Brahmanda Purana · Chapter 1.12
vistareṇānupūrvyācca agnervakṣyāmyataḥ param /
iti śrībrahmāṇḍe mahāpurāṇe vāyuprokte pūrvabhāge dvitīye 'nuṣaṅgapāde ṛṣisargavarṇanaṃ nāmaikādaśo 'dhyāyaḥ
sūta uvāca
yo 'sāvagne rabhimānī smṛtaḥ svāyaṃbhuve 'ntare /
brahmaṇo mānasaḥ putrastasmātsvāhā vyajāyata
pāvakaṃ pavamānaṃ ca śuciragniśca yaḥ smṛtaḥ /
nirmathyaḥ pavamānastu vaidyutaḥ pāvakaḥ smṛtaḥ
śuciḥ saurastu vijñeyaḥ svāhāputrāstu te trayaḥ /
nirmathyaḥ pavamānastu śuciḥ saurastu yaḥ smṛtaḥ
abyonirvaidyutaścaiva teṣāṃ sthānāni tāni vai /
pavamānātmajaścaiva kavyavāhana ucyate
pāvakiḥ saharakṣastu havyavāhaḥ śuceḥ sutaḥ /
devānāṃ havyavāho 'gniḥ pitṝṇāṃ kavyavāhanaḥ
saha rakṣo 'surāṇāṃ tu trayāṇāṃ tu trayo 'gnayaḥ /
eteṣāṃ putrapautrāstu catvāriṃśanna vaiva tu
vakṣyāmi nāmabhisteṣāṃ pravibhāgaṃ pṛthakpṛthak /
viśrupto laukiko 'gnistu prathamo brahmaṇaḥ sutaḥ
brahmo dattāgnisa tputro bharato nāma viśrutaḥ /
vaiśvānaraḥ sutastasya vahan havyaṃ samāḥ śatam
saṃbhṛto 'tharvaṇā pūrvamedhitiḥ puṣkarodadhau /
sotharvā laukiko 'gnistu darpahātharvaṇaḥ smṛtaḥ
atharvā tu bhṛgurjajñe hyagnirātharvaṇaḥ smṛtaḥ /
tasmātsa laukiko 'gnistu dadhyaṅṅātharvaṇo mataḥ
ātharvaḥ pavamānastu nirmathyaḥ kavibhiḥ smṛtaḥ /
sa jñeyo gārhapatyo 'gnistasya putradvayaṃ smṛtam
śaṃsyastvāha vanīyo 'gneḥ smṛto yo havyavāhanaḥ /
dvitīyastu sutaḥ proktaḥ śuko 'gniryaḥ praṇīyate
tathā savyāpasavyau ca śaṃsyasyāgneḥ sutāvubhau /
śaṃsyastu ṣoḍaśa nadīścakame havyavāhanaḥ
yo sāvāhavanīyo 'gnirabhimānī dvijaiḥ smṛtaḥ /
kāverīṃ kṛṣṇaveṇāṃ ca narmadāṃ yamunāṃ tathā
godāvarīṃ vitastāṃ ca candrabhāgāmirāvatīm /
vipāśāṃ kauśikīñcaiva śatadrūṃ sarayūṃ tathā
sītāṃ sarasvatīṃ caiva hrādinīṃ pāvanīntathā /
tāsu ṣoḍaśadhāmānaṃ pravibhajya pṛthakpṛthak
ātmānaṃ vyadadhāttāsu dhiṣṇīṣvatha babhūva saḥ /
kṛttikācāriṇī dhiṣṇī jajñire tāśca dhiṣṇayaḥ
dhiṣṇīṣu jajñire yasmād dhiṣṇayastena kīrttitāḥ /
ityete vai nadīputrā dhiṣṇīṣvevaṃ vijajñire
teṣāṃ viharaṇīyā ye upastheyāśca ye 'gnayaḥ /
tāñśṛṇudhvaṃ samāsena kīrtyamānānyathātatham
vibhuḥ pravāhaṇo gnīdhrastatrasthā dhiṣṇayo 'pare /
vidhīyante yathāsthānaṃ sūtyāhe savane kramāt
anuddeśya nivāsyānāmagnīnāṃ śṛṇuta kramam /
samrāḍagni kṛśānuryo dvitīyoṃ'taravedikaḥ
samrāḍagnamukhānaṣṭau upatiṣṭhanti tān dvijān /
pariṣatpavamānastu dvitīya so 'nudiśyate
pratalkānyo nabhonāma catvaresau vibhāvyate /
havyastato hyasaṃmṛṣṭaḥ śāmitre 'gnau vibhāvyate
ṛtudhāmā ca sujyotirauduṃbaryaḥ prakīrtyate /
viśvavyacāḥ samudro 'gnirbrahmasthāne sa kīrtyate
brahmajyotirvasurdhāmā brahmasthāne sa ucyate /
acaukapādupastho yaḥ sa vai śālāsukhīyakaḥ
anuheśyo hyahirbudhnyo so 'grirgṛhapatiḥ smṛtaḥ /
śaṃsyasyaite sutāḥ sarve upastheyā dvijaiḥ smṛtāḥ
tato viharaṇīyāṃśca vakṣyāmyaṣṭau ca tatsutān /
vibhuḥ pravāhaṇo 'gnīdhrasteṣāṃ dhiṣṇyastathā pare
vidhīyante yathāsthānaṃ sautye 'hni savane kramāt /
hotrīyastu smṛte hyagnirvahniryo havyavāhanaḥ
praśānto 'gniḥ pracetāstu dvitīyaścātra nāmakaḥ /
tato 'gnirvaiśvadevastu brāhmaṇācchaṃsirucyate
uśigagniḥ kaviryastu poto 'gniḥ sa vibhāvyate /
āvāriragnirvābhārirvaiṣṭhīyaḥ sa vibhāvyate
avasphūrjo vivasvāṃstu āsthāṃścaiva sa ucyate /
aṣṭamaḥ sudhyuragniryomārjālīyaḥ sa ucyante
dhiṣṇyāvāharaṇā hyete sautyehnījyanta vai dvijaiḥ /
apāṃ yoniḥ smṛto 'sau sa hyapsunāmā vibhāvyate
tato yaḥ pāvako nāmnā abjo yo garbha ucyate /
agniḥ so 'vabhṛthe jñeyo varuṇena sahejyate
tdṛcchayastatsuto hyagnirjaṭhare yo nṛṇāṃ pacan /
mṛtyumāñ jāṭharasyāgnervidvānāgniḥ sutaḥ smṛtaḥ
parasparotthitaḥ so 'gnirbhūtānīha vinirdahet /
putrastvagnermanyumato ghoraḥ saṃvartakaḥ smṛtaḥ
pibannavaḥ sa vasati samudre vaḍavāmukhaḥ /
samudravāsinaḥ putraḥ sāharakṣo vibhāvyate
saharakṣasutaḥ kṣāmo gṛhāṇāṃ dahate nṛṇām /
kravyādagniḥ sutastasya puruṣānatti yo mṛtān
ityete pāvakasyāgneḥ putrā eva prakīrttitāḥ /
tataḥ śucistu vai sauro gandharvairāyurāhutaḥ
mathito yastvaraṇyāṃ ca so 'gniragniṃ samindhati /
āyurnāmnā tu bhagavānasau yastu praṇīyate
āyuṣo mahiṣaḥ putraḥ sahaso nāma tatsutaḥ /
pākayajñeṣvabhīmānī sognistu sahasaḥ smṛtaḥ
putraśca sahasasyāgneradbhutaḥ sa mahāyaśāḥ /
vividhiścādbhutasyāpi putro 'gnestumāhānsmṛtaḥ
prāyaścitteṣvabhīmānī hutaṃ bhuṅkte haviḥ sadā /
vividhestu suto hyarkka stasya cāgneḥ sutā ime
anīkavān vājasṛk ca rakṣohā caṣṭikṛttathā /
surabhirvasurannādo praviṣṭo yaḥ sa rukamarāṭ
śuceragneḥ prajā hyeṣā vahnayaśca caturddaśa /
ityete cāgnayaḥ proktāḥ praṇīyantedhvareṣu vai
ādisarge vyatītā vai yāmaiḥ saha surottamaiḥ /
svāyaṃbhuve 'ntare pūrvamagnayastebhimāninaḥ
ete viharaṇīyeṣu cetanācetaneṣu vai /
sthānābhimānino loke prāgāsanhavyavāhanāḥ
kāmyanai mittikā yajñeṣvete karmasvavasthitāḥ /
pūrvamanvataṃre 'tītāḥ śukairyāgaiśca taiḥ saha
devairmahātmabhiḥ puṇyaiḥ prathamasyāntare manoḥ /
ityetāni majoktāni sthānāni sthāninaśca ha
taireva tu prasaṃkhyātamatītānāgateṣviha /
sanvantareṣu sarveṣu lakṣaṇaṃ jātavedasām
sarve tapasvino hyete sarve brahmabhṛtastathā /
prajānāṃ patayaḥ sarve jyotiṣmantaśca te smṛtāḥ
svārociṣādiṣu jñeyāḥ sāvarṇyaṃ teṣu saptasu /
manvantareṣu sarveṣu nāmarūpaprayojanaiḥ
varttante varttamānaiśca yāmaidevaiḥ sahāgnayaḥ /
anāgataiḥ suraiḥ sārddhaṃ vartsyante 'nāgatāgnayaḥ
ityeṣa nicayo 'gnīnāmanukrānto yathākramam /
vistareṇānupurvyā ca pitṝṇāṃ vakṣyate punaḥ
Original text: Brahmāṇḍapurāṇa · Edition: Bombay : Venkatesvara Steam Press (or a reprint thereof) · Data entry members of the Sansknet Project · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0