Language

ENहिગુ
Scripture Library

Brahmanda Purana · Chapter 1.34

1.34.1

iti śrībrahmāṇḍe mahāpurāṇe vāyuprokte pūrvabhāge dvitīye 'nuṣaṅgapāde ṛṣilakṣaṇaṃ nāma trayastrinttamo 'dhyāyaḥ
vāyuruvāca
ṛṣayastadvacaḥ śrutvā sūtamāhustaduttaram /
kathaṃ vedāḥ punarvyastāstanno brūhi mahāmate

1.34.2

sūta uvāca
dvāpare tu purāvṛtte manoḥ svāyaṃbhuvāntare /
brahmā manumuvācedaṃ rakṣavedaṃ mahāmate

1.34.3

parivṛttaṃ yugaṃ tāta svalpavīryā dvijātayaḥ /
saṃvṛtā yugadoṣeṇa sarve caiva yathākramam

1.34.4

tasya mānaṃ yugavaśādalpaṃ caiva hi dṛśyate /
daśasāhasrabhāgena hyavaśiṣṭaṃ kṛtoditam

1.34.5

vāya tejo balaṃ cālpaṃ sarvaṃ caiva praṇaśyati /
vedakriyā hi kāryāḥ syurmābhūdvedavināśanam

1.34.6

vede nāśamanuprāpte yajño nāśaṃ gamiṣyati /
yajñe naṣṭe vedanāśastataḥ sarvaṃ praṇaśyati

1.34.7

ādyo vedaśca tuṣpādaḥ śatasāhasrasaṃmitaḥ /
punardaśaguṇaḥ kṛṣṇo yajño vai sarvakāmadhuk

1.34.8

evamuktastathetyuktvā manurlaukahite rataḥ /
vedamekaṃ catuṣpādaṃ caturddhā vyabhajatprabhuḥ

1.34.9

brahmaṇo vacanāttāta lokānāṃ hitakāmyayā /
tadahaṃ varttamānena yuṣmākaṃ vedakalpanam

1.34.10

manvantareṇa vakṣyami vyatītānāṃ prakalpanam /
pratyakṣeṇa varokṣaṃvai tannibodhata sattamāḥ

1.34.11

asminyuge tadā vyāsaḥ pārāśaryaḥ parantapaḥ /
dvaipāyana iti khyāto viṣṇoraṃśaḥ sanātanaḥ

1.34.12

brahmaṇā coditaḥ so 'smin vedaṃ vaktuṃ pracakrame /
atha śiṣyānsajagrāha caturo vedakāraṇāt

1.34.13

jaiminiṃ ca sumantuṃ ca vaiśaṃpāyanameva ca /
caturthaṃ pailameteṣāṃ pañcamaṃ lomaharṣaṇam

1.34.14

ṛgvedaśrāvakaṃ pailamagrahīdvidhivaddvijāḥ /
yajurvedapravaktāraṃ vaiśaṃpāyanameva ca

1.34.15

jaiminiṃ sāmavedārthaśrāvakaṃ so 'nvapadyata /
tathaivāthar vavedasya sumantumṛṣisattamam

1.34.16

itihāsapurāṇasya kalapavākyasya caiva hi /
māṃ caiva pratijagrāha bhagavānīśvaraḥ prabhuḥ

1.34.17

eka āsīdyajurvedastaṃ caturddhā vyakalpayat /
cāturhetramabhūttasmiṃstena yajñamakalpayat

1.34.18

ādhvaryavaṃ yajurbhistu ṛgbhirhetraṃ tathaiva ca /
audgātraṃ sāmabhiścakre brahmatvaṃ cāpyatharvabhiḥ

1.34.19

tataḥ sa ṛca uddhṛtya ṛgvedaṃ samakalpayat /
hotṛkaṃ kalpayattena yajurvedaṃ jagatpatiḥ

1.34.20

sāmabhiḥ sāmavedaṃ ca tenaudgātramakalpayat /
rā5stvatharvavedena sarvakarmāṇyakārayat

1.34.21

ākhyānaiścāpyupākhyānairgāthābhiḥ kalpajoktibhiḥ /
purāmasaṃhitāṃ cakre purāṇārthaviśāradaḥ

1.34.22

yacchiṣṭaṃ tu yajurvede tena ya5mayuñjata /
yajanātsa yajurveda iti śāstraviniścayaḥ

