Brahma Purana · Chapter 56

itthaṃ stutas tadā tena mārkaṇḍeyena bho dvijāḥ
prītaḥ provāca bhagavān meghagambhīrayā girā //

brūhi kāmaṃ muniśreṣṭha yat te manasi vartate
dadāmi sarvaṃ viprarṣe matto yad abhivāñchasi //

śrutvā sa vacanaṃ viprāḥ śiśos tasya mahātmanaḥ
uvāca paramaprīto munis tadgatamānasaḥ //

jñātum icchāmi deva tvāṃ māyāṃ vai tava cottamām
tvatprasādāc ca deveśa smṛtir na parihīyate //

drutam antaḥ śarīreṇa satataṃ paryavartitam
icchāmi puṇḍarīkākṣa jñātuṃ tvām aham avyayam //

iha bhūtvā śiśuḥ sākṣāt kiṃ bhavān avatiṣṭhate
pītvā jagad idaṃ sarvam etad ākhyātum arhasi //

kimarthaṃ ca jagat sarvaṃ śarīrasthaṃ tavānagha
kiyantaṃ ca tvayā kālam iha stheyam ariṃdama //

jñātum icchāmi deveśa brūhi sarvam aśeṣataḥ
tvattaḥ kamalapattrākṣa vistareṇa yathātatham
mahad etad acintyaṃ ca yad ahaṃ dṛṣṭavān prabho //

ity uktaḥ sa tadā tena devadevo mahādyutiḥ
sāntvayan sa tadā vākyam uvāca vadatāṃ varaḥ //

kāmaṃ devāś ca māṃ vipra nahi jānanti tattvataḥ
tava prītyā pravakṣyāmi yathedaṃ visṛjāmy aham //

pitṛbhakto 'si viprarṣe mām eva śaraṇaṃ gataḥ
tato dṛṣṭo 'smi te sākṣād brahmacaryaṃ ca te mahat //

āpo nārā iti purā saṃjñākarma kṛtaṃ mayā
tena nārāyaṇo 'smy ukto mama tās tv ayanaṃ sadā //

ahaṃ nārāyaṇo nāma prabhavaḥ śāśvato 'vyayaḥ
vidhātā sarvabhūtānāṃ saṃhartā ca dvijottama //

ahaṃ viṣṇur ahaṃ brahmā śakraś cāpi surādhipaḥ
ahaṃ vaiśravaṇo rājā yamaḥ pretādhipas tathā //

ahaṃ śivaś ca somaś ca kaśyapaś ca prajāpatiḥ
ahaṃ dhātā vidhātā ca yajñaś cāhaṃ dvijottama //

agnir āsyaṃ kṣitiḥ pādau candrādityau ca locane
dyaur mūrdhā khaṃ diśaḥ śrotre tathāpaḥ svedasaṃbhavāḥ //

sadiśaṃ ca nabhaḥ kāyo vāyur manasi me sthitaḥ
mayā kratuśatair iṣṭaṃ bahubhiś cāptadakṣiṇaiḥ //

yajante vedaviduṣo māṃ devayajane sthitam
pṛthivyāṃ kṣatriyendrāś ca pārthivāḥ svargakāṅkṣiṇaḥ //

yajante māṃ tathā vaiśyāḥ svargalokajigīṣavaḥ
catuḥsamudraparyantāṃ merumandarabhūṣaṇām //

śeṣo bhūtvāham eko hi dhārayāmi vasuṃdharām
vārāhaṃ rūpam āsthāya mameyaṃ jagatī purā //

majjamānā jale vipra vīryeṇāsmi samuddhṛtā
agniś ca vāḍavo vipra bhūtvāhaṃ dvijasattama //

pibāmy apaḥ samāviṣṭas tāś caiva visṛjāmy aham
brahma vaktraṃ bhujau kṣatram ūrū me saṃśritā viśaḥ //

pādau śūdrā bhavantīme vikrameṇa krameṇa ca
ṛgvedaḥ sāmavedaś ca yajurvedas tv atharvaṇaḥ //

mattaḥ prādurbhavanty ete mām eva praviśanti ca
yatayaḥ śāntiparamā yatātmāno bubhutsavaḥ //

kāmakrodhadveṣamuktā niḥsaṅgā vītakalmaṣāḥ
sattvasthā nirahaṃkārā nityam adhyātmakovidāḥ //

mām eva satataṃ viprāś cintayanta upāsate
ahaṃ saṃvartako jyotir ahaṃ saṃvartako 'nalaḥ //

ahaṃ saṃvartakaḥ sūryas tv ahaṃ saṃvartako 'nilaḥ
tārārūpāṇi dṛśyante yāny etāni nabhastale //

mama vai romakūpāṇi viddhi tvaṃ dvijasattama
ratnākarāḥ samudrāś ca sarva eva caturdiśaḥ //

vasanaṃ śayanaṃ caiva nilayaṃ caiva viddhi me
kāmaḥ krodhaś ca harṣaś ca bhayaṃ mohas tathaiva ca //

mamaiva viddhi rūpāṇi sarvāṇy etāni sattama
prāpnuvanti narā vipra yat kṛtvā karma śobhanam //

satyaṃ dānaṃ tapaś cogram ahiṃsāṃ sarvajantuṣu
madvidhānena vihitā mama dehavicāriṇaḥ //

mayābhibhūtavijñānāś ceṣṭayanti na kāmataḥ
samyag vedam adhīyānā yajanto vividhair makhaiḥ //

śāntātmāno jitakrodhāḥ prāpnuvanti dvijātayaḥ
prāptuṃ śakyo na caivāhaṃ narair duṣkṛtakarmabhiḥ //

lobhābhibhūtaiḥ kṛpaṇair anāryair akṛtātmabhiḥ
tan māṃ mahāphalaṃ viddhi narāṇāṃ bhāvitātmanām //

suduṣprāpaṃ vimūḍhānāṃ māṃ kuyoganiṣeviṇām
yadā yadā hi dharmasya glānir bhavati sattama //

abhyutthānam adharmasya tadātmānaṃ sṛjāmy aham
daityā hiṃsānuraktāś ca avadhyāḥ surasattamaiḥ //

rākṣasāś cāpi loke 'smin yadotpatsyanti dāruṇāḥ
tadāhaṃ saṃprasūyāmi gṛheṣu puṇyakarmaṇām //

praviṣṭo mānuṣaṃ dehaṃ sarvaṃ praśamayāmy aham
sṛṣṭvā devamanuṣyāṃś ca gandharvoragarākṣasān //

sthāvarāṇi ca bhūtāni saṃharāmy ātmamāyayā
karmakāle punar deham anucintya sṛjāmy aham //

āviśya mānuṣaṃ dehaṃ maryādābandhakāraṇāt
śvetaḥ kṛtayuge dharmaḥ śyāmas tretāyuge mama //

rakto dvāparam āsādya kṛṣṇaḥ kaliyuge tathā
trayo bhāgā hy adharmasya tasmin kāle bhavanti ca //

antakāle ca saṃprāpte kālo bhūtvātidāruṇaḥ
trailokyaṃ nāśayāmy ekaḥ sarvaṃ sthāvarajaṅgamam //

ahaṃ tridharmā viśvātmā sarvalokasukhāvahaḥ
abhinnaḥ sarvago 'nanto hṛṣīkeśa urukramaḥ //

kālacakraṃ nayāmy eko brahmarūpaṃ mamaiva tat
śamanaṃ sarvabhūtānāṃ sarvabhūtakṛtodyamam //

evaṃ praṇihitaḥ samyaṅ mamātmā munisattama
sarvabhūteṣu viprendra na ca māṃ vetti kaścana //

sarvaloke ca māṃ bhaktāḥ pūjayanti ca sarvaśaḥ
yac ca kiṃcit tvayā prāptaṃ mayi kleśātmakaṃ dvija //

sukhodayāya tat sarvaṃ śreyase ca tavānagha
yac ca kiṃcit tvayā loke dṛṣṭaṃ sthāvarajaṅgamam //

vihitaḥ sarva evāsau mayātmā bhūtabhāvanaḥ
ahaṃ nārāyaṇo nāma śaṅkhacakragadādharaḥ //

yāvad yugānāṃ viprarṣe sahasraṃ parivartate
tāvat svapimi viśvātmā sarvaviśvāni mohayan //

evaṃ sarvam ahaṃ kālam ihāse munisattama
aśiśuḥ śiśurūpeṇa yāvad brahmā na budhyate //

mayā ca datto viprendra varas te brahmarūpiṇā
asakṛt parituṣṭena viprarṣigaṇapūjita //

sarvam ekārṇavaṃ kṛtvā naṣṭe sthāvarajaṅgame
nirgato 'si mayājñātas tatas te darśitaṃ jagat //

abhyantaraṃ śarīrasya praviṣṭo 'si yadā mama
dṛṣṭvā lokaṃ samastaṃ hi vismito nāvabudhyase //

tato 'si vaktrād viprarṣe drutaṃ niḥsārito mayā
ākhyātas te mayā cātmā durjñeyo hi surāsuraiḥ //

yāvat sa bhagavān brahmā na budhyeta mahātapāḥ
tāvat tvam iha viprarṣe viśrabdhaś cara vai sukham //

tato vibuddhe tasmiṃs tu sarvalokapitāmahe
eko bhūtāni srakṣyāmi śarīrāṇi dvijottama //

ākāśaṃ pṛthivīṃ jyotir vāyuḥ salilam eva ca
loke yac ca bhavet kiṃcid iha sthāvarajaṅgamam //

evam uktvā tadā viprāḥ punas taṃ prāha mādhavaḥ
pūrṇe yugasahasre tu meghagambhīranisvanaḥ //

mune brūhi yadarthaṃ māṃ stutavān paramārthataḥ
varaṃ vṛṇīṣva yac chreṣṭhaṃ dadāmi nacirād aham //

āyuṣmān asi devānāṃ madbhakto 'si dṛḍhavrataḥ
tena tvam asi viprendra punar dīrghāyur āpnuhi //

śrutvā vāṇīṃ śubhāṃ tasya vilokya sa tadā punaḥ
mūrdhnā nipatya sahasā praṇamya punar abravīt //

dṛṣṭaṃ paraṃ hi deveśa tava rūpaṃ dvijottama
moho 'yaṃ vigataḥ satyaṃ tvayi dṛṣṭe tu me hare //

evam evam ahaṃ nātha iccheyaṃ tvatprasādataḥ
lokānāṃ ca hitārthāya nānābhāvapraśāntaye //

śaivabhāgavatānāṃ ca vādārthapratiṣedhakam
asmin kṣetravare puṇye nirmale puruṣottame //

śivasyāyatanaṃ deva karomi paramaṃ mahat
pratiṣṭheya tathā tatra tava sthāne ca śaṃkaram //

tato jñāsyanti loke 'sminn ekamūrtī harīśvarau
pratyuvāca jagannāthaḥ sa punas taṃ mahāmunim //

yad etat paramaṃ devaṃ kāraṇaṃ bhuvaneśvaram
liṅgam ārādhanārthāya nānābhāvapraśāntaye //

mamādiṣṭena viprendra kuru śīghraṃ śivālayam
tatprabhāvāc chivaloke tiṣṭha tvaṃ ca tathākṣayam //

śive saṃsthāpite vipra mama saṃsthāpanaṃ bhavet
nāvayor antaraṃ kiṃcid ekabhāvau dvidhā kṛtau //

yo rudraḥ sa svayaṃ viṣṇur yo viṣṇuḥ sa maheśvaraḥ
ubhayor antaraṃ nāsti pavanākāśayor iva //

mohito nābhijānāti ya eva garuḍadhvajaḥ
vṛṣadhvajaḥ sa eveti tripuraghnaṃ trilocanam //

tava nāmāṅkitaṃ tasmāt kuru vipra śivālayam
uttare devadevasya kuru tīrthaṃ suśobhanam //

mārkaṇḍeyahrado nāma naralokeṣu viśrutaḥ
bhaviṣyati dvijaśreṣṭha sarvapāpapraṇāśanaḥ //

ity uktvā sa tadā devas tatraivāntaradhīyata
mārkaṇḍeyaṃ muniśreṣṭhāḥ sarvavyāpī janārdanaḥ //