Brahma Purana · Chapter 18

aho sumahad ākhyānaṃ bhavatā parikīrtitam
bhāratānāṃ ca sarveṣāṃ pārthivānāṃ tathaiva ca //

devānāṃ dānavānāṃ ca gandharvoragarakṣasām
daityānām atha siddhānāṃ guhyakānāṃ tathaiva ca //

atyadbhutāni karmāṇi vikramā dharmaniścayāḥ
vividhāś ca kathā divyā janma cāgryam anuttamam //

sṛṣṭiḥ prajāpateḥ samyak tvayā proktā mahāmate
prajāpatīnāṃ sarveṣāṃ guhyakāpsarasāṃ tathā //

sthāvaraṃ jaṅgamaṃ sarvam utpannaṃ vividhaṃ jagat
tvayā proktaṃ mahābhāga śrutaṃ caitan manoharam //

kathitaṃ puṇyaphaladaṃ purāṇaṃ ślakṣṇayā girā
manaḥkarṇasukhaṃ samyak prīṇāty amṛtasaṃmitam //

idānīṃ śrotum icchāmaḥ sakalaṃ maṇḍalaṃ bhuvaḥ
vaktum arhasi sarvajña paraṃ kautūhalaṃ hi naḥ //

yāvantaḥ sāgarā dvīpās tathā varṣāṇi parvatāḥ
vanāni saritaḥ puṇya devādīnāṃ mahāmate //

yatpramāṇam idaṃ sarvaṃ yadādhāraṃ yadātmakam
saṃsthānam asya jagato yathāvad vaktum arhasi //

munayaḥ śrūyatām etat saṃkṣepād vadato mama
nāsya varṣaśatenāpi vaktuṃ śakyo 'tivistaraḥ //

jambūplakṣāhvayau dvīpau śālmalaś cāparo dvijāḥ
kuśaḥ krauñcas tathā śākaḥ puṣkaraś caiva saptamaḥ //

ete dvīpāḥ samudrais tu sapta saptabhir āvṛtāḥ
lavaṇekṣusurāsarpir dadhidugdhajalaiḥ samam //

jambūdvīpaḥ samastānām eteṣāṃ madhyasaṃsthitaḥ
tasyāpi madhye viprendrā meruḥ kanakaparvataḥ //

caturaśītisāhasrair yojanais tasya cocchrayaḥ
praviṣṭaḥ ṣoḍaśādhastād dvātriṃśan mūrdhni vistṛtaḥ //

mūle ṣoḍaśasāhasrair vistāras tasya sarvataḥ
bhūpadmasyāsya śailo 'sau karṇikākārasaṃsthitaḥ //

himavān hemakūṭaś ca niṣadhas tasya dakṣiṇe
nīlaḥ śvetaś ca śṛṅgī ca uttare varṣaparvatāḥ //

lakṣapramāṇau dvau madhye daśahīnās tathāpare
sahasradvitayocchrāyās tāvadvistāriṇaś ca te //

bhārataṃ prathamaṃ varṣaṃ tataḥ kiṃpuruṣaṃ smṛtam
harivarṣaṃ tathaivānyan meror dakṣiṇato dvijāḥ //

ramyakaṃ cottaraṃ varṣaṃ tasyaiva tu hiraṇmayam
uttarāḥ kuravaś caiva yathā vai bhārataṃ tathā //

navasāhasram ekaikam eteṣāṃ dvijasattamāḥ
ilāvṛtaṃ ca tanmadhye sauvarṇo merur ucchritaḥ //

meroś caturdiśaṃ tatra navasāhasravistṛtam
ilāvṛtaṃ mahābhāgāś catvāraś cātra parvatāḥ //

viṣkambhā vitatā meror yojanāyutavistṛtāḥ
pūrveṇa mandaro nāma dakṣiṇe gandhamādanaḥ //

vipulaḥ paścime pārśve supārśvaś cottare sthitaḥ
kadambas teṣu jambūś ca pippalo vaṭa eva ca //

ekādaśaśatāyāmāḥ pādapā giriketavaḥ
jambūdvīpasya sā jambūr nāmahetur dvijottamāḥ //

mahāgajapramāṇāni jambvās tasyāḥ phalāni vai
patanti bhūbhṛtaḥ pṛṣṭhe śīryamāṇāni sarvataḥ //

rasena teṣāṃ vikhyātā tatra jambūnadīti vai
sarit pravartate sā ca pīyate tannivāsibhiḥ //

na khedo na ca daurgandhyaṃ na jarā nendriyakṣayaḥ
tatpānasvasthamanasāṃ janānāṃ tatra jāyate //

tīramṛt tadrasaṃ prāpya sukhavāyuviśoṣitā
jāmbūnadākhyaṃ bhavati suvarṇaṃ siddhabhūṣaṇam //

bhadrāśvaṃ pūrvato meroḥ ketumālaṃ ca paścime
varṣe dve tu muniśreṣṭhās tayor madhye tv ilāvṛtam //

vanaṃ caitrarathaṃ pūrve dakṣiṇe gandhamādanam
vaibhrājaṃ paścime tadvad uttare nandanaṃ smṛtam //

aruṇodaṃ mahābhadram asitodaṃ samānasam
sarāṃsy etāni catvāri devabhogyāni sarvadā //

śāntavāṃś cakrakuñjaś ca kurarī mālyavāṃs tathā
vaikaṅkapramukhā meroḥ pūrvataḥ kesarācalāḥ //

trikūṭaḥ śiśiraś caiva pataṃgo rucakas tathā
niṣadhādayo dakṣiṇatas tasya kesaraparvatāḥ //

śikhivāsaḥ savaidūryaḥ kapilo gandhamādanaḥ
jānudhipramukhās tadvat paścime kesarācalāḥ //

meror anantarās te ca jaṭharādiṣv avasthitāḥ
śaṅkhakūṭo 'tha ṛṣabho haṃso nāgas tathāparāḥ //

kālañjarādyāś ca tathā uttare kesarācalāḥ
caturdaśa sahasrāṇi yojanānāṃ mahāpurī //

meror upari viprendrā brahmaṇaḥ kathitā divi
tasyāṃ samantataś cāṣṭau diśāsu vidiśāsu ca //

indrādilokapālānāṃ prakhyātāḥ pravarāḥ puraḥ
viṣṇupādaviniṣkrāntā plāvayantīndumaṇḍalam //

samantād brahmaṇaḥ puryāṃ gaṅgā patati vai divi
sā tatra patitā dikṣu caturdhā pratyapadyata //

sītā cālakanandā ca cakṣur badhrā ca vai kramāt
pūrveṇa sītā śailāc ca śailaṃ yānty antarikṣagā //

tataś ca pūrvavarṣeṇa bhadrāśvenaiti sārṇavam
tathaivālakanandā ca dakṣiṇenaitya bhāratam //

prayāti sāgaraṃ bhūtvā saptabhedā dvijottamāḥ
cakṣuś ca paścimagirīn atītya sakalāṃs tataḥ //

paścimaṃ ketumālākhyaṃ varṣam anveti sārṇavam
bhadrā tathottaragirīn uttarāṃś ca tathā kurūn //

atītyottaram ambhodhiṃ samabhyeti dvijottamāḥ
ānīlaniṣadhāyāmau mālyavadgandhamādanau //

tayor madhyagato meruḥ karṇikākārasaṃsthitaḥ
bhāratāḥ ketumālāś ca bhadrāśvāḥ kuravas tathā //

pattrāṇi lokaśailasya maryādāśailabāhyataḥ
jaṭharo devakūṭaś ca maryādāparvatāv ubhau //

tau dakṣiṇottarāyāmāv ānīlaniṣadhāyatau
gandhamādanakailāsau pūrvapaścāt tu tāv ubhau //

aśītiyojanāyāmāv arṇavāntarvyavasthitau
niṣadhaḥ pāriyātraś ca maryādāparvatāv ubhau //

tau dakṣiṇottarāyāmāv ānīlaniṣadhāyatau
meroḥ paścimadigbhāge yathā pūrvau tathā sthitau //

triśṛṅgo jārudhiś caiva uttarau varṣaparvatau
pūrvapaścāyatāv etāv arṇavāntarvyavasthitau //

ity ete hi mayā proktā maryādāparvatā dvijāḥ
jaṭharāvasthitā meror yeṣāṃ dvau dvau caturdiśam //

meroś caturdiśaṃ ye tu proktāḥ kesaraparvatāḥ
śītāntādyā dvijās teṣām atīva hi manoharāḥ //

śailānām antaradroṇyaḥ siddhacāraṇasevitāḥ
suramyāṇi tathā tāsu kānanāni purāṇi ca //

lakṣmīviṣṇvagnisūryendra devānāṃ munisattamāḥ
tāsv āyatanavaryāṇi juṣṭāni narakiṃnaraiḥ //

gandharvayakṣarakṣāṃsi tathā daiteyadānavāḥ
krīḍanti tāsu ramyāsu śailadroṇīṣv aharniśam //

bhaumā hy ete smṛtāḥ svargā dharmiṇām ālayā dvijāḥ
naiteṣu pāpakartāro yānti janmaśatair api //

bhadrāśve bhagavān viṣṇur āste hayaśirā dvijāḥ
vārāhaḥ ketumāle tu bhārate kūrmarūpadhṛk //

matsyarūpaś ca govindaḥ kuruṣv āste sanātanaḥ
viśvarūpeṇa sarvatra sarvaḥ sarveśvaro hariḥ //

sarvasyādhārabhūto 'sau dvijā āste 'khilātmakaḥ
yāni kiṃpuruṣādyāni varṣāṇy aṣṭau dvijottamāḥ //

na teṣu śoko nāyāso nodvegaḥ kṣudbhayādikam
susthāḥ prajā nirātaṅkāḥ sarvaduḥkhavivarjitāḥ //

daśadvādaśavarṣāṇāṃ sahasrāṇi sthirāyuṣaḥ
naiteṣu bhaumāny anyāni kṣutpipāsādi no dvijāḥ //

kṛtatretādikā naiva teṣu sthāneṣu kalpanā
sarveṣv eteṣu varṣeṣu sapta sapta kulācalāḥ
nadyaś ca śataśas tebhyaḥ prasūtā yā dvijottamāḥ //