Brahmanda Purana · Chapter 1.3
iti śrībrahmāṇḍe mahāpurāṇe vāyuprokte pūrvabhāge prathame prakriyāpāde naimiṣākhyānakathanaṃ nāma dvitīyo 'dhyāyaḥ
sūta uvāca
śṛṇu teṣāṃ kathāṃ divyāṃ sarvapāpapramocanīm /
kathyamānāṃ mayā citrāṃ bahvarthāṃ śrutisaṃmatām
ya imāṃ dhārayennityaṃ śṛṇuyādvāpyabhīkṣṇaśaḥ /
svavaṃśaṃ dhāraṇaṃ kṛtvā svargaloke mahīyate
viśvatārā yā ca pañca yathāvṛttaṃ yathāśrutam /
kīrtyamānaṃ nibodhārthaṃ pūrveṣāṃ kīrttivarddhanam
dhanyaṃ yaśasyamāyuṣyaṃ svargyaṃ śatrughnameva ca /
kīrttanaṃ sthirakīrtīnāṃ sarveṣāṃ puṇyakarmaṇām
yasmātkalpāyate kalpaḥ samagraṃ śucaye śuciḥ /
tasmai hiraṇyagarbhāya puruṣāyeśvarāya ca
ajāya prathamāyaiva variṣṭhāya prajāsṛje /
brahmaṇe lokatantrāya namaskṛtya svayaṃbhuve
mahadādyaṃ viśeṣāntaṃ savairūpyaṃ salakṣaṇam /
pañcapramāṇaṃ ṣadśrāntaḥ puruṣādhiṣṭhitaṃ ca yat
āsaṃyamātpravakṣyāmi bhūtasargamanuttamam /
avyaktaṃ kāraṇaṃ yattannityaṃ sadasadātmakam
pradhānaṃ prakṛtiṃ caiva yamāhustattvacintakāḥ /
gandharūparasairhīnaṃ śabdasparśavivarjitam
jagadyonimmahābhūtaṃ paraṃ brahmasanātanam /
vigrahaṃ sarvabhūtānāmavyaktamabhavatkila
anādyantamajaṃ sūkṣmaṃ triguṇaṃ prabhavāpyayam /
asāṃpratikamajñeyaṃ brahma yatsadasatparam
tasyātmanā sarvamidaṃ vyāptamāsīttamomayam /
guṇasāmye tadā tasminnavibhātaṃ tamomayam
sargakāle pradhānasya kṣatrajñādhiṣṭhitasya vai /
guṇabhāvādbhāsamāne mahātattva babhūva ha
sūkṣmaḥ sa tu mahānagre avyaktena samāvṛtaḥ /
sattvodreko mahānagre sattvamātraprakāśakaḥ
sattvānmahānsa vijñeya ekastatkāraṇaḥ samṛtaḥ /
niṅgamātraṃ samutpannaṃ kṣetrajñādhiṣṭitaṃ mahat
saṃkalpo 'dhyavasāyaśca tasya vṛttidvayaṃ smṛtam /
mahāsṛṣṭiṃ ca kurute vītamānaḥ sisṛkṣayā
dharmādīni ca bhūtāni lokatattvārthahetavaḥ /
mano mahātmani brahma durbuddhikhyātirīśvarāt
prajñāsaṃdhiśca sarvasvaṃ saṃkhyāyatanaraśmibhiḥ /
manute sarvabhūtānāṃ tasmācceṣṭaphalo vibhuḥ
bhoktā trātā vibhaktātmā varttanaṃ mana ucyate /
tattvānāṃ saṃgrahe yasmānmahāṃśca parimāṇataḥ
śeṣebhyo guṇātattvebhyo mahāniva tanuḥ smṛtaḥ /
vibhaktimānaṃ manute vibhāgaṃ manyate 'pi vā
puruṣo bhogasaṃbandhāttena cāsau sati smṛtaḥ /
bṛhattvādvṛṃhaṇatvācca bhāvānāmakhilāśrayāt
yasmādvṛṃhayata bhāvān brahmā tena nirucyate /
āpūrayati yasmācca sarvān dehānanugrahaiḥ
budhyate puruṣaścātra sarvān bhāvānpṛthak pṛthak /
tasmiṃstu kāryakaraṇaṃ saṃsiddhaṃ brahmaṇaḥ purā
prākṛtaṃ devi vartaṃ māṃ kṣetrajño brahmasaṃmitaḥ /
sa vai śarīrī prathamaḥ purā puruṣa ucyate
ādikarttā sa bhūtānāṃ brahmāgre samavarttinām
hiraṇyagabhaḥ so 'ṇḍe 'sminprādurbhūtaścaturmukhaḥ /
sarge ca pratisarge ca kṣetrajño brahma saṃsitaḥ
karaṇaiḥ saha pṛcchante pratyāhārestyajanti ca /
bhajante ca punardehāṃste samāhārasaṃdhisu
hiraṇmayastu yo merustasyoddharturmahātmanaḥ /
gartodakaṃ sabudāstu hareyuścāpi pañcatāḥ
yasminnaṇḍa ime lokāḥ sapta vai saṃpratiṣṭhitāḥ /
pṛthivī saptabhirdvīpaiḥ samudraiḥ saha saptabhiḥ
parvataiḥ sumahadbhiśca nadībhiśca sahasraśaḥ /
antaḥsthasya tvime lokā antarviśvamidaṃ jagat
candrādityau sanakṣatau saṃgrahaḥ saha vāyunā /
lokālokaṃ ca yat kiñcidaṇḍe tasminpratiṣṭitam
āpo daśaguṇe naiva tejasā bāhyato vṛtāḥ /
tejo daśaguṇenaiva bāhyato vāyunā vṛtam
vāyurdaśaguṇenaiva bāhyato nabhasā vṛtaḥ /
ākāśamāvṛtaṃ sarvaṃ bahirbhūtādinā tathā
bhūtādirmahatā caiva pradhānenāvṛto mahān /
ebhirāvaraṇairaṇḍaṃ saptabhiḥ prākṛtairvṛtam
icchayā vṛtya cānyonyamaraṇe prakṛtayaḥ sthitaḥ /
prasargakāle sthitvā ca grasaṃtasca parasparam
evaṃ parasparaiścaiva dhārayanti parasparam /
ādhārādheyabhāvena vikārāste vikāriṣu
avyaktaṃ kṣetramityuktaṃ brahma kṣetrajñamucyate /
ityevaṃ prākṛtaḥ sargaḥ kṣetrajñādhiṣṭhitastu saḥ
abuddhipūrvaḥ prathamaḥ prādurbhūtastaḍidyathā /
etaddhiraṇyagarbhasya canma yo vetti tattvataḥ /
āyuṣmānkīrtimāndhanyaḥ prajñāvāṃśca na saṃśayaḥ
Original text: Brahmāṇḍapurāṇa · Edition: Bombay : Venkatesvara Steam Press (or a reprint thereof) · Data entry members of the Sansknet Project · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0