1.34.23

pādānāmuddhatatvācca yajūṃṣi viṣamāṇi ca /
śatenoddhatavīryastu ṛtvigbhirvedapāragaiḥ

1.34.24

prayujyate hyaśvamedhastena vā puṣyate tu saḥ /
ṛco gṛhītvā pailastu vyabhajattu dvidhā punaḥ

1.34.25

dve kṛtvā saṃhite caiva śiṣyābhyā madadādvibuḥ /
indrapramattaye caikāṃ dvitīyāṃ bāṣkalāya ca

1.34.26

catasraḥ saṃhitāḥ kṛtvā bāṣkalo dvijasattamaḥ /
śiṣyānadhyāpayā māsa śuśruṣābhiratānhitān

1.34.27

bodhyāṃ tu prathamāṃ śākhāṃ dvitīyāmagnimātaram /
pārāśarīṃ tṛtīyāṃ tu yā5valkyāmathāparām

1.34.28

indrapramatirekāṃ tu saṃhitāmṛṣisattamaḥ /
adhyāpayanmahābhāgaṃ māṇḍūkeyaṃ yaśasvinam

1.34.29

styasravasamagryaṃ tu putraṃ sa tu mahāyaśāḥ /
satyasravāḥ satyahitaṃ putramadhyāpayadvibhuḥ

1.34.30

so 'pi satyahitaḥ putraṃ punaradhyāpayaddvijāḥ /
satyaśriyaṃ mahātmānaṃ satya dharmaparāyaṇam

1.34.31

abhavaṃstasya śiṣyā vai trayastu sumahaujasaḥ /
satyaśriyāśca vidvāṃsaḥ śāstragrahaṇatatparāḥ

1.34.32

śākalyaḥ prathamasteṣāṃ tasmādanyo rathītaraḥ /
bāṣkaliśca bharadvāja iti śākhāpravarttakāḥ

1.34.33

devamitrastu śākalyo jñānāhaṅkāragarvitaḥ /
janakasya sa yajñe vai vināśāmagamaddvijāḥ

1.34.34

śāṃśapāyana uvāca
kathaṃ vināśamagamatsa munirjñānagarvitaḥ /
janakasyāśvamedhe tu katha vādābhyajāyata

1.34.35

kimarthaṃ vābhavadvādaḥ kena sārddhamathāpi vā /
etatsarvaṃ yathā vṛttamācakṣtra viditaṃ tava

1.34.36

sūta uvāca
janakasyāśvamedhe tu mahānāsītsamāgamaḥ /
ṛṣīṇāṃ hi sahasrāṇi tatrājagmuranekaśaḥ

1.34.37

rājarṣerjanakasyātha taṃ yajñaṃ hi didṛkṣavaḥ /
āgatānbrāhmaṇāndṛṣṭvā jijñāsāsyābhavattataḥ

1.34.38

ko nveṣāṃ brāhmaṇaśreṣṭhaḥ kathaṃ me niścayo bhavet /
iti niścitya manasā buddhiṃ cakre janādhipaḥ

1.34.39

gavāṃ sahasramādāya suvarṇamadhikaṃ tataḥ /
grāmānratnāni dāsīscha munīnprāha narādhipaḥ

1.34.40

sarvānahaṃ prapanno vaḥ śirasā śreṣṭhabhāginaḥ /
yadetadāhṛtaṃ vittaṃ yo vā śreṣṭhatamo bhavet

1.34.41

tasmai tadupanītaṃ me vitta vittaṃ dvijottamāḥ /
janakasya vacaḥ śrutvā ṛṣayaste śrutikṣamāḥ

1.34.42

dṛṣṭvā dhanaṃ mahāsāraṃ dhanagṛdhnā jighṛkṣavaḥ /
āhvayāñcakrire 'nyonyaṃ vedajñānamadolbaṇān

1.34.43

manasā gatavittāste mamaitaddhanamityuta /
mamaitanna tavetyanyo brūhi vā kiṃ vikatthase

1.34.44

ityevaṃ dhanadoṣeṇa vādāṃścakuranekaśaḥ /
athānyastatravai vidvānbrahmaṇastu sutaḥ kaviḥ

1.34.45

yājñavalkyo mahātejāstapasvī brahmavittamaḥ /
brahmaṇoṃ'śasamutpanno vākyaṃ provāca susvaram

1.34.46

śiṣyaṃ brahmavidāṃ śreṣṭhaṃ dhanametadgṛhāṇa vai /
nayasva ca gṛhaṃvatsa mamaitannātra saṃśayaḥ

