvicchanmaṇiṃ caiva syamantakam

satrājitaṃ tato itvā śatadhanvā mahābalaḥ /
rātrau taṃ maṇimādāya tato 'krūrāya dattavān

akrūrastu tadā ratnamādāya sa nararṣabhaḥ /
samayaṃ kārayāñcakre bodhyo nānyasya cetyuta

vayamabhyupayotsyāmaḥ kṛṣṇena tvāṃ pradharṣitam /
mama vai dvārakā sarvā veśe tiṣṭhatya saṃśayam

hate pitari duḥkhārttā satyabhāmā yaśasvinī /
prayayau rathamāruhya nagaraṃ vāraṇāvatam

satyabhāmā tu tadvṛttaṃ bhojasya śatadhanvanaḥ /
bharturnivedya duḥkhārttā pārśvasthāśrūṇyavarttayat

pāṇḍavānāṃ tu dagdhānāṃ hariḥ kṛtvodakakriyām /
kalyārthe caiva bhrātṝṇāṃ nyayojayata sātyakim

tatastvaritamāgatya dvārakāṃ madhusūdanaḥ /
pūrvajaṃ halinaṃ śrīmānidaṃ vacanamabravīt

hataḥ prasenaḥ siṃhena satrājicchatadhanvanā /
syamantako mārgaṇīyastasya prabhurahaṃ prabho

tahāroha rathaṃ śīghraṃ bhojaṃ hatvā mahābalam /
syamantakaṃ mahābāho sāmānyaṃ vo bhaviṣyati

tataḥ pravṛtte yuddhe tu tumule bhojakṛṣṇayoḥ /
śatadhanvā tamakrūramavaikṣatsarvato diśam

anālabdhāvahārau tu kṛtvā bhojajanārddanau /
śakto 'pi śāṭhyāddhārdikyo nākrūro 'bhyupapadyata

apayote tato buddhiṃ bhūyaścakre bhayānvitaḥ /
yojanānāṃ śataṃ sāgraṃ hṛdayā pratyapadyata

vikhyātā hṛdayā nāma śatayojanagāminī /
bhojasya vaḍavā divyā yayā kṛṣṇamayodhayat

kṣīṇāṃ javena tdṛdayāmadhvanaḥ śatayojane /
dṛṣṭvā rathasya tāṃ vṛddhiṃ śatadhanvā samudravat

tatastasyā hayāyāstu śramātkhedācca vai dvijāḥ /
khamutpeturatha prāṇāḥ kṛṣṇo rāmamathābravīt

tiṣṭhasveha mahābāho dṛṣṭadoṣā mayā hayī /
padbhyāṃ gatvā hariṣyāmi maṇiratnaṃ syamantakam

padbhyāmeva tato gatvā śatadhanvānamacyutaḥ /
mithilopavane taṃ vai jaghāna paramāstravit

syamantakaṃ na cāpaśyaddhatvā bhojaṃ mahābalam /
nivṛttaṃ cābra vītkṛṣṇaṃ ratnaṃ dehīti lāṅgalī

nāstīti kṛṣṇaścovāca tato rāmo ruṣānvitaḥ /
dhikchabdapūrvamasakṛtpratyuvāca janārddanam

bhātṛtvānmarṣayāmveṣa svasti te 'stu vrajāmyaham /
kṛtyaṃ na me dvārakayā na tvayā na ca vṛṣṇibhiḥ

praviveśa tato rāmo mithilāmarimarddanaḥ /
sarvakāmairupahṛtairmaithilenaiva pūjitaḥ

etasminneva kāle tu babhrurmatimatāṃ varaḥ /
nānārūpānkratūnsarvā nājahāra nirargalān

dīkṣāmayaṃ sakavacaṃ rakṣārthaṃ praviveśa ha /
syamantakakṛte prājño kāndinījo mahāmanāḥ

akūra yajñā iti te khyātāstasya mahātmanaḥ /
bahvannadakṣiṇāḥ sarve sarvakāmapradāyinaḥ

atha duryodhano rājā gatvātha mithilāṃ prabhuḥ /
gadāśikṣāṃ tato divyāṃ balabhadrādavāptavān

prasādya tu tato rāmo vṛṣṇyandhakamahārathaiḥ /
ānīto dvārakāmeva kṛṣṇena ca mahātmanā

