બ્રહ્મ પુરાણ · અધ્યાય 36

વિસ્તૃતે હિમવત્પૃષ્ઠે વિમાનશતસંકુલે
અભવત્ સ તુ કાલેન શૈલપુત્ર્યાઃ સ્વયંવરઃ ॥

અથ પર્વતરાજો ઽસૌ હિમવાન્ ધ્યાનકોવિદઃ
દુહિતુર્ દેવદેવેન જ્ઞાત્વા તદ્ અભિમન્ત્રિતમ્ ॥

જાનન્ન્ અપિ મહાશૈલઃ સમયારક્ષણેપ્સયા
સ્વયંવરં તતો દેવ્યાઃ સર્વલોકેષ્વ્ અઘોષયત્ ॥

દેવદાનવસિદ્ધાનાં સર્વલોકનિવાસિનામ્
વૃણુયાત્ પરમેશાનં સમક્ષં યદિ મે સુતા ॥

તદ્ એવ સુકૃતં શ્લાઘ્યં મમાભ્યુદયસંમતમ્
ઇતિ સંચિન્ત્ય શૈલેન્દ્રઃ કૃત્વા હૃદિ મહેશ્વરમ્ ॥

આબ્રહ્મકેષુ દેવેષુ દેવ્યાઃ શૈલેન્દ્રસત્તમઃ
કૃત્વા રત્નાકુલં દેશં સ્વયંવરમ્ અચીકરત્ ॥

અથૈવમ્ આઘોષિતમાત્ર એવ સ્વયંવરે તત્ર નગેન્દ્રપુત્ર્યાઃ
દેવાદયઃ સર્વજગન્નિવાસાઃ સમાયયુસ્ તત્ર ગૃહીતવેશાઃ

પ્રફુલ્લપદ્માસનસંનિવિષ્ટઃ સિદ્ધૈર્ વૃતો યોગિભિર્ અપ્રમેયૈઃ
વિજ્ઞાપિતસ્ તેન મહીધ્રરાજ્ઞા આગતસ્ તદાહં ત્રિદિવૈર્ ઉપેતઃ

અક્ષ્ણાં સહસ્રં સુરરાટ્ સ બિભ્રદ્ દિવ્યાઙ્ગહારસ્રગુદારરૂપઃ
ઐરાવતં સર્વગજેન્દ્રમુખ્યં સ્રવન્મદાસારકૃતપ્રવાહમ્

આરુહ્ય સર્વામરરાટ્ સ વજ્રં બિભ્રત્ સમાગાત્ પુરતઃ સુરાણામ્
તેજઃપ્રભાવાધિકતુલ્યરૂપી પ્રોદ્ભાસયન્ સર્વદિશો વિવસ્વાન્

હૈમં વિમાનં સવલત્પતાકમ્ આરૂઢ આગાત્ ત્વરિતં જવેન
મણિપ્રદીપ્તોજ્જ્વલકુણ્ડલશ્ ચ વહ્ન્યર્કતેજઃપ્રતિમે વિમાને

સમભ્યગાત્ કશ્યપસૂનુર્ એક આદિત્યમધ્યાદ્ ભગનામધારી
પીનાઙ્ગયષ્ટિઃ સુકૃતાઙ્ગહાર તેજોબલાજ્ઞાસદૃશપ્રભાવઃ

દણ્ડં સમાગૃહ્ય કૃતાન્ત આગાદ્ આરુહ્ય ભીમં મહિષં જવેન
મહામહીધ્રોચ્છ્રયપીનગાત્રઃ સ્વર્ણાદિરત્નાઞ્ચિતચારુવેશઃ

સમીરણઃ સર્વજગદ્વિભર્તા વિમાનમ્ આરુહ્ય સમભ્યગાદ્ ધિ
સંતાપયન્ સર્વસુરાસુરેશાંસ્ તેજોધિકસ્ તેજસિ સંનિવિષ્ટઃ

વહ્નિઃ સમભ્યેત્ય સુરેન્દ્રમધ્યે જ્વલન્ પ્રતસ્થૌ વરવેશધારી
નાનામણિપ્રજ્વલિતાઙ્ગયષ્ટિર્ જગદ્વરં દિવ્યવિમાનમ્ અગ્ર્યમ્

આરુહ્ય સર્વદ્રવિણાધિપેશઃ સ રાજરાજસ્ ત્વરિતો ઽભ્યગાચ્ ચ
આપ્યાયયન્ સર્વસુરાસુરેશાન્ કાન્ત્યા ચ વેશેન ચ ચારુરૂપઃ