1.34.47

sarvavādeṣvahaṃ vaktā nānyaḥ kaścittu matsamaḥ /
yo vā na prīyate vidvānsamāhvayatu māciram

1.34.48

tato brahmārṇavaḥ kṣubdaḥ samudra iva saṃplave /
tānuvāca tataḥ svastho yājñavalkyo hasanniva

1.34.49

krodhaṃ mā kārṣṭa vidvāṃso bhavantaḥ satyavādinaḥ /
vadāmahe yathāśakti jijñāsaṃtaḥ parasparam

1.34.50

tato 'bhyupagatāsteṣāṃ vādāḥ śabdairanekaśaḥ /
sahasradhā śubhairarthaiḥ sukṣmadarśanasaṃbhavaiḥ

1.34.51

loke vede tathādhyātmavidyāsthānairalaṅkṛtaiḥ /
saṃtyuttamaguṇairyuktā nṛpasyāpi parīkṣakāḥ

1.34.52

vādāḥ samabhavaṃstatra dhanahetormahātmanām /
ṛṣayastvekataḥ sarve yājñavalkyastathaikataḥ

1.34.53

sarve te munayastena yājñavalkyena dhīmatā /
ekaikaśastataḥ pṛṣṭā naivottaramathābruvan

1.34.54

sa vijitya munīnsarvān brahmarāśirmahāmatiḥ /
śākalyamiti hovāca vādakarttāramañjasā

1.34.55

śākalya vada vaktavyaṃ kiṃ dhyāyannavatiṣṭhase /
paṇastu yajamānena baddho nīto yathā dhṛtaḥ

1.34.56

evaṃ sa dharṣitastena roṣāttāmrāsyalocanaḥ /
provāca yājñavalkyaṃ sapuruṣaṃ munisannidhau

1.34.57

tvamasmāstṛṇavatkṛtvā tathaivānyāndvijottamān /
vidyādhanaṃ mahāsāraṃ svayaṅgrāhaṃ jighṛkṣasi

1.34.58

śākalyenaivamuktastu yājñavalkyastamabravīt /
brahmiṣṭhānāṃ balaṃ viddhi vidyātattvārthadarśanam

1.34.59

kāmasyārthena saṃbandhastenārthaṃ kāmayāmahe /
kāmaprarśnadhanā viprāḥ kāmapraśnaṃ vadāmahe

1.34.60

paṇaścaivāsya rājarṣestasmānnītaṃ dhanaṃ mayā /
etacchrutvā vacastasya śākalyaḥ krodhamūrcchitaḥ

1.34.61

yā5valkyamathovāca kāmapraśnārthakṛdvacaḥ /
brūhīdānīṃ mayoddiṣṭānkāmapraśnānyathārthataḥ

1.34.62

tataḥ samabhavadvādastayorbrahmavidormahān /
sāgraṃ praśnasahasraṃ tu śākalyaḥ so 'karottadā

1.34.63

yājñavalkyo 'bravītsarvamṛṣīṇāṃ śṛṇvatāṃ tadā /
śākalyastvāsa nirvādo yājñavalkyastamabravīt

1.34.64

praśnamekaṃ mamāpi tvaṃ śākalya vada kāmikam /
paṇaprāpyasya vādasya bruvatormṛtyuratra vai

1.34.65

susūkṣmajñānasaṃyuktaṃ sāṃkhyaṃyogamathāpi vā /
adhyātmasya gatiṃ mukhyāṃ dhyānamārgamathāpi vā

1.34.66

atha saṃcoditaḥ praśno yājñavalkyena dhīmatā /
śākalyastamavijñāya tathā mṛtyumavāptavān

1.34.67

evaṃ smṛtaḥ sa śākalyaḥ praśnavyākhyānapīḍitaḥ /
evaṃ vivādaḥ sumahānāsītteṣāṃ dhanārthinām

1.34.68

ṛṣīṇāmṛṣibhiḥ sārddhaṃ yājñavalkyasya caiva hi /
yājñavalkyo dhanaṃ gṛhya yaśo vikhyāya cātmanaḥ /
jagāma vai gṛhaṃ svacchaṃ śiṣyaiḥ parivṛto vaśī

Original text: Brahmāṇḍapurāṇa · Edition: Bombay : Venkatesvara Steam Press (or a reprint thereof) · Data entry members of the Sansknet Project · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc