Brahma Purana · Chapter 36

vistṛte himavatpṛṣṭhe vimānaśatasaṃkule
abhavat sa tu kālena śailaputryāḥ svayaṃvaraḥ //

atha parvatarājo 'sau himavān dhyānakovidaḥ
duhitur devadevena jñātvā tad abhimantritam //

jānann api mahāśailaḥ samayārakṣaṇepsayā
svayaṃvaraṃ tato devyāḥ sarvalokeṣv aghoṣayat //

devadānavasiddhānāṃ sarvalokanivāsinām
vṛṇuyāt parameśānaṃ samakṣaṃ yadi me sutā //

tad eva sukṛtaṃ ślāghyaṃ mamābhyudayasaṃmatam
iti saṃcintya śailendraḥ kṛtvā hṛdi maheśvaram //

ābrahmakeṣu deveṣu devyāḥ śailendrasattamaḥ
kṛtvā ratnākulaṃ deśaṃ svayaṃvaram acīkarat //

athaivam āghoṣitamātra eva svayaṃvare tatra nagendraputryāḥ
devādayaḥ sarvajagannivāsāḥ samāyayus tatra gṛhītaveśāḥ

praphullapadmāsanasaṃniviṣṭaḥ siddhair vṛto yogibhir aprameyaiḥ
vijñāpitas tena mahīdhrarājñā āgatas tadāhaṃ tridivair upetaḥ

akṣṇāṃ sahasraṃ surarāṭ sa bibhrad divyāṅgahārasragudārarūpaḥ
airāvataṃ sarvagajendramukhyaṃ sravanmadāsārakṛtapravāham

āruhya sarvāmararāṭ sa vajraṃ bibhrat samāgāt purataḥ surāṇām
tejaḥprabhāvādhikatulyarūpī prodbhāsayan sarvadiśo vivasvān

haimaṃ vimānaṃ savalatpatākam ārūḍha āgāt tvaritaṃ javena
maṇipradīptojjvalakuṇḍalaś ca vahnyarkatejaḥpratime vimāne

samabhyagāt kaśyapasūnur eka ādityamadhyād bhaganāmadhārī
pīnāṅgayaṣṭiḥ sukṛtāṅgahāra tejobalājñāsadṛśaprabhāvaḥ

daṇḍaṃ samāgṛhya kṛtānta āgād āruhya bhīmaṃ mahiṣaṃ javena
mahāmahīdhrocchrayapīnagātraḥ svarṇādiratnāñcitacāruveśaḥ

samīraṇaḥ sarvajagadvibhartā vimānam āruhya samabhyagād dhi
saṃtāpayan sarvasurāsureśāṃs tejodhikas tejasi saṃniviṣṭaḥ

vahniḥ samabhyetya surendramadhye jvalan pratasthau varaveśadhārī
nānāmaṇiprajvalitāṅgayaṣṭir jagadvaraṃ divyavimānam agryam

āruhya sarvadraviṇādhipeśaḥ sa rājarājas tvarito 'bhyagāc ca
āpyāyayan sarvasurāsureśān kāntyā ca veśena ca cārurūpaḥ

jvalan mahāratnavicitrarūpaṃ vimānam āruhya śaśī samāyāt
śyāmāṅgayaṣṭiḥ suvicitraveśaḥ sarvāṅga ābaddhasugandhimālyaḥ

tārkṣyaṃ samāruhya mahīdhrakalpaṃ gadādharo 'sau tvaritaḥ sametaḥ
athāśvinau cāpi bhiṣagvarau dvāv ekaṃ vimānaṃ tvarayādhiruhya

manoharau prajvalacāruveśau ājagmatur devavarau suvīrau
sahasranāgaḥ sphuradagnivarṇaṃ bibhrat tadānīṃ jvalanārkatejāḥ

sārdhaṃ sa nāgair aparair mahātmā vimānam āruhya samabhyagāc ca
diteḥ sutānāṃ ca mahāsurāṇāṃ vahnyarkaśakrānilatulyabhāsām

varānurūpaṃ pravidhāya veśaṃ vṛndaṃ samāgāt purataḥ surāṇām
gandharvarājaḥ sa ca cārurūpī divyāṅgado divyavimānacārī

gandharvasaṃghaiḥ sahito 'psarobhiḥ śakrājñayā tatra samājagāma
anye ca devās tridivāt tadānīṃ pṛthak pṛthak cārugṛhītaveśāḥ

