બ્રહ્મ પુરાણ · અધ્યાય 220

ભૂયઃ પ્રબ્રૂહિ ભગવઞ્ શ્રાદ્ધકલ્પં સુવિસ્તરાત્
કથં ક્વ ચ કદા કેષુ કૈસ્ તદ્ બ્રૂહિ તપોધન ॥

શૃણુધ્વં મુનિશાર્દૂલાઃ શ્રાદ્ધકલ્પં સુવિસ્તરાત્
યથા યત્ર યદા યેષુ યૈર્ દ્રવ્યૈસ્ તદ્ વદામ્ય્ અહમ્ ॥

બ્રાહ્મણૈઃ ક્ષત્રિયૈર્ વૈશ્યૈઃ શ્રાદ્ધં સ્વવરણોદિતમ્
કુલધર્મમ્ અનુતિષ્ઠદ્ભિર્ દાતવ્યં મન્ત્રપૂર્વકમ્ ॥

સ્ત્રીભિર્ વર્ણાવરૈઃ શૂદ્રૈર્ વિપ્રાણામ્ અનુશાસનાત્
અમન્ત્રકં વિધિપૂર્વં વહ્નિયાગવિવર્જિતમ્ ॥

પુષ્કરાદિષુ તીર્થેષુ પુણ્યેષ્વ્ આયતનેષુ ચ
શિખરેષુ ગિરીન્દ્રાણાં પુણ્યદેશેષુ ભો દ્વિજાઃ ॥

સરિત્સુ પુણ્યતોયાસુ નદેષુ ચ સરઃસુ ચ
સંગમેષુ નદીનાં ચ સમુદ્રેષુ ચ સપ્તસુ ॥

સ્વનુલિપ્તેષુ ગેહેષુ સ્વેષ્વ્ અનુજ્ઞાપિતેષુ ચ
દિવ્યપાદપમૂલેષુ યજ્ઞિયેષુ હ્રદેષુ ચ ॥

શ્રાદ્ધમ્ એતેષુ દાતવ્યં વર્જ્યમ્ એતેષુ ચોચ્યતે
કિરાતેષુ કલિઙ્ગેષુ કોઙ્કણેષુ કૃમિષ્વ્ અપિ ॥

દશાર્ણેષુ કુમાર્યેષુ તઙ્ગણેષુ ક્રથેષ્વ્ અપિ
સિન્ધોર્ ઉત્તરકૂલેષુ નર્મદાયાશ્ ચ દક્ષિણે ॥

પૂર્વેષુ કરતોયાયા ન દેયં શ્રાદ્ધમ્ ઉચ્યતે
શ્રાદ્ધં દેયમ્ ઉશન્તીહ માસિ માસ્ય્ ઉડુપક્ષયે ॥

પૌર્ણમાસેષુ શ્રાદ્ધં ચ કર્તવ્યમ્ ઋક્ષગોચરે
નિત્યશ્રાદ્ધમ્ અદૈવં ચ મનુષ્યૈઃ સહ ગીયતે ॥

નૈમિત્તિકં સુરૈઃ સાર્ધં નિત્યં નૈમિત્તિકં તથા
કામ્યાન્ય્ અન્યાનિ શ્રાદ્ધાનિ પ્રતિસંવત્સરં દ્વિજૈઃ ॥

વૃદ્ધિશ્રાદ્ધં ચ કર્તવ્યં જાતકર્માદિકેષુ ચ
તત્ર યુગ્માન્ દ્વિજાન્ આહુર્ મન્ત્રપૂર્વં તુ વૈ દ્વિજાઃ ॥

કન્યાં ગતે સવિતરિ દિનાનિ દશ પઞ્ચ ચ
પૂર્વેણૈવેહ વિધિના શ્રાદ્ધં તત્ર વિધીયતે ॥

પ્રતિપદ્ધનલાભાય દ્વિતીયા દ્વિપદપ્રદા
પુત્રાર્થિની તૃતીયા તુ ચતુર્થી શત્રુનાશિની ॥

શ્રિયં પ્રાપ્નોતિ પઞ્ચમ્યાં ષષ્ઠ્યાં પૂજ્યો ભવેન્ નરઃ
ગણાધિપત્યં સપ્તમ્યામ્ અષ્ટમ્યાં બુદ્ધિમ્ ઉત્તમામ્ ॥

સ્ત્રિયો નવમ્યાં પ્રાપ્નોતિ દશમ્યાં પૂર્ણકામતામ્
વેદાંસ્ તથાપ્નુયાત્ સર્વાન્ એકાદશ્યાં ક્રિયાપરઃ ॥

દ્વાદશ્યાં જયલાભં ચ પ્રાપ્નોતિ પિતૃપૂજકઃ
પ્રજાવૃદ્ધિં પશું મેધાં સ્વાતન્ત્ર્યં પુષ્ટિમ્ ઉત્તમામ્ ॥

દીર્ઘાયુર્ અથવૈશ્વર્યં કુર્વાણસ્ તુ ત્રયોદશીમ્
અવાપ્નોતિ ન સંદેહઃ શ્રાદ્ધં શ્રદ્ધાસમન્વિતઃ ॥

યથાસંભવિનાન્નેન શ્રાદ્ધં શ્રદ્ધાસમન્વિતઃ
યુવાનઃ પિતરો યસ્ય મૃતાઃ શસ્ત્રેણ વા હતાઃ ॥

તેન કાર્યં ચતુર્દશ્યાં તેષાં તૃપ્તિમ્ અભીપ્સતા
શ્રાદ્ધં કુર્વન્ન્ અમાવાસ્યાં યત્નેન પુરુષઃ શુચિઃ ॥

સર્વાન્ કામાન્ અવાપ્નોતિ સ્વર્ગં ચાનન્તમ્ અશ્નુતે
અતઃપરં મુનિશ્રેષ્ઠાઃ શૃણુધ્વં વદતો મમ ॥

પિતૄણાં પ્રીતયે યત્ર યદ્ દેયં પ્રીતિકારિણા
માસં તૃપ્તિઃ પિતૄણાં તુ હવિષ્યાન્નેન જાયતે ॥

માસદ્વયં મત્સ્યમાંસૈસ્ તૃપ્તિં યાન્તિ પિતામહાઃ
ત્રીન્ માસાન્ હારિણં માંસં વિજ્ઞેયં પિતૃતૃપ્તયે ॥

પુષ્ણાતિ ચતુરો માસાઞ્ શશસ્ય પિશિતં પિતૄન્
શાકુનં પઞ્ચ વૈ માસાન્ ષણ્ માસાઞ્ શૂકરામિષમ્ ॥

છાગલં સપ્ત વૈ માસાન્ ઐણેયં ચાષ્ટમાસકાન્
કરોતિ તૃપ્તિં નવ વૈ રુરુમાંસં ન સંશયઃ ॥

ગવ્યં માંસં પિતૃતૃપ્તિં કરોતિ દશમાસિકીમ્
તથૈકાદશ માસાંસ્ તુ ઔરભ્રં પિતૃતૃપ્તિદમ્ ॥

સંવત્સરં તથા ગવ્યં પયઃ પાયસમ્ એવ ચ
વાધ્રીનમ્ આમિષં લોહં કાલશાકં તથા મધુ ॥

રોહિતામિષમ્ અન્નં ચ દત્તાન્ય્ આત્મકુલોદ્ભવૈઃ
અનન્તં વૈ પ્રયચ્છન્તિ તૃપ્તિયોગં સુતાંસ્ તથા ॥

પિતૄણાં નાત્ર સંદેહો ગયાશ્રાદ્ધં ચ ભો દ્વિજાઃ
યો દદાતિ ગુડોન્મિશ્રાંસ્ તિલાન્ વા શ્રાદ્ધકર્મણિ ॥

મધુ વા મધુમિશ્રં વા અક્ષયં સર્વમ્ એવ તત્
અપિ નઃ સ કુલે ભૂયાદ્ યો નો દદ્યાજ્ જલાઞ્જલિમ્ ॥

પાયસં મધુસંયુક્તં વર્ષાસુ ચ મઘાસુ ચ
એષ્ટવ્યા બહવઃ પુત્રા યદ્ય્ એકો ઽપિ ગયાં વ્રજેત્ ॥

ગૌરીં વાપ્ય્ ઉદ્વહેત્ કન્યાં નીલં વા વૃષમ્ ઉત્સૃજેત્
કૃત્તિકાસુ પિતૄન્ અર્ચ્ય સ્વર્ગમ્ આપ્નોતિ માનવઃ ॥

અપત્યકામો રોહિણ્યાં સૌમ્યે તેજસ્વિતાં લભેત્
શૌર્યમ્ આર્દ્રાસુ ચાપ્નોતિ ક્ષેત્રાણિ ચ પુનર્વસૌ ॥

પુષ્યે તુ ધનમ્ અક્ષય્યમ્ આશ્લેષે ચાયુર્ ઉત્તમમ્
મઘાસુ ચ પ્રજાં પુષ્ટિં સૌભાગ્યં ફાલ્ગુનીષુ ચ ॥

પ્રધાનશીલો ભવતિ સાપત્યશ્ ચોત્તરાસુ ચ
પ્રયાતિ શ્રેષ્ઠતાં શાસ્ત્રે હસ્તે શ્રાદ્ધપ્રદો નરઃ ॥

રૂપં તેજશ્ ચ ચિત્રાસુ તથાપત્યમ્ અવાપ્નુયાત્
વાણિજ્યલાભદા સ્વાતી વિશાખા પુત્રકામદા ॥

કુર્વન્તાં ચાનુરાધાસુ તા દદ્યુશ્ ચક્રવર્તિતામ્
આધિપત્યં ચ જ્યેષ્ઠાસુ મૂલે ચારોગ્યમ્ ઉત્તમમ્ ॥

આષાઢાસુ યશઃપ્રાપ્તિર્ ઉત્તરાસુ વિશોકતા
શ્રવણેન શુભાંલ્ લોકાન્ ધનિષ્ઠાસુ ધનં મહત્ ॥

વેદવિત્ત્વમ્ અભિજિતિ ભિષક્સિદ્ધિં ચ વારુણે
અજાવિકં પ્રૌષ્ઠપદ્યાં વિન્દેદ્ ગાવસ્ તથોત્તરે ॥

રેવતીષુ તથા કુપ્યમ્ અશ્વિનીષુ તુરંગમાન્
શ્રાદ્ધં કુર્વંસ્ તથાપ્નોતિ ભરણીષ્વ્ આયુર્ ઉત્તમમ્ ॥

એવં ફલમ્ અવાપ્નોતિ ઋક્ષેષ્વ્ એતેષુ તત્ત્વવિત્
તસ્માત્ કામ્યાનિ શ્રાદ્ધાનિ દેયાનિ વિધિવદ્ દ્વિજાઃ ॥

કન્યારાશિગતે સૂર્યે ફલમ્ અત્યન્તમ્ ઇચ્છતા
યાન્ યાન્ કામાન્ અભિધ્યાયન્ કન્યારાશિગતે રવૌ ॥

શ્રાદ્ધં કુર્વન્તિ મનુજાસ્ તાંસ્ તાન્ કામાંલ્ લભન્તિ તે
નાન્દીમુખાનાં કર્તવ્યં કન્યારાશિગતે રવૌ ॥

પૌર્ણમાસ્યાં તુ કર્તવ્યં વારાહવચનં યથા
દિવ્યભૌમાન્તરિક્ષાણિ સ્થાવરાણિ ચરાણિ ચ ॥

પિણ્ડમ્ ઇચ્છન્તિ પિતરઃ કન્યારાશિગતે રવૌ
કન્યાં ગતે સવિતરિ યાન્ય્ અહાનિ તુ ષોડશ ॥

ક્રતુભિસ્ તાનિ તુલ્યાનિ દેવો નારાયણો ઽબ્રવીત્
રાજસૂયાશ્વમેધાભ્યાં ય ઇચ્છેદ્ દુર્લભં ફલમ્ ॥

અપ્ય્ અમ્બુશાકમૂલાદ્યૈઃ પિતૄન્ કન્યાગતે ઽર્ચયેત્
ઉત્તરાહસ્તનક્ષત્ર ગતે તીક્ષ્ણાંશુમાલિનિ ॥

યો ઽર્ચયેત્ સ્વપિતૄન્ ભક્ત્યા તસ્ય વાસસ્ ત્રિવિષ્ટપે
હસ્તર્ક્ષગે દિનકરે પિતૃરાજાનુશાસનાત્ ॥

તાવત્ પિતૃપુરી શૂન્યા યાવદ્ વૃશ્ચિકદર્શનમ્
વૃશ્ચિકે સમતિક્રાન્તે પિતરો દૈવતૈઃ સહ ॥

નિઃશ્વસ્ય પ્રતિગચ્છન્તિ શાપં દત્ત્વા સુદુઃસહમ્
અષ્ટકાસુ ચ કર્તવ્યં શ્રાદ્ધં મન્વન્તરાસુ વૈ ॥

અન્વષ્ટકાસુ ક્રમશો માતૃપૂર્વં તદ્ ઇષ્યતે
ગ્રહણે ચ વ્યતીપાતે રવિચન્દ્રસમાગમે ॥

જન્મર્ક્ષે ગ્રહપીડાયાં શ્રાદ્ધં પાર્વણમ્ ઉચ્યતે
અયનદ્વિતયે શ્રાદ્ધં વિષુવદ્વિતયે તથા ॥

સંક્રાન્તિષુ ચ કર્તવ્યં શ્રાદ્ધં વિધિવદ્ ઉત્તમમ્
એષુ કાર્યં દ્વિજાઃ શ્રાદ્ધં પિણ્ડનિર્વાપણાદ્ ઋતે ॥

વૈશાખસ્ય તૃતીયાયાં નવમ્યાં કાર્ત્તિકસ્ય ચ
શ્રાદ્ધં કાર્યં તુ શુક્લાયાં સંક્રાન્તિવિધિના નરૈઃ ॥

ત્રયોદશ્યાં ભાદ્રપદે માઘે ચન્દ્રક્ષયે ઽહનિ
શ્રાદ્ધં કાર્યં પાયસેન દક્ષિણાયનવચ્ ચ તત્ ॥

યદા ચ શ્રોત્રિયો ઽભ્યેતિ ગેહં વેદવિદ્ અગ્નિમાન્
તેનૈકેન ચ કર્તવ્યં શ્રાદ્ધં વિધિવદ્ ઉત્તમમ્ ॥

શ્રાદ્ધીયદ્રવ્યસંપ્રાપ્તિર્ યદા સ્યાત્ સાધુસંમતા
પાર્વણેન વિધાનેન શ્રાદ્ધં કાર્યં તથા દ્વિજૈઃ ॥

પ્રતિસંવત્સરં કાર્યં માતાપિત્રોર્ મૃતે ઽહનિ
પિતૃવ્યસ્યાપ્ય્ અપુત્રસ્ય ભ્રાતુર્ જ્યેષ્ઠસ્ય ચૈવ હિ ॥

પાર્વણં દેવપૂર્વં સ્યાદ્ એકોદ્દિષ્ટં સુરૈર્ વિના
દ્વૌ દૈવે પિતૃકાર્યે ત્રીન્ એકૈકમ્ ઉભયત્ર વા ॥

માતામહાનામ્ અપ્ય્ એવં સર્વમ્ ઊહેન કીર્તિતમ્
પ્રેતીભૂતસ્ય સતતં ભુવિ પિણ્ડં જલં તથા ॥

સતિલં સકુશં દદ્યાદ્ બહિર્ જલસમીપતઃ
તૃતીયે ઽહ્નિ ચ કર્તવ્યં પ્રેતાસ્થિચયનં દ્વિજૈઃ ॥

દશાહે બ્રાહ્મણઃ શુદ્ધો દ્વાદશાહેન ક્ષત્રિયઃ
વૈશ્યઃ પઞ્ચદશાહેન શૂદ્રો માસેન શુધ્યતિ ॥

સૂતકાન્તે ગૃહે શ્રાદ્ધમ્ એકોદ્દિષ્ટં પ્રચક્ષતે
દ્વાદશે ઽહનિ માસે ચ ત્રિપક્ષે ચ તતઃ પરમ્ ॥

માસિ માસિ ચ કર્તવ્યં યાવત્ સંવત્સરં દ્વિજાઃ
તત પરતરં કાર્યં સપિણ્ડીકરણં ક્રમાત્ ॥

કૃતે સપિણ્ડીકરણે પાર્વણં પ્રોચ્યતે પુનઃ
તતઃ પ્રભૃતિ નિર્મુક્તાઃ પ્રેતત્વાત્ પિતૃતાં ગતાઃ ॥

અમૂર્તા મૂર્તિમન્તશ્ ચ પિતરો દ્વિવિધાઃ સ્મૃતાઃ
નાન્દીમુખાસ્ ત્વ્ અમૂર્તાઃ સ્યુર્ મૂર્તિમન્તો ઽથ પાર્વણાઃ
એકોદ્દિષ્ટાશિનઃ પ્રેતાઃ પિતૄણાં નિર્ણયસ્ ત્રિધા ॥

કથં સપિણ્ડીકરણં કર્તવ્યં દ્વિજસત્તમ
પ્રેતીભૂતસ્ય વિધિવદ્ બ્રૂહિ નો વદતાં વર ॥

સપિણ્ડીકરણં વિપ્રાઃ શૃણુધ્વં વદતો મમ
તચ્ ચાપિ દેવરહિતમ્ એકાર્ઘૈકપવિત્રકમ્ ॥

નૈવાગ્નૌ કરણં તત્ર તચ્ ચાવાહનવર્જિતમ્
અપસવ્યં ચ તત્રાપિ ભોજયેદ્ અયુજો દ્વિજાન્ ॥

વિશેષસ્ તત્ર ચાન્યો ઽસ્તિ પ્રતિમાસક્રિયાદિકઃ
તં કથ્યમાનમ્ એકાગ્રાઃ શૃણુધ્વં મે દ્વિજોત્તમાઃ ॥

તિલગન્ધોદકૈર્ યુક્તં તત્ર પાત્રચતુષ્ટયમ્
કુર્યાત્ પિતૄણાં ત્રિતયમ્ એકં પ્રેતસ્ય ચ દ્વિજાઃ ॥

પાત્રત્રયે પ્રેતપાત્રાદ્ અર્ઘં ચૈવ પ્રસેચયેત્
યે સમાના ઇતિ જપન્ પૂર્વવચ્ છેષમ્ આચરેત્ ॥

સ્ત્રીણામ્ અપ્ય્ એવમ્ એવ સ્યાદ્ એકોદ્દિષ્ટમ્ ઉદાહૃતમ્
સપિણ્ડીકરણં તાસાં પુત્રાભાવે ન વિદ્યતે ॥

પ્રતિસંવત્સરં કાર્યમ્ એકોદ્દિષ્ટં નરૈઃ સ્ત્રિયાઃ
મૃતાહનિ ચ તત્ કાર્યં પિતૄણાં વિધિચોદિતમ્ ॥

પુત્રાભાવે સપિણ્ડાસ્ તુ તદભાવે સહોદરાઃ
કુર્યુર્ એતં વિધિં સમ્યક્ પુત્રસ્ય ચ સુતાઃ સુતાઃ ॥

કુર્યાન્ માતામહાનાં તુ પુત્રિકાતનયસ્ તથા
દ્વ્યામુષ્યાયણસંજ્ઞાસ્ તુ માતામહપિતામહાન્ ॥

પૂજયેયુર્ યથાન્યાયં શ્રાદ્ધૈર્ નૈમિત્તિકૈર્ અપિ
સર્વાભાવે સ્ત્રિયઃ કુર્યુઃ સ્વભર્તૄણામ્ અમન્ત્રકમ્ ॥

તદભાવે ચ નૃપતિઃ કારયેત્ ત્વ્ અકુટુમ્બિનામ્
તજ્જાતીયૈર્ નરૈઃ સમ્યગ્ વાહાદ્યાઃ સકલાઃ ક્રિયાઃ ॥

સર્વેષામ્ એવ વર્ણાનાં બાન્ધવો નૃપતિર્ યતઃ
એતા વઃ કથિતા વિપ્રા નિત્યા નૈમિત્તિકાસ્ તથા ॥

વક્ષ્યે શ્રાદ્ધાશ્રયામ્ અન્યાં નિત્યનૈમિત્તિકાં ક્રિયામ્
દર્શસ્ તત્ર નિમિત્તં તુ વિદ્યાદ્ ઇન્દુક્ષયાન્વિતઃ ॥

નિત્યસ્ તુ નિયતઃ કાલસ્ તસ્મિન્ કુર્યાદ્ યથોદિતમ્
સપિણ્ડીકરણાદ્ ઊર્ધ્વં પિતુર્ યઃ પ્રપિતામહઃ ॥

સ તુ લેપભુજં યાતિ પ્રલુપ્તઃ પિતૃપિણ્ડતઃ
તેષાં હિ યશ્ ચતુર્થો ઽન્યઃ સ તુ લેપભુજો ભવેત્ ॥

સો ઽપિ સંબન્ધતો હીનમ્ ઉપભોગં પ્રપદ્યતે
પિતા પિતામહશ્ ચૈવ તથૈવ પ્રપિતામહઃ ॥

પિણ્ડસંબન્ધિનો હ્ય્ એતે વિજ્ઞેયાઃ પુરુષાસ્ ત્રયઃ
લેપસંબન્ધિનશ્ ચાન્યે પિતામહપિતામહાત્ ॥

પ્રભૃત્યુક્તાસ્ ત્રયસ્ તેષાં યજમાનશ્ ચ સપ્તમઃ
ઇત્ય્ એષ મુનિભિઃ પ્રોક્તઃ સંબન્ધઃ સાપ્તપૌરુષઃ ॥

યજમાનાત્ પ્રભૃત્ય્ ઊર્ધ્વમ્ અનુલેપભુજસ્ તથા
તતો ઽન્યે પૂર્વજાઃ સર્વે યે ચાન્યે નરકૌકસઃ ॥

યે ઽપિ તિર્યક્ત્વમ્ આપન્ના યે ચ ભૂતાદિસંસ્થિતાઃ
તાન્ સર્વાન્ યજમાનો વૈ શ્રાદ્ધં કુર્વન્ યથાવિધિ ॥

સ સમાપ્યાયતે વિપ્રા યેન યેન વદામિ તત્
અન્નપ્રકિરણં યત્ તુ મનુષ્યૈઃ ક્રિયતે ભુવિ ॥

તેન તૃપ્તિમ્ ઉપાયાન્તિ યે પિશાચત્વમ્ આગતાઃ
યદ્ અમ્બુ સ્નાનવસ્ત્રોત્થં ભૂમૌ પતતિ ભો દ્વિજાઃ ॥

તેન યે તરુતાં પ્રાપ્તાસ્ તેષાં તૃપ્તિઃ પ્રજાયતે
યાસ્ તુ ગન્ધામ્બુકણિકાઃ પતન્તિ ધરણીતલે ॥

તાભિર્ આપ્યાયનં તેષાં દેવત્વં યે કુલે ગતાઃ
ઉદ્ધૃતેષ્વ્ અથ પિણ્ડેષુ યાશ્ ચામ્બુકણિકા ભુવિ ॥

તાભિર્ આપ્યાયનં તેષાં યે તિર્યક્ત્વં કુલે ગતાઃ
યે ચાદન્તાઃ કુલે બાલાઃ ક્રિયાયોગાદ્ બહિષ્કૃતાઃ ॥

વિપન્નાસ્ ત્વ્ અનધિકારાઃ સંમાર્જિતજલાશિનઃ
ભુક્ત્વા ચાચામતાં યચ્ ચ યજ્ જલં ચાઙ્ઘ્રિશૌચજમ્ ॥

બ્રાહ્મણાનાં તથૈવાન્યત્ તેન તૃપ્તિં પ્રયાન્તિ વૈ
એવં યો યજમાનસ્ય યશ્ ચ તેષાં દ્વિજન્મનામ્ ॥

કશ્ચિજ્ જલાન્નવિક્ષેપઃ શુચિર્ ઉચ્છિષ્ટ એવ વા
તેનાન્નેન કુલે તત્ર યે ચ યોન્યન્તરં ગતાઃ ॥

પ્રયાન્ત્ય્ આપ્યાયનં વિપ્રાઃ સમ્યક્ શ્રાદ્ધક્રિયાવતામ્
અન્યાયોપાર્જિતૈર્ અર્થૈર્ યચ્ છ્રાદ્ધં ક્રિયતે નરૈઃ ॥

તૃપ્યન્તે તે ન ચાણ્ડાલ પુલ્કસાદ્યાસુ યોનિષુ
એવમ્ આપ્યાયનં વિપ્રા બહૂનામ્ એવ બાન્ધવૈઃ ॥

શ્રાદ્ધં કુર્વદ્ભિર્ અત્રામ્બુ વિક્ષેપૈઃ સંપ્રજાયતે
તસ્માચ્ છ્રાદ્ધં નરો ભક્ત્યા શાકેનાપિ યથાવિધિ ॥

કુર્વીત કુર્વતઃ શ્રાદ્ધં કુલે કશ્ચિન્ ન સીદતિ
શ્રાદ્ધં દેયં તુ વિપ્રેષુ સંયતેષ્વ્ અગ્નિહોત્રિષુ ॥

અવદાતેષુ વિદ્વત્સુ શ્રોત્રિયેષુ વિશેષતઃ
ત્રિણાચિકેતસ્ ત્રિમધુસ્ ત્રિસુપર્ણઃ ષડઙ્ગવિત્ ॥

માતાપિતૃપરશ્ ચૈવ સ્વસ્રીયઃ સામવેદવિત્
ઋત્વિક્પુરોહિતાચાર્યમ્ ઉપાધ્યાયં ચ ભોજયેત્ ॥

માતુલઃ શ્વશુરઃ શ્યાલઃ સંબન્ધી દ્રોણપાઠકઃ
મણ્ડલબ્રાહ્મણો યસ્ તુ પુરાણાર્થવિશારદઃ ॥

અકલ્પઃ કલ્પસંતુષ્ટઃ પ્રતિગ્રહવિવર્જિતઃ
એતે શ્રાદ્ધે નિયોક્તવ્યા બ્રાહ્મણાઃ પઙ્ક્તિપાવનાઃ ॥

નિમન્ત્રયેત પૂર્વેદ્યુઃ પૂર્વોક્તાન્ દ્વિજસત્તમાન્
દૈવે નિયોગે પિત્ર્યે ચ તાંસ્ તથૈવોપકલ્પયેત્ ॥

તૈશ્ ચ સંયમિભિર્ ભાવ્યં યસ્ તુ શ્રાદ્ધં કરિષ્યતિ
શ્રાદ્ધં દત્ત્વા ચ ભુક્ત્વા ચ મૈથુનં યો ઽધિગચ્છતિ ॥

પિતરસ્ તસ્ય વૈ માસં તસ્મિન્ રેતસિ શેરતે
ગત્વા ચ યોષિતં શ્રાદ્ધે યો ભુઙ્ક્તે યસ્ તુ ગચ્છતિ ॥

રેતોમૂત્રકૃતાહારાસ્ તં માસં પિતરસ્ તયોઃ
તસ્માત્ ત્વ્ અપ્રથમં કાર્યં પ્રાજ્ઞેનોપનિમન્ત્રણમ્ ॥

અપ્રાપ્તૌ તદ્દિને વાપિ વર્જ્યા યોષિત્પ્રસઙ્ગિનઃ
ભિક્ષાર્થમ્ આગતાંશ્ ચાપિ કાલેન સંયતાન્ યતીન્ ॥

ભોજયેત્ પ્રણિપાતાદ્યૈઃ પ્રસાદ્ય યતમાનસઃ
યોગિનશ્ ચ તદા શ્રાદ્ધે ભોજનીયા વિપશ્ચિતા ॥

યોગાધારા હિ પિતરસ્ તસ્માત્ તાન્ પૂજયેત્ સદા
બ્રાહ્મણાનાં સહસ્રાણિ એકો યોગી ભવેદ્ યદિ ॥

યજમાનં ચ ભોક્તૄંશ્ ચ નૌર્ ઇવામ્ભસિ તારયેત્
પિતૃગાથા તથૈવાત્ર ગીયતે બ્રહ્મવાદિભિઃ ॥

યા ગીતા પિતૃભિઃ પૂર્વમ્ ઐલસ્યાસીન્ મહીપતેઃ
કદા નઃ સંતતાવ્ અગ્ર્યઃ કસ્યચિદ્ ભવિતા સુતઃ ॥

યો યોગિભુક્તશેષાન્ નો ભુવિ પિણ્ડાન્ પ્રદાસ્યતિ
ગયાયામ્ અથવા પિણ્ડં ખડ્ગમાંસં તથા હવિઃ ॥

કાલશાકં તિલાજ્યં ચ તૃપ્તયે કૃસરં ચ નઃ
વૈશ્વદેવં ચ સૌમ્યં ચ ખડ્ગમાંસં પરં હવિઃ ॥

વિષાણવર્જં શિરસ આ પાદાદ્ આશિષામહે
દદ્યાચ્ છ્રાદ્ધં ત્રયોદશ્યાં મઘાસુ ચ યથાવિધિ ॥

મધુસર્પિઃસમાયુક્તં પાયસં દક્ષિણાયને
તસ્માત્ સંપૂજયેદ્ ભક્ત્યા સ્વપિતૄન્ વિધિવન્ નરઃ ॥

કામાન્ અભીપ્સન્ સકલાન્ પાપાદ્ આત્મવિમોચનમ્
વસૂન્ રુદ્રાંસ્ તથાદિત્યાન્ નક્ષત્રગ્રહતારકાઃ ॥

પ્રીણયન્તિ મનુષ્યાણાં પિતરઃ શ્રાદ્ધતર્પિતાઃ
આયુઃ પ્રજાં ધનં વિદ્યાં સ્વર્ગં મોક્ષં સુખાનિ ચ ॥

પ્રયચ્છન્તિ તથા રાજ્યં પિતરઃ શ્રાદ્ધતર્પિતાઃ
તથાપરાહ્ણઃ પૂર્વાહ્ણાત્ પિતૄણામ્ અતિરિચ્યતે ॥

સંપૂજ્ય સ્વાગતેનૈતાન્ સદને ઽભ્યાગતાન્ દ્વિજાન્
પવિત્રપાણિર્ આચાન્તાન્ આસનેષૂપવેશયેત્ ॥

શ્રાદ્ધં કૃત્વા વિધાનેન સંભોજ્ય ચ દ્વિજોત્તમાન્
વિસર્જયેત્ પ્રિયાણ્ય્ ઉક્ત્વા પ્રણિપત્ય ચ ભક્તિતઃ ॥

આદ્વારમ્ અનુગચ્છેચ્ ચ આગચ્છેદ્ અનુમોદિતઃ
તતો નિત્યક્રિયાં કુર્યાદ્ ભોજયેચ્ ચ તથાતિથીન્ ॥

નિત્યક્રિયાં પિતૄણાં ચ કેચિદ્ ઇચ્છન્તિ સત્તમાઃ
ન પિતૄણાં તથૈવાન્યે શેષં પૂર્વવદ્ આચરેત્ ॥

પૃથક્ત્વેન વદન્ત્ય્ અન્યે કેચિત્ પૂર્વં ચ પૂર્વવત્
તતસ્ તદ્ અન્નં ભુઞ્જીત સહ ભૃત્યાદિભિર્ નરઃ ॥

એવં કુર્વીત ધર્મજ્ઞઃ શ્રાદ્ધં પિત્ર્યં સમાહિતઃ
યથા ચ વિપ્રમુખ્યાનાં પરિતોષો ઽભિજાયતે ॥

ઇદાનીં સંપ્રવક્ષ્યામિ વર્જનીયાન્ દ્વિજાધમાન્
મિત્રધ્રુક્ કુનખી ક્લીબઃ ક્ષયી શુક્લી વણિક્પથઃ ॥

શ્યાવદન્તો ઽથ ખલ્વાટઃ કાણો ઽન્ધો બધિરો જડઃ
મૂકઃ પઙ્ગુઃ કુણિઃ ષણ્ઢો દુશ્ચર્મા વ્યઙ્ગકેકરૌ ॥

કુષ્ઠી રક્તેક્ષણઃ કુબ્જો વામનો વિકટો ઽલસઃ
મિત્રશત્રુર્ દુષ્કુલીનઃ પશુપાલો નિરાકૃતિઃ ॥

પરિવિત્તિઃ પરિવેત્તા પરિવેદનિકાસુતઃ
વૃષલીપતિસ્ તત્સુતશ્ ચ ન ભવેચ્ છ્રાદ્ધભુગ્ દ્વિજઃ ॥

વૃષલીપુત્રસંસ્કર્તા અનૂઢો દિધિષૂપતિઃ
ભૃતકાધ્યાપકો યસ્ તુ ભૃતકાધ્યાપિતશ્ ચ યઃ ॥

સૂતકાન્નોપજીવી ચ મૃગયુઃ સોમવિક્રયી
અભિશસ્તસ્ તથા સ્તેનઃ પતિતો વાર્દ્ધુષિઃ શઠઃ ॥

પિશુનો વેદસંત્યાગી દાનાગ્નિત્યાગનિષ્ઠુરઃ
રાજ્ઞઃ પુરોહિતો ભૃત્યો વિદ્યાહીનો ઽથ મત્સરી ॥

વૃદ્ધદ્વિડ્ દુર્ધરઃ ક્રૂરો મૂઢો દેવલકસ્ તથા
નક્ષત્રસૂચકશ્ ચૈવ પર્વકારશ્ ચ ગર્હિતઃ ॥

અયાજ્યયાજકઃ ષણ્ઢો ગર્હિતા યે ચ યે ઽધમાઃ
ન તે શ્રાદ્ધે નિયોક્તવ્યા દૃષ્ટ્વામી પઙ્ક્તિદૂષકાઃ ॥

અસતાં પ્રગ્રહો યત્ર સતાં ચૈવાવમાનના
દણ્ડો દેવકૃતસ્ તત્ર સદ્યઃ પતતિ દારુણઃ ॥

હિત્વાગમં સુવિહિતં બાલિશં યસ્ તુ ભોજયેત્
આદિધર્મં સમુત્સૃજ્ય દાતા તત્ર વિનશ્યતિ ॥

યસ્ ત્વ્ આશ્રિતં દ્વિજં ત્યક્ત્વા અન્યમ્ આનીય ભોજયેત્
તન્નિઃશ્વાસાગ્નિનિર્દગ્ધસ્ તત્ર દાતા વિનશ્યતિ ॥

વસ્ત્રાભાવે ક્રિયા નાસ્તિ યજ્ઞા વેદાસ્ તપાંસિ ચ
તસ્માદ્ વાસાંસિ દેયાનિ શ્રાદ્ધકાલે વિશેષતઃ ॥

કૌશેયં ક્ષૌમકાર્પાસં દુકૂલમ્ અહતં તથા
શ્રાદ્ધે ત્વ્ એતાનિ યો દદ્યાત્ કામાન્ આપ્નોતિ ચોત્તમાન્ ॥

યથા ગોષુ પ્રભૂતાસુ વત્સો વિન્દતિ માતરમ્
તથાન્નં તત્ર વિપ્રાણાં જન્તુર્ યત્રાવતિષ્ઠતે ॥

નામગોત્રં ચ મન્ત્રાંશ્ ચ દત્તમ્ અન્નં ન યન્તિ તે
અપિ યે નિધનં પ્રાપ્તાસ્ તૃપ્તિસ્ તાન્ ઉપતિષ્ઠતે ॥

દેવતાભ્યઃ પિતૃભ્યશ્ ચ મહાયોગિભ્ય એવ ચ
નમઃ સ્વાહાયૈ સ્વધાયૈ નિત્યમ્ એવ ભવન્ત્વ્ ઇતિ ॥

આદ્યાવસાને શ્રાદ્ધસ્ય ત્રિર્ આવૃત્ત્યા જપેત્ તદા
પિણ્ડનિર્વપણે વાપિ જપેદ્ એવં સમાહિતઃ ॥

ક્ષિપ્રમ્ આયાન્તિ પિતરો રાક્ષસાઃ પ્રદ્રવન્તિ ચ
પ્રીયન્તે ત્રિષુ લોકેષુ મન્ત્રો ઽયં તારયત્ય્ ઉત ॥

ક્ષૌમસૂત્રં નવં દદ્યાચ્ છાણં કાર્પાસિકં તથા
પત્ત્રોર્ણં પટ્ટસૂત્રં ચ કૌશેયં ચ વિવર્જયેત્ ॥

વર્જયેચ્ ચાદશં પ્રાજ્ઞો યદ્યપ્ય્ અવ્યાહતં ભવેત્
ન પ્રીણયન્ત્ય્ અથૈતાનિ દાતુશ્ ચાપ્ય્ અનયો ભવેત્ ॥

ન નિવેદ્યો ભવેત્ પિણ્ડઃ પિતૄણાં યસ્ તુ જીવતિ
ઇષ્ટેનાન્નેન ભક્ષ્યેણ ભોજયેત્ તં યથાવિધિ ॥

પિણ્ડમ્ અગ્નૌ સદા દદ્યાદ્ ભોગાર્થી સતતં નરઃ
પત્ન્યૈ દદ્યાત્ પ્રજાર્થી ચ મધ્યમં મન્ત્રપૂર્વકમ્ ॥

ઉત્તમાં દ્યુતિમ્ અન્વિચ્છન્ પિણ્ડં ગોષુ પ્રયચ્છતિ
પ્રજ્ઞાં ચૈવ યશઃ કીર્તિમ્ અપ્સુ ચૈવ નિવેદયેત્ ॥

પ્રાર્થયન્ દીર્ઘમ્ આયુશ્ ચ વાયસેભ્યઃ પ્રયચ્છતિ
કુમારશાલામ્ અન્વિચ્છન્ કુક્કુટેભ્યઃ પ્રયચ્છતિ ॥

એકે વિપ્રાઃ પુનઃ પ્રાહુઃ પિણ્ડોદ્ધરણમ્ અગ્રતઃ
અનુજ્ઞાતસ્ તુ વિપ્રૈસ્ તૈઃ કામમ્ ઉદ્ધ્રિયતામ્ ઇતિ ॥

તસ્માચ્ છ્રાદ્ધં તથા કાર્યં યથોક્તમ્ ઋષિભિઃ પુરા
અન્યથા તુ ભવેદ્ દોષઃ પિતૄણાં નોપતિષ્ઠતિ ॥

યવૈર્ વ્રીહિતિલૈર્ માષૈર્ ગોધૂમૈશ્ ચણકૈસ્ તથા
સંતર્પયેત્ પિતૄન્ મુદ્ગૈઃ શ્યામાકૈઃ સર્ષપદ્રવૈઃ ॥

નીવારૈર્ હસ્તિશ્યામાકૈઃ પ્રિયઙ્ગુભિસ્ તથાર્ઘયેત્
પ્રસાતિકાં સતૂલિકાં દદ્યાચ્ છ્રાદ્ધે વિચક્ષણઃ ॥

આમ્રમ્ આમ્રાતકં બિલ્વં દાડિમં બીજપૂરકમ્
પ્રાચીનામલકં ક્ષીરં નારિકેલં પરૂષકમ્ ॥

નારઙ્ગં ચ સખર્જૂરં દ્રાક્ષાનીલકપિત્થકમ્
પટોલં ચ પ્રિયાલં ચ કર્કન્ધૂબદરાણિ ચ ॥

વિકઙ્કતં વત્સકં ચ કસ્ત્વારુર્ વારકાન્ અપિ
એતાનિ ફલજાતાનિ શ્રાદ્ધે દેયાનિ યત્નતઃ ॥

ગુડશર્કરમત્સ્યણ્ડી દેયં ફાણિતમૂર્મુરમ્
ગવ્યં પયો દધિ ઘૃતં તૈલં ચ તિલસંભવમ્ ॥

સૈન્ધવં સાગરોત્થં ચ લવણં સારસં તથા
નિવેદયેચ્ છુચીન્ ગન્ધાંશ્ ચન્દનાગુરુકુઙ્કુમાન્ ॥

કાલશાકં તન્દુલીયં વાસ્તુકં મૂલકં તથા
શાકમ્ આરણ્યકં ચાપિ દદ્યાત્ પુષ્પાણ્ય્ અમૂનિ ચ ॥

જાતિચમ્પકલોધ્રાશ્ ચ મલ્લિકાબાણબર્બરી
વૃન્તાશોકાટરૂષં ચ તુલસી તિલકં તથા ॥

પાવન્તીં શતપત્ત્રાં ચ ગન્ધશેફાલિકામ્ અપિ
કુબ્જકં તગરં ચૈવ મૃગમ્ આરણ્યકેતકીમ્ ॥

યૂથિકામ્ અતિમુક્તં ચ શ્રાદ્ધયોગ્યાનિ ભો દ્વિજાઃ
કમલં કુમુદં પદ્મં પુણ્ડરીકં ચ યત્નતઃ ॥

ઇન્દીવરં કોકનદં કહ્લારં ચ નિયોજયેત્
કુષ્ઠં માંસી વાલકં ચ કુક્કુટી જાતિપત્ત્રકમ્ ॥

નલિકોશીરમુસ્તં ચ ગ્રન્થિપર્ણી ચ સુન્દરી
પુનર્ અપ્ય્ એવમાદીનિ ગન્ધયોગ્યાનિ ચક્ષતે ॥

ગુગ્ગુલું ચન્દનં ચૈવ શ્રીવાસમ્ અગુરું તથા
ધૂપાનિ પિતૃયોગ્યાનિ ઋષિગુગ્ગુલમ્ એવ ચ ॥

રાજમાષાંશ્ ચ ચણકાન્ મસૂરાન્ કોરદૂષકાન્
વિપ્રુષાન્ મર્કટાંશ્ ચૈવ કોદ્રવાંશ્ ચૈવ વર્જયેત્ ॥

માહિષં ચામરં માર્ગમ્ આવિકૈકશફોદ્ભવમ્
સ્ત્રૈણમ્ ઔષ્ટ્રમ્ આવિકં ચ દધિ ક્ષીરં ઘૃતં ત્યજેત્ ॥

તાલં વરુણકાકોલૌ બહુપત્ત્રાર્જુનીફલમ્
જમ્બીરં રક્તબિલ્વં ચ શાલસ્યાપિ ફલં ત્યજેત્ ॥

મત્સ્યસૂકરકૂર્માશ્ ચ ગાવો વર્જ્યા વિશેષતઃ
પૂતિકં મૃગનાભિં ચ રોચનાં પદ્મચન્દનમ્ ॥

કાલેયકં તૂગ્રગન્ધં તુરુષ્કં ચાપિ વર્જયેત્
પાલઙ્કં ચ કુમારીં ચ કિરાતં પિણ્ડમૂલકમ્ ॥

ગૃઞ્જનં ચુક્રિકાં ચુક્રં વરુમાં ચનપત્ત્રિકામ્
જીવં ચ શતપુષ્પાં ચ નાલિકાં ગન્ધશૂકરમ્ ॥

હલભૃત્યં સર્ષપં ચ પલાણ્ડું લશુનં ત્યજેત્
માનકન્દં વિષકન્દં વજ્રકન્દં ગદાસ્થિકમ્ ॥

પુરુષાલ્વં સપિણ્ડાલું શ્રાદ્ધકર્મણિ વર્જયેત્
અલાબું તિક્તપર્ણાં ચ કૂષ્માણ્ડં કટુકત્રયમ્ ॥

વાર્તાકં શિવજાતં ચ લોમશાનિ વટાનિ ચ
કાલીયં રક્તવાણાં ચ બલાકા લકુચં તથા ॥

શ્રાદ્ધકર્મણિ વર્જ્યાનિ વિભીતકફલં તથા
આરનાલં ચ શુક્તં ચ શીર્ણં પર્યુષિતં તથા ॥

નોગ્રગન્ધં ચ દાતવ્યં કોવિદારકશિગ્રુકૌ
અત્યમ્લં પિચ્છિલં સૂક્ષ્મં યાતયામં ચ સત્તમાઃ ॥

ન ચ દેયં ગતરસં મદ્યગન્ધં ચ યદ્ ભવેત્
હિઙ્ગૂગ્રગન્ધં ફણિશં ભૂનિમ્બં નિમ્બરાજિકે ॥

કુસ્તુમ્બુરું કલિઙ્ગોત્થં વર્જયેદ્ અમ્લવેતસમ્
દાડિમં માગધીં ચૈવ નાગરાર્દ્રકતિત્તિડીઃ ॥

આમ્રાતકં જીવકં ચ તુમ્બુરું ચ નિયોજયેત્
પાયસં શાલ્મલીમુદ્ગાન્ મોદકાદીંશ્ ચ ભક્તિતઃ ॥

પાનકં ચ રસાલં ચ ગોક્ષીરં ચ નિવેદયેત્
યાનિ ચાભ્યવહાર્યાણિ સ્વાદુસ્નિગ્ધાનિ ભો દ્વિજાઃ ॥

ઈષદમ્લકટૂન્ય્ એવ દેયાનિ શ્રાદ્ધકર્મણિ
અત્યમ્લં ચાતિલવણમ્ અતિરિક્તકટૂનિ ચ ॥

આસુરાણીહ ભોજ્યાનિ તાન્ય્ અતો દૂરતસ્ ત્યજેત્
મૃષ્ટસ્નિગ્ધાનિ યાનિ સ્યુર્ ઈષત્કટ્વમ્લકાનિ ચ ॥

સ્વાદૂનિ દેવભોજ્યાનિ તાનિ શ્રાદ્ધે નિયોજયેત્
છાગમાંસં વાર્તિકં ચ તૈત્તિરં શશકામિષમ્ ॥

શિવાલાવકરાજીવ માંસં શ્રાદ્ધે નિયોજયેત્
વાઘ્રીણસં રક્તશિવં લોહં શલ્કસમન્વિતમ્ ॥

સિંહતુણ્ડં ચ ખડ્ગં ચ શ્રાદ્ધે યોજ્યં તથોચ્યતે
યદ્ અપ્ય્ ઉક્તં હિ મનુના રોહિતં પ્રતિયોજયેત્ ॥

યોક્તવ્યં હવ્યકવ્યેષુ તથા ન વિપ્રયોજયેત્
એવમ્ ઉક્તં મયા વિપ્રા વારાહેણાવલોકિતમ્ ॥

મયા નિષિદ્ધં ભુઞ્જાનો રૌરવં નરકં વ્રજેત્
એતાનિ ચ નિષિદ્ધાનિ વારાહેણ તપોધનાઃ ॥

અભક્ષ્યાણિ દ્વિજાતીનાં ન દેયાનિ પિતૃષ્વ્ અપિ
રોહિતં શૂકરં કૂર્મં ગોધાહંસં ચ વર્જયેત્ ॥

ચક્રવાકં ચ મદ્ગું ચ શલ્કહીનાંશ્ ચ મત્સ્યકાન્
કુરરં ચ નિરસ્થિં ચ વાસહાતં ચ કુક્કુટાન્ ॥

કલવિઙ્કમયૂરાંશ્ ચ ભારદ્વાજાંશ્ ચ શાર્ઙ્ગકાન્
નકુલોલૂકમાર્જારાંલ્ લોપાન્ અન્યાન્ સુદુર્ગ્રહાન્ ॥

ટિટ્ટિભાન્ સાર્ધજમ્બૂકાન્ વ્યાઘ્ર-ઋક્ષતરક્ષુકાન્
એતાન્ અન્યાંશ્ ચ સંદુષ્ટાન્ યો ભક્ષયતિ દુર્મતિઃ ॥

સ મહાપાપકારી તુ રૌરવં નરકં વ્રજેત્
પિતૃષ્વ્ એતાંસ્ તુ યો દદ્યાત્ પાપાત્મા ગર્હિતામિષાન્ ॥

સ સ્વર્ગસ્થાન્ અપિ પિતૄન્ નરકે પાતયિષ્યતિ
કુસુમ્ભશાકં જમ્બીરં સિગ્રુકં કોવિદારકમ્ ॥

પિણ્યાકં વિપ્રુષં ચૈવ મસૂરં ગૃઞ્જનં શણમ્
કોદ્રવં કોકિલાક્ષં ચ ચુક્રં કમ્બુકપદ્મકમ્ ॥

ચકોરશ્યેનમાંસં ચ વર્તુલાલાબુતાલિનીમ્
ફલં તાલતરૂણાં ચ ભુક્ત્યા નરકમ્ ઋચ્છતિ ॥

દત્ત્વા પિતૃષુ તૈઃ સાર્ધં વ્રજેત્ પૂયવહં નરઃ
તસ્માત્ સર્વપ્રયત્નેન નાહરેત્ તુ વિચક્ષણઃ ॥

નિષિદ્ધાનિ વરાહેણ સ્વયં પિત્રર્થમ્ આદરાત્
વરમ્ એવાત્મમાંસસ્ય ભક્ષણં મુનયઃ કૃતમ્ ॥

ન ત્વ્ એવ હિ નિષિદ્ધાનામ્ આદાનં પુંભિર્ આદરાત્
અજ્ઞાનાદ્ વા પ્રમાદાદ્ વા સકૃદ્ એતાનિ ચ દ્વિજાઃ ॥

ભક્ષિતાનિ નિષિદ્ધાનિ પ્રાયશ્ચિત્તં તતશ્ ચરેત્
ફલમૂલદધિક્ષીર તક્રગોમૂત્રયાવકૈઃ ॥

ભોજ્યાન્નભોજ્યસંભુક્તે પ્રત્યેકં દિનસપ્તકમ્
એવં નિષિદ્ધાચરણે કૃતે સકૃદ્ અપિ દ્વિજૈઃ ॥

શુદ્ધિં નેયં શરીરં તુ વિષ્ણુભક્તૈર્ વિશેષતઃ
નિષિદ્ધં વર્જયેદ્ દ્રવ્યં યથોક્તં ચ દ્વિજોત્તમાઃ ॥

સમાહૃત્ય તતઃ શ્રાદ્ધં કર્તવ્યં નિજશક્તિતઃ
એવં વિધાનતઃ શ્રાદ્ધં કૃત્વા સ્વવિભવોચિતમ્
આબ્રહ્મસ્તમ્બપર્યન્તં જગત્ પ્રીણાતિ માનવઃ ॥

પિતા જીવતિ યસ્યાથ મૃતૌ દ્વૌ પિતરૌ પિતુઃ
કથં શ્રાદ્ધં હિ કર્તવ્યમ્ એતદ્ વિસ્તરશો વદ ॥

યસ્મૈ દદ્યાત્ પિતા શ્રાદ્ધં તસ્મૈ દદ્યાત્ સુતઃ સ્વયમ્
એવં ન હીયતે ધર્મો લૌકિકો વૈદિકસ્ તથા ॥

મૃતઃ પિતા જીવતિ ચ યસ્ય બ્રહ્મન્ પિતામહઃ
સ હિ શ્રાદ્ધં કથં કુર્યાદ્ એતત્ ત્વં વક્તુમ્ અર્હસિ ॥

પિતુઃ પિણ્ડં પ્રદદ્યાચ્ ચ ભોજયેચ્ ચ પિતામહમ્
પ્રપિતામહસ્ય પિણ્ડં વૈ હ્ય્ અયં શાસ્ત્રેષુ નિર્ણયઃ ॥

મૃતેષુ પિણ્ડં દાતવ્યં જીવન્તં ચાપિ ભોજયેત્
સપિણ્ડીકરણં નાસ્તિ ન ચ પાર્વણમ્ ઇષ્યતે ॥

આચારમ્ આચરેદ્ યસ્ તુ પિતૃમેધાશ્રિતં નરઃ
આયુષા ધનપુત્રૈશ્ ચ વર્ધત્ય્ આશુ ન સંશયઃ ॥

પિતૃમેધાધ્યાયમ્ ઇમં શ્રાદ્ધકાલેષુ યઃ પઠેત્
તદ્ અન્નમ્ અસ્ય પિતરો ઽશ્નન્તિ ચ ત્રિયુગં દ્વિજાઃ ॥

એવં મયોક્તઃ પિતૃમેધકલ્પઃ પાપાપહઃ પુણ્યવિવર્ધનશ્ ચ
શ્રોતવ્ય એષ પ્રયતૈર્ નરૈશ્ ચ શ્રાદ્ધેષુ ચૈવાપ્ય્ અનુકીર્તયેત