જ્વલન્ મહારત્નવિચિત્રરૂપં વિમાનમ્ આરુહ્ય શશી સમાયાત્
શ્યામાઙ્ગયષ્ટિઃ સુવિચિત્રવેશઃ સર્વાઙ્ગ આબદ્ધસુગન્ધિમાલ્યઃ

તાર્ક્ષ્યં સમારુહ્ય મહીધ્રકલ્પં ગદાધરો ઽસૌ ત્વરિતઃ સમેતઃ
અથાશ્વિનૌ ચાપિ ભિષગ્વરૌ દ્વાવ્ એકં વિમાનં ત્વરયાધિરુહ્ય

મનોહરૌ પ્રજ્વલચારુવેશૌ આજગ્મતુર્ દેવવરૌ સુવીરૌ
સહસ્રનાગઃ સ્ફુરદગ્નિવર્ણં બિભ્રત્ તદાનીં જ્વલનાર્કતેજાઃ

સાર્ધં સ નાગૈર્ અપરૈર્ મહાત્મા વિમાનમ્ આરુહ્ય સમભ્યગાચ્ ચ
દિતેઃ સુતાનાં ચ મહાસુરાણાં વહ્ન્યર્કશક્રાનિલતુલ્યભાસામ્

વરાનુરૂપં પ્રવિધાય વેશં વૃન્દં સમાગાત્ પુરતઃ સુરાણામ્
ગન્ધર્વરાજઃ સ ચ ચારુરૂપી દિવ્યાઙ્ગદો દિવ્યવિમાનચારી

ગન્ધર્વસંઘૈઃ સહિતો ઽપ્સરોભિઃ શક્રાજ્ઞયા તત્ર સમાજગામ
અન્યે ચ દેવાસ્ ત્રિદિવાત્ તદાનીં પૃથક્ પૃથક્ ચારુગૃહીતવેશાઃ

આજગ્મુર્ આરુહ્ય વિમાનપૃષ્ઠં ગન્ધર્વયક્ષોરગકિંનરાશ્ ચ
શચીપતિસ્ તત્ર સુરેન્દ્રમધ્યે રરાજ રાજાધિકલક્ષ્યમૂર્તિઃ

આજ્ઞાબલૈશ્વર્યકૃતપ્રમોદઃ સ્વયંવરં તં સમલંચકાર
હેતુસ્ ત્રિલોકસ્ય જગત્પ્રસૂતેર્ માતા ચ તેષાં સસુરાસુરાણામ્

પત્ની ચ શંભોઃ પુરુષસ્ય ધીમતો ગીતા પુરાણે પ્રકૃતિઃ પરા યા
દક્ષસ્ય કોપાદ્ ધિમવદ્ગૃહં સા કાર્યાર્થમાયાત્ ત્રિદિવૌકસાં હિ

વિમાનપૃષ્ઠે મણિહેમજુષ્ટે સ્થિતા વલચ્ચામરવીજિતાઙ્ગી
સર્વર્તુપુષ્પાં સુસુગન્ધમાલાં પ્રગૃહ્ય દેવી પ્રસભં પ્રતસ્થે

માલાં પ્રગૃહ્ય દેવ્યાં તુ સ્થિતાયાં દેવસંસદિ
શક્રાદ્યૈર્ આગતૈર્ દેવૈઃ સ્વયંવર ઉપાગતે ॥

દેવ્યા જિજ્ઞાસયા શંભુર્ ભૂત્વા પઞ્ચશિખઃ શિશુઃ
ઉત્સઙ્ગતલસંસુપ્તો બભૂવ સહસા વિભુઃ ॥

તતો દદર્શ તં દેવી શિશું પઞ્ચશિખં સ્થિતમ્
જ્ઞાત્વા તં સમવધ્યાનાજ્ જગૃહે પ્રીતિસંયુતા ॥

અથ સા શુદ્ધસંકલ્પા કાઙ્ક્ષિતં પ્રાપ્ય સત્પતિમ્
નિવૃત્તા ચ તદા તસ્થૌ કૃત્વા સા હૃદિ તં વિભુમ્ ॥

તતો દૃષ્ટ્વા શિશું દેવા દેવ્યા ઉત્સઙ્ગવર્તિનમ્
કો ઽયમ્ અત્રેતિ સંમન્ત્ર્ય ચુક્રુશુર્ ભૃશમોહિતાઃ ॥

