Brahma Purana · Chapter 219

paralokagatānāṃ tu svakarmasthānavāsinām
teṣāṃ śrāddhaṃ kathaṃ jñeyaṃ putraiś cānyaiś ca bandhubhiḥ //

namaskṛtya jagannāthaṃ vārāhaṃ lokabhāvanam
śṛṇudhvaṃ saṃpravakṣyāmi śrāddhakalpaṃ yathoditam //

purā kokājale magnān pitṝn uddhṛtavān vibhuḥ
śrāddhaṃ kṛtvā tadā devo yathā tatra dvijottamāḥ //

kimarthaṃ te tu kokāyāṃ nimagnāḥ pitaro 'mbhasi
kathaṃ tenoddhṛtās te vai vārāheṇa dvijottama //

tasmin kokāmukhe tīrthe bhuktimuktiphalaprade
śrotum icchāmahe brūhi paraṃ kautūhalaṃ hi naḥ //

tretādvāparayoḥ saṃdhau pitaro divyamānuṣāḥ
purā merugireḥ pṛṣṭhe viśvair devaiḥ saha sthitāḥ //

teṣāṃ samupaviṣṭānāṃ pitṝṇāṃ somasaṃbhavā
kanyā kāntimatī divyā purataḥ prāñjaliḥ sthitā
tām ūcuḥ pitaro divyā ye tatrāsan samāgatāḥ //

kāsi bhadre prabhuḥ ko vā bhavatyā vaktum arhasi //

sā provāca pitṝn devān kalā cāndramasīti ha
prabhutve bhavatām eva varayāmi yadīcchatha //

ūrjā nāmāsti prathamaṃ svadhā ca tadanantaram
bhavadbhiś cādyaiva kṛtaṃ nāma koketi bhāvitam //

te hi tasyā vacaḥ śrutvā pitaro divyamānuṣāḥ
tasyā mukhaṃ nirīkṣanto na tṛptim adhijagmire //

viśvedevāś ca tāñ jñātvā kanyāmukhanirīkṣakān
yogacyutān nirīkṣyaiva vihāya tridivaṃ gatāḥ //

bhagavān api śītāṃśur ūrjāṃ nāpaśyad ātmajām
samākulamanā dadhyau kva gateti mahāyaśāḥ //

sa viveda tadā somaḥ prāptāṃ pitṝṃś ca kāmataḥ
taiś cāvalokitāṃ hārdāt svīkṛtāṃ ca tapobalāt //

tataḥ krodhaparītātmā pitṝñ śaśadharo dvijāḥ
śaśāpa nipatiṣyadhvaṃ yogabhraṣṭā vicetasaḥ //

yasmād adattāṃ matkanyāṃ kāmayadhvaṃ subāliśāḥ
yasmād dhṛtavatī ceyaṃ patīn pitṛmatī satī //

svatantrā dharmam utsṛjya tasmād bhavatu nimnagā
koketi prathitā loke śiśirādrisamāśritā //

itthaṃ śaptāś candramasā pitaro divyamānuṣāḥ
yogabhraṣṭā nipatitā himavatpādabhūtale //

ūrjā tatraiva patitā girirājasya vistṛte
prasthe tīrthaṃ samāsādya saptasāmudram uttamam //

kokā nāma tato vegān nadī tīrthaśatākulā
plāvayantī gireḥ śṛṅgaṃ sarpaṇāt tu sarit smṛtā //

atha te pitaro viprā yogahīnā mahānadīm
dadṛśuḥ śītasalilāṃ na vidus tāṃ sulocanām //

tatas tu girirāḍ dṛṣṭvā pitṝṃs tāṃs tu kṣudhārditān
badarīm ādideśātha dhenuṃ caikāṃ madhusravām //

kṣīraṃ madhu ca tad divyaṃ kokāmbho badarīphalam
idaṃ girivareṇaiṣāṃ poṣaṇāya nirūpitam //

tayā vṛttyā tu vasatāṃ pitṝṇāṃ munisattamāḥ
daśa varṣasahasrāṇi yayur ekam aho yathā //