ājagmur āruhya vimānapṛṣṭhaṃ gandharvayakṣoragakiṃnarāś ca
śacīpatis tatra surendramadhye rarāja rājādhikalakṣyamūrtiḥ

ājñābalaiśvaryakṛtapramodaḥ svayaṃvaraṃ taṃ samalaṃcakāra
hetus trilokasya jagatprasūter mātā ca teṣāṃ sasurāsurāṇām

patnī ca śaṃbhoḥ puruṣasya dhīmato gītā purāṇe prakṛtiḥ parā yā
dakṣasya kopād dhimavadgṛhaṃ sā kāryārthamāyāt tridivaukasāṃ hi

vimānapṛṣṭhe maṇihemajuṣṭe sthitā valaccāmaravījitāṅgī
sarvartupuṣpāṃ susugandhamālāṃ pragṛhya devī prasabhaṃ pratasthe

mālāṃ pragṛhya devyāṃ tu sthitāyāṃ devasaṃsadi
śakrādyair āgatair devaiḥ svayaṃvara upāgate //

devyā jijñāsayā śaṃbhur bhūtvā pañcaśikhaḥ śiśuḥ
utsaṅgatalasaṃsupto babhūva sahasā vibhuḥ //

tato dadarśa taṃ devī śiśuṃ pañcaśikhaṃ sthitam
jñātvā taṃ samavadhyānāj jagṛhe prītisaṃyutā //

atha sā śuddhasaṃkalpā kāṅkṣitaṃ prāpya satpatim
nivṛttā ca tadā tasthau kṛtvā sā hṛdi taṃ vibhum //

tato dṛṣṭvā śiśuṃ devā devyā utsaṅgavartinam
ko 'yam atreti saṃmantrya cukruśur bhṛśamohitāḥ //

vajram āhārayat tasya bāhum utkṣipya vṛtrahā
sa bāhur utthitas tasya tathaiva samatiṣṭhata //

stambhitaḥ śiśurūpeṇa devadevena śaṃbhunā
vajraṃ kṣeptuṃ na śaśāka vṛtrahā calituṃ na ca //

bhago nāma tato deva ādityaḥ kāśyapo balī
utkṣipya āyudhaṃ dīptaṃ chettum icchan vimohitaḥ //

tasyāpi bhagavān bāhuṃ tathaivāstambhayat tadā
balaṃ tejaś ca yogaś ca tathaivāstambhayad vibhuḥ //

śiraḥ prakampayan viṣṇuḥ śaṃkaraṃ samavaikṣata
atha teṣu sthiteṣv evaṃ manyumatsu sureṣu ca //

ahaṃ paramasaṃvigno dhyānam āsthāya sādaram
buddhavān devadeveśam umotsaṅge samāsthitam //

jñātvāhaṃ parameśānaṃ śīghram utthāya sādaram
vavande caraṇaṃ śaṃbhoḥ stutavāṃs tam ahaṃ dvijāḥ //

purāṇaiḥ sāmasaṃgītaiḥ puṇyākhyair guhyanāmabhiḥ
ajas tvam ajaro devaḥ sraṣṭā vibhuḥ parāparam //

pradhānaṃ puruṣo yas tvaṃ brahma dhyeyaṃ tad akṣaram
amṛtaṃ paramātmā ca īśvaraḥ kāraṇaṃ mahat //

brahmasṛk prakṛteḥ sraṣṭā sarvakṛt prakṛteḥ paraḥ
iyaṃ ca prakṛtir devī sadā te sṛṣṭikāraṇam //

patnīrūpaṃ samāsthāya jagatkāraṇam āgatā
namas tubhyaṃ mahādeva devyā vai sahitāya ca //

