Brahmanda Purana · Chapter 1.14
iti śrībrahmāṇḍe mahāpurāṇe vāyuprokte pūrvabhāge dvitīye 'nuṣaṅgapāde kālasadbhāvavarṇanaṃ nāma trayodaśoṃ'dhyāya
suta uvāca
athāntareṣu sarveṣu atītānāgateṣviha /
tulyābhimāninaḥ sarve jāyante nāmarūpataḥ
devāścāṣṭavidhā ye ca tasminmamvantare 'dhipāḥ /
ṛṣayo manavaścaiva sarve tulyaprayojanāḥ
maharṣisargaḥ saṃkrānto vaṃśaṃ svāyaṃbhuvasya tu /
vistareṇānupūrvyā ca kīrtya mānaṃ nibodhata
manoḥ svāyaṃbhūvasyāsan daśa pautrāstu tatsamāḥ /
yairiyaṃ pṛthivī sarvā saptadvīpā sapattanā
sasamudrā karavatī prativarṣaṃ niveśitā /
svāyaṃbhuveṃ'tare pūrvamādye tretāyuge tathā
priyavratasya putraistaiḥ pautraiḥ svāyaṃbhuvasya tu /
prajā sattvatapoyuktaistairiyaṃ viniveśitā
priyavratātprajopetān vīrānkāmyānvyajāyata /
kanyā sā tu mahābhāga kardamasya prajā pateḥ
kanye dve daśa putrāśca samrāṭ kukṣiśca te śubhe /
tayorvai bhrātaraḥ śūrāḥ prajāpatisamā daśa
āgnīdhraścāgnibā huśca medhā medhātithirvasuḥ /
jyotiṣmān dyutimānhavyaḥ savanaḥ sabhra eva ca
priyavrato 'bhyaṣiñcattānsaptasaptasu pārthivān /
dvīpeṣu teṣu dharmeṇa dvīpāntāśca nibodhata
jaṃbūdvīpeśvaraṃ cakre āgnīdhraṃ sumahābalam /
plakṣadvīpeśvaraścāpi tena medhātithiḥ kṛtaḥ
śālmale tu vapuṣmantaṃ rājānaṃ so 'bhiṣiktavān /
jyotiṣmantaṃ kuśadvīpe rājānaṃ kṛtavānprabhuḥ
dyutimantaṃ ca rājānaṃ kraiñcadvīpe 'bhyaṣecayat /
śākadvīpeśvaraṃ cāpi havyaṃ cakre priyavrataḥ
puṣkarādhipatiṃ caiva savanaṃ kṛtavānprabhuḥ /
puṣkare savanasyātha mahāvītaḥ suto 'bhavat
dhātakiścāpi dvāvetau putrau putravatā varau /
mahāvītaṃ smṛtaṃ varṣaṃ tasya nāmnā mahātmanaḥ
nāmnā ca dhātakeścāpi dhātakīkhaṇḍa ucyate /
havyo vyajanayatputrāñ śākadvīpeśvarāñ prabhuḥ
jaladaṃ ca kumāraṃ ca sukumāraṃ maṇīvakam /
kusumottaramodākau saptamaṃ ca mahādrugam
jaladaṃ jaladasyātha prathamaṃ varṣamucyate /
kumārasya tu kaumāraṃ dvitīyaṃ parikīrtitam
sukumāraṃ tṛtīyaṃ tu sukumārasya tatssatam /
maṇīvasya caturthaṃ tu maṇīvakamihocyate
kusumottaravarṣaṃ yatpañcamaṃ kusumottaram /
modakasyāpi modākaṃ ṣaṣṭhaṃ varṣaṃ prakīrttitam
mahādrumasya nāmnā ca saptamaṃ tanmahādrumam /
teṣāṃ tu nāmabhistāni sapta varṣāṇi tatra vai
kraiñcadvīpeśvarasyāpi putro dyutimatastu vai /
kuśalo manonugaschoṣṇaḥ pāvanaścāndhakārakaḥ
muniśca dundubhiścaiva sutā dyutimatastu vai /
teṣāṃ svanāmabhirdeśāḥ kraiñcadvīpāśrayāḥ śubhāḥ
kuśalasya tu deśo 'bhūta kauśalo nāma viśrutaḥ /
deśo manonugasyāpi mānonuge ite smṛtaḥ
uṣṇasyoṣṇaḥ smṛto deśaḥ pāvanasyāpi pāvanaḥ /
andhakārasya deśastu āndhakāraḥ prakīrttitaḥ