akrūraścāndhakaiḥ sārddhamathāyātpuruṣarṣabhaḥ /
yuddhe hatvā tu śatrughnaṃ saha bandhumatā balī

suyajñatanayāyāṃ tu narāyāṃ narasattamau /
bhaṅgakārasya tanayau viśrutau sumahābalau

jajñāteṃ'dhakamukhyasya śakraghno bandhumāṃśca tau /
vadhe ca bhaṅgakārasya kṛṣṇo na prītimānabhūt

jñātibhedabhayādbhītastamubekṣitavānatha /
apayāte tato 'krūre nāvarṣatpākaśāsanaḥ

anāvṛṣṭyā hataṃ rāṣṭramabhavadbahudhā yataḥ /
tataḥ prasādayāmāsurakrūraṃ kukurāndhakāḥ

punardvāravatīṃ prāpte tadā dānapatau tathā /
pravavarṣa sahasrākṣaḥ kukṣau jalanidhestataḥ

kanyāṃ vai vāsudevāya svasāraṃ śīlasaṃmatām /
akrūraḥ pradadau śrīmānprītyarthaṃ munipuṅgavāḥ

atha vijñāya yogena kṛṣṇo babhrugataṃ maṇim /
sabhāmadhye tadā prāha tamakrūraṃ janārddanaḥ

yattadratnaṃ maṇivaraṃ tava hastagataṃ prabho /
tatprayaccha svamānārha mayi mānāryakaṃ kṛthāḥ

ṣaṣṭivarṣagate kāle yadroṣo 'bhūttadā mama /
susaṃrūḍho 'sakṛtprāptastadā kālātyayo mahān

tataḥ kṛṣṇasya vacanātsarvasāttvatasaṃsadi /
pradadau taṃ maṇiṃ babhrurakleśena mahāmatiḥ

tatastamārjavaprāptaṃ babhrorhastādarindamaḥ /
dadau hṛṣṭamanāstuṣṭastaṃ maṇiṃ babhrave punaḥ

sa kṛṣṇahastātsaṃprāpya maṇiratnaṃ syamantakam /
ābadhya gāndinīputro virarājāṃśumāniva

imāṃ mithyābhiśāptiṃ yo viśuddhimapi cottamām /
veda mithyābhiśaptiṃ sa na labheta kathañcana

anamitrācchinirjajñe kaniṣṭhādvṛṣṇinandanāt /
satyavānsatyasaṃpannaḥ satyakastasya cātmajaḥ

sātyakiryuyudhānaśca tasya bhūtiḥ suto 'bhavat /
bhūteryugandharaḥ putra iti bhautyaḥ prakīrttitaḥ

māḍyāḥ sutasya jajñe tu suto vṛṣṇiryudhājitaḥ /
jajñāte tanayau vṛṣṇeḥ śvaphalkaścitrakaśca yaḥ

śvaphalkastu mahārājo dharmātmā yatra vartate /
nāsti vyādhibhayaṃ tatra na cāvṛṣṭibhayaṃ tathā

kādācitkāśirājasya vibhostu dvijasattamāḥ /
trīṇi varṣāṇi viṣaye nāvarṣatpākaśāsanaḥ

sa tatravāsayāmāsa śvaphalkaṃ paramārcitam /
śvaphalkaparivāsena prāvarṣatpākaśāsanaḥ

śvaphalkaḥ kāśirājasya sutāṃ bhāryāmavindata /
gāndinīṃnāma gāṃ sā hi dadau viprāya nityaśaḥ

sā māturudarasthā vai bahūnvarṣaśātānkila /
nivasaṃtī na vai jajñe garbhasthāṃ tāṃ pitābravīt

jāyasva śīghraṃ bhadraṃ te kimarthaṃ vāpi tiṣṭhasi /
provāca cainaṃ garbhasthā sā kanyā gāṃ dine dine

yadi dadyāstato garbhādbahiḥ syāṃ hāyanaistribhiḥ /
tathetyuvāca tāṃ tasyāḥ pitā kāmamapūrayat

dātā yajvā ca śuraśca śrutavānatithipriyaḥ /
tasyāḥ putraḥ smṛto 'krūraḥ śvāphalko bhūridakṣiṇaḥ

