Brahma Purana · Chapter 220

bhūyaḥ prabrūhi bhagavañ śrāddhakalpaṃ suvistarāt
kathaṃ kva ca kadā keṣu kais tad brūhi tapodhana //

śṛṇudhvaṃ muniśārdūlāḥ śrāddhakalpaṃ suvistarāt
yathā yatra yadā yeṣu yair dravyais tad vadāmy aham //

brāhmaṇaiḥ kṣatriyair vaiśyaiḥ śrāddhaṃ svavaraṇoditam
kuladharmam anutiṣṭhadbhir dātavyaṃ mantrapūrvakam //

strībhir varṇāvaraiḥ śūdrair viprāṇām anuśāsanāt
amantrakaṃ vidhipūrvaṃ vahniyāgavivarjitam //

puṣkarādiṣu tīrtheṣu puṇyeṣv āyataneṣu ca
śikhareṣu girīndrāṇāṃ puṇyadeśeṣu bho dvijāḥ //

saritsu puṇyatoyāsu nadeṣu ca saraḥsu ca
saṃgameṣu nadīnāṃ ca samudreṣu ca saptasu //

svanulipteṣu geheṣu sveṣv anujñāpiteṣu ca
divyapādapamūleṣu yajñiyeṣu hradeṣu ca //

śrāddham eteṣu dātavyaṃ varjyam eteṣu cocyate
kirāteṣu kaliṅgeṣu koṅkaṇeṣu kṛmiṣv api //

daśārṇeṣu kumāryeṣu taṅgaṇeṣu kratheṣv api
sindhor uttarakūleṣu narmadāyāś ca dakṣiṇe //

pūrveṣu karatoyāyā na deyaṃ śrāddham ucyate
śrāddhaṃ deyam uśantīha māsi māsy uḍupakṣaye //

paurṇamāseṣu śrāddhaṃ ca kartavyam ṛkṣagocare
nityaśrāddham adaivaṃ ca manuṣyaiḥ saha gīyate //

naimittikaṃ suraiḥ sārdhaṃ nityaṃ naimittikaṃ tathā
kāmyāny anyāni śrāddhāni pratisaṃvatsaraṃ dvijaiḥ //

vṛddhiśrāddhaṃ ca kartavyaṃ jātakarmādikeṣu ca
tatra yugmān dvijān āhur mantrapūrvaṃ tu vai dvijāḥ //

kanyāṃ gate savitari dināni daśa pañca ca
pūrveṇaiveha vidhinā śrāddhaṃ tatra vidhīyate //

pratipaddhanalābhāya dvitīyā dvipadapradā
putrārthinī tṛtīyā tu caturthī śatrunāśinī //

śriyaṃ prāpnoti pañcamyāṃ ṣaṣṭhyāṃ pūjyo bhaven naraḥ
gaṇādhipatyaṃ saptamyām aṣṭamyāṃ buddhim uttamām //

striyo navamyāṃ prāpnoti daśamyāṃ pūrṇakāmatām
vedāṃs tathāpnuyāt sarvān ekādaśyāṃ kriyāparaḥ //

dvādaśyāṃ jayalābhaṃ ca prāpnoti pitṛpūjakaḥ
prajāvṛddhiṃ paśuṃ medhāṃ svātantryaṃ puṣṭim uttamām //

dīrghāyur athavaiśvaryaṃ kurvāṇas tu trayodaśīm
avāpnoti na saṃdehaḥ śrāddhaṃ śraddhāsamanvitaḥ //

yathāsaṃbhavinānnena śrāddhaṃ śraddhāsamanvitaḥ
yuvānaḥ pitaro yasya mṛtāḥ śastreṇa vā hatāḥ //

tena kāryaṃ caturdaśyāṃ teṣāṃ tṛptim abhīpsatā
śrāddhaṃ kurvann amāvāsyāṃ yatnena puruṣaḥ śuciḥ //

sarvān kāmān avāpnoti svargaṃ cānantam aśnute
ataḥparaṃ muniśreṣṭhāḥ śṛṇudhvaṃ vadato mama //

pitṝṇāṃ prītaye yatra yad deyaṃ prītikāriṇā
māsaṃ tṛptiḥ pitṝṇāṃ tu haviṣyānnena jāyate //

māsadvayaṃ matsyamāṃsais tṛptiṃ yānti pitāmahāḥ
trīn māsān hāriṇaṃ māṃsaṃ vijñeyaṃ pitṛtṛptaye //

puṣṇāti caturo māsāñ śaśasya piśitaṃ pitṝn
śākunaṃ pañca vai māsān ṣaṇ māsāñ śūkarāmiṣam //

chāgalaṃ sapta vai māsān aiṇeyaṃ cāṣṭamāsakān
karoti tṛptiṃ nava vai rurumāṃsaṃ na saṃśayaḥ //

gavyaṃ māṃsaṃ pitṛtṛptiṃ karoti daśamāsikīm
tathaikādaśa māsāṃs tu aurabhraṃ pitṛtṛptidam //

saṃvatsaraṃ tathā gavyaṃ payaḥ pāyasam eva ca
vādhrīnam āmiṣaṃ lohaṃ kālaśākaṃ tathā madhu //

rohitāmiṣam annaṃ ca dattāny ātmakulodbhavaiḥ
anantaṃ vai prayacchanti tṛptiyogaṃ sutāṃs tathā //

pitṝṇāṃ nātra saṃdeho gayāśrāddhaṃ ca bho dvijāḥ
yo dadāti guḍonmiśrāṃs tilān vā śrāddhakarmaṇi //

madhu vā madhumiśraṃ vā akṣayaṃ sarvam eva tat
api naḥ sa kule bhūyād yo no dadyāj jalāñjalim //

pāyasaṃ madhusaṃyuktaṃ varṣāsu ca maghāsu ca
eṣṭavyā bahavaḥ putrā yady eko 'pi gayāṃ vrajet //

gaurīṃ vāpy udvahet kanyāṃ nīlaṃ vā vṛṣam utsṛjet
kṛttikāsu pitṝn arcya svargam āpnoti mānavaḥ //

apatyakāmo rohiṇyāṃ saumye tejasvitāṃ labhet
śauryam ārdrāsu cāpnoti kṣetrāṇi ca punarvasau //

puṣye tu dhanam akṣayyam āśleṣe cāyur uttamam
maghāsu ca prajāṃ puṣṭiṃ saubhāgyaṃ phālgunīṣu ca //

pradhānaśīlo bhavati sāpatyaś cottarāsu ca
prayāti śreṣṭhatāṃ śāstre haste śrāddhaprado naraḥ //

rūpaṃ tejaś ca citrāsu tathāpatyam avāpnuyāt
vāṇijyalābhadā svātī viśākhā putrakāmadā //

kurvantāṃ cānurādhāsu tā dadyuś cakravartitām
ādhipatyaṃ ca jyeṣṭhāsu mūle cārogyam uttamam //

āṣāḍhāsu yaśaḥprāptir uttarāsu viśokatā
śravaṇena śubhāṃl lokān dhaniṣṭhāsu dhanaṃ mahat //

vedavittvam abhijiti bhiṣaksiddhiṃ ca vāruṇe
ajāvikaṃ prauṣṭhapadyāṃ vinded gāvas tathottare //

revatīṣu tathā kupyam aśvinīṣu turaṃgamān
śrāddhaṃ kurvaṃs tathāpnoti bharaṇīṣv āyur uttamam //

evaṃ phalam avāpnoti ṛkṣeṣv eteṣu tattvavit
tasmāt kāmyāni śrāddhāni deyāni vidhivad dvijāḥ //

kanyārāśigate sūrye phalam atyantam icchatā
yān yān kāmān abhidhyāyan kanyārāśigate ravau //

śrāddhaṃ kurvanti manujās tāṃs tān kāmāṃl labhanti te
nāndīmukhānāṃ kartavyaṃ kanyārāśigate ravau //

paurṇamāsyāṃ tu kartavyaṃ vārāhavacanaṃ yathā
divyabhaumāntarikṣāṇi sthāvarāṇi carāṇi ca //

piṇḍam icchanti pitaraḥ kanyārāśigate ravau
kanyāṃ gate savitari yāny ahāni tu ṣoḍaśa //

kratubhis tāni tulyāni devo nārāyaṇo 'bravīt
rājasūyāśvamedhābhyāṃ ya icched durlabhaṃ phalam //

apy ambuśākamūlādyaiḥ pitṝn kanyāgate 'rcayet
uttarāhastanakṣatra gate tīkṣṇāṃśumālini //

yo 'rcayet svapitṝn bhaktyā tasya vāsas triviṣṭape
hastarkṣage dinakare pitṛrājānuśāsanāt //

tāvat pitṛpurī śūnyā yāvad vṛścikadarśanam
vṛścike samatikrānte pitaro daivataiḥ saha //

niḥśvasya pratigacchanti śāpaṃ dattvā suduḥsaham
aṣṭakāsu ca kartavyaṃ śrāddhaṃ manvantarāsu vai //

anvaṣṭakāsu kramaśo mātṛpūrvaṃ tad iṣyate
grahaṇe ca vyatīpāte ravicandrasamāgame //

janmarkṣe grahapīḍāyāṃ śrāddhaṃ pārvaṇam ucyate
ayanadvitaye śrāddhaṃ viṣuvadvitaye tathā //