muneśca maunideśo vai dundubherdundubhiḥ smṛtaḥ /
ete janapadāḥ sapta kraiñcadvīpe tu bhāsvarāḥ
jyotiṣmataḥ kuśadvīpe saptaivāsanmahaujasaḥ /
udbhijjo veṇumāṃścaiva vairatho lavaṇo dhṛtiḥ
ṣaṣṭhaḥ prabhākaraścā pi saptamaḥ kapilaḥ smṛtaḥ /
udbhijjaṃ prathamaṃ varṣaṃ dvitīyaṃ veṇumaṇḍalam
tṛtīyaṃ vai rathākāraṃ caturthaṃ lavaṇaṃ smṛtam /
pañcamaṃ dhṛtimadvarṣaṃ ṣaṣṭhaṃ varṣaṃ prabhākaram
saptamaṃ kapilaṃ nāma kapilasya prakīrttitam /
teṣāṃ deśāḥ kaśadvīpe tatsanāmāna eva ca
āśramācārayuktābhiḥ prajābhiḥ samalaṅkṛtāḥ /
śālmalasyeśvarāḥ sapta sutāste ca vapuṣmataḥ
śvetaśca haritaścaiva jīmūto rohitastathā /
vaidyuto mānasaścāpi suprabhaḥ saptamastathā
śvetastu deśaḥ śvetasya haritasya suhāritaḥ /
jīmūtasyāpi jīmūto rohitasyāpi rohitaḥ
vaidyuto vaidyutasyāpi mānasasya tu mānasaḥ /
suprabhaḥ suprabhasyāpi saptaite deśapālakāḥ
plakṣa dvīpaṃ pravakṣyāmi jaṃbūdvīpādanantaram /
sapta medhātithe putrāḥ plakṣadvīpeśvarā nṛpāḥ
jyeṣṭhaḥ śāntabhayo nāma dvitīyaḥ śiśiraḥ smṛtaḥ /
sukhodayastṛtīyastu caturtho nanda ucyate
śivastu pecamasteṣāṃ kṣemakaḥ ṣaṣṭha ucyate /
dhruvastu saptamo jñeyaḥ putrā medhātitheḥ smṛtāḥ
saptānāṃ nāmabhisteṣāṃ tāni varṣāṇi sapta vai /
tasmācchāntabhayaṃ caiva śiśiraṃ ca sukhodayam
ānandaṃ ca śivaṃ caiva kṣemakaṃ ca dhruvaṃ tathā /
tāni teṣāṃ samānāni sapta varṣāṇi bhāgaśaḥ
niveśitāni taistāni pūrvaṃ svāyaṃbhūventare /
medhā tithestu putraistaiḥ plakṣadvīpeśvarairnṛbaiḥ
varṇāśramācārayuktāḥ plakṣadvīpe prajāḥ kṛtāḥ /
plakṣadvīpādiṣu tveṣu śākadvīpāntikeṣu vai
jñeyaḥ pañcasu dharmo vai varṇāśramavibhājakaḥ /
sukhamāyuśca rūpaṃ ca balaṃ dharmaśca nityaśaḥ
pañcasveteṣu dvīpeṣu sarvasādhā raṇaṃ smṛtam /
prakṣadvīpaḥ pariṣkrānto jaṃbūdvīpaṃ nibodhata
āgnīdhraṃ jyeṣṭhadāyādaṃ kāmyāputraṃ mahābalam /
priyavrato 'bhya ṣiñcattaṃ jaṃbūdvīpeśvaraṃ nṛpam
tasya putrā babhūvurhi prajāpatisamā nava /
jyeṣṭho nābhiriti khyātastasya kiṃpuruṣo 'nujaḥ
harivarṣastṛtīyastu caturtho 'bhūdilāvṛtaḥ /
ramyastu pañcamaḥ putro hiraṇvān ṣaṣṭha ucyate
kurustu saptamasteṣāṃ bhadrāśvaścāṣṭamaḥ smṛtaḥ /
navamaḥ ketumālaśca teṣāṃ deśānnibodhata
nābhestu dakṣiṇaṃ varṣaṃ himākhyaṃ tu pitā dadau /
hemakūṭaṃ tu yadvarṣaṃ dadau kipuruṣāya tat
naiṣadhaṃ yatsmṛtaṃ varṣaṃ harivarṣāya taṃ dadau /
madhyamaṃ yatsumerostu dadau sa tadilāvṛtam
nīlaṃ tu yatsmṛtaṃ varṣaṃ ramyāyaitaptitā dadau /
śvetaṃ yaduttaraṃ tasmātpitrā dattaṃ hiraṇvate
yaduttare śṛṅgavato varṣaṃ tatkurave dadau /
sālyavantaṃ tathā varṣaṃ bhadrāśvāya nyavedayat
gandhamādanavarṣaṃ tu ketumāle nyavedayat /