upamaṅgustathā maṅgurmṛduraścārimejayaḥ /
girirakṣastato yakṣaḥ śatrughno 'thārimardanaḥ

dharmavṛddhaḥ sukarmā ca gandhamādastathāparaḥ /
āvāhaprativāhau ca vasudevā varāṅganā

akrūrādaugrasenyāṃ tu sutau dvau kulanandinau /
devavānupadevaśca jajñāte devasaṃnibhau

citrakasyābhavanputrāḥ pṛthurvipṛthureva ca /
aśvagrīvo 'śvavāhaśca supārśvakagaveṣaṇau

ariṣṭanemiraśvāsyaḥ suvārmā varmabhṛttathā /
abhūmirbahubhūmiśca śraviṣṭhāśravaṇe striyau

satyakātkāśiduhitā lebhe yā caturaḥ sutān /
kukuraṃ bhajamānaṃ ca śuciṃ kaṃbala barhiṣam

kukurasya suto vṛṣṇirvṛṣṇestu tanayo 'bhavat /
kapotaromā tasyātha vilomābhavadātmajaḥ

tasyāsīttuṃburusakhā vidvānputroṃ'dhakaḥ kila /
khyāyate yasya nāmānyaccandanodakadundubhiḥ

tasyābhijittataḥ putra utpannastu punarvasuḥ /
aśvamedhaṃ tu putrārthamājahāra narottamaḥ

tasya madhye 'tirātrasya sadomadhyātsasucchritaḥ /
tatastu vidvāndharmajño dātā yajvā punarvasuḥ

tasyātha putramithunaṃ babhūvābhijitaḥ kila /
āhukaścāhukī caiva khyātau matimatāṃ varau

imāṃścodā harantyatra ślokānprati tamāhukam /
sopāsāṃgānukarṣāṇāṃ sadhvajānāṃ varūthinām

rathānāṃ meghaghoṣāṇāṃ mahasrāṇi daśaiva tu /
nāsatyavādī cāsīttu nāyajño nāsahasradaḥ

nāśucirnāpyadharmātmā nāvidvānna kṛśo 'bhavat /
ārdrakasya dhṛtiḥ putra ityevamanuśuśrum

sa tena parivāreṇa kiśorapratimānhayān /
aśītimaśvaniyutānyāhuko 'pratimo vrajan

pūrvasyāṃ diśi nāgānāṃ bhojasya tvatibhāvayan /
rūpyakāñcanakakṣāṇāṃ srahasrāṇyekaviṃśatiḥ

tāvantyeva sahasrāṇi uttarasyāṃ tathādiśi /
bhūmipālasya bhojasya uttiṣṭetkiṅkaṇī kila

āhukaścāpyavantīṣu svasāraṃ tvāhukīṃ dadau /
āhukātkāśyaduhiturdvai putrau saṃbabhūvatuḥ

devakaścograsenaśca devagarbhasamāvubhau /
devakasya sutā vīrā jajñire tridaśopamāḥ

devavānupadevaśca sudevo devarakṣitaḥ /
teṣāṃ svasāraḥ saptāsanvasudevāya tā dadau

dhṛtadevopadevā ca tathānyā devarakṣitā /
śrīdevā śāntidevā ca sahadevā tathāparā

saptamī devakī tāsāṃ sānujā cārudarśanā /
navograsenasya sutāḥ kaṃsasteṣāṃ tu pūrvajaḥ

nyagro daśca sunāmā ca kaṅkaśaṅkusubhūmayaḥ /
sutanū rāṣṭrapālaśca yuddhatuṣṭaśca tuṣṭimān

teṣāṃ svasāraḥ pañcaiva kaṃsā kaṃsavatī tathā /
sutanū rāṣṭrapālī ca kaṅkā caiva varāṅganā

ugraseno mahāpatyo vyākhyātaḥ kukurodbhavaḥ /
kukurāṇāmimaṃ vaṃśaṃ dhārayannamitaujasām

ātmanovipulaṃ vaṃśaṃ prajāvāṃśca bhavennaraḥ /
bhajamānasya putrastu rathimukhyo vidūrathaḥ

rājādhidevaḥ śūraśca vidūrathasuto 'bhavat /
tasya śūrasya tu sutā jajñire balavattarāḥ

vātaścaiva nivātaśca śoṇitaḥ śvetavāhanaḥ /
śamī ca gadavarmā ca nidāntaḥ khalu śatrujit