prasādāt tava deveśa niyogāc ca mayā prajāḥ
devādyās tu imāḥ sṛṣṭā mūḍhās tvadyogamāyayā //

kuru prasādam eteṣāṃ yathāpūrvaṃ bhavantv ime
tata evam ahaṃ viprā vijñāpya parameśvaram //

stambhitān sarvadevāṃs tān idaṃ cāhaṃ tadoktavān
mūḍhāś ca devatāḥ sarvā nainaṃ budhyata śaṃkaram //

gacchadhvaṃ śaraṇaṃ śīghram enam eva maheśvaram
sārdhaṃ mayaiva deveśaṃ paramātmānam avyayam //

tatas te stambhitāḥ sarve tathaiva tridivaukasaḥ
praṇemur manasā śarvaṃ bhāvaśuddhena cetasā //

atha teṣāṃ prasanno 'bhūd devadevo maheśvaraḥ
yathāpūrvaṃ cakārāśu devatānāṃ tanūs tadā //

tata evaṃ pravṛtte tu sarvadevanivāraṇe
vapuś cakāra deveśas tryakṣaṃ paramam adbhutam //

tejasā tasya te dhvastāś cakṣuḥ sarve nyamīlayan
tebhyaḥ sa paramaṃ cakṣuḥ svavapurdṛṣṭiśaktimat //

prādāt paramadeveśam apaśyaṃs te tadā vibhum
te dṛṣṭvā parameśānaṃ tṛtīyekṣaṇadhāriṇam //

śakrādyā menire devāḥ sarva eva sureśvarāḥ
tasya devī tadā hṛṣṭā samakṣaṃ tridivaukasām //

pādayoḥ sthāpayām āsa sraṅmālām amitadyutiḥ
sādhu sādhv iti te hocuḥ sarve devāḥ punar vibhum //

saha devyā namaś cakruḥ śirobhir bhūtalāśritaiḥ
athāsminn antare viprās tam ahaṃ daivataiḥ saha //

himavantaṃ mahāśailam uktavāṃś ca mahādyutim
ślāghyaḥ pūjyaś ca vandyaś ca sarveṣāṃ tvaṃ mahān asi //

śarveṇa saha saṃbandho yasya te 'bhyudayo mahān
kriyatāṃ cārur udvāhaḥ kimarthaṃ sthīyate param
tataḥ praṇamya himavāṃs tadā māṃ pratyabhāṣata //

tvam eva kāraṇaṃ deva yasya sarvodaye mama
prasādaḥ sahasotpanno hetuś cāpi tvam eva hi
udvāhas tu yadā yādṛk tad vidhatsva pitāmaha //

tata evaṃ vacaḥ śrutvā girirājasya bho dvijāḥ
udvāhaḥ kriyatāṃ deva ity ahaṃ coktavān vibhum //

mām āha śaṃkaro devo yatheṣṭam iti lokapaḥ
tatkṣaṇāc ca tato viprā asmābhir nirmitaṃ puram //

udvāhārthaṃ maheśasya nānāratnopaśobhitam
ratnāni maṇayaś citrā hemamauktikam eva ca //

mūrtimanta upāgamya alaṃcakruḥ purottamam
citrā mārakatī bhūmiḥ suvarṇastambhaśobhitā //

bhāsvatsphaṭikabhittiś ca muktāhārapralambitā
tasmin dvāri pure ramya udvāhārthaṃ vinirmitā //

śuśubhe devadevasya maheśasya mahātmanaḥ
somādityau samaṃ tatra tāpayantau mahāmaṇī //

saurabheyaṃ manoramyaṃ gandham ādāya mārutaḥ
pravavau sukhasaṃsparśo bhavabhaktiṃ pradarśayan //

samudrās tatra catvāraḥ śakrādyāś ca surottamāḥ
devanadyo mahānadyaḥ siddhā munaya eva ca //

gandharvāpsarasaḥ sarve nāgā yakṣāḥ sarākṣasāḥ
audakāḥ khecarāś cānye kiṃnarā devacāraṇāḥ //

tumburur nārado hāhā hūhūś caiva tu sāmagāḥ
ramyāṇy ādāya vādyāni tatrājagmus tadā puram //

ṛṣayas tu kathās tatra vedagītās tapodhanāḥ
puṇyān vaivāhikān mantrāñ jepuḥ saṃhṛṣṭamānasāḥ //

jagato mātaraḥ sarvā devakanyāś ca kṛtsnaśaḥ
gāyanti harṣitāḥ sarvā udvāhe parameṣṭhinaḥ //

ṛtavaḥ ṣaṭ samaṃ tatra nānāgandhasukhāvahāḥ
udvāhaḥ śaṃkarasyeti mūrtimanta upasthitāḥ //

nīlajīmūtasaṃkāśair mantradhvanipraharṣibhiḥ
kekāyamānaiḥ śikhibhir nṛtyamānaiś ca sarvaśaḥ //

vilolapiṅgalaspaṣṭa vidyullekhāvihāsitā
kumudāpīḍaśuklābhir balākābhiś ca śobhitā //

pratyagrasaṃjātaśilīndhrakandalī latādrumādyudgatapallavā śubhā
śubhāmbudhārāpraṇayaprabodhitair mahālasair bhekagaṇaiś ca nāditā

priyeṣu mānoddhatamānasānāṃ manasvinīnām api kāminīnām
mayūrakekābhirutaiḥ kṣaṇena manoharair mānavibhaṅgahetubhiḥ

tathā vivarṇojjvalacārumūrtinā śaśāṅkalekhākuṭilena sarvataḥ
payodasaṃghātasamīpavartinā mahendracāpena bhṛśaṃ virājitā

vicitrapuṣpāmbubhavaiḥ sugandhibhir ghanāmbusaṃparkatayā suśītalaiḥ
vikampayantī pavanair manoharaiḥ surāṅganānām alakāvalīḥ śubhāḥ

garjatpayodasthagitendubimbā navāmbusiktodakacārudūrvā
nirīkṣitā sādaram utsukābhir niśvāsadhūmraṃ pathikāṅganābhiḥ

haṃsanūpuraśabdāḍhyā samunnatapayodharā
caladvidyullatāhārā spaṣṭapadmavilocanā //

asitajaladadhīradhvānavitrastahaṃsā vimalasaliladhārotpātanamrotpalāgrā
surabhikusumareṇukḹptasarvāṅgaśobhā giriduhitṛvivāhe prāvṛḍ āvirbabhūva

meghakañcukanirmuktā padmakośodbhavastanī
haṃsanūpuranihrādā sarvasasyadigantarā //

vistīrṇapulinaśroṇī kūjatsārasamekhalā
praphullendīvaraśyāma vilocanamanoharā //

pakvabimbādharapuṭā kundadantaprahāsinī
navaśyāmalatāśyāma romarājipuraskṛtā //

candrāṃśuhāravargeṇa kaṇṭhorasthalagāminā
prahlādayantī cetāṃsi sarveṣāṃ tridivaukasām //

samadālikulodgīta madhurasvarabhāṣiṇī
calatkumudasaṃghāta cārukuṇḍalaśobhinī //

raktāśokapraśākhottha pallavāṅgulidhāriṇī
tatpuṣpasaṃcayamayair vāsobhiḥ samalaṃkṛtā //

raktotpalāgracaraṇā jātīpuṣpanakhāvalī
kadalīstambhavāmorūḥ śaśāṅkavadanā tathā //

sarvalakṣaṇasaṃpannā sarvālaṃkārabhūṣitā
premṇā spṛśati kānteva sānurāgā manoramā //

nirmuktāsitameghakañcukapaṭā pūrṇendubimbānanā nīlāmbhojavilocanā ravikaraprodbhinnapadmastanī
nānāpuṣparajaḥsugandhipavanaprahrādanī cetasāṃ tatrāsīt kalahaṃsanūpuraravā devyā vivāhe śarat

atyarthaśītalāmbhobhiḥ plāvayantau diśaḥ sadā
ṛtū hemantaśiśirau ājagmatur atidyutī //

tābhyām ṛtubhyāṃ saṃprāpto himavān sa nagottamaḥ
prāleyacūrṇavarṣibhyāṃ kṣipraṃ raupyaharo babhau //

tena prāleyavarṣeṇa ghanenaiva himālayaḥ
agādhena tadā reje kṣīroda iva sāgaraḥ //

ṛtupāryayasaṃprāpto babhūva sa mahāgiriḥ
sādhūpacārāt sahasā kṛtārtha iva durjanaḥ //

prāleyapaṭalacchannaiḥ śṛṅgais tu śuśubhe nagaḥ
chattrair iva mahābhāgaiḥ pāṇḍaraiḥ pṛthivīpatiḥ //

manobhavodrekakarāḥ surāṇāṃ surāṅganānāṃ ca muhuḥ samīrāḥ
svacchāmbupūrṇāś ca tathā nalinyaḥ padmotpalānāṃ kusumair upetāḥ

vivāhe gurukanyāyā vasantaḥ samagād ṛtuḥ //

īṣatsamudbhinnapayodharāgrā nāryo yathā ramyatarā babhūvuḥ
nātyuṣṇaśītāni payaḥsarāṃsi kiñjalkacūrṇaiḥ kapilīkṛtāni

priyaṅgūś cūtataravaś cūtāṃś cāpi priyaṅgavaḥ
tarjayanta ivānyonyaṃ mañjarībhiś cakāśire //

himaśṛṅgeṣu śukleṣu tilakāḥ kusumotkarāḥ
śuśubhuḥ kāryam uddiśya vṛddhā iva samāgatāḥ //

phullāśokalatās tatra rejire śālasaṃśritāḥ
kāminya iva kāntānāṃ kaṇṭhālambitabāhavaḥ //

aśokasarjārjunakovidārāḥ puṃnāganāgeśvarakarṇikārāḥ
lavaṅgatālāgurusaptaparṇā nyagrodhaśobhāñjananārikelāḥ

vṛkṣās tathānye phalapuṣpavanto dṛśyā babhūvuḥ sumanoharāṅgāḥ
jalāśayāś caiva suvarṇatoyāś cakrāṅgakāraṇḍavahaṃsajuṣṭāḥ

koyaṣṭidātyūhabalākayuktā dṛśyās tu padmotpalamīnapūrṇāḥ
khagāś ca nānāvidhabhūṣitāṅgā dṛśyās tu vṛkṣeṣu sucitrapakṣāḥ

krīḍāsu yuktān atha tarjayantaḥ kurvanti śabdaṃ madaneritāṅgāḥ
tasmin girāv adrisutāvivāhe vavuś ca vātāḥ sukhaśītalāṅgāḥ

puṣpāṇi śubhrāṇy api pātayantaḥ śanair nagebhyo malayādrijātāḥ
tathaiva sarve ṛtavaś ca puṇyāś cakāśire 'nyonyavimiśritāṅgāḥ

samadālikulodgīta śilākusumasaṃcayaiḥ
parasparaṃ hi mālatyo bhāvayantyo virejire //

nīlāni nīlāmburuhaiḥ payāṃsi gaurāṇi gauraiś ca mṛṇāladaṇḍaiḥ
raktaiś ca raktāni bhṛśaṃ kṛtāni mattadvirephāvalijuṣṭapattraiḥ

haimāni vistīrṇajaleṣu keṣucin nirantaraṃ cārutarāṇi keṣucit
vaidūryanālāni saraḥsu keṣucit prajajñire padmavanāni sarvataḥ

vāpyas tatrābhavan ramyāḥ kamalotpalapuṣpitāḥ
nānāvihaṃgasaṃjuṣṭā haimasopānapaṅktayaḥ //

śṛṅgāṇi tasya tu gireḥ karṇikāraiḥ supuṣpitaiḥ
samucchritāny aviralair hemānīva babhur dvijāḥ //

īṣadvibhinnakusumaiḥ pāṭalaiś cāpi pāṭalāḥ
saṃbabhūvur diśaḥ sarvāḥ pavanākampimūrtibhiḥ //

kṛṣṇārjunā daśaguṇā nīlāśokamahīruhāḥ
girau vavṛdhire phullāḥ spardhayantaḥ parasparam //

cārurāvavijuṣṭāni kiṃśukānāṃ vanāni ca
parvatasya nitambeṣu sarveṣu ca virejire //

tamālagulmais tasyāsīc chobhā himavatas tadā
nīlajīmūtasaṃghātair nilīnair iva saṃdhiṣu //

nikāmapuṣpaiḥ suviśālaśākhaiḥ samucchritaiś candanacampakaiś ca
pramattapuṃskokilasaṃpralāpair himācalo 'tīva tadā rarāja

śrutvā śabdaṃ mṛdumadakalaṃ sarvataḥ kokilānāṃ cañcatpakṣāḥ samadhurataraṃ nīlakaṇṭhā vineduḥ
teṣāṃ śabdair upacitabalaḥ puṣpacāpeṣuhastaḥ sajjībhūtas tridaśavanitā veddhum aṅgeṣv anaṅgaḥ

paṭuḥ sūryātapaś cāpi prāyaśo 'lpajalāśayaḥ
devīvivāhasamaye grīṣma āgād dhimācalam //

sa cāpi tarubhis tatra bahubhiḥ kusumotkaraiḥ
śobhayām āsa śṛṅgāṇi prāleyādreḥ samantataḥ //

tathāpi ca girau tatra vāyavaḥ sumanoharāḥ
vavuḥ pāṭalavistīrṇa kadambārjunagandhinaḥ //

vāpyaḥ praphullapadmaugha kesarāruṇamūrtayaḥ
abhavaṃs taṭasaṃghuṣṭa phalahaṃsakadambakāḥ //

tathā kurabakāś cāpi kusumāpāṇḍumūrtayaḥ
sarveṣu nagaśṛṅgeṣu bhramarāvalisevitāḥ //

bakulāś ca nitambeṣu viśāleṣu mahībhṛtaḥ
utsasarja manojñāni kusumāni samantataḥ //

iti kusumavicitrasarvavṛkṣā vividhavihaṃgamanādaramyadeśāḥ
himagiritanayāvivāhabhūtyai ṣaḍ upayayur ṛtavo munipravīrāḥ

tata evaṃ pravṛtte tu sarvabhūtasamāgame
nānāvādyasamākīrṇe ahaṃ tatra dvijātayaḥ //

śailaputrīm alaṃkṛtya yogyābharaṇasaṃpadā
puraṃ praveśitavāṃs tāṃ svayam ādāya bho dvijāḥ //

tatas tu punar eveśam ahaṃ caivoktavān vibhum
havir juhomi vahnau te upādhyāyapade sthitaḥ //

dadāsi mahyaṃ yady ājñāṃ kartavyo 'yaṃ kriyāvidhiḥ
mām āha śaṃkaraś caivaṃ devadevo jagatpatiḥ //

yad uddiṣṭaṃ sureśāna tat kuruṣva yathepsitam
kartāsmi vacanaṃ sarvaṃ brahmaṃs tava jagadvibho //

tataś cāhaṃ prahṛṣṭātmā kuśān ādāya satvaram
hastaṃ devasya devyāś ca yogabandhena yuktavān //

jvalanaś ca svayaṃ tatra kṛtāñjalipuṭaḥ sthitaḥ
śrutigītair mahāmantrair mūrtimadbhir upasthitaiḥ //

yathoktavidhinā hutvā sarpis tad amṛtaṃ haviḥ
tatas taṃ jvalanaṃ sarvaṃ kārayitvā pradakṣiṇam //

muktvā hastasamāyogaṃ sahitaḥ sarvadaivataiḥ
putraiś ca mānasaiḥ siddhaiḥ prahṛṣṭenāntarātmanā //

vṛtta udvāhakāle tu praṇamya ca vṛṣadhvajam
yogenaiva tayor viprās tad umāparameśayoḥ //

udvāhaḥ sa paro vṛtto yaṃ devā na viduḥ kvacit
iti vaḥ sarvam ākhyātaṃ svayaṃvaram idaṃ śubham
udvāhaś caiva devasya śṛṇudhvaṃ paramādbhutam //