evaṃ loke vipitari tathaiva vigatasvadhe
daityā babhūvur balino yātudhānāś ca rākṣasāḥ //

te tān pitṛgaṇān daityā yātudhānāś ca vegitāḥ
viśvair devair virahitān sarvataḥ samupādravan //

daiteyān yātudhānāṃś ca dṛṣṭvaivāpatato dvijāḥ
kokātaṭasthām uttuṅgāṃ śilāṃ te jagṛhū ruṣā //

gṛhītāyāṃ śilāyāṃ tu kokā vegavatī pitṝn
chādayām āsa toyena plāvayantī himācalam //

pitṝn antarhitān dṛṣṭvā daiteyā rākṣasās tathā
vibhītakaṃ samāruhya nirāhārās tirohitāḥ //

salilena viṣīdantaḥ pitaraḥ kṣudbhramāturāḥ
viṣīdamānam ātmānaṃ samīkṣya salilāśayāḥ
jagur janārdanaṃ devaṃ pitaraḥ śaraṇaṃ harim //

jayasva govinda jagannivāsa jayo 'stu naḥ keśava te prasādāt
janārdanāsmān salilāntarasthān uddhartum arhasy anaghapratāpa

niśācarair dāruṇadarśanaiḥ prabho vareṇya vaikuṇṭha varāha viṣṇo
nārāyaṇāśeṣamaheśvareśa prayāhi bhītāñ jaya padmanābha

upendra yogin madhukaiṭabhaghna viṣṇo anantācyuta vāsudeva
śrīśārṅgacakrāmbujaśaṅkhapāṇe rakṣasva deveśvara rākṣasebhyaḥ

tvaṃ pitā jagataḥ śaṃbho nānyaḥ śaktaḥ prabādhitum
niśācaragaṇaṃ bhīmam atas tvāṃ śaraṇaṃ gatāḥ //

tvannāmasaṃkīrtanato niśācarā dravanti bhūtāny apayānti cārayaḥ
nāśaṃ tathā saṃprati yānti viṣṇo dharmādi satyaṃ bhavatīha mukhyam

itthaṃ stutaḥ sa pitṛbhir dharaṇīdharas tu tuṣṭas tadāviṣkṛtadivyamūrtiḥ
kokāmukhe pitṛgaṇaṃ salile nimagnaṃ devo dadarśa śirasātha śilāṃ vahantam

taṃ dṛṣṭvā salile magnaṃ kroḍarūpī janārdanaḥ
bhītaṃ pitṛgaṇaṃ viṣṇur uddhartuṃ matir ādadhe //

daṃṣṭrāgreṇa samāhatya śilāṃ cikṣepa śūkaraḥ
pitṝn ādāya ca vibhur ujjahāra śilātalāt //

varāhadaṃṣṭrāsaṃlagnāḥ pitaraḥ kanakojjvalāḥ
kokāmukhe gatabhayāḥ kṛtā devena viṣṇunā //

uddhṛtya ca pitṝn devo viṣṇutīrthe tu śūkaraḥ
dadau samāhitas tebhyo viṣṇur lohārgale jalam //

tataḥ svaromasaṃbhūtān kuśān ādāya keśavaḥ
svedodbhavāṃs tilāṃś caiva cakre colmukam uttamam //

jyotiḥ sūryaprabhaṃ kṛtvā pātraṃ tīrthaṃ ca kāmikam
sthitaḥ koṭivaṭasyādho vāri gaṅgādharaṃ śuci //

tuṅgakūṭāt samādāya yajñīyān oṣadhīrasān
madhukṣīrarasān gandhān puṣpadhūpānulepanān //