śamīputraḥ pratikṣatraḥ pratikṣatrasya cātmajaḥ /
svayaṃbhojaḥ svayaṃbhojāddhṛdikaḥ saṃbabhūva ha

hṛdikasya sutāstvāsandaśa bhīmaparākramāḥ /
kṛtavarmāgrajasteṣāṃ śatadhanvā tu madhyamaḥ

devabāhussubāhuśca bhiṣakśvetarathaśca yaḥ /
sudāntaścādhidāntaśca kanakaḥ kanakodbhavaḥ

devabāhossuto vidvāñjajñe kaṃbalabarhiṣaḥ /
asamaujāḥ sutastasya susamaujāśca viśrutaḥ

ajātaputrāya tataḥ pradadāvasamaujase /
sucandraṃ vasurūpaṃ ca kṛṣṇa ityandhakāḥ smṛtāḥ

andhakānāmimaṃ vaṃśaṃ kīrttayedyastu nityaśaḥ /
ātmano vipulaṃ vaṃśaṃ labhate nātra saṃśayaḥ

aśmakyāṃ janayāmāsa śūraṃ vai deva mīḍhuṣam /
māriṣyāṃ jajñire śūrādbhojāyāṃ puruṣā daśa

vasudevo mahābāhuḥ pūrvamānakadundubhiḥ /
jajñe tasya prasūtasya dundubhiḥ prāṇadaddivi

ānakānāṃ ca saṃhnādaḥ sumahānabhavaddivi /
papāta puṣpavarṣaṃ ca śarasya bhavane mahat

manuṣyaloke kṛtsne 'pi rūpe nāsti samo bhuvi /
yasyāsītpuruṣāgryasya kāntiścandramaso yathā

devabhāgastato jajñe tato devaśravāḥ punaḥ /
anādhṛṣṭivṛkaścaiva nandanaścaiva sṛṃjayaḥ

śyāmaḥ śamīko gaṇḍūṣaḥ svasārastu varāganāḥ /
pṛthā ca śrutadevā ca śrutakīrtiḥ śruta śravāḥ

rājādhidevī ca tathā pañcaitā vīramātaraḥ /
pṛthāṃ duhitaraṃ śūraḥ kuntibhojāya vai dadau

tasmātsā tu smṛtā kuntī kuntibhojātmajā pṛthā /
kuruvīraḥ pāṇḍumukhyastasmādbhāryāmavindata

puthā jajñe tataḥ putrāṃstrīnagnisamatejasaḥ /
loke pratirathānvīrāñchakratulyaparākramān

dharmādyudhiṣṭiraṃ putraṃ mārutācca vṛkodaram /
indrāddhanañjayaṃ caiva pṛthā putrānajīcanat

mādravatyā tu janitāvaśvināviti viśrutam /
nakulaḥ sahadevaśca rupasattvaguṇānvitau

jajñe tu śrutadevāyāṃ tanayo vṛddhaśarmaṇaḥ /
karūṣādhipaterṃvīro dantavakro mahābalaḥ

kaikayācchrutikīrtyaṃ tu jajñe saṃtardano balī /
cekitānabṛhatkṣatrau tathaivānyau mahābalau

vindānuvindāvāvantyau bhrātarau sumahābalau /
śrutaśravāyāṃ caidyastu śiśupālo babhūva ha

damaghoṣasya rājarṣeḥ putro vikhyātapauruṣaḥ /
yaḥ purā sadaśagrīvaḥ saṃbabhūvārimardanaḥ

vaiśravāṇānujastasya kuṃbhakarṇo 'nujastathā patnyastu vasudevasya trayodaśa varāṅganāḥ

pauravī rohiṇī caiva madirā cāparā tathā /
tathaiva bhadravaiśākhī sunāmnī pañcamī tathā

sahadevā śāntidevā śrīdevā devarakṣitā /
dhṛtadevopadevā ca devakī saptamī tathā

sugandhā vanarājī ca dvecānye paricārike /
rohiṇī pauravī caiva bāhlīkasyānujābhavat

jyeṣṭhā patnī mahābhāgadayitā'nakadundubheḥ /
jyeṣṭhe lebhe sutaṃ rāmaṃ sāraṇaṃ hi śaṭhaṃ tathā