ityetāni mayoktāni nava varṣāṇi bhāgaśaḥ
āgnī dhrasteṣu varṣeṣu putrāṃstānabhyaṣecayat /
yathākramaṃ sa dharmātmā tatastu tapasi sthitaḥ
ityetauḥ saptabhiḥ kṛtsnā saptadvīpā nive śitāḥ /
priyavratasya putraistaiḥ pautaiḥ svāyaṃbhuvasya ca
evaṃ varṣeṣu sarveṣu sanniveśāḥ punaḥ punaḥ /
kriyante pralaye vṛtte sapta saptasu pārthivaiḥ
evaṃ svabhāvaḥ kalpānāṃ dvīpānāṃ ca niveśane /
yāni kiṃpuruṣādyāni varṇāṇyaṣṭau śrutāni tu
teṣāṃ svabhāvataḥ siddhiḥ sukhaprāyamayatnataḥ /
viparyayo na teṣvasti jarāmṛtyubhayaṃ na ca
dharmādharmauṃ na teṣvāstā nottamādhamamadhyamāḥ /
na teṣvasti yugāvasthā kṣetreṣvaṣṭāsu sarvaśaḥ
nābhernisargaṃ vakṣyāmi himāhve 'sminnibodhata /
nābhistvaja nayatputraṃ merudevyāṃ mahādyutim
ṛṣabhaṃ pārthivaśreṣṭhaṃ sarvakṣatrasya pūrvajam /
ṛṣabhādbharato jajñe vīraḥ putraśatāgrajaḥ
sobhiṣicyarṣabhaḥ putraṃ mahāpravrajyayā sthitaḥ /
himāhvaṃ dakṣiṇaṃ varṣaṃ bharatāya nyavedayat
tasmāttu bhārataṃ varṣaṃ tasya nāmnā vidurbudhāḥ /
bharatasyātmajo vidvānsumatirnāma dhārmikaḥ
babhūva tasmin rājye taṃbharatastvabhyaṣecayat /
putrasaṃkrāmitaśrīstu vanaṃ rājā viveśa saḥ
tejasastatsutaścāpi prajāpatiramitrajit /
tejasasyātmajo vidvānindradyumna iti smṛtaḥ
parameṣṭhī sutaścāpi nidhane tasya cāpyabhūt /
pratīhāraḥ kulaṃ tasya nāmnā jajñe tadanvayaḥ
pratiharteti vikhyāto jajñe tasyāpi dhīmataḥ /
unnetā pratihartustu bhūmā tasya sutaḥ smṛtaḥ
udgīthastasya putro 'bhūtaprastāviścāpi tatsutaḥ /
prastāvestu vibhuḥ putraḥ pṛthustasya suto 'bhavat
pṛthoścāpi suto nakto naktasyāpi gayaḥ sutaḥ /
gayasyāpi naraḥ putro narasyāpi suto virāṭ
virāṭsuto mahāvīryo dhīmāṃstasya suto 'bhavat /
dhīmataśca mahānputro mahataścāpi bhauvanaḥ
bhauvanasya satastvaṣṭā virajāstasya cātmajaḥ /
rajā virajasaḥ putraḥ śatajidrajasastathā
tasya putraśataṃ tvāsīdrājānaḥ sarva eva tu /
viśvajyotiṣpradhānāste yairimā varddhitāḥ prajāḥ
tairidaṃ bhārataṃ varṣaṃ saptadvīpamihāṅkitam /
teṣāṃ vaṃśaprasūtaistu bhukteyaṃ bhāratī purā
kṛtatretādiyuktāstu yugākhyā hyekasaptatiḥ /
ye 'tītāstairyugaiḥ sārdhaṃ rājānaste tadanvayāḥ
svāyaṃbhuveṃ'tare pūrvaṃ śataśo 'tha sahasraśaḥ /
evaṃ svāyaṃ bhuvaḥ sargo yenedaṃ pūritaṃ jagat
ṛṣibhirdaivataiścāpi pirtṛgandhavarākṣasaiḥ /
yakṣabhūtapiśācaiśca manuṣyamṛgapakṣibhiḥ /
teṣāṃ sṛṣṭiriyaṃ proktā yugaiḥ saha vivarttate
Original text: Brahmāṇḍapurāṇa · Edition: Bombay : Venkatesvara Steam Press (or a reprint thereof) · Data entry members of the Sansknet Project · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0