ādāya dhenuṃ saraso ratnāny ādāya cārṇavāt
daṃṣṭrayollikhya dharaṇīm abhyukṣya salilena ca //

gharmodbhavenopalipya kuśair ullikhya tāṃ punaḥ
pariṇīyolmukenainām abhyukṣya ca punaḥ punaḥ //

kuśān ādāya prāgagrāṃl lomakūpāntarasthitān
ṛṣīn āhūya papraccha kariṣye pitṛtarpaṇam //

tair apy ukte kuruṣveti viśvān devāṃs tato vibhuḥ
āhūya mantratas teṣāṃ viṣṭarāṇi dadau prabhuḥ //

āhūya mantratas teṣāṃ vedoktavidhinā hariḥ
akṣatair daivatārakṣāṃ cakre cakragadādharaḥ //

akṣatās tu yavauṣadhyaḥ sarvadevāṃśasaṃbhavāḥ
rakṣanti sarvatra diśo rakṣārthaṃ nirmitā hi te //

devadānavadaityeṣu yakṣarakṣaḥsu caiva hi
nahi kaścit kṣayaṃ teṣāṃ kartuṃ śaktaś carācare //

na kenacit kṛtaṃ yasmāt tasmāt te hy akṣatāḥ kṛtāḥ
devānāṃ te hi rakṣārthaṃ niyuktā viṣṇunā purā //

kuśagandhayavaiḥ puṣpair arghyaṃ kṛtvā ca śūkaraḥ
viśvebhyo devebhya iti tatas tān paryapṛcchata //

pitṝn āvāhayiṣyāmi ye divyā ye ca mānuṣāḥ
āvāhayasveti ca tair uktas tv āvāhayec chuciḥ //

śliṣṭamūlāgradarbhāṃs tu satilān veda vedavit
jānāv āropya hastaṃ tu dadau savyena cāsanam //

tathaiva jānusaṃsthena kareṇaikena tān pitṝn
vārāhaḥ pitṛviprāṇām āyāntu na itīrayan //

apahatety uvācaiva rakṣaṇaṃ cāpasavyataḥ
kṛtvā cāvāhanaṃ cakre pitṝṇāṃ nāmagotrataḥ //

tat pitaro manojarān āgacchata itīrayan
saṃvatsarair ity udīrya tato 'rghyaṃ teṣu vinyaset //

yās tiṣṭhanty amṛtā vāco yan maiti ca pituḥ pituḥ
yan me pitāmahāity evaṃ dadāv arghyaṃ pitāmaha //

yan me prapitāmahāiti dadau ca prapitāmahe
kuśagandhatilonmiśraṃ sapuṣpam apasavyataḥ //

tadvan mātāmahebhyas tu vidhiṃ cakre janārdanaḥ
tān arcya bhūyo gandhādyair dhūpaṃ dattvā tu bhaktitaḥ //

ādityā vasavo rudrā ity uccārya jagatprabhuḥ
tataś cānnaṃ samādāya sarpistilakuśākulam //

vidhāya pātre tac caiva paryapṛcchat tato munīn
agnau kariṣya iti taiḥ kuruṣveti ca coditaḥ //

āhutitritayaṃ dadyāt somāyāgner yamāya ca
ye māmakāiti ca japed yajuḥsaptakam acyutam //

hutāvaśiṣṭaṃ ca dadau nāmagotrasamanvitam
trir āhutikam ekaikaṃ pitaraṃ tu prati dvijāḥ //

ato 'vaśiṣṭam annādyaṃ piṇḍapātre tu nikṣipet
tato 'nnaṃ sarasaṃ svādu dadau pāyasapūrvakam //

pratyagram ekadā svinnam aparyuṣitam uttamam
alpaśākaṃ bahuphalaṃ ṣaḍrasam amṛtopamam //

yad brāhmaṇeṣu pradadau piṇḍapātre pitṝṃs tathā
vedapūrvaṃ pitṛsvannam ājyaplutaṃ madhūkṣitam //

mantritaṃ pṛthivīty evaṃ madhuvātātṛcaṃ jagau
bhuñjāneṣu tu vipreṣu japan vai mantrapañcakam //

yat te prakāram ārabhya nādhikaṃ te tato jagau
trimadhu trisuparṇaṃ ca bṛhadāraṇyakaṃ tathā //

jajāpa vaiṣāṃ jāpyaṃ tu sūktaṃ sauraṃ sapauruṣam
bhuktavatsu ca vipreṣu pṛṣṭvā tṛptā stha ity uta //

tṛptāḥ smeti sakṛt toyaṃ dadau maunavimocanam
piṇḍapātraṃ samādāya cchāyāyai pradadau tataḥ //

sā tad annaṃ dvidhā kṛtvā tridhaikaikam athākarot
vārāho bhūm athollikhya samācchādya kuśair api //

dakṣiṇāgrān kuśān kṛtvā teṣām upari cāsanam
satileṣu samūleṣu kuśeṣv eva tu saṃśrayaḥ //

gandhapuṣpādikaṃ kṛtvā tataḥ piṇḍaṃ tu bhaktitaḥ
pṛthivī dadhīr ity uktvā tataḥ piṇḍaṃ pradattavān //

pitāmahāḥ prapitāmahās tatheti cāntarikṣataḥ
mātāmahānām apy evaṃ dadau piṇḍān sa śūkaraḥ //

piṇḍanirvāpaṇocchiṣṭam annaṃ lepabhujeṣv adāt
etad vaḥ pitar ity uktvā dadau vāsāṃsi bhaktitaḥ //

dvyaṅgulajāni śuklāni dhautāny abhinavāni ca
gandhapuṣpādikaṃ dattvā kṛtvā caiṣāṃ pradakṣiṇām //

ācamyācāmayed viprān paitrān ādau tataḥ surān
tatas tv abhyukṣya tāṃ bhūmiṃ dattvāpaḥ sumanokṣatān //

satilāmbu pitṛṣv ādau dattvā deveṣu sākṣatam
akṣayyaṃ nas tv iti pitṝn prīyatām iti devatāḥ //

prīṇayitvā parāvṛtya trir japec cāghamarṣaṇam
tato nivṛtya tu japed yan me nāma itīrayan //

gṛhān naḥ pitaro datta dhanadhānyaprapūritān
arghyapātrāṇi piṇḍānām antare sa pavitrakān //

nikṣipyorjaṃ vahantīti kokātoyam atho 'japat
himakṣīraṃ madhutilān pitṝṇāṃ tarpaṇaṃ dadau //

svastīty ukte paitṛkais tu sorāhne pnāvatarpayan
rajataṃ dakṣiṇāṃ dattvā viprān devo gadādharaḥ //

saṃvibhāgaṃ manuṣyebhyo dadau svad iti cābruvan
kaścit saṃpannam ity uktvā pratyuktas tair dvijottamāḥ //

abhiramyatām ity uvāca procus te 'bhiratāḥ sma vai
śiṣṭam annaṃ ca papraccha tair iṣṭaiḥ saha coditaḥ //

pāṇāv ādāya tān viprān kuryād anugatas tadā
vāje vāje iti paṭhan bahir vedi vinirgataḥ //

koṭitīrthajalenāsāv apasavyaṃ samutkṣipan
alagnān vipulān vālān prārthayām āsa cāśiṣam //

dātāro no 'bhivardhantāṃ tais tatheti samīritaḥ
pradakṣiṇam upāvṛtya kṛtvā pādābhivādanam //

āsanāni dadau caiṣāṃ chādayām āsa śūkaraḥ
viśrāmyatāṃ praviśyātha piṇḍaṃ jagrāha madhyamam //

chāyāmayī mahī patnī tasyai piṇḍam adāt prabhuḥ
ādhatta pitaro garbham ity uktvā sāpi rūpiṇī //

piṇḍaṃ gṛhītvā viprāṇāṃ cakre pādābhivandanam
visarjanaṃ pitṝṇāṃ sa kartukāmaś ca śūkaraḥ //

kokā ca pitaraś caiva procuḥ svārthakaraṃ vacaḥ
śaptāś ca bhagavan pūrvaṃ divasthā himabhānunā //

yogabhraṣṭā bhaviṣyadhvaṃ sarva eva divaś cyutāḥ
tad evaṃ bhavatā trātāḥ praviśanto rasātalam //

yogabhraṣṭāṃś ca viśveśās tatyajur yogarakṣiṇaḥ
tat te bhūyo 'bhirakṣantu viśve devā hi naḥ sadā //

svargaṃ yāsyāmaś ca vibho prasādāt tava śūkara
somo 'dhidevo 'smākaṃ ca bhavatv acyuta yogadhṛk //

yogādhāras tathā somas trāyate na kadācana
divi bhūmau sadā vāso bhavatv asmāsu yogataḥ //

antarikṣe ca keṣāṃcin māsaṃ puṣṭis tathāstu naḥ
ūrjā ceyaṃ hi naḥ patnī svadhānāmnā tu viśrutā //

bhavatv eṣaiva yogāḍhyā yogamātā ca khecarī
ity evam uktaḥ pitṛbhir vārāho bhūtabhāvanaḥ //

provācātha pitṝn viṣṇus tāṃ ca kokāṃ mahānadīm
yad uktaṃ tu bhavadbhir me sarvam etad bhaviṣyati //

yamo 'dhidevo bhavatāṃ somaḥ svādhyāya īritaḥ
adhiyajñas tathaivāgnir bhavatāṃ kalpanā tv iyam //

agnir vāyuś ca sūryaś ca sthānaṃ hi bhavatām iti
brahmā viṣṇuś ca rudraś ca bhavatām adhipūruṣāḥ //

ādityā vasavo rudrā bhavatāṃ mūrtayas tv imāḥ
yogino yogadehāś ca yogadhārāś ca suvratāḥ //

kāmato vicariṣyadhvaṃ phaladāḥ sarvajantuṣu
svargasthān narakasthāṃś ca bhūmisthāṃś ca carācarān //

nijayogabalenaivā pyāyayiṣyadhvam uttamāḥ
iyam ūrjā śaśisutā kīlālamadhuvigrahā //

bhaviṣyati mahābhāgā dakṣasya duhitā svadhā
tatreyaṃ bhavatāṃ patnī bhaviṣyati varānanā //

kokānadīti vikhyātā girirājasamāśritā
tīrthakoṭimahāpuṇyā madrūpaparipālitā //

asyām adya prabhṛti vai nivatsyāmy aghanāśakṛt
varāhadarśanaṃ puṇyaṃ pūjanaṃ bhuktimuktidam //

kokāsalilapānaṃ ca mahāpātakanāśanam
tīrtheṣv āplavanaṃ puṇyam upavāsaś ca svargadaḥ //

dānam akṣayyam uditaṃ janmamṛtyujarāpaham
māghe māsy asite pakṣe bhavadbhir uḍupakṣaye //

kokāmukham upāgamya sthātavyaṃ dinapañcakam
tasmin kāle tu yaḥ śrāddhaṃ pitṝṇāṃ nirvapiṣyati //

prāguktaphalabhāgī sa bhaviṣyati na saṃśayaḥ
ekādaśīṃ dvādaśīṃ ca stheyam atra mayā sadā //

yas tatropavased dhīmān sa prāguktaphalaṃ labhet
tad vrajadhvaṃ mahābhāgāḥ sthānam iṣṭaṃ yatheṣṭataḥ //

aham apy atra vatsyāmīty uktvā so 'ntaradhīyata
gate varāhe pitaraḥ kokām āmantrya te yayuḥ //

kokāpi tīrthasahitā saṃsthitā girirājani
chāyā mahīmayī kroḍī piṇḍaprāśanabṛṃhitā //

garbham ādāya saśraddhā vārāhasyaiva sundarī
tato 'syāḥ prābhavat putro bhaumas tu narakāsuraḥ
prāgjyotiṣaṃ ca nagaram asya dattaṃ ca viṣṇunā //

evaṃ mayoktaṃ varadasya viṣṇoḥ kokāmukhe divyavarāharūpam
śrutvā naras tyaktamalo vipāpmā daśāśvamedheṣṭiphalaṃ labheta