durdamaṃ damanaṃ śubhraṃ piṇḍārakakuśītakau /
citrāṃ nāma kumārīṃ ca rohiṇyaṣṭau vyajāyata

putrau rāmasya jajñāte vijñātau niśaṭholmukau /
pārśvī ca pārśvamardī ca śiśuḥ satyadhṛtistathā

mandabāhyo 'tha rāmaṇāṅgiriko girireva ca /
śulkagulmo 'tigulmaśca daridrāntaka eva ca

kumāryaścāpi pañjānyā nāmatastā nibodhata /
arciṣmatī sunandā ca surasā suvacāstathā

tathā śatabalā caiva sāraṇasya sutāstvimāḥ /
bhadrāśvo bhadraguptiśca bhadraviṣṭastathaiva ca

bhadrabāhurbhadraratho bhadrakalpastathaiva ca /
supārśvakaḥ kīrttimāṃśca rohitāśvaḥ śaṭhātmajāḥ

durmadasyābhibhūtaśca rohiṇyāḥ kulajāḥ smṛtāḥ /
nandopanandau mitraśca kukṣimitrastathā balaḥ

citropacitrau kṛtakastuṣṭiḥ puṣṭirathāparaḥ /
madirāyāḥ sutā ete vasudevāddhijajñire

upabiṃbo 'tha biṃbaśca sattvadantamahaujasau /
catvāra ete vikhyātā bhadrāputrā mahābalāḥ

vaiśālyāmadadhācchauriḥ putraṃ kauśikamuttamam /
devakyāṃ jajñire saureḥ suṣeṇaḥ kīrttimānapi

udarṣirbhadrasenaśca ṛjudāyaśca pañcamaḥ /
ṣaṣṭho hi bhadradevaśca kaṃsaḥ sarvāñjaghāna tān

atha tasyā mavasthāyā āyuṣmānsaṃbabhūva ha /
lokanāthaḥ punarviṣṇuḥ pūrvaṃ kṛṣṇaḥ prajāpatiḥ

anujātābhavakṛṣṇātsubhadrā bhadrabhāṣiṇī /
kṛṣṇā subhadreti punarvyākhyātā vṛṣṇinandinī

subhadrāyāṃ rathī pārthādabhimanyurajāyata /
vasudevasya bhāryāsu mahābhāgāsu saptasu

ye putrā jajñire śurā nāmatastānnibodhata /
pūrvādyāḥ sahadevāyāṃ śūrādvai jajñire sutāḥ

śāntidevā janastambaṃ śaurerjajñe kulodvaham /
āgāvaho mahātmā ca vṛkadevyā majāyata

śrīdevāyāṃ svayaṃ jajñe mandako nāma nāmataḥ /
upāsaṃgaṃ vasuṃ cāpi tanayau devarakṣitā

evaṃ daśa sutāstasya kaṃsastānapyaghātayat /
vijayaṃ rocanaṃ caiva varddhamānaṃ ca devalam

etānmahātmanaḥ putrānsuṣāva śiśirāvatī /
saptamī devakī putraṃ sunāmānamasūyata

gaveṣaṇaṃ mahābhāgaṃ saṃgrāme citrayodhinam /
śrāddhadevyāṃ purodyāne vane tu vicarandvijāḥ

vaiśyāyāmadadhācchauriḥ putraṃ kauśikamavyayam /
sugandhī vanarājī ca śaurerāstāṃ parigrahau

puṇḍaśca kapilaścaiva sugandhyāścātmajau tu tau /
tayo rājābhavatpuṇḍraḥ kapilastu vanaṃ yayau

anyasyāmabhavadvīro vasudevātmajo balī /
jarā nāma niṣādo 'sau prathamaḥ sa dhanurddharaḥ

vikhyāto devabhāgyasya mahābhāgaḥ suto 'bhavat /
paṇḍitānāṃ mataṃ prāhurdevaśravasamudbhavam

aśmakyāṃ labhate putramanādhṛṣṭiryaśāsvinam /
nivṛttaśatruṃ śatrughnaṃ śrāddhadevaṃ mahābalam

vyajāyata śrāddhadevo naiṣādiryaḥ pāriśrutaḥ /
ekalavyo mahābhāgo niṣādaiḥ parivarddhitaḥ

gaṇḍūṣāyānapatyāya kṛṣṇastuṣṭo 'dadātsutau /
cārudeṣṇaṃ ca sāṃbaṃ ca kṛtāstrau śastalakṣaṇau

rantiśca rantipālaśca dvau putrau nandanasya ca /
vṛkāya vai tvaputrāya vasudevaḥ pratāpavān

saumiṃ dadau suta vīraṃ śauriḥ kauśikameva ca /
sṛṃjayasya dhanuścaiva virajāśca sutāvimau

anapatyo 'bhavacchyāmaḥ śamīkastu vanaṃ yayau /
jugupsamāno bhojatvaṃ rājarṣitvamavāptavān

ya idaṃ janma kṛṣṇasya paṭhate niyatavrataḥ /
śrāvayedbrāhmaṇaṃvāpi sa mahātsukhamavāpnuyāt

devadevo mahātejāḥ pūrvaṃ kṛṣṇaḥ prajāpatiḥ /
vihārārthaṃ manuṣyeṣu jajñe nārāyaṇaḥ prabhuḥ

devakyāṃ vasudevena tapasā puṣkarekṣaṇaḥ /
caturbāhustu saṃjajñe divyarūpaśriyānvitaḥ

prakāśyo bhagavānyogī kṛṣṇo mānuṣatāṃ gataḥ /
avyakto vyaktaliṅgaśca sa eva bhagavānprabhuḥ

nārāyaṇo yataścakre vyayaṃ caivāvyayaṃ hi yat /
devo nārāyaṇo bhūtvā harirāsītsanātanaḥ

yo 'buñjāccādipuruṣaṃ purā cakre prajāpatim /
aditerapi putratvametya yādavanandanaḥ

devo viṣṇuriti khyātaḥ śakrādavarajo 'bhavat /
prāsādayanyaṃ ca vibhuṃ hyadityāḥ putrakāraṇe

vadhārthaṃ suraśatrūṇāṃ daityadānavarakṣasām /
yayātivaṃśajasyātha vasudevasya dhīmataḥ

kulaṃ puṇyaṃ yato janma bheje nārāyamaḥ prabhuḥ /
sāgarāḥ samakaṃpata celuśca dharaṇīdharāḥ

jajvalustvagnihotrāṇi jāyamāne janārddane /
śivāśca pravavurvātāḥ praśāntamabhavadrajaḥ

jyotīṃṣyabhyadhikaṃ rejurjāyamāne janārddane /
abhijinnāma nakṣatraṃ jayantī nāma śarvarī

muhūrtto vijayo nāma yatra jāto janārddanaḥ /
avyaktaḥ śāśvataḥ kṛṣṇo harirnārāyaṇaḥ prabhuḥ

jajñe tathaiva bhagavānmāyayā mohayanprajāḥ /
ākāśātpuṣpavṛṣṭiṃ ca vavarṣa tridaśeśvaraḥ

gīrbhirmaṅgalayuktābhistuvanto madhusūdanam /
maharṣayaḥ sagandharvā upatasthuḥ sahasraśaḥ

vasudevastu taṃ rātrau jātaṃ putramadhokṣajam /
śrīvatsalakṣaṇaṃ dṛṣṭvā hṛdi divyaiḥ svalakṣaṇaiḥ

uvāca vasudevastaṃ rūpaṃ saṃhara vai prabho /
bhīto 'haṃ kaṃsatastāta tasmādevaṃ bravīmyaham

mama putrā hatāstena jyeṣṭhāste 'dbhutadarśanāḥ /
vasudevavacaḥśrutvā rūpaṃ saṃhṛtavānprabhuḥ

anujñātaḥ pitā tvenaṃ nandagopagṛhaṃ nayat /
ugrasenagṛhe 'tiṣṭhadyaśodāyai tadā dadau

tulyakālaṃ tu garbhiṇyau yaśodā devakī tathā /
yaśodā nandagopasya patnī sā nandagopateḥ

yāmeva rajanīṃ kṛṣṇo jajñe vṛṣṇikule prabhuḥ /
tāmeva rajanīṃ kanyā yaśodāyāṃ vyajāyata

taṃ jāta rakṣamāṇastu vasudevo mahāyaśāḥ /
prādātputraṃ yaśodāyai kanyāṃ tu jagṛhe svayam

dattvemaṃ nandagopasya rakṣemamiti cābravīt /
sutaste sarvakalyāṇo yādavānāṃ bhaviṣyati

ayaṃ sa garbhā devakyā mama kleśānhariṣyati /
ugrasenātmajāyātha kanyāmānakadundubhiḥ

nivedayāmāsa tadā kanyeti śubhalakṣaṇā /
svasustu tanayaṃ kaṃso jātaṃ naivāvadhārayat

atha tāmapi duṣṭātmā hyutsasarja mudānvitaḥ /
tavaiṣā hi yathā kanyā tathā mama na saṃśayaḥ /
na hanmīmāṃ mahābāho vrajatveṣā yathāruci

kanyā sā vavṛdhe tatra vṛṣmisadmani pūjitā /
putravatpālayāmāsa devī devīṃ mudā tadā

tamevaṃ vidhinotpannamāhuḥ kṛṣṇaṃ prajāpatim /
ekādaśā tu jajñe vai rakṣārthaṃ keśavasya ha

etāṃ caikāgramanasaḥ pūjayiṣyanti yādavāḥ /
devadevo divyavapuḥ kṛṣṇaḥ saṃrakṣito 'nayā

ṛṣaya ūcuḥ
kimarthaṃ vasudevasya bhojaḥ kaṃso narādhipaḥ /
jaghāna putrānbālānvai tanno vyākhyātumarhasi

sūta uvāca
śṛṇudhvaṃ vai yathā kaṃsaḥ putrānānakadundubheḥ /
jātāñjātāstu tānsarvānniṣpipeṣa vṛthāmatiḥ

bhayādyathā mahābāho jātaḥ kṛṣṇo vivāsitaḥ /
yathā ca goṣu govindaḥ saṃvṛddhaḥ puruṣottamaḥ

udvāhe kila devakyā vasudevasya dhīmataḥ /
sārathyaṃ kṛtavānkaṃso yuvarājastadābhavat

tatoṃ'tarikṣe vāgāsīddivyābhūdyasya kasyacit /
kaṃsasya nāmamātreṇa puṣkalā lokasākṣiṇī

yāmetaṃ vahase kaṃsa rathena priyakāraṇāt /
tasyā yaścāṣṭamo garbhaḥ sa te mṛtyurbhabiṣyati

tāṃ śrutvā vyathito vāṇīṃ tadā kaṃso vṛthāmatiḥ /
niṣkṛṣya khaḍgaṃ tāṃ kanyāṃ hantukāmo 'bhavattadā

tamuvāca mahābāhurvasudevaḥ pratāpavān /
ugrasenātmajaṃ kasaṃ sautdṛdātpraṇayena vā

na striyaṃ kṣatriyo jātu hantumarhasi kaścana /
upāyaḥ paridṛṣṭo 'tra mayā yādavanandana

yo 'syāḥ saṃjāyate garbho hyaṣṭamaḥ pṛthivīpate /
tamahaṃ te prayacchāmi tatra kuryā yathākramam

na tvidānīṃ yatheṣṭaṃ tvaṃ varttethā bhūridakṣiṇa /
sarvānapyatha vā garbhānpṛthaṅneṣyāmi te vaśam

evaṃ mithyā naraśreṣṭha vāgeṣā na bhaviṣyati /
evamukto 'nunītaḥ sa jagrāha vacanaṃ tadā

vasudevaśca tāṃ bhāryāmavāpya mudito 'bhavat /
kaṃsastasyāvadhītputrānpāpakarmā vṛthāmatiḥ

ṛṣaya ūcuḥ
ka eṣa vasudevastu devakī ca yaśasvinī /
nandagopastu kastveṣa yaśodā ya mahāyaśāḥ

yo viṣṇuṃ janayāmāsa yaṃ ca tātetyabhāṣata /
yā garbhaṃ janayāmāsa yā vainaṃ yābhyavarddhayat

sūta uvāca
puruṣaḥ kaśyapastvāsī daditistatpriyā tathā /
kaśyapo brahmaṇoṃ'śaśca pṛthivyā āditistathā

nando droṇaḥ samākhyāto yaśodā ca dharābhavat /
atha kāmānmahābāhurdevakyāḥ saṃpravarddhayan

acaratsa mahīṃ devaḥ praviṣṭo mānuṣīṃ tanum /
mohayansarvabhūtāni yogātmā yogamāyayā

naṣṭe dharme tadā jajñe viṣṇurvṛṣṇikule svayam /
karttuṃ dharmavyavasthānamasurāṇāṃ praṇāśanam

vaidarbhī rukmiṇī kanyā satyā nagnajitastadā /
satrājitaḥ satyabhāmā jāṃbavatyapi rohiṇī

