Language

ENहिગુ
Scripture Library

Brahmanda Purana · Chapter 1.33

1.33.1

iti śrībrahmāṇḍe mahāpurāṇe vāyuprokte pūrvabhāge dvitīye 'nuṣaṅgapāde yugaprajālakṣaṇamṛṣipravaravarṇanaṃ ca nāma dvātriṃśattamo 'dhyāyaḥ
sūta uvāca
ṛṣikāṇāṃ sutāścāpi vijñeyā ṛṣiputrakāḥ /
brāhyaṇānāṃ pravaktāro nāmataśca nibodhata

1.33.2

sapradhānāḥ pravakṣyante samāsācca śrutarṣayaḥ /
bahvṛco bhārgavaḥ pailaḥ sāṃkṛtyo jājalistathā

1.33.3

saṃdhyāstirmāṭharaścaiva yājñavalkyaḥ parāśaraḥ /
upamanyurindrapramatirmāḍūkiḥ śākaliśca saḥ

1.33.4

bāṣkaliḥ śokapāṇiśca nailaḥ pailo 'lakastathā /
pannagāḥ pakṣagantāśca ṣaḍaśītiḥ śrutarṣayaḥ

1.33.5

ete dvijātayo mukhyā bahvṛcānāṃ śrutarṣayaḥ /
vaiśaṃpāyanalauhityau kaṇṭhakālāvaśāvadhaḥ

1.33.6

śyāmāpatiḥ palāḍuśca ālaṃbiḥ kamalāpatiḥ /
teṣāṃ śiṣyāḥ praśiṣyāśca ṣaḍaśīti śrutarṣayaḥ

1.33.7

ete dvijarṣayaḥ proktāścarakādhvaryavo dvijāḥ /
caiminiḥ sabharadvājaḥ kāvyaḥ pauṣyañjireva ca

1.33.8

hiraṇyanābhaḥ kauśilyo laugākṣiḥ kusumistathā /
laṅgalī śālihotraśca śaktirājaśca bhārgavaḥ

1.33.9

sāmagānāmathācārya ailo rājā purūravāḥ /
ṣaṭcatvāriṃśadanye vai teṣāṃ śiṣyāḥ śrutarṣayaḥ

1.33.10

kauśītiḥ kaṅkamudgaśca kuṇḍakaḥ saparāśaraḥ /
lobhālobhaśca dharmātmā tathā brahma balaśca saḥ

1.33.11

kranthalo 'tho madagalo mārkaṇḍeyo 'tha dharmavit /
ityete navatirjñeyā hotravadbrahmacāriṇaḥ

1.33.12

carakādhvaryavaścāpi hyanumaṃntraṃ tu brāhmaṇam /
calūbhiḥ sumatiścaiva tathā devavaraśca yaḥ

1.33.13

anukṛṣṇastathāyuśca anubhūmistathaiva ca /
tathāprītaḥ kṛśāśvaśva sumūlirbāṣkalistathā

1.33.14

carakādhvaryakādhvaryunamasyurbrahmacāriṇaḥ /
vaiyāsakiḥ śuko vidvāṃllaukirbhūriśravāstathā

1.33.15

somāviratunāntakyastathā dhaumyaśca kāśyapaḥ /
āraṇyā ilakaścaiva upamanyurvidastathā

1.33.16

bhārgavo madhukaḥ piṅgaḥ śveta ketustathaiva ca /
prajādarpaḥ kahoḍaśca yājñavalkyo 'tha śaunakaḥ

1.33.17

anaṅgo niratālaśca madhyamādhvaryavastute /
aditirdevamātā ca jalāpā caiva mānavī

1.33.18

urvaśī viśvayoṣā ca hyapsaraḥpravare śubhe /
mudgalā cātujīvaiva tārā caiva yaśasvinī

1.33.19

prātimedhī ca mārgā ca sujātā ca mahātapā /
lopāmudrā ca dharmajñā yā ca kośītikā smṛtā

1.33.20

etāśca brahmavādinya apsaro rūpaṃsamatāḥ /
ityetā mukhyaśaḥ proktā mayā ca ṛṣiputrakāḥ

1.33.21

vaidaśākhāpraṇayanāstataste ṛṣayaḥ smṛtāḥ /
īśvarā mantravaktāra ṛṣayo hyṛṣikāstathā

1.33.22

ṛṣiputrāḥ pravaktaraḥ kalpānāṃ brāhmaṇasya tu /
īśvarāṇāmṛṣīṇāṃ ca ṛṣikāṇāṃ sahātmajaiḥ

1.33.23

tathā vākyāni janīṣva yathaiṣāṃ mantradṛṣṭayaḥ /
tatrājñāyuktamadvaitaṃ dīptaṃ gaṃbhīraśabdavat

1.33.24

atyantamaparokṣaṃ ca liṅgaṃ nāma tathaiva ca /
sarvabhūtānyabhūtaṃ ca paridānaṃ ca yadbhavet

1.33.25

kvacinniruktaproktārthaṃ vākyaṃ svāyaṃbhuvaṃ viduḥ /
yatkiñcinmantrasaṃyuktaṃ tatra nāmavibhaktibhiḥ

1.33.26

pratyakṣābhihitaṃ caivamṛṣīṇāṃ vacanaṃ matam /
naigamairvividhaiḥ śabdairnipātairbahulaṃ ca yat

1.33.27

yaccāpyasti mahadvākyamṛṣīkāṇāṃ vacaḥ smṛtam /
avispaṣṭapadaṃ yacca yacca syādbahusaṃśayam

1.33.28

ṛṣiputravacastadvai sarvāśca paridevatāḥ /
hetudṛṣṭānta bahulaṃ citraśabdamapārthakam

