Brahmanda Purana · Chapter 2.51

iti śrībrahmāṇḍe mahāpurāṇe vāyuprokte madhyamabhāge tṛtīya upoddhātapāde sagarasyaurvāśramagamanaṃ nāma pañcaśattamo 'dhyāyaḥ // 50//
sagara uvāca
kuśalaṃ mama sarvatra maharṣe nātra saṃśayaḥ /
yasya me tvamanudhyātā śamaṃ bhārgavasattamaḥ

yastathā śikṣitaḥ pūrvamastre śastre ca sāṃpratam /
so 'haṃ kathamaśaktaḥ syāṃ sakalārivinigrahe

tvaṃ me guruḥ suhṛddaivaṃ bandhurmitraṃ ca kevalam /
na hyanyamabhijānāmi tvāmṛte pitaraṃ ca me

tvayopadiṣṭenāstreṇa sakalā bhūbhṛto mayā /
vijitā yadanusmṛtyā śaktiḥ sā tapasastava

tapasā tvaṃ jagatsarvaṃ punāsi paripāsi ca /
sraṣṭuṃ saṃharttumapi ca śaknoṣyeva na saṃśayaḥ

mahānananyasāmānyaprabhāvastapasaśca te /
iha tasyaikadeśo 'pi dṛśyate vismayapradaḥ

paśyasiṃhāsane bālyādupetya mṛgapotakaḥ /
pibatyaṃbhaḥ śanairbrahmanniḥśaṅkaṃ te tapovane

dhayatyatrātivisraṃbhāt kṛśāpi hariṇī stanam /
karoti mṛgaśṛṅgāgre gaṇḍakaṇḍūyanaṃ ruruḥ

navaprasūtāṃ hariṇīṃ hatvā vṛttyai vanāntare /
vyāghrī tvattapasāvāse saiva puṣṇāti tacchiśūn

gajaṃ drutamanudrutya siṃho yasmādidaṃ vanam /
praviṣṭo 'nusarantau tvadbhayādekatra tiṣṭhataḥ

nakulastvāśumārjāramayūraśaśapannagāḥ /
vṛkasūkaraśārdūlaśarabharkṣaplavaṅgamāḥ

sṛgālā gavayāgāvo hariṇā mahiṣāstathā /
vane 'tra sahajaṃ vairaṃ hitvā maitrīmupāgatāḥ

evaṃvidhā tapaḥśaktirlokavismayadāyinī /
na kvāpi dṛśyate brahmaṃstvāmṛte bhuvi durlabhā

ahaṃ tu tvatprasādena vijitya vasudhāmi mām /
ripubhiḥ saha viprarṣe svarājyaṃ samupāgataḥ

vaśyāmātyastrivarge 'pi yathāyogyakṛtādaraḥ /
tvayopadiṣṭamārgeṇa samyagrājyamapālayam

evaṃ pravarttamānasya mama rājye 'vatiṣṭhataḥ /
bhavaddidṛkṣā saṃjātā sāpekṣā bhṛgupuṅgava

kiṃ tvadya mayi paryāptamanapatyatayaiva me /
pitṛpiṇḍapradānena saha saṃrakṣaṇaṃ bhuvaḥ

tadidaṃ duḥśamatyarthamanivāryaṃ manogatam /
nānayo 'paharttāṃ lokaṃ'smin mameti tvāmupāgataḥ

ityuktaḥ sagareṇātha sthitvā so 'tarmanāḥ kṣaṇam /
uvāca bhagavānaurvaḥ sanideśamidaṃ vacaḥ

niyamya saha bhāryābhyāṃ kiñcitkālamihāvasa /
avāpsyati tato 'bhīṣṭaṃ bhavānnātra vicāramā

sa ca tatrāvasatprītastacchuśrūṣāparāyamaḥ /
patnībhyāṃ saha dharmātmā bhaktiyuktaściraṃ tadā

rājapatnyau ca te tasya sarvakālamatandrite /
muneratanutāṃ prītiṃ vinayācārabhaktibhiḥ

bhaktyā śuśrūṣayā caiva tayostuṣṭo mahāmuniḥ /
rājapatnyau samāhūya idaṃ vacanama bravīt

bhavatyau varamasmatto vriyatāṃ kāmamīpsitam /
dāsyāmi taṃ na saṃdeho yadyapi syātsudurllabham

tataḥ praṇamyaśirasā te 'pyubhe taṃ mahāmunim /
ūcaturbhagavānputrānkāmayāveti sādaram

tataste bhagavānāha bhavatībhyāṃ mayā punaḥ /
rājñaścapriyakāmena varo datto 'yamīpsitaḥ

putravatyau mahābhāge bhavatyau matprasādataḥ /
bhavetāṃ dhruvamanyacca śrūyatāṃ vacanaṃ mama

putro bhaviṣyatyekasyāmekaḥ so 'natidhārmikaḥ /
tathāpi tasya kalpāntaṃ saṃbhūtiśca bhaviṣyati