śaibyā dhanyāni devīnāṃ sahasrāṇi ca ṣoḍaśa /
caturdaśa tu ye proktā gaṇāstvapsarasāṃ divi

vicārya devaiḥ śakreṇa viśiṣṭāstviha preṣitāḥ /
patnyarthaṃ vāsudevasya utpannā rājaveśmasu

etāḥ patnyo mahābhāgā viṣvaksenasya viśrutāḥ /
pradyumnaścārudeṣṇaśca sudevaḥ śarabhastathā

cāruśca cārubhadraśca bhadracārustathāparaḥ /
cāruvidyaśca rukmiṇyāṃ kanyā cārumatī tathā

sānurbhānustathākṣaśca rohito mantravittathā /
jaro 'dhakastāmracakrau saubhariśca jaredharaḥ

catasro jajñire teṣāṃ svasāro garuḍadhvajāt /
bhānuḥ saubharikā caiva tāmraparṇī jarandharaḥ

satyabhāmāsutā ete jāṃbavatyāḥ prajāḥ śruṇu /
bhadraśca bhadraguptaśca bhadracitrastathaiva ca

badhrabāhuśca vikhyātaḥ kanyā bhadravatī tathā /
saṃbodhanī ca vikhyātā jñeyā jāṃbavatīsutāḥ

saṃgrāmajicca śatajittathaiva ca sahasra jit /
ete putrāḥ sudevyāṃ ca viṣvaksenasya kīrttitāḥ

vṛko vṛkāśvo vṛkajidvṛjinī ca varāṅganā /
mitrabāhuḥ sunīthaśca nāgnajityā prajāstviha

evamādīni putrāṇāṃ sahasrāṇi nibodhata /
prayutaṃ tu samākhyātaṃ vāsudevasya ye sutāḥ

ayu tāni yathāṣṭau ca śūrā raṇaviśāradāḥ /
janārdanasya vaṃśo vaḥ kīrtito 'yaṃ yathātatham

bṛhatī purubhāryāsītsumadhyā sugatistathā /
kanyā sā bṛhadukthasya śaineyasya mahātmanaḥ

tasyāḥ putrāstu vikhyātāstrayaḥ samitiśobhanāḥ /
ānandaḥ kanakaḥ śvetaḥ kanyā śvetā tathaiva ca

agāvahasya citraśca śūraścitrarathaśca yaḥ /
citrasenaḥ smṛtaścāsya kanyā citravatī tathā

tumbaśca tumbaṃvarcāśca jātau tumbasya tāvubhau /
upāsaṃgasutau dvau tu vajrāraḥ kṣipra eva ca

bhūrīndraseno bhūriśca gaveṣaṇasutāpubhau /
yudhiṣṭirasya kanyāyāṃ sudhanustasya cātmajaḥ

kāśyāṃ tu pañca tanayāṃllebhe sāṃbāttarasvinaḥ /
satyaprakṛtayo devāḥ pañca vīrāḥ prakīrttitāḥ

tisraḥ koṭyastu pautrāṇāṃ yādavānāṃ mahātmanām /
sarvameva kulaṃ yacca varttante caiva ye kule

viṣṇusteṣāṃ pramāṇe ca prabhutve ca vyavasthitaḥ /
nideśasthāyibhistasya badhyante suramānuṣāḥ

devāsurāhavahatā asurā ye mahābalāḥ /
ihotpannā manuṣyeṣu bādhante te tu mānavān

teṣāmutsādanārthāya utpannā yādave kule /
samutpannaṃ kulaśataṃ yādavānāṃ mahātmanām

iti prasūtirvṛṣṇīnāṃ samāsavyāsayogataḥ /
kīrttitā kīrttanīyā sa kīrttisiddhimabhīpsatā