1.33.29

sarvāstu tamaśaktaṃ ca vākyametattu mānuṣam /
miśrā iti samākhyātāḥ prabhāvādṛṣitāṃ gātāḥ

1.33.30

samutkarṣāya karṣābhyāṃ jātivyatyāsasaṃbhavāḥ /
bhūtabhavyabhavajjñāna janmaduḥkhacikitsanam

1.33.31

miśrāṇāṃ tadbhavedvākyaṃ gurorbalapravarttanam /
dharmaśāstrapraṇetāro mahimnā sarvagāśca vai

1.33.32

tapaḥprakarṣaḥ sumahānyeṣāṃ te ṛṣayaḥ smṛtāḥ /
bṛhaspatiśca śukraśca vyāsaḥ sārasvatastathā

1.33.33

vyāsāḥ śāstrapraṇayanā vedavyāsa iti smṛtāḥ /
yasmādavārajāḥ saṃtaḥ pūrvebhyo medhayādhikāḥ

1.33.34

aiśvaryeṇa ca saṃpannāstataste ṛṣayaḥ smṛtāḥ /
yasminkālo na caṃ vayaḥ pramāṇamṛṣibhāvane

1.33.35

dṛśyate hi pumānkaścitkaścijjyeṣṭhatamo dhiyā /
yasmādbuddhyā ca varṣīyānbalo 'pi śrutavānṛṣiḥ

1.33.36

yaḥ kaścitpādavānmadhye prayukto 'kṣara saṃpadā /
viniyuktāvasānāṃ tu tāmṛcaṃ paricakṣate

1.33.37

yaḥ kaścitkaraṇairmantro na ca pādakṣarairmitaḥ /
atiyuktāvasānaṃ ca tadyajurvai pracakṣate

1.33.38

hrīṅkāraḥ praṇavo gītaḥ prastāvaśca caturthakam /
pañcamaḥ pratihotraśca ṣaṣṭhamāhurupadravam

1.33.39

nidhanaṃ saptamaṃ sāmnaḥ saptavindhya midaṃ smṛtam /
pañcavindhya iti proktaṃ hrīṅkāraḥ praṇavādṛte

1.33.40

brahmaṇe dharmamatyuktau yattadā jñāpyater'thataḥ /
āśāstistu prasaṃkhyātā vilāpaḥ paridevanā

1.33.41

krodhādvā dveṣaṇāccaiva praśrākhyānaṃ tathaiva ca /
etattu sarvavidyānāṃ vihitaṃ mantralakṣaṇam

1.33.42

mantrā navavidhāḥ proktā ṛgyajuḥ sāmalakṣaṇāḥ /
mūrtirnindā praśaṃsā cākrośastoṣastathaiva ca

1.33.43

praśrānujñāstathākhyānamāśāsmatividhayo matāḥ /
mantrabhedāṃśca vakṣyāmi caturviśatilakṣaṇān

1.33.44

praśaṃsā stutirākrośo nindā ca paridevanā /
abhiśāpo viśāpaśca praśnaḥ prativacastathā

1.33.45

āśīryajñastathākṣepa arthākhyānaṃ ca saṃkathā /
viyogā hyabhiyogāśca kathā saṃsthā varaśca vai

1.33.46

pratiṣedhopa deśau ca namaskāraḥ spṛhā tathā /
vilāpaśceti mantrāṇāṃ caturviṃśatiruddhṛtāḥ

1.33.47

ṛṣibhiryajñatattvajñairvihitaṃ brahmaṇaṃ purā /
hetu rnirvacanaṃ nindā praśastiḥ saṃśayo nidhiḥ

1.33.48

purākṛtipurākalpau vyavadhāraṇakalpanā /
upamā ca daśaite vai vidhayo brāhmaṇasya tu

1.33.49

lakṣaṇaṃ brāhmaṇasyainadvihitaṃ sarvaśākhināma /
heturhanteḥ smṛto dhātoryannihantyuditaṃ paraiḥ

1.33.50

athavārthe pariprāpte hino tergatikarmaṇā /
tathā nirvacanaṃ brūyādvākyārthasyāvadhāraṇam

1.33.51

nindāṃ tāmāhurāyāryā yaddoṣe nindanaṃ vacaḥ /
prapūrvācchaṃsaterdhātoḥ praśaṃsāguṇavattayā

1.33.52

idaṃ tvidamidaṃ naidamityaniścitya saṃśayam /
idamevaṃ vidhātavyamityayaṃ vidhirucyate

1.33.53

anyasyānyasya cauktiryā budhaiḥ soktā purākṛtiḥ /
yo hyatyantaparokṣārthaḥ sa purākalpa ucyate

1.33.54

purātikrāntavācitvātpurākalpasya kalpa nām /
mantrabrāhmaṇakalpaiśca nigamaiḥ śuddhavistaraiḥ

1.33.55

aniścitya kṛtāmāhurvyavadhāraṇakalpanām /
yathā hīdaṃ tathā tadvai idaṃ caiva tathaiva tat

1.33.56

ityevameṣā hyupamā daśamo brāhmaṇasya tu /
ityetadbrahmaṇasyādau vihitaṃ rakṣaṇaṃ budhaiḥ

1.33.57

tasya tadvidbhiruddiṣṭā vyākhyāmyanupadaṃ dvijaiḥ /
mantrāṇāṃ kalpanā caiva vidhidṛṣṭiṣu karmasu

1.33.58

mantro mantrayaterddhātorbrāhmaṇo brāhmaṇena tu /
alpākṣaramasaṃdigdhaṃ sāravadviśvatomukham /
astobhamanavadyaṃ ca sūtraṃ sūtravido viduḥ

Original text: Brahmāṇḍapurāṇa · Edition: Bombay : Venkatesvara Steam Press (or a reprint thereof) · Data entry members of the Sansknet Project · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc