બ્રહ્મ પુરાણ · અધ્યાય 128

તપોવનમ્ ઇતિ ખ્યાતં નન્દિનીસંગમં તથા
સિદ્ધેશ્વરં તત્ર તીર્થં ગૌતમ્યા દક્ષિણે તટે ॥

શાર્દૂલં ચેતિ વિખ્યાતં તેષાં વૃત્તમ્ ઇદં શૃણુ
યસ્યાકર્ણનમાત્રેણ સર્વપાપૈઃ પ્રમુચ્યતે ॥

અગ્નિર્ હોતા પુરા ત્વ્ આસીદ્ દેવાનાં હવ્યવાહનઃ
ભાર્યાં પ્રાપ્તો દક્ષસુતાં સ્વાહાનામ્નીં સુરૂપિણીમ્ ॥

સાનપત્યા પુરા ચાસીત્ પુત્રાર્થં તપ આવિશત્
તપશ્ ચરન્તીં વિપુલં તોષયન્તીં હુતાશનમ્
સ ભર્તા હુતભુક્ પ્રાહ ભાર્યાં સ્વાહામ્ અનિન્દિતામ્ ॥

અપત્યાનિ ભવિષ્યન્તિ મા તપઃ કુરુ શોભને ॥

એતચ્ છ્રુત્વા ભર્તૃવાક્યં નિવૃત્તા તપસો ઽભવત્
સ્ત્રીણામ્ અભીષ્ટદં નાન્યદ્ ભર્તૃવાક્યં વિના ક્વચિત્ ॥

તતઃ કતિપયે કાલે તારકાદ્ ભય આગતે
અનુત્પન્ને કાર્ત્તિકેયે ચિરકાલરહોગતે ॥

મહેશ્વરે ભવાન્યા ચ ત્રસ્તા દેવાઃ સમાગતાઃ
દેવાનાં કાર્યસિદ્ધ્યર્થમ્ અગ્નિં પ્રોચુર્ દિવૌકસઃ ॥

દેવ ગચ્છ મહાભાગ શંભું ત્રૈલોક્યપૂજિતમ્
તારકાદ્ ભયમ્ ઉત્પન્નં શંભવે ત્વં નિવેદય ॥

ન ગન્તવ્યં તત્ર દેશે દંપત્યોઃ સ્થિતયો રહઃ
સામાન્યમાત્રતો ન્યાયઃ કિં પુનઃ શૂલપાણિનિ ॥

એકાન્તસ્થિતયોઃ સ્વૈરં જલ્પતોર્ યઃ સરાગયોઃ
દંપત્યોઃ શૃણુયાદ્ વાક્યં નિરયાત્ તસ્ય નોદ્ધૃતિઃ ॥

સ સ્વામ્ય્ અખિલલોકાનાં મહાકાલસ્ ત્રિશૂલવાન્
નિરીક્ષણીયઃ કેન સ્યાદ્ ભવાન્યા રહસિ સ્થિતઃ ॥

મહાભયે ચાનુગતે ન્યાયઃ કો ઽન્વ્ અત્ર વર્ણ્યતે
તારકાદ્ ભય ઉત્પન્ને ગચ્છ ત્વં તારકો ભવાન્ ॥

મહાભયાબ્ધૌ સાધૂનાં યત્ પરાર્થાય જીવિતમ્
રૂપેણાન્યેન વા ગચ્છ વાચં વદ યથા તથા ॥

વિશ્રાવ્ય દેવવચનં શંભુમ્ આગચ્છ સત્વરઃ
તતો દાસ્યામહે પૂજામ્ ઉભયોર્ લોકયોઃ કવે ॥

શુકો ભૂત્વા જગામાશુ દેવવાક્યાદ્ ધુતાશનઃ
યત્રાસીજ્ જગતાં નાથો રમમાણસ્ તદોમયા ॥

સ ભીતવદ્ અથ પ્રાયાચ્ છુકો ભૂત્વા તદાનલઃ
નાશકદ્ દ્વારદેશે તુ પ્રવેષ્ટું હવ્યવાહનઃ ॥

તતો ગવાક્ષદેશે તુ તસ્થૌ ધુન્વન્ન્ અધોમુખઃ
તં દૃષ્ટ્વા પ્રહસઞ્ શંભુર્ ઉમાં પ્રાહ રહોગતઃ ॥

પશ્ય દેવિ શુકં પ્રાપ્તં દેવવાક્યાદ્ ધુતાશનમ્ ॥

લજ્જિતા ચાવદદ્ દેવમ્ અલં દેવેતિ પાર્વતી
પુરશ્ચરન્તં દેવેશો હ્ય્ અગ્નિં તં દ્વિજરૂપિણમ્ ॥

આહૂય બહુશશ્ ચાપિ જ્ઞાતો ઽસ્ય્ અગ્ને ઽત્ર મા વદ
વિદારયસ્વ સ્વમુખં ગૃહાણેદં નયસ્વ તત્ ॥

ઇત્ય્ ઉક્ત્વા તસ્ય ચાસ્યે ઽગ્ને રેતઃ સ પ્રાક્ષિપદ્ બહુ
રેતોગર્ભસ્ તદા ચાગ્નિર્ ગન્તું નૈવ ચ શક્તવાન્ ॥

સુરનદ્યાસ્ તતસ્ તીરં શ્રાન્તો ઽગ્નિર્ ઉપતસ્થિવાન્
કૃત્તિકાસુ ચ તદ્ રેતઃ પ્રક્ષેપાત્ કાર્ત્તિકો ઽભવત્ ॥

અવશિષ્ટં ચ યત્ કિંચિદ્ અગ્નેર્ દેહે ચ શાંભવમ્
તદ્ એવ રેતો વહ્નિસ્ તુ સ્વભાર્યાયાં દ્વિધાક્ષિપત્ ॥

સ્વાહાયાં પ્રિયભૂતાયાં પુત્રાર્થિન્યાં વિશેષતઃ
પુરા સાશ્વાસિતા તેન સંતતિસ્ તે ભવિષ્યતિ ॥

તદ્ વહ્નિનાથ સંસ્મૃત્ય તત્ ક્ષિપ્તં શાંભવં મહઃ
તદ્ અગ્ને રેતસસ્ તસ્યાં જજ્ઞે મિથુનમ્ ઉત્તમમ્ ॥

સુવર્ણશ્ ચ સુવર્ણા ચ રૂપેણાપ્રતિમં ભુવિ
અગ્નેઃ પ્રીતિકરં નિત્યં લોકાનાં પ્રીતિવર્ધનમ્ ॥

અગ્નિઃ પ્રીત્યા સુવર્ણાં તાં પ્રાદાદ્ ધર્માય ધીમતે
સુવર્ણસ્યાથ પુત્રસ્ય સંકલ્પામ્ અકરોત્ પ્રિયામ્
એવં પુત્રસ્ય પુત્ર્યાશ્ ચ વિવાહમ્ અકરોત્ કવિઃ ॥

અન્યોન્યરેતોવ્યતિષઙ્ગદોષાદ્ અગ્નેર્ અપત્યમ્ ઉભયં તથૈવ
પુત્રઃ સુવર્ણો બહુરૂપરૂપી રૂપાણિ કૃત્વા સુરસત્તમાનામ્

ઇન્દ્રસ્ય વાયોર્ ધનદસ્ય ભાર્યાં જલેશ્વરસ્યાપિ મુનીશ્વરાણામ્
ભાર્યાસ્ તુ ગચ્છત્ય્ અનિશં સુવર્ણો યસ્યાઃ પ્રિયં યચ્ ચ વપુઃ સ કૃત્વા

યાતિ ક્વચિચ્ ચાપિ કવેસ્ તનૂજસ્ તદ્ભર્તૃરૂપં ચ પતિવ્રતાસુ
કૃત્વાનિશં તાભિર્ ઉદારભાવઃ કુર્વન્ કૃતાર્થં મદનં સ રેમે

કૃત્વા ગતા ક્વાપિ ચૈવં સુવર્ણા ધર્મસ્ય ભાર્યાપિ સુવર્ણનામ્ની
સ્વાહાસુતા સ્વૈરિણી સા બભૂવ યસ્યાપિ યસ્યાપિ મનોગતા યા

ભાર્યાસ્વરૂપા સૈવ ભૂત્વા સુવર્ણા રેમે પતીન્ માનુષાન્ આસુરાંશ્ ચ
દેવાન્ ઋષીન્ પિતૃરૂપાંસ્ તથાન્યાન્ રૂપૌદાર્યસ્થૈર્યગામ્ભીર્યયુક્તાન્

યાભિપ્રેતા યસ્ય દેવસ્ય ભાર્યા તદ્રૂપા સા રમતે તેન સાર્ધમ્
નાનાભેદૈઃ કરણૈશ્ ચાપ્ય્ અનેકૈર્ આકર્ષન્તી તન્મનઃ કામસિદ્ધિમ્

એવં સુવર્ણસ્ય નિરીક્ષ્ય ચેષ્ટામ્ અગ્નેઃ સૂનોઃ પુત્રિકાયાસ્ તથાગ્નેઃ
સર્વે ચ શેપુઃ કુપિતાસ્ તદાગ્નેઃ પુત્રં ચ પુત્રીં ચ સુરાસુરાસ્ તે

કૃતં યદ્ એતદ્ વ્યભિચારરૂપં યચ્ છદ્મના વર્તનં પાપરૂપમ્
તસ્માત્ સુતસ્ તે વ્યભિચારવાંશ્ ચ સર્વત્ર ગામી જાયતાં હવ્યવાહ

તથા સુવર્ણાપિ ન ચૈકનિષ્ઠા ભૂયાદ્ અગ્ને નૈકતૃપ્તા બહૂંશ્ ચ
નાનાજાતીન્ નિન્દિતાન્ દેહભાજો ભજિત્રી સ્યાદ્ એષ દોષશ્ ચ પુત્ર્યાઃ

ઇત્ય્ એતચ્ છાપવચનં શ્રુત્વાગ્નિર્ અતિભીતવત્
મામ્ અભ્યેત્ય તદોવાચ નિષ્કૃતિં વદ પુત્રયોઃ ॥

તદાહમ્ અબ્રવં વહ્ને ગૌતમીં ગચ્છ શંકરમ્
સ્તુત્વા તત્ર મહાબાહો નિવેદય જગત્પતેઃ ॥

માહેશ્વરેણ વીર્યેણ તવ દેહસ્થિતેન ચ
એવંવિધં ત્વ્ અપત્યં તે જાતં વહ્ને તતો ભવાન્ ॥

નિવેદયસ્વ દેવાય દેવાનાં શાપમ્ ઈદૃશમ્
સ્વાપત્યરક્ષણાયાસૌ શંભુઃ શ્રેયઃ કરિષ્યતિ ॥

સ્તુહિ દેવં ચ દેવીં ચ ભક્ત્યા પ્રીતો ભવેચ્ છિવઃ
તતસ્ ત્વ્ અપત્યવિષયે પ્રિયાન્ કામાન્ અવાપ્સ્યસિ ॥

તતો મદ્વચનાદ્ અગ્નિર્ ગઙ્ગાં ગત્વા મહેશ્વરમ્
તુષ્ટાવ નિયતો વાક્યૈઃ સ્તુતિભિર્ વેદસંમિતૈઃ ॥

વિશ્વસ્ય જગતો ધાતા વિશ્વમૂર્તિર્ નિરઞ્જનઃ
આદિકર્તા સ્વયંભૂશ્ ચ તં નમામિ જગત્પતિમ્ ॥

યો ઽગ્નિર્ ભૂત્વા સંહરતિ સ્રષ્ટા વૈ જલરૂપતઃ
સૂર્યરૂપેણ યઃ પાતિ તં નમામિ ચ ત્ર્યમ્બકમ્ ॥

તતઃ પ્રસન્નો ભગવાન્ અનન્તઃ શંભુર્ અવ્યયઃ
વરેણ ચ્છન્દયામ્ આસ પાવકં સુરપૂજિતમ્ ॥

સ વિનીતઃ શિવં પ્રાહ તવ વીર્યં મયિ સ્થિતમ્
તેન જાતઃ સુતો રમ્યઃ સુવર્ણો લોકવિશ્રુતઃ ॥

તથા સુવર્ણા પુત્રી ચ તસ્માદ્ એવ જગત્પ્રભો
અન્યોન્યવીર્યસઙ્ગાચ્ ચ તદ્દોષાદ્ ઉભયં ત્વ્ ઇદમ્ ॥

વ્યભિચારાત્ સદોષં ચ અપત્યમ્ અભવચ્ છિવ
શાપં દદુઃ સુરાઃ સર્વે તયોઃ શાન્તિં કુરુ પ્રભો ॥

તદગ્નિવચનાચ્ છંભુઃ પ્રોવાચેદં શુભોદયમ્ ॥

મદ્વીર્યાદ્ અભવત્ ત્વત્તઃ સુવર્ણો ભૂરિવિક્રમઃ
સમગ્રા ઋદ્ધયઃ સર્વાઃ સુવર્ણે ઽસ્મિન્ સમાહિતાઃ ॥

ભવિષ્યન્તિ ન સંદેહો વહ્ને શૃણુ વચો મમ
ત્રયાણામ્ અપિ લોકાનાં પાવનઃ સ ભવિષ્યતિ ॥

સ એવ ચામૃતં લોકે સ એવ સુરવલ્લભઃ
સ એવ ભુક્તિમુક્તી ચ સ એવ મખદક્ષિણા ॥

સ એવ રૂપં સર્વસ્ય ગુરૂણામ્ અપ્ય્ અસૌ ગુરુઃ
વીર્યં શ્રેષ્ઠતમં વિદ્યાદ્ વીર્યં મત્તો યદ્ ઉત્તમમ્ ॥

વિશેષતસ્ ત્વયિ ક્ષિપ્તં તસ્ય કા સ્યાદ્ વિચારણા
હીનં તેન વિના સર્વં સંપૂર્ણાસ્ તેન સંપદઃ ॥

જીવન્તો ઽપિ મૃતાઃ સર્વે સુવર્ણેન વિના નરાઃ
નિર્ગુણો ઽપિ ધની માન્યઃ સગુણો ઽપ્ય્ અધનો નહિ ॥

તસ્માન્ નાતઃ પરં કિંચિત્ સુવર્ણાદ્ ધિ ભવિષ્યતિ
તથા ચૈષા સુવર્ણાપિ સ્યાદ્ ઉત્કૃષ્ટાપિ ચઞ્ચલા ॥

અનયા વીક્ષિતં સર્વં ન્યૂનં પૂર્ણં ભવિષ્યતિ
તપસા જપહોમૈશ્ ચ યેયં પ્રાપ્યા જગત્ત્રયે ॥

તસ્યાઃ પ્રભાવં પ્રાશસ્ત્યમ્ અગ્ને કિંચિચ્ ચ કીર્ત્યતે
સર્વત્ર યા તુ સંતિષ્ઠેદ્ આયાતુ વિચરિષ્યતિ ॥

સુવર્ણા કમલા સાક્ષાત્ પવિત્રા ચ ભવિષ્યતિ
અદ્ય પ્રભૃત્ય્ આત્મજયોસ્ તથા સ્વૈરં વિચેષ્ટતોઃ ॥

તથાપિ ચૈતયોઃ પુણ્યં ન ભૂતં ન ભવિષ્યતિ ॥

એવમ્ ઉક્ત્વા તતઃ શંભુઃ સાક્ષાત્ તત્રાભવચ્ છિવઃ
લિઙ્ગરૂપેણ સર્વેષાં લોકાનાં હિતકામ્યયા ॥

વરાન્ પ્રાપ્ય સુતાભ્યાં સ અગ્નિસ્ તુષ્ટો ઽભવત્ તતઃ
સ્વભર્ત્રા ચ સુવર્ણા સા ધર્મેણાગ્નિસુતા મુદા ॥

વર્તયામ્ આસ પુત્રો ઽપિ વહ્નેઃ સંકલ્પયા મુદા
એતસ્મિન્ન્ અન્તરે સ્વર્ણામ્ અગ્નેર્ દુહિતરં મુને ॥

પરિભૂય ચ ધર્મં તં શાર્દૂલો દાનવેશ્વરઃ
અહરદ્ ભાગ્યસૌભાગ્ય વિલાસવસતિં છલાત્ ॥

નીતા રસાતલં તેન સુવર્ણા લોકવિશ્રુતા
જામાતાગ્નેઃ સ ધર્મશ્ ચ અગ્નિશ્ ચૈવ સ હવ્યવાટ્ ॥

વિષ્ણવે લોકનાથાય સ્તુત્વા ચૈવ પુનઃ પુનઃ
કાર્યવિજ્ઞાપનં ચોભૌ ચક્રતુઃ પ્રભવિષ્ણવે ॥

તતશ્ ચક્રેણ ચિચ્છેદ શાર્દૂલસ્ય શિરો હરિઃ
સાનીતા વિષ્ણુના દેવી સુવર્ણા લોકસુન્દરી ॥

મહેશ્વરસુતા ચૈવ અગ્નેશ્ ચૈવ તથા પ્રિયા
મહેશ્વરાય તાં વિષ્ણુર્ દર્શયામ્ આસ નારદ ॥

પ્રીતો ઽભવન્ મહેશો ઽપિ સસ્વજે તાં પુનઃ પુનઃ
ચક્રં પ્રક્ષાલિતં યત્ર શાર્દૂલચ્છેદિ દીપ્તિમત્ ॥

ચક્રતીર્થં તુ વિખ્યાતં શાર્દૂલં ચેતિ તદ્ વિદુઃ
યત્ર નીતા સુવર્ણા સા વિષ્ણુના શંકરાન્તિકમ્ ॥

તત્ તીર્થં શાંકરં જ્ઞેયં વૈષ્ણવં સિદ્ધમ્ એવ તુ
યત્રાનન્દમ્ અનુપ્રાપ્તો હ્ય્ અગ્નિર્ ધર્મશ્ ચ શાશ્વતઃ ॥

આનન્દાશ્રૂણિ ન્યપતન્ યત્રાગ્નેર્ મુનિસત્તમ
આનન્દેતિ નદી જાતા તથા વૈ નન્દિનીતિ ચ ॥

તસ્યાશ્ ચ સંગમઃ પુણ્યો ગઙ્ગાયાં તત્ર વૈ શિવઃ
તત્રૈવ સંગમે સાક્ષાત્ સુવર્ણાદ્યાપિ સંસ્થિતા ॥

દાક્ષાયણી સૈવ શિવા આગ્નેયી ચેતિ વિશ્રુતા
અમ્બિકા જગદાધારા શિવા કાત્યાયનીશ્વરી ॥

ભક્તાભીષ્ટપ્રદા નિત્યમ્ અલંકૃત્યોભયં તટમ્
તપસ્ તેપે યત્ર ચાગ્નિસ્ તત્ તીર્થં તુ તપોવનમ્ ॥

એવમાદીનિ તીર્થાનિ તીરયોર્ ઉભયોર્ મુને
તેષુ સ્નાનં ચ દાનં ચ સર્વકામપ્રદં શુભમ્ ॥

ઉત્તરે ચૈવ પારે ચ સહસ્રાણિ ચતુર્દશ
દક્ષિણે ચ તથા પારે સહસ્રાણ્ય્ અથ ષોડશ ॥

તત્ર તત્ર ચ તીર્થાનિ સાભિજ્ઞાનાનિ સન્તિ વૈ
નામાનિ ચ પૃથક્ સન્તિ સંક્ષેપાત્ તન્ મયોચ્યતે ॥

એતાનિ યશ્ ચ શૃણુયાદ્ યશ્ ચ વા પઠતિ સ્મરેત્
સર્વેષુ તત્ર કામ્યેષુ પરિપૂર્ણો ભવેન્ નરઃ ॥

એતદ્ વૃત્તં તુ યો જ્ઞાત્વા તત્ર સ્નાનાદિકં ચરેત્
લક્ષ્મીવાઞ્ જાયતે નિત્યં ધર્મવાંશ્ ચ વિશેષતઃ ॥

અબ્જકાત્ પશ્ચિમે તીર્થં તચ્ છાર્દૂલમ્ ઉદાહૃતમ્
વારાણસ્યાદિતીર્થેભ્યઃ સર્વેભ્યો હ્ય્ અધિકં ભવેત્ ॥

તત્ર સ્નાત્વા પિતૄન્ દેવાન્ વન્દતે તર્પયત્ય્ અપિ
સર્વપાપવિનિર્મુક્તો વિષ્ણુલોકે મહીયતે ॥

તપોવનાચ્ ચ શાર્દૂલાન્ મધ્યે તીર્થાન્ય્ અશેષતઃ
તસ્યૈકૈકસ્ય માહાત્મ્યં ન કેનાપ્ય્ અત્ર વર્ણ્યતે ॥