saṃkrāntiṣu ca kartavyaṃ śrāddhaṃ vidhivad uttamam
eṣu kāryaṃ dvijāḥ śrāddhaṃ piṇḍanirvāpaṇād ṛte //

vaiśākhasya tṛtīyāyāṃ navamyāṃ kārttikasya ca
śrāddhaṃ kāryaṃ tu śuklāyāṃ saṃkrāntividhinā naraiḥ //

trayodaśyāṃ bhādrapade māghe candrakṣaye 'hani
śrāddhaṃ kāryaṃ pāyasena dakṣiṇāyanavac ca tat //

yadā ca śrotriyo 'bhyeti gehaṃ vedavid agnimān
tenaikena ca kartavyaṃ śrāddhaṃ vidhivad uttamam //

śrāddhīyadravyasaṃprāptir yadā syāt sādhusaṃmatā
pārvaṇena vidhānena śrāddhaṃ kāryaṃ tathā dvijaiḥ //

pratisaṃvatsaraṃ kāryaṃ mātāpitror mṛte 'hani
pitṛvyasyāpy aputrasya bhrātur jyeṣṭhasya caiva hi //

pārvaṇaṃ devapūrvaṃ syād ekoddiṣṭaṃ surair vinā
dvau daive pitṛkārye trīn ekaikam ubhayatra vā //

mātāmahānām apy evaṃ sarvam ūhena kīrtitam
pretībhūtasya satataṃ bhuvi piṇḍaṃ jalaṃ tathā //

satilaṃ sakuśaṃ dadyād bahir jalasamīpataḥ
tṛtīye 'hni ca kartavyaṃ pretāsthicayanaṃ dvijaiḥ //

daśāhe brāhmaṇaḥ śuddho dvādaśāhena kṣatriyaḥ
vaiśyaḥ pañcadaśāhena śūdro māsena śudhyati //

sūtakānte gṛhe śrāddham ekoddiṣṭaṃ pracakṣate
dvādaśe 'hani māse ca tripakṣe ca tataḥ param //

māsi māsi ca kartavyaṃ yāvat saṃvatsaraṃ dvijāḥ
tata parataraṃ kāryaṃ sapiṇḍīkaraṇaṃ kramāt //

kṛte sapiṇḍīkaraṇe pārvaṇaṃ procyate punaḥ
tataḥ prabhṛti nirmuktāḥ pretatvāt pitṛtāṃ gatāḥ //

amūrtā mūrtimantaś ca pitaro dvividhāḥ smṛtāḥ
nāndīmukhās tv amūrtāḥ syur mūrtimanto 'tha pārvaṇāḥ
ekoddiṣṭāśinaḥ pretāḥ pitṝṇāṃ nirṇayas tridhā //

kathaṃ sapiṇḍīkaraṇaṃ kartavyaṃ dvijasattama
pretībhūtasya vidhivad brūhi no vadatāṃ vara //

sapiṇḍīkaraṇaṃ viprāḥ śṛṇudhvaṃ vadato mama
tac cāpi devarahitam ekārghaikapavitrakam //

naivāgnau karaṇaṃ tatra tac cāvāhanavarjitam
apasavyaṃ ca tatrāpi bhojayed ayujo dvijān //

viśeṣas tatra cānyo 'sti pratimāsakriyādikaḥ
taṃ kathyamānam ekāgrāḥ śṛṇudhvaṃ me dvijottamāḥ //

tilagandhodakair yuktaṃ tatra pātracatuṣṭayam
kuryāt pitṝṇāṃ tritayam ekaṃ pretasya ca dvijāḥ //

pātratraye pretapātrād arghaṃ caiva prasecayet
ye samānā iti japan pūrvavac cheṣam ācaret //

strīṇām apy evam eva syād ekoddiṣṭam udāhṛtam
sapiṇḍīkaraṇaṃ tāsāṃ putrābhāve na vidyate //

pratisaṃvatsaraṃ kāryam ekoddiṣṭaṃ naraiḥ striyāḥ
mṛtāhani ca tat kāryaṃ pitṝṇāṃ vidhicoditam //

putrābhāve sapiṇḍās tu tadabhāve sahodarāḥ
kuryur etaṃ vidhiṃ samyak putrasya ca sutāḥ sutāḥ //

kuryān mātāmahānāṃ tu putrikātanayas tathā
dvyāmuṣyāyaṇasaṃjñās tu mātāmahapitāmahān //

pūjayeyur yathānyāyaṃ śrāddhair naimittikair api
sarvābhāve striyaḥ kuryuḥ svabhartṝṇām amantrakam //

tadabhāve ca nṛpatiḥ kārayet tv akuṭumbinām
tajjātīyair naraiḥ samyag vāhādyāḥ sakalāḥ kriyāḥ //

sarveṣām eva varṇānāṃ bāndhavo nṛpatir yataḥ
etā vaḥ kathitā viprā nityā naimittikās tathā //

vakṣye śrāddhāśrayām anyāṃ nityanaimittikāṃ kriyām
darśas tatra nimittaṃ tu vidyād indukṣayānvitaḥ //

nityas tu niyataḥ kālas tasmin kuryād yathoditam
sapiṇḍīkaraṇād ūrdhvaṃ pitur yaḥ prapitāmahaḥ //

sa tu lepabhujaṃ yāti praluptaḥ pitṛpiṇḍataḥ
teṣāṃ hi yaś caturtho 'nyaḥ sa tu lepabhujo bhavet //

so 'pi saṃbandhato hīnam upabhogaṃ prapadyate
pitā pitāmahaś caiva tathaiva prapitāmahaḥ //

piṇḍasaṃbandhino hy ete vijñeyāḥ puruṣās trayaḥ
lepasaṃbandhinaś cānye pitāmahapitāmahāt //

prabhṛtyuktās trayas teṣāṃ yajamānaś ca saptamaḥ
ity eṣa munibhiḥ proktaḥ saṃbandhaḥ sāptapauruṣaḥ //

yajamānāt prabhṛty ūrdhvam anulepabhujas tathā
tato 'nye pūrvajāḥ sarve ye cānye narakaukasaḥ //

ye 'pi tiryaktvam āpannā ye ca bhūtādisaṃsthitāḥ
tān sarvān yajamāno vai śrāddhaṃ kurvan yathāvidhi //

sa samāpyāyate viprā yena yena vadāmi tat
annaprakiraṇaṃ yat tu manuṣyaiḥ kriyate bhuvi //

tena tṛptim upāyānti ye piśācatvam āgatāḥ
yad ambu snānavastrotthaṃ bhūmau patati bho dvijāḥ //

tena ye tarutāṃ prāptās teṣāṃ tṛptiḥ prajāyate
yās tu gandhāmbukaṇikāḥ patanti dharaṇītale //

tābhir āpyāyanaṃ teṣāṃ devatvaṃ ye kule gatāḥ
uddhṛteṣv atha piṇḍeṣu yāś cāmbukaṇikā bhuvi //

tābhir āpyāyanaṃ teṣāṃ ye tiryaktvaṃ kule gatāḥ
ye cādantāḥ kule bālāḥ kriyāyogād bahiṣkṛtāḥ //

vipannās tv anadhikārāḥ saṃmārjitajalāśinaḥ
bhuktvā cācāmatāṃ yac ca yaj jalaṃ cāṅghriśaucajam //

brāhmaṇānāṃ tathaivānyat tena tṛptiṃ prayānti vai
evaṃ yo yajamānasya yaś ca teṣāṃ dvijanmanām //

kaścij jalānnavikṣepaḥ śucir ucchiṣṭa eva vā
tenānnena kule tatra ye ca yonyantaraṃ gatāḥ //

prayānty āpyāyanaṃ viprāḥ samyak śrāddhakriyāvatām
anyāyopārjitair arthair yac chrāddhaṃ kriyate naraiḥ //

tṛpyante te na cāṇḍāla pulkasādyāsu yoniṣu
evam āpyāyanaṃ viprā bahūnām eva bāndhavaiḥ //

śrāddhaṃ kurvadbhir atrāmbu vikṣepaiḥ saṃprajāyate
tasmāc chrāddhaṃ naro bhaktyā śākenāpi yathāvidhi //

kurvīta kurvataḥ śrāddhaṃ kule kaścin na sīdati
śrāddhaṃ deyaṃ tu vipreṣu saṃyateṣv agnihotriṣu //

avadāteṣu vidvatsu śrotriyeṣu viśeṣataḥ
triṇāciketas trimadhus trisuparṇaḥ ṣaḍaṅgavit //

mātāpitṛparaś caiva svasrīyaḥ sāmavedavit
ṛtvikpurohitācāryam upādhyāyaṃ ca bhojayet //

mātulaḥ śvaśuraḥ śyālaḥ saṃbandhī droṇapāṭhakaḥ
maṇḍalabrāhmaṇo yas tu purāṇārthaviśāradaḥ //

akalpaḥ kalpasaṃtuṣṭaḥ pratigrahavivarjitaḥ
ete śrāddhe niyoktavyā brāhmaṇāḥ paṅktipāvanāḥ //

nimantrayeta pūrvedyuḥ pūrvoktān dvijasattamān
daive niyoge pitrye ca tāṃs tathaivopakalpayet //

taiś ca saṃyamibhir bhāvyaṃ yas tu śrāddhaṃ kariṣyati
śrāddhaṃ dattvā ca bhuktvā ca maithunaṃ yo 'dhigacchati //

pitaras tasya vai māsaṃ tasmin retasi śerate
gatvā ca yoṣitaṃ śrāddhe yo bhuṅkte yas tu gacchati //

retomūtrakṛtāhārās taṃ māsaṃ pitaras tayoḥ
tasmāt tv aprathamaṃ kāryaṃ prājñenopanimantraṇam //

aprāptau taddine vāpi varjyā yoṣitprasaṅginaḥ
bhikṣārtham āgatāṃś cāpi kālena saṃyatān yatīn //

bhojayet praṇipātādyaiḥ prasādya yatamānasaḥ
yoginaś ca tadā śrāddhe bhojanīyā vipaścitā //

yogādhārā hi pitaras tasmāt tān pūjayet sadā
brāhmaṇānāṃ sahasrāṇi eko yogī bhaved yadi //

yajamānaṃ ca bhoktṝṃś ca naur ivāmbhasi tārayet
pitṛgāthā tathaivātra gīyate brahmavādibhiḥ //

yā gītā pitṛbhiḥ pūrvam ailasyāsīn mahīpateḥ
kadā naḥ saṃtatāv agryaḥ kasyacid bhavitā sutaḥ //

yo yogibhuktaśeṣān no bhuvi piṇḍān pradāsyati
gayāyām athavā piṇḍaṃ khaḍgamāṃsaṃ tathā haviḥ //

kālaśākaṃ tilājyaṃ ca tṛptaye kṛsaraṃ ca naḥ
vaiśvadevaṃ ca saumyaṃ ca khaḍgamāṃsaṃ paraṃ haviḥ //

viṣāṇavarjaṃ śirasa ā pādād āśiṣāmahe
dadyāc chrāddhaṃ trayodaśyāṃ maghāsu ca yathāvidhi //

madhusarpiḥsamāyuktaṃ pāyasaṃ dakṣiṇāyane
tasmāt saṃpūjayed bhaktyā svapitṝn vidhivan naraḥ //

kāmān abhīpsan sakalān pāpād ātmavimocanam
vasūn rudrāṃs tathādityān nakṣatragrahatārakāḥ //

prīṇayanti manuṣyāṇāṃ pitaraḥ śrāddhatarpitāḥ
āyuḥ prajāṃ dhanaṃ vidyāṃ svargaṃ mokṣaṃ sukhāni ca //

prayacchanti tathā rājyaṃ pitaraḥ śrāddhatarpitāḥ
tathāparāhṇaḥ pūrvāhṇāt pitṝṇām atiricyate //

saṃpūjya svāgatenaitān sadane 'bhyāgatān dvijān
pavitrapāṇir ācāntān āsaneṣūpaveśayet //

śrāddhaṃ kṛtvā vidhānena saṃbhojya ca dvijottamān
visarjayet priyāṇy uktvā praṇipatya ca bhaktitaḥ //

ādvāram anugacchec ca āgacched anumoditaḥ
tato nityakriyāṃ kuryād bhojayec ca tathātithīn //

nityakriyāṃ pitṝṇāṃ ca kecid icchanti sattamāḥ
na pitṝṇāṃ tathaivānye śeṣaṃ pūrvavad ācaret //

pṛthaktvena vadanty anye kecit pūrvaṃ ca pūrvavat
tatas tad annaṃ bhuñjīta saha bhṛtyādibhir naraḥ //

evaṃ kurvīta dharmajñaḥ śrāddhaṃ pitryaṃ samāhitaḥ
yathā ca vipramukhyānāṃ paritoṣo 'bhijāyate //

idānīṃ saṃpravakṣyāmi varjanīyān dvijādhamān
mitradhruk kunakhī klībaḥ kṣayī śuklī vaṇikpathaḥ //

śyāvadanto 'tha khalvāṭaḥ kāṇo 'ndho badhiro jaḍaḥ
mūkaḥ paṅguḥ kuṇiḥ ṣaṇḍho duścarmā vyaṅgakekarau //

kuṣṭhī raktekṣaṇaḥ kubjo vāmano vikaṭo 'lasaḥ
mitraśatrur duṣkulīnaḥ paśupālo nirākṛtiḥ //

parivittiḥ parivettā parivedanikāsutaḥ
vṛṣalīpatis tatsutaś ca na bhavec chrāddhabhug dvijaḥ //

vṛṣalīputrasaṃskartā anūḍho didhiṣūpatiḥ
bhṛtakādhyāpako yas tu bhṛtakādhyāpitaś ca yaḥ //

sūtakānnopajīvī ca mṛgayuḥ somavikrayī
abhiśastas tathā stenaḥ patito vārddhuṣiḥ śaṭhaḥ //

piśuno vedasaṃtyāgī dānāgnityāganiṣṭhuraḥ
rājñaḥ purohito bhṛtyo vidyāhīno 'tha matsarī //

vṛddhadviḍ durdharaḥ krūro mūḍho devalakas tathā
nakṣatrasūcakaś caiva parvakāraś ca garhitaḥ //

ayājyayājakaḥ ṣaṇḍho garhitā ye ca ye 'dhamāḥ
na te śrāddhe niyoktavyā dṛṣṭvāmī paṅktidūṣakāḥ //

asatāṃ pragraho yatra satāṃ caivāvamānanā
daṇḍo devakṛtas tatra sadyaḥ patati dāruṇaḥ //

hitvāgamaṃ suvihitaṃ bāliśaṃ yas tu bhojayet
ādidharmaṃ samutsṛjya dātā tatra vinaśyati //

yas tv āśritaṃ dvijaṃ tyaktvā anyam ānīya bhojayet
tanniḥśvāsāgninirdagdhas tatra dātā vinaśyati //

vastrābhāve kriyā nāsti yajñā vedās tapāṃsi ca
tasmād vāsāṃsi deyāni śrāddhakāle viśeṣataḥ //

kauśeyaṃ kṣaumakārpāsaṃ dukūlam ahataṃ tathā
śrāddhe tv etāni yo dadyāt kāmān āpnoti cottamān //

yathā goṣu prabhūtāsu vatso vindati mātaram
tathānnaṃ tatra viprāṇāṃ jantur yatrāvatiṣṭhate //

nāmagotraṃ ca mantrāṃś ca dattam annaṃ na yanti te
api ye nidhanaṃ prāptās tṛptis tān upatiṣṭhate //

devatābhyaḥ pitṛbhyaś ca mahāyogibhya eva ca
namaḥ svāhāyai svadhāyai nityam eva bhavantv iti //

ādyāvasāne śrāddhasya trir āvṛttyā japet tadā
piṇḍanirvapaṇe vāpi japed evaṃ samāhitaḥ //

kṣipram āyānti pitaro rākṣasāḥ pradravanti ca
prīyante triṣu lokeṣu mantro 'yaṃ tārayaty uta //

kṣaumasūtraṃ navaṃ dadyāc chāṇaṃ kārpāsikaṃ tathā
pattrorṇaṃ paṭṭasūtraṃ ca kauśeyaṃ ca vivarjayet //

varjayec cādaśaṃ prājño yadyapy avyāhataṃ bhavet
na prīṇayanty athaitāni dātuś cāpy anayo bhavet //

na nivedyo bhavet piṇḍaḥ pitṝṇāṃ yas tu jīvati
iṣṭenānnena bhakṣyeṇa bhojayet taṃ yathāvidhi //

piṇḍam agnau sadā dadyād bhogārthī satataṃ naraḥ
patnyai dadyāt prajārthī ca madhyamaṃ mantrapūrvakam //

uttamāṃ dyutim anvicchan piṇḍaṃ goṣu prayacchati
prajñāṃ caiva yaśaḥ kīrtim apsu caiva nivedayet //

prārthayan dīrgham āyuś ca vāyasebhyaḥ prayacchati
kumāraśālām anvicchan kukkuṭebhyaḥ prayacchati //

eke viprāḥ punaḥ prāhuḥ piṇḍoddharaṇam agrataḥ
anujñātas tu viprais taiḥ kāmam uddhriyatām iti //

tasmāc chrāddhaṃ tathā kāryaṃ yathoktam ṛṣibhiḥ purā
anyathā tu bhaved doṣaḥ pitṝṇāṃ nopatiṣṭhati //

yavair vrīhitilair māṣair godhūmaiś caṇakais tathā
saṃtarpayet pitṝn mudgaiḥ śyāmākaiḥ sarṣapadravaiḥ //

nīvārair hastiśyāmākaiḥ priyaṅgubhis tathārghayet
prasātikāṃ satūlikāṃ dadyāc chrāddhe vicakṣaṇaḥ //

āmram āmrātakaṃ bilvaṃ dāḍimaṃ bījapūrakam
prācīnāmalakaṃ kṣīraṃ nārikelaṃ parūṣakam //

nāraṅgaṃ ca sakharjūraṃ drākṣānīlakapitthakam
paṭolaṃ ca priyālaṃ ca karkandhūbadarāṇi ca //

vikaṅkataṃ vatsakaṃ ca kastvārur vārakān api
etāni phalajātāni śrāddhe deyāni yatnataḥ //

guḍaśarkaramatsyaṇḍī deyaṃ phāṇitamūrmuram
gavyaṃ payo dadhi ghṛtaṃ tailaṃ ca tilasaṃbhavam //

saindhavaṃ sāgarotthaṃ ca lavaṇaṃ sārasaṃ tathā
nivedayec chucīn gandhāṃś candanāgurukuṅkumān //

kālaśākaṃ tandulīyaṃ vāstukaṃ mūlakaṃ tathā
śākam āraṇyakaṃ cāpi dadyāt puṣpāṇy amūni ca //

jāticampakalodhrāś ca mallikābāṇabarbarī
vṛntāśokāṭarūṣaṃ ca tulasī tilakaṃ tathā //

pāvantīṃ śatapattrāṃ ca gandhaśephālikām api
kubjakaṃ tagaraṃ caiva mṛgam āraṇyaketakīm //

yūthikām atimuktaṃ ca śrāddhayogyāni bho dvijāḥ
kamalaṃ kumudaṃ padmaṃ puṇḍarīkaṃ ca yatnataḥ //

indīvaraṃ kokanadaṃ kahlāraṃ ca niyojayet
kuṣṭhaṃ māṃsī vālakaṃ ca kukkuṭī jātipattrakam //

nalikośīramustaṃ ca granthiparṇī ca sundarī
punar apy evamādīni gandhayogyāni cakṣate //

gugguluṃ candanaṃ caiva śrīvāsam aguruṃ tathā
dhūpāni pitṛyogyāni ṛṣiguggulam eva ca //

rājamāṣāṃś ca caṇakān masūrān koradūṣakān
vipruṣān markaṭāṃś caiva kodravāṃś caiva varjayet //

māhiṣaṃ cāmaraṃ mārgam āvikaikaśaphodbhavam
straiṇam auṣṭram āvikaṃ ca dadhi kṣīraṃ ghṛtaṃ tyajet //

tālaṃ varuṇakākolau bahupattrārjunīphalam
jambīraṃ raktabilvaṃ ca śālasyāpi phalaṃ tyajet //

matsyasūkarakūrmāś ca gāvo varjyā viśeṣataḥ
pūtikaṃ mṛganābhiṃ ca rocanāṃ padmacandanam //

kāleyakaṃ tūgragandhaṃ turuṣkaṃ cāpi varjayet
pālaṅkaṃ ca kumārīṃ ca kirātaṃ piṇḍamūlakam //

gṛñjanaṃ cukrikāṃ cukraṃ varumāṃ canapattrikām
jīvaṃ ca śatapuṣpāṃ ca nālikāṃ gandhaśūkaram //

halabhṛtyaṃ sarṣapaṃ ca palāṇḍuṃ laśunaṃ tyajet
mānakandaṃ viṣakandaṃ vajrakandaṃ gadāsthikam //

puruṣālvaṃ sapiṇḍāluṃ śrāddhakarmaṇi varjayet
alābuṃ tiktaparṇāṃ ca kūṣmāṇḍaṃ kaṭukatrayam //

vārtākaṃ śivajātaṃ ca lomaśāni vaṭāni ca
kālīyaṃ raktavāṇāṃ ca balākā lakucaṃ tathā //

śrāddhakarmaṇi varjyāni vibhītakaphalaṃ tathā
āranālaṃ ca śuktaṃ ca śīrṇaṃ paryuṣitaṃ tathā //

nogragandhaṃ ca dātavyaṃ kovidārakaśigrukau
atyamlaṃ picchilaṃ sūkṣmaṃ yātayāmaṃ ca sattamāḥ //

na ca deyaṃ gatarasaṃ madyagandhaṃ ca yad bhavet
hiṅgūgragandhaṃ phaṇiśaṃ bhūnimbaṃ nimbarājike //

kustumburuṃ kaliṅgotthaṃ varjayed amlavetasam
dāḍimaṃ māgadhīṃ caiva nāgarārdrakatittiḍīḥ //

āmrātakaṃ jīvakaṃ ca tumburuṃ ca niyojayet
pāyasaṃ śālmalīmudgān modakādīṃś ca bhaktitaḥ //

pānakaṃ ca rasālaṃ ca gokṣīraṃ ca nivedayet
yāni cābhyavahāryāṇi svādusnigdhāni bho dvijāḥ //

īṣadamlakaṭūny eva deyāni śrāddhakarmaṇi
atyamlaṃ cātilavaṇam atiriktakaṭūni ca //

āsurāṇīha bhojyāni tāny ato dūratas tyajet
mṛṣṭasnigdhāni yāni syur īṣatkaṭvamlakāni ca //

svādūni devabhojyāni tāni śrāddhe niyojayet
chāgamāṃsaṃ vārtikaṃ ca taittiraṃ śaśakāmiṣam //

śivālāvakarājīva māṃsaṃ śrāddhe niyojayet
vāghrīṇasaṃ raktaśivaṃ lohaṃ śalkasamanvitam //

siṃhatuṇḍaṃ ca khaḍgaṃ ca śrāddhe yojyaṃ tathocyate
yad apy uktaṃ hi manunā rohitaṃ pratiyojayet //

yoktavyaṃ havyakavyeṣu tathā na viprayojayet
evam uktaṃ mayā viprā vārāheṇāvalokitam //

mayā niṣiddhaṃ bhuñjāno rauravaṃ narakaṃ vrajet
etāni ca niṣiddhāni vārāheṇa tapodhanāḥ //

abhakṣyāṇi dvijātīnāṃ na deyāni pitṛṣv api
rohitaṃ śūkaraṃ kūrmaṃ godhāhaṃsaṃ ca varjayet //

cakravākaṃ ca madguṃ ca śalkahīnāṃś ca matsyakān
kuraraṃ ca nirasthiṃ ca vāsahātaṃ ca kukkuṭān //

kalaviṅkamayūrāṃś ca bhāradvājāṃś ca śārṅgakān
nakulolūkamārjārāṃl lopān anyān sudurgrahān //

ṭiṭṭibhān sārdhajambūkān vyāghra-ṛkṣatarakṣukān
etān anyāṃś ca saṃduṣṭān yo bhakṣayati durmatiḥ //

sa mahāpāpakārī tu rauravaṃ narakaṃ vrajet
pitṛṣv etāṃs tu yo dadyāt pāpātmā garhitāmiṣān //

sa svargasthān api pitṝn narake pātayiṣyati
kusumbhaśākaṃ jambīraṃ sigrukaṃ kovidārakam //

piṇyākaṃ vipruṣaṃ caiva masūraṃ gṛñjanaṃ śaṇam
kodravaṃ kokilākṣaṃ ca cukraṃ kambukapadmakam //

cakoraśyenamāṃsaṃ ca vartulālābutālinīm
phalaṃ tālatarūṇāṃ ca bhuktyā narakam ṛcchati //

dattvā pitṛṣu taiḥ sārdhaṃ vrajet pūyavahaṃ naraḥ
tasmāt sarvaprayatnena nāharet tu vicakṣaṇaḥ //

niṣiddhāni varāheṇa svayaṃ pitrartham ādarāt
varam evātmamāṃsasya bhakṣaṇaṃ munayaḥ kṛtam //

na tv eva hi niṣiddhānām ādānaṃ puṃbhir ādarāt
ajñānād vā pramādād vā sakṛd etāni ca dvijāḥ //

bhakṣitāni niṣiddhāni prāyaścittaṃ tataś caret
phalamūladadhikṣīra takragomūtrayāvakaiḥ //

bhojyānnabhojyasaṃbhukte pratyekaṃ dinasaptakam
evaṃ niṣiddhācaraṇe kṛte sakṛd api dvijaiḥ //

śuddhiṃ neyaṃ śarīraṃ tu viṣṇubhaktair viśeṣataḥ
niṣiddhaṃ varjayed dravyaṃ yathoktaṃ ca dvijottamāḥ //

samāhṛtya tataḥ śrāddhaṃ kartavyaṃ nijaśaktitaḥ
evaṃ vidhānataḥ śrāddhaṃ kṛtvā svavibhavocitam
ābrahmastambaparyantaṃ jagat prīṇāti mānavaḥ //

pitā jīvati yasyātha mṛtau dvau pitarau pituḥ
kathaṃ śrāddhaṃ hi kartavyam etad vistaraśo vada //

yasmai dadyāt pitā śrāddhaṃ tasmai dadyāt sutaḥ svayam
evaṃ na hīyate dharmo laukiko vaidikas tathā //

mṛtaḥ pitā jīvati ca yasya brahman pitāmahaḥ
sa hi śrāddhaṃ kathaṃ kuryād etat tvaṃ vaktum arhasi //

pituḥ piṇḍaṃ pradadyāc ca bhojayec ca pitāmaham
prapitāmahasya piṇḍaṃ vai hy ayaṃ śāstreṣu nirṇayaḥ //

mṛteṣu piṇḍaṃ dātavyaṃ jīvantaṃ cāpi bhojayet
sapiṇḍīkaraṇaṃ nāsti na ca pārvaṇam iṣyate //

ācāram ācared yas tu pitṛmedhāśritaṃ naraḥ
āyuṣā dhanaputraiś ca vardhaty āśu na saṃśayaḥ //

pitṛmedhādhyāyam imaṃ śrāddhakāleṣu yaḥ paṭhet
tad annam asya pitaro 'śnanti ca triyugaṃ dvijāḥ //

evaṃ mayoktaḥ pitṛmedhakalpaḥ pāpāpahaḥ puṇyavivardhanaś ca
śrotavya eṣa prayatair naraiś ca śrāddheṣu caivāpy anukīrtayeta