વજ્રમ્ આહારયત્ તસ્ય બાહુમ્ ઉત્ક્ષિપ્ય વૃત્રહા
સ બાહુર્ ઉત્થિતસ્ તસ્ય તથૈવ સમતિષ્ઠત ॥

સ્તમ્ભિતઃ શિશુરૂપેણ દેવદેવેન શંભુના
વજ્રં ક્ષેપ્તું ન શશાક વૃત્રહા ચલિતું ન ચ ॥

ભગો નામ તતો દેવ આદિત્યઃ કાશ્યપો બલી
ઉત્ક્ષિપ્ય આયુધં દીપ્તં છેત્તુમ્ ઇચ્છન્ વિમોહિતઃ ॥

તસ્યાપિ ભગવાન્ બાહું તથૈવાસ્તમ્ભયત્ તદા
બલં તેજશ્ ચ યોગશ્ ચ તથૈવાસ્તમ્ભયદ્ વિભુઃ ॥

શિરઃ પ્રકમ્પયન્ વિષ્ણુઃ શંકરં સમવૈક્ષત
અથ તેષુ સ્થિતેષ્વ્ એવં મન્યુમત્સુ સુરેષુ ચ ॥

અહં પરમસંવિગ્નો ધ્યાનમ્ આસ્થાય સાદરમ્
બુદ્ધવાન્ દેવદેવેશમ્ ઉમોત્સઙ્ગે સમાસ્થિતમ્ ॥

જ્ઞાત્વાહં પરમેશાનં શીઘ્રમ્ ઉત્થાય સાદરમ્
વવન્દે ચરણં શંભોઃ સ્તુતવાંસ્ તમ્ અહં દ્વિજાઃ ॥

પુરાણૈઃ સામસંગીતૈઃ પુણ્યાખ્યૈર્ ગુહ્યનામભિઃ
અજસ્ ત્વમ્ અજરો દેવઃ સ્રષ્ટા વિભુઃ પરાપરમ્ ॥

પ્રધાનં પુરુષો યસ્ ત્વં બ્રહ્મ ધ્યેયં તદ્ અક્ષરમ્
અમૃતં પરમાત્મા ચ ઈશ્વરઃ કારણં મહત્ ॥

બ્રહ્મસૃક્ પ્રકૃતેઃ સ્રષ્ટા સર્વકૃત્ પ્રકૃતેઃ પરઃ
ઇયં ચ પ્રકૃતિર્ દેવી સદા તે સૃષ્ટિકારણમ્ ॥

પત્નીરૂપં સમાસ્થાય જગત્કારણમ્ આગતા
નમસ્ તુભ્યં મહાદેવ દેવ્યા વૈ સહિતાય ચ ॥

પ્રસાદાત્ તવ દેવેશ નિયોગાચ્ ચ મયા પ્રજાઃ
દેવાદ્યાસ્ તુ ઇમાઃ સૃષ્ટા મૂઢાસ્ ત્વદ્યોગમાયયા ॥

કુરુ પ્રસાદમ્ એતેષાં યથાપૂર્વં ભવન્ત્વ્ ઇમે
તત એવમ્ અહં વિપ્રા વિજ્ઞાપ્ય પરમેશ્વરમ્ ॥

સ્તમ્ભિતાન્ સર્વદેવાંસ્ તાન્ ઇદં ચાહં તદોક્તવાન્
મૂઢાશ્ ચ દેવતાઃ સર્વા નૈનં બુધ્યત શંકરમ્ ॥

ગચ્છધ્વં શરણં શીઘ્રમ્ એનમ્ એવ મહેશ્વરમ્
સાર્ધં મયૈવ દેવેશં પરમાત્માનમ્ અવ્યયમ્ ॥

તતસ્ તે સ્તમ્ભિતાઃ સર્વે તથૈવ ત્રિદિવૌકસઃ
પ્રણેમુર્ મનસા શર્વં ભાવશુદ્ધેન ચેતસા ॥

અથ તેષાં પ્રસન્નો ઽભૂદ્ દેવદેવો મહેશ્વરઃ
યથાપૂર્વં ચકારાશુ દેવતાનાં તનૂસ્ તદા ॥

તત એવં પ્રવૃત્તે તુ સર્વદેવનિવારણે
વપુશ્ ચકાર દેવેશસ્ ત્ર્યક્ષં પરમમ્ અદ્ભુતમ્ ॥

તેજસા તસ્ય તે ધ્વસ્તાશ્ ચક્ષુઃ સર્વે ન્યમીલયન્
તેભ્યઃ સ પરમં ચક્ષુઃ સ્વવપુર્દૃષ્ટિશક્તિમત્ ॥

પ્રાદાત્ પરમદેવેશમ્ અપશ્યંસ્ તે તદા વિભુમ્
તે દૃષ્ટ્વા પરમેશાનં તૃતીયેક્ષણધારિણમ્ ॥

શક્રાદ્યા મેનિરે દેવાઃ સર્વ એવ સુરેશ્વરાઃ
તસ્ય દેવી તદા હૃષ્ટા સમક્ષં ત્રિદિવૌકસામ્ ॥

પાદયોઃ સ્થાપયામ્ આસ સ્રઙ્માલામ્ અમિતદ્યુતિઃ
સાધુ સાધ્વ્ ઇતિ તે હોચુઃ સર્વે દેવાઃ પુનર્ વિભુમ્ ॥

સહ દેવ્યા નમશ્ ચક્રુઃ શિરોભિર્ ભૂતલાશ્રિતૈઃ
અથાસ્મિન્ન્ અન્તરે વિપ્રાસ્ તમ્ અહં દૈવતૈઃ સહ ॥

હિમવન્તં મહાશૈલમ્ ઉક્તવાંશ્ ચ મહાદ્યુતિમ્
શ્લાઘ્યઃ પૂજ્યશ્ ચ વન્દ્યશ્ ચ સર્વેષાં ત્વં મહાન્ અસિ ॥

શર્વેણ સહ સંબન્ધો યસ્ય તે ઽભ્યુદયો મહાન્
ક્રિયતાં ચારુર્ ઉદ્વાહઃ કિમર્થં સ્થીયતે પરમ્
તતઃ પ્રણમ્ય હિમવાંસ્ તદા માં પ્રત્યભાષત ॥

ત્વમ્ એવ કારણં દેવ યસ્ય સર્વોદયે મમ
પ્રસાદઃ સહસોત્પન્નો હેતુશ્ ચાપિ ત્વમ્ એવ હિ
ઉદ્વાહસ્ તુ યદા યાદૃક્ તદ્ વિધત્સ્વ પિતામહ ॥

તત એવં વચઃ શ્રુત્વા ગિરિરાજસ્ય ભો દ્વિજાઃ
ઉદ્વાહઃ ક્રિયતાં દેવ ઇત્ય્ અહં ચોક્તવાન્ વિભુમ્ ॥

મામ્ આહ શંકરો દેવો યથેષ્ટમ્ ઇતિ લોકપઃ
તત્ક્ષણાચ્ ચ તતો વિપ્રા અસ્માભિર્ નિર્મિતં પુરમ્ ॥

ઉદ્વાહાર્થં મહેશસ્ય નાનારત્નોપશોભિતમ્
રત્નાનિ મણયશ્ ચિત્રા હેમમૌક્તિકમ્ એવ ચ ॥

મૂર્તિમન્ત ઉપાગમ્ય અલંચક્રુઃ પુરોત્તમમ્
ચિત્રા મારકતી ભૂમિઃ સુવર્ણસ્તમ્ભશોભિતા ॥

ભાસ્વત્સ્ફટિકભિત્તિશ્ ચ મુક્તાહારપ્રલમ્બિતા
તસ્મિન્ દ્વારિ પુરે રમ્ય ઉદ્વાહાર્થં વિનિર્મિતા ॥

શુશુભે દેવદેવસ્ય મહેશસ્ય મહાત્મનઃ
સોમાદિત્યૌ સમં તત્ર તાપયન્તૌ મહામણી ॥

સૌરભેયં મનોરમ્યં ગન્ધમ્ આદાય મારુતઃ
પ્રવવૌ સુખસંસ્પર્શો ભવભક્તિં પ્રદર્શયન્ ॥

સમુદ્રાસ્ તત્ર ચત્વારઃ શક્રાદ્યાશ્ ચ સુરોત્તમાઃ
દેવનદ્યો મહાનદ્યઃ સિદ્ધા મુનય એવ ચ ॥

ગન્ધર્વાપ્સરસઃ સર્વે નાગા યક્ષાઃ સરાક્ષસાઃ
ઔદકાઃ ખેચરાશ્ ચાન્યે કિંનરા દેવચારણાઃ ॥

તુમ્બુરુર્ નારદો હાહા હૂહૂશ્ ચૈવ તુ સામગાઃ
રમ્યાણ્ય્ આદાય વાદ્યાનિ તત્રાજગ્મુસ્ તદા પુરમ્ ॥

ઋષયસ્ તુ કથાસ્ તત્ર વેદગીતાસ્ તપોધનાઃ
પુણ્યાન્ વૈવાહિકાન્ મન્ત્રાઞ્ જેપુઃ સંહૃષ્ટમાનસાઃ ॥

જગતો માતરઃ સર્વા દેવકન્યાશ્ ચ કૃત્સ્નશઃ
ગાયન્તિ હર્ષિતાઃ સર્વા ઉદ્વાહે પરમેષ્ઠિનઃ ॥

ઋતવઃ ષટ્ સમં તત્ર નાનાગન્ધસુખાવહાઃ
ઉદ્વાહઃ શંકરસ્યેતિ મૂર્તિમન્ત ઉપસ્થિતાઃ ॥

નીલજીમૂતસંકાશૈર્ મન્ત્રધ્વનિપ્રહર્ષિભિઃ
કેકાયમાનૈઃ શિખિભિર્ નૃત્યમાનૈશ્ ચ સર્વશઃ ॥

વિલોલપિઙ્ગલસ્પષ્ટ વિદ્યુલ્લેખાવિહાસિતા
કુમુદાપીડશુક્લાભિર્ બલાકાભિશ્ ચ શોભિતા ॥

પ્રત્યગ્રસંજાતશિલીન્ધ્રકન્દલી લતાદ્રુમાદ્યુદ્ગતપલ્લવા શુભા
શુભામ્બુધારાપ્રણયપ્રબોધિતૈર્ મહાલસૈર્ ભેકગણૈશ્ ચ નાદિતા

પ્રિયેષુ માનોદ્ધતમાનસાનાં મનસ્વિનીનામ્ અપિ કામિનીનામ્
મયૂરકેકાભિરુતૈઃ ક્ષણેન મનોહરૈર્ માનવિભઙ્ગહેતુભિઃ

તથા વિવર્ણોજ્જ્વલચારુમૂર્તિના શશાઙ્કલેખાકુટિલેન સર્વતઃ
પયોદસંઘાતસમીપવર્તિના મહેન્દ્રચાપેન ભૃશં વિરાજિતા

વિચિત્રપુષ્પામ્બુભવૈઃ સુગન્ધિભિર્ ઘનામ્બુસંપર્કતયા સુશીતલૈઃ
વિકમ્પયન્તી પવનૈર્ મનોહરૈઃ સુરાઙ્ગનાનામ્ અલકાવલીઃ શુભાઃ

ગર્જત્પયોદસ્થગિતેન્દુબિમ્બા નવામ્બુસિક્તોદકચારુદૂર્વા
નિરીક્ષિતા સાદરમ્ ઉત્સુકાભિર્ નિશ્વાસધૂમ્રં પથિકાઙ્ગનાભિઃ

હંસનૂપુરશબ્દાઢ્યા સમુન્નતપયોધરા
ચલદ્વિદ્યુલ્લતાહારા સ્પષ્ટપદ્મવિલોચના ॥

અસિતજલદધીરધ્વાનવિત્રસ્તહંસા વિમલસલિલધારોત્પાતનમ્રોત્પલાગ્રા
સુરભિકુસુમરેણુકૣપ્તસર્વાઙ્ગશોભા ગિરિદુહિતૃવિવાહે પ્રાવૃડ્ આવિર્બભૂવ

મેઘકઞ્ચુકનિર્મુક્તા પદ્મકોશોદ્ભવસ્તની
હંસનૂપુરનિહ્રાદા સર્વસસ્યદિગન્તરા ॥

વિસ્તીર્ણપુલિનશ્રોણી કૂજત્સારસમેખલા
પ્રફુલ્લેન્દીવરશ્યામ વિલોચનમનોહરા ॥

પક્વબિમ્બાધરપુટા કુન્દદન્તપ્રહાસિની
નવશ્યામલતાશ્યામ રોમરાજિપુરસ્કૃતા ॥

ચન્દ્રાંશુહારવર્ગેણ કણ્ઠોરસ્થલગામિના
પ્રહ્લાદયન્તી ચેતાંસિ સર્વેષાં ત્રિદિવૌકસામ્ ॥

સમદાલિકુલોદ્ગીત મધુરસ્વરભાષિણી
ચલત્કુમુદસંઘાત ચારુકુણ્ડલશોભિની ॥

રક્તાશોકપ્રશાખોત્થ પલ્લવાઙ્ગુલિધારિણી
તત્પુષ્પસંચયમયૈર્ વાસોભિઃ સમલંકૃતા ॥

રક્તોત્પલાગ્રચરણા જાતીપુષ્પનખાવલી
કદલીસ્તમ્ભવામોરૂઃ શશાઙ્કવદના તથા ॥

સર્વલક્ષણસંપન્ના સર્વાલંકારભૂષિતા
પ્રેમ્ણા સ્પૃશતિ કાન્તેવ સાનુરાગા મનોરમા ॥

નિર્મુક્તાસિતમેઘકઞ્ચુકપટા પૂર્ણેન્દુબિમ્બાનના નીલામ્ભોજવિલોચના રવિકરપ્રોદ્ભિન્નપદ્મસ્તની
નાનાપુષ્પરજઃસુગન્ધિપવનપ્રહ્રાદની ચેતસાં તત્રાસીત્ કલહંસનૂપુરરવા દેવ્યા વિવાહે શરત્

અત્યર્થશીતલામ્ભોભિઃ પ્લાવયન્તૌ દિશઃ સદા
ઋતૂ હેમન્તશિશિરૌ આજગ્મતુર્ અતિદ્યુતી ॥

તાભ્યામ્ ઋતુભ્યાં સંપ્રાપ્તો હિમવાન્ સ નગોત્તમઃ
પ્રાલેયચૂર્ણવર્ષિભ્યાં ક્ષિપ્રં રૌપ્યહરો બભૌ ॥

તેન પ્રાલેયવર્ષેણ ઘનેનૈવ હિમાલયઃ
અગાધેન તદા રેજે ક્ષીરોદ ઇવ સાગરઃ ॥

ઋતુપાર્યયસંપ્રાપ્તો બભૂવ સ મહાગિરિઃ
સાધૂપચારાત્ સહસા કૃતાર્થ ઇવ દુર્જનઃ ॥

પ્રાલેયપટલચ્છન્નૈઃ શૃઙ્ગૈસ્ તુ શુશુભે નગઃ
છત્ત્રૈર્ ઇવ મહાભાગૈઃ પાણ્ડરૈઃ પૃથિવીપતિઃ ॥

મનોભવોદ્રેકકરાઃ સુરાણાં સુરાઙ્ગનાનાં ચ મુહુઃ સમીરાઃ
સ્વચ્છામ્બુપૂર્ણાશ્ ચ તથા નલિન્યઃ પદ્મોત્પલાનાં કુસુમૈર્ ઉપેતાઃ

વિવાહે ગુરુકન્યાયા વસન્તઃ સમગાદ્ ઋતુઃ ॥

ઈષત્સમુદ્ભિન્નપયોધરાગ્રા નાર્યો યથા રમ્યતરા બભૂવુઃ
નાત્યુષ્ણશીતાનિ પયઃસરાંસિ કિઞ્જલ્કચૂર્ણૈઃ કપિલીકૃતાનિ

પ્રિયઙ્ગૂશ્ ચૂતતરવશ્ ચૂતાંશ્ ચાપિ પ્રિયઙ્ગવઃ
તર્જયન્ત ઇવાન્યોન્યં મઞ્જરીભિશ્ ચકાશિરે ॥

હિમશૃઙ્ગેષુ શુક્લેષુ તિલકાઃ કુસુમોત્કરાઃ
શુશુભુઃ કાર્યમ્ ઉદ્દિશ્ય વૃદ્ધા ઇવ સમાગતાઃ ॥

ફુલ્લાશોકલતાસ્ તત્ર રેજિરે શાલસંશ્રિતાઃ
કામિન્ય ઇવ કાન્તાનાં કણ્ઠાલમ્બિતબાહવઃ ॥

અશોકસર્જાર્જુનકોવિદારાઃ પુંનાગનાગેશ્વરકર્ણિકારાઃ
લવઙ્ગતાલાગુરુસપ્તપર્ણા ન્યગ્રોધશોભાઞ્જનનારિકેલાઃ

વૃક્ષાસ્ તથાન્યે ફલપુષ્પવન્તો દૃશ્યા બભૂવુઃ સુમનોહરાઙ્ગાઃ
જલાશયાશ્ ચૈવ સુવર્ણતોયાશ્ ચક્રાઙ્ગકારણ્ડવહંસજુષ્ટાઃ

કોયષ્ટિદાત્યૂહબલાકયુક્તા દૃશ્યાસ્ તુ પદ્મોત્પલમીનપૂર્ણાઃ
ખગાશ્ ચ નાનાવિધભૂષિતાઙ્ગા દૃશ્યાસ્ તુ વૃક્ષેષુ સુચિત્રપક્ષાઃ

ક્રીડાસુ યુક્તાન્ અથ તર્જયન્તઃ કુર્વન્તિ શબ્દં મદનેરિતાઙ્ગાઃ
તસ્મિન્ ગિરાવ્ અદ્રિસુતાવિવાહે વવુશ્ ચ વાતાઃ સુખશીતલાઙ્ગાઃ

પુષ્પાણિ શુભ્રાણ્ય્ અપિ પાતયન્તઃ શનૈર્ નગેભ્યો મલયાદ્રિજાતાઃ
તથૈવ સર્વે ઋતવશ્ ચ પુણ્યાશ્ ચકાશિરે ઽન્યોન્યવિમિશ્રિતાઙ્ગાઃ

સમદાલિકુલોદ્ગીત શિલાકુસુમસંચયૈઃ
પરસ્પરં હિ માલત્યો ભાવયન્ત્યો વિરેજિરે ॥

નીલાનિ નીલામ્બુરુહૈઃ પયાંસિ ગૌરાણિ ગૌરૈશ્ ચ મૃણાલદણ્ડૈઃ
રક્તૈશ્ ચ રક્તાનિ ભૃશં કૃતાનિ મત્તદ્વિરેફાવલિજુષ્ટપત્ત્રૈઃ

હૈમાનિ વિસ્તીર્ણજલેષુ કેષુચિન્ નિરન્તરં ચારુતરાણિ કેષુચિત્
વૈદૂર્યનાલાનિ સરઃસુ કેષુચિત્ પ્રજજ્ઞિરે પદ્મવનાનિ સર્વતઃ

વાપ્યસ્ તત્રાભવન્ રમ્યાઃ કમલોત્પલપુષ્પિતાઃ
નાનાવિહંગસંજુષ્ટા હૈમસોપાનપઙ્ક્તયઃ ॥

શૃઙ્ગાણિ તસ્ય તુ ગિરેઃ કર્ણિકારૈઃ સુપુષ્પિતૈઃ
સમુચ્છ્રિતાન્ય્ અવિરલૈર્ હેમાનીવ બભુર્ દ્વિજાઃ ॥

ઈષદ્વિભિન્નકુસુમૈઃ પાટલૈશ્ ચાપિ પાટલાઃ
સંબભૂવુર્ દિશઃ સર્વાઃ પવનાકમ્પિમૂર્તિભિઃ ॥

કૃષ્ણાર્જુના દશગુણા નીલાશોકમહીરુહાઃ
ગિરૌ વવૃધિરે ફુલ્લાઃ સ્પર્ધયન્તઃ પરસ્પરમ્ ॥

ચારુરાવવિજુષ્ટાનિ કિંશુકાનાં વનાનિ ચ
પર્વતસ્ય નિતમ્બેષુ સર્વેષુ ચ વિરેજિરે ॥

તમાલગુલ્મૈસ્ તસ્યાસીચ્ છોભા હિમવતસ્ તદા
નીલજીમૂતસંઘાતૈર્ નિલીનૈર્ ઇવ સંધિષુ ॥

નિકામપુષ્પૈઃ સુવિશાલશાખૈઃ સમુચ્છ્રિતૈશ્ ચન્દનચમ્પકૈશ્ ચ
પ્રમત્તપુંસ્કોકિલસંપ્રલાપૈર્ હિમાચલો ઽતીવ તદા રરાજ

શ્રુત્વા શબ્દં મૃદુમદકલં સર્વતઃ કોકિલાનાં ચઞ્ચત્પક્ષાઃ સમધુરતરં નીલકણ્ઠા વિનેદુઃ
તેષાં શબ્દૈર્ ઉપચિતબલઃ પુષ્પચાપેષુહસ્તઃ સજ્જીભૂતસ્ ત્રિદશવનિતા વેદ્ધુમ્ અઙ્ગેષ્વ્ અનઙ્ગઃ

પટુઃ સૂર્યાતપશ્ ચાપિ પ્રાયશો ઽલ્પજલાશયઃ
દેવીવિવાહસમયે ગ્રીષ્મ આગાદ્ ધિમાચલમ્ ॥

સ ચાપિ તરુભિસ્ તત્ર બહુભિઃ કુસુમોત્કરૈઃ
શોભયામ્ આસ શૃઙ્ગાણિ પ્રાલેયાદ્રેઃ સમન્તતઃ ॥

તથાપિ ચ ગિરૌ તત્ર વાયવઃ સુમનોહરાઃ
વવુઃ પાટલવિસ્તીર્ણ કદમ્બાર્જુનગન્ધિનઃ ॥

વાપ્યઃ પ્રફુલ્લપદ્મૌઘ કેસરારુણમૂર્તયઃ
અભવંસ્ તટસંઘુષ્ટ ફલહંસકદમ્બકાઃ ॥

તથા કુરબકાશ્ ચાપિ કુસુમાપાણ્ડુમૂર્તયઃ
સર્વેષુ નગશૃઙ્ગેષુ ભ્રમરાવલિસેવિતાઃ ॥

બકુલાશ્ ચ નિતમ્બેષુ વિશાલેષુ મહીભૃતઃ
ઉત્સસર્જ મનોજ્ઞાનિ કુસુમાનિ સમન્તતઃ ॥

ઇતિ કુસુમવિચિત્રસર્વવૃક્ષા વિવિધવિહંગમનાદરમ્યદેશાઃ
હિમગિરિતનયાવિવાહભૂત્યૈ ષડ્ ઉપયયુર્ ઋતવો મુનિપ્રવીરાઃ

તત એવં પ્રવૃત્તે તુ સર્વભૂતસમાગમે
નાનાવાદ્યસમાકીર્ણે અહં તત્ર દ્વિજાતયઃ ॥

શૈલપુત્રીમ્ અલંકૃત્ય યોગ્યાભરણસંપદા
પુરં પ્રવેશિતવાંસ્ તાં સ્વયમ્ આદાય ભો દ્વિજાઃ ॥

તતસ્ તુ પુનર્ એવેશમ્ અહં ચૈવોક્તવાન્ વિભુમ્
હવિર્ જુહોમિ વહ્નૌ તે ઉપાધ્યાયપદે સ્થિતઃ ॥

દદાસિ મહ્યં યદ્ય્ આજ્ઞાં કર્તવ્યો ઽયં ક્રિયાવિધિઃ
મામ્ આહ શંકરશ્ ચૈવં દેવદેવો જગત્પતિઃ ॥

યદ્ ઉદ્દિષ્ટં સુરેશાન તત્ કુરુષ્વ યથેપ્સિતમ્
કર્તાસ્મિ વચનં સર્વં બ્રહ્મંસ્ તવ જગદ્વિભો ॥

તતશ્ ચાહં પ્રહૃષ્ટાત્મા કુશાન્ આદાય સત્વરમ્
હસ્તં દેવસ્ય દેવ્યાશ્ ચ યોગબન્ધેન યુક્તવાન્ ॥

જ્વલનશ્ ચ સ્વયં તત્ર કૃતાઞ્જલિપુટઃ સ્થિતઃ
શ્રુતિગીતૈર્ મહામન્ત્રૈર્ મૂર્તિમદ્ભિર્ ઉપસ્થિતૈઃ ॥

યથોક્તવિધિના હુત્વા સર્પિસ્ તદ્ અમૃતં હવિઃ
તતસ્ તં જ્વલનં સર્વં કારયિત્વા પ્રદક્ષિણમ્ ॥

મુક્ત્વા હસ્તસમાયોગં સહિતઃ સર્વદૈવતૈઃ
પુત્રૈશ્ ચ માનસૈઃ સિદ્ધૈઃ પ્રહૃષ્ટેનાન્તરાત્મના ॥

વૃત્ત ઉદ્વાહકાલે તુ પ્રણમ્ય ચ વૃષધ્વજમ્
યોગેનૈવ તયોર્ વિપ્રાસ્ તદ્ ઉમાપરમેશયોઃ ॥

ઉદ્વાહઃ સ પરો વૃત્તો યં દેવા ન વિદુઃ ક્વચિત્
ઇતિ વઃ સર્વમ્ આખ્યાતં સ્વયંવરમ્ ઇદં શુભમ્
ઉદ્વાહશ્ ચૈવ દેવસ્ય શૃણુધ્વં પરમાદ્ભુતમ્ ॥