ṣaṣṭiḥ putrasahasrāṇāmaparasyāṃ ca jāyate /
akṛtārthāśca te sarve vinaṅkṣyantyacirādiva

evaṃvidhaguṇepeto varau dattau mayā yuvām /
abhīpsitaṃ tu yadyasyāḥ svecchayā tatprakīrtyatām

evamukte tu muninā vaidarbhyānvayavarddhanam /
varayāmāsa tanayaṃ putrānanyāstathā parā

iti dattvā varaṃ rājñe sagarāya mahāmuniḥ /
sabhāryāmanumānyainaṃ visasarja purīṃ prati

muninā samanujñātaḥ kṛta kṛtyo mahīpatiḥ /
rathamāruhya vegena sapriyaḥ prayayau purīm

sa praviśya purīṃ ramyāṃ tdṛṣṭapuṣṭajanāvṛtām /
ānanditaḥ paurajanai reme paramayā mudā

etasminneva kāle tu rājapatnyāvubhe nṛpa /
rājñe prāvocatāṃ garbhaṃ mudā paramayā yute

vavṛdhe ca tayorgarbhaḥ śuklapakṣe yathoḍurāṭ /
saha saṃtoṣasaṃpattyā pitroḥ paurajanasya ca

saṃpūrṇe tu tataḥ kāle muhūrte keśinīśubhe /
asūyatāgnigarbhābhaṃ kumāramamitadyutim

jātakarmādikaṃ tasya kṛtvā caiva yathāvidhi /
asamañcasa ityeva nāma tasyā karonnṛpaḥ

sumatiścāpi tatkāle garbhālābamasūyata /
saṃprasūtaṃ tu taṃ tyaktaṃ dṛṣṭvā rājākaronmanaḥ

tajjñātvā bhagavānaurvastatrāgacchadyadṛcchayā /
samyak saṃbhāvito rājñā tamuvāca tvarānvitaḥ

garbhālāburayaṃ rājanna tyaktuṃ bhavatārhati /
putrāṇāṃ ṣaṣṭisāhasrabījabhūto yatastava

tasmāttatsakalīkṛtya ghṛtakuṃbheṣu yatnataḥ /
niḥkṣipya sapidhāneṣu rakṣaṇīyaṃ pṛthakpṛthak

samyagevaṃ kṛte rājanbhavato matprasādataḥ /
yathoktasaṃkhyā patrāṇāṃ bhaviṣyati na saṃśayaḥ

kāle pūrṇe tataḥ kumbhānbhittvā niryānti te pṛthak /
evaṃ te ṣaṣṭisāhasraṃ putrāṇāṃ jāyate nṛpa

ityuktvā bhagavānaurvastatraivāntaradhādvibhuḥ /
rājā ca tattathā cakre yathaurveṇa samīritam

tataḥ saṃvatsare pūrṇe ghṛtakuṃbhātkrameṇa te /
bhittvābhittvā punarjajñuḥ sahasaivānuvāsaram

evaṃ krameṇa saṃjātāstanayāste mahīpate /
vavṛdhuḥ saṃghaśo rājanṣaṣṭisāhasrasaṃkhyāyā

apṛthagdharmacaraṇā mahābalaparākramāḥ /
babhūvuste durādharṣāḥ krūrātmāno viśeṣataḥ

sa nātiprītimāṃsteṣu rājā matimatāṃ varaḥ /
keśinītanayaṃ tvekaṃ bahumāna sutaṃ priyam

vivāhaṃ vidhivattasmai kārayāmāsa pārthivaḥ /
sacāpyānandayāmāsa svaguṇaiḥ suhṛdo 'khilān

evaṃ pravarta mānasya keśinītanayasya tu /
ajāyata sutaḥ śrīmānaṃśumāniti viśrutaḥ

sa bālya eva matimānudāraiḥ svaguṇairbhṛśam /
prīṇayāmāsa sutdṛdaḥ svapitāmahameva ca

etasminnantare rājñastasya putro 'samañjasaḥ /
āviṣṭo naṣṭaceṣṭo 'bhūtsa piśācena kena cit

sa tu kaścidabhūdvaiśyaḥ pūrvajanmani dharmavit /
kasyācidviṣaye rājñaḥ prabhūtadhanadhānyavān

sa kadācidaraṇyeṣu vicarannidhimuttamam /
dṛṣṭvā grahītumārebhe vaṇiglobhavariplutaḥ

tatastadrakṣako 'bhyetya piśācaḥ prāha taṃ tadā /
kṣudhito 'haṃ cirādasminnivasannidhipālakaḥ

tasmāttatparihārāya mama dattvā gavāmiṣam /
kāmataḥ pratigṛhṇīṣva nidhimenaṃ mamājñayā

satasmai tatpariśrutya dāsyāmīti gavāmiṣam /
ādatta ca nidhiṃ taṃ tu piśācenānumoditaḥ

na prādācca tato mauḍhyāttasmai yattatpratiśrutam /
pratiśrutāpradānottharoṣaṃ na śraddadhe nṛpa

tamevaṃ suciraṃ kālaṃ pratīkṣyāśanakāṅkṣayā /
apanītadhanaḥ so 'pi mamāra vyathitaḥ kṣudhā

vaiśyo 'pi bālo maraṇaṃ saṃprāpya sagarasya tu /
babhūva kāle keśinyāṃ tanayo 'nvayavarddhanaḥ

aśarīraḥ piśāce 'pi pūrvavairamanusmaran /
vāyubhūto 'viśaddehaṃ rājaputrasya bhūpate

tenāviṣṭastataḥ so 'pi krūracitto 'bhavattadā /
mativibhraṃśamāsādya muhustena balātkṛtaḥ

asamañjasatvaṃ nagare cakre so 'pi nṛśaṃsavat /
bālāṃśca yūnaḥ sthavirānyoṣitaśca sadā khalaḥ

hatvāhatvā pracikṣepa sarayvāmatinirdayaḥ /
tataḥ paurajanāḥ sarve dṛṣṭvā tasya kadaryatām

bahuśo nikṛtāstena gatvā rājñe vyajijñāpan /
rājā ca tadupaśrutya tamāhūya prayatnataḥ

vārayāmāsa bahudhā duḥkhena mahatānvitaḥ /
bahuśaḥ pratiṣiddho 'pi pitrā tena mahātmanā

jale tapte ca saṃtaptāḥ saṃbabhūvuryathā yavāḥ /
nāśakattaṃ yadā pāpādvinivarttayituṃ nṛpaḥ

lokāpavādabhīrutvādviṣayānatyajattadā