Brahma Purana · Chapter 110

pippalaṃ tīrtham ākhyātaṃ cakratīrthād anantaram
yatra cakreśvaro devaś cakram āpa yato hariḥ //

yatra viṣṇuḥ svayaṃ sthitvā cakrārthaṃ śaṃkaraṃ vibhum
pūjayām āsa tat tīrthaṃ cakratīrtham udāhṛtam //

yatra prīto 'bhavad viṣṇoḥ śaṃbhus tat pippalaṃ viduḥ
mahimānaṃ yasya vaktuṃ na kṣamo 'py ahināyakaḥ //

cakreśvaro pippaleśo nāmadheyasya kāraṇam
śṛṇu nārada tad bhaktyā sākṣād vedoditaṃ mayā //

dadhīcir iti vikhyāto munir āsīd guṇānvitaḥ
tasya bhāryā mahāprājñā kulīnā ca pativratā //

lopāmudreti yā khyātā svasā tasyā gabhastinī
iti nāmnā ca vikhyātā vaḍaveti prakīrtitā //

dadhīceḥ sā priyā nityaṃ tapas tepe tayā mahat
dadhīcir agnimān nityaṃ gṛhadharmaparāyaṇaḥ //

bhāgīrathīṃ samāśritya devātithiparāyaṇaḥ
svakalatrarataḥ śāntaḥ kumbhayonir ivāparaḥ //

tasya prabhāvāt taṃ deśaṃ nārayo daityadānavāḥ
ājagmur muniśārdūla yatrāgastyasya cāśramaḥ //

tatra devāḥ samājagmū rudrādityās tathāśvinau
indro viṣṇur yamo 'gniś ca jitvā daityān upāgatān //

jayena jātasaṃharṣāḥ stutāś caiva marudgaṇaiḥ
dadhīciṃ muniśārdūlaṃ dṛṣṭvā nemuḥ sureśvarāḥ //

dadhīcir jātasaṃharṣaḥ surān pūjya pṛthak pṛthak
gṛhakṛtyaṃ tataś cakre surebhyo bhāryayā saha //

pṛṣṭāś ca kuśalaṃ tena kathāś cakruḥ surā api
dadhīcim abruvan devā bhāryayā sukhitaṃ punaḥ //

āsīnaṃ hṛṣṭamanasa ṛṣiṃ natvā punaḥ punaḥ //

kim adya durlabhaṃ loke ṛṣe 'smākaṃ bhaviṣyati
tvādṛśaḥ sakṛpo yeṣu munir bhūkalpapādapaḥ //

etad eva phalaṃ puṃsāṃ jīvatāṃ munisattama
tīrthāplutir bhūtadayā darśanaṃ ca bhavādṛśām //

yat snehād ucyate 'smābhir avadhāraya tan mune
jitvā daityān iha prāptā hatvā rākṣasapuṃgavān //

vayaṃ ca sukhino brahmaṃs tvayi dṛṣṭe viśeṣataḥ
nāyudhaiḥ phalam asmākaṃ voḍhuṃ naiva kṣamā vayam //

sthāpyadeśaṃ na paśyāma āyudhānāṃ munīśvara
svarge suradviṣo jñātvā sthāpitāni haranti ca //

nayeyur āyudhānīti tathaiva ca rasātale
tasmāt tavāśrame puṇye sthāpyante 'strāṇi mānada //

naivātra kiṃcid bhayam asti vipra na dānavebhyo rākṣasebhyaś ca ghoram
tvadājñayā rakṣitapuṇyadeśo na vidyate tapasā te samānaḥ

jitārayo brahmavidāṃ variṣṭhaṃ vayaṃ ca pūrvaṃ nihatā daityasaṃghāḥ
astrair alaṃ bhārabhūtaiḥ kṛtārthaiḥ sthāpyaṃ sthānaṃ te samīpe munīśa

divyān bhogān kāminībhiḥ sametān devodyāne nandane saṃbhajāmaḥ
tato yāmaḥ kṛtakāryāḥ sahendrāḥ svaṃ svaṃ sthānaṃ cāyudhānāṃ ca rakṣā

tadvākyam ākarṇya dadhīcir evaṃ vākyaṃ jagau vibudhān evam astu
nivāryamāṇaḥ priyaśīlayā striyā kiṃ devakāryeṇa viruddhakāriṇā

ye jñātaśāstrāḥ paramārthaniṣṭhāḥ saṃsāraceṣṭāsu gatānurāgāḥ
teṣāṃ parārthavyasanena kiṃ mune yenātra vāmutra sukhaṃ na kiṃcit

devadviṣo dveṣam anuprayānti datte sthāne vipravarya śṛṇuṣva
naṣṭe hṛte cāyudhānāṃ munīśa kupyanti devā ripavas te bhavanti

tasmān nedaṃ vedavidāṃ variṣṭha yuktaṃ dravye parakīye mamatvam
tāvac ca maitrī dravyabhāvaś ca tāvan naṣṭe hṛte ripavas te bhavanti

ced asti śaktir dravyadāne tatas te dātavyam evārthine kiṃ vicāryam
no cet santaḥ parakāryāṇi kuryur vāgbhir manobhiḥ kṛtibhis tathaiva

śrutveritaṃ patyur iti priyāyāṃ daivaṃ vinānyan na nṛṇāṃ samartham
tūṣṇīṃ sthitāyāṃ surasattamās te saṃsthāpya cāstrāṇy atidīptimanti

natvā munīndraṃ yayur eva lokān daityadviṣo nyastaśastrāḥ kṛtārthāḥ
gateṣu deveṣu munipravaryo hṛṣṭo 'vasad bhāryayā dharmayuktaḥ

gate ca kāle hy ativiprayukte daive varṣe saṃkhyayā vai sahasre
na te surā āyudhānāṃ munīśa vācaṃ manaś cāpi tathaiva cakruḥ

dadhīcir apy āha gabhastim ojasā devārayo māṃ dviṣatīha bhadre
na te surā netukāmā bhavanti saṃsthāpitāny atra vadasva yuktam

sā cāha kāntaṃ vinayād uktam eva tvaṃ jānīṣe nātha yad atra yuktam
daityā hariṣyanti mahāpravṛddhās tapoyuktā balinaḥ svāyudhāni

tadastrarakṣārtham idaṃ sa cakre mantrais tu saṃkṣālya jalaiś ca puṇyaiḥ
tad vāri sarvāstramayaṃ supuṇyaṃ tejoyuktaṃ tac ca papau dadhīciḥ

nirvīryarūpāṇi tadāyudhāni kṣayaṃ jagmuḥ kramaśaḥ kālayogāt
surāḥ samāgatya dadhīcim ūcur mahābhayaṃ hy āgataṃ śātravaṃ naḥ

dadasva cāstrāṇi munipravīra yāni tvadante nihitāni devaiḥ
dadhīcir apy āha surāribhītyā anāgatyā bhavatāṃ cācireṇa

astrāṇi pītāni śarīrasaṃsthāny uktāni yuktaṃ mama tad vadantu
śrutvā taduktaṃ vacanaṃ tu devāḥ procus tam itthaṃ vinayāvanamrāḥ

astrāṇi dehīti ca vaktum etac chakyaṃ na vānyat prativaktuṃ munīndra
vinā ca taiḥ paribhūyema nityaṃ puṣṭārayaḥ kva prayāmo munīśa

na martyaloke na tale na nāke vāsaḥ surāṇāṃ bhavitādya tāta
tvaṃ vipravaryas tapasā caiva yukto nānyad vaktuṃ yujyate te purastāt

vipras tadovāca madasthisaṃsthāny astrāṇi gṛhṇantu na saṃśayo 'tra
devās tam apy āhur anena kiṃ no hy astrair hīnāḥ strītvam āptāḥ surendrāḥ

punas tadā cāha munipravīras tyakṣye jīvān daihikān yogayuktaḥ
astrāṇi kurvantu madasthibhūtāny anuttamāny uttamarūpavanti

kuruṣva cety āhur adīnasattvaṃ dadhīcim ity uttaram agnikalpam
tadā tu tasya priyam īrayantī na sāṃnidhye prātitheyī munīśa

te cāpi devās tām adṛṣṭvaiva śīghraṃ tasyā bhītā vipram ūcuḥ kuruṣva
tatyāja jīvān dustyajān prītiyukto yathāsukhaṃ deham imaṃ juṣadhvam

ity uktvāsau baddhapadmāsanastho nāsāgradattākṣiprakāśaprasannaḥ
vāyuṃ savahniṃ madhyamodghāṭayogān nītvā śanair daharākāśagarbham

yad aprameyaṃ paramaṃ padaṃ yad yad brahmarūpaṃ yad upāsitavyam
tatraiva vinyasya dhiyaṃ mahātmā sāyujyatāṃ brahmaṇo 'sau jagāma

nirjīvatāṃ prāptam abhīkṣya devāḥ kalevaraṃ tasya surāś ca samyak
tvaṣṭāram apy ūcur atitvarantaḥ kuruṣva cāstrāṇi bahūni sadyaḥ

sa cāpi tān āha kathaṃ nu kāryaṃ kalevaraṃ brāhmaṇasyeha devāḥ
bibhemi kartuṃ dāruṇaṃ cākṣamo 'haṃ vidāritāny āyudhāny uttamāni

vajraṃ mukhaṃ vaḥ kriyate hitārthaṃ gāvo devair āyudhārthaṃ kṣaṇena
dadhīcidehaṃ tu vidārya yūyam asthīni śuddhāni prayacchatādya

tā devavākyāc ca tathaiva cakruḥ saṃlihya cāsthīni daduḥ surāṇām
surās tvarā jagmur adīnasattvāḥ svam ālayaṃ cāpi tathaiva gāvaḥ

kṛtvā tathāstrāṇi ca devatānāṃ tvaṣṭā jagāmātha surājñayā tadā
tataś cirāc chīlavatī subhadrā bhartuḥ priyā bālagarbhā tvarantī

kare gṛhītvā kalaśaṃ vāripūrṇam umāṃ natvā phalapuṣpaiḥ sametya
agniṃ ca bhartāram athāśramaṃ ca saṃdraṣṭukāmā hy ājagāmātha śīghram

āgacchantīṃ tāṃ prātitheyīṃ tadānīṃ nivārayām āsa tadolkapātaḥ
sā saṃbhramād āgatā cāśramaṃ svaṃ naivāpaśyat tatra bhartāram agre

kva vā gataś ceti savismayā sā papraccha cāgniṃ prātitheyī tadānīm
agnis tadovāca savistaraṃ tāṃ devāgamaṃ yācanaṃ vai śarīre

asthnām upādānam atha prayāṇaṃ śrutvā sarvaṃ duḥkhitā sā babhūva
duḥkhodvegāt sā papātātha pṛthvyāṃ mandaṃ mandaṃ vahnināśvāsitā ca

utpadyate yat tu vināśi sarvaṃ na śocyam astīti manuṣyaloke
govipradevārtham iha tyajanti prāṇān priyān puṇyabhājo manuṣyāḥ

saṃsāracakre parivartamāne dehaṃ samarthaṃ dharmayuktaṃ tv avāpya
priyān prāṇān devaviprārthahetos te vai dhanyāḥ prāṇino ye tyajanti

prāṇāḥ sarve 'syāpi dehānvitasya yātāro vai nātra saṃdehaleśaḥ
evaṃ jñātvā vipragodevadīnādy arthaṃ cainān utsṛjantīśvarās te

nivāryamāṇo 'pi mayā prapannayā cakāra devāstraparigrahaṃ saḥ
manogataṃ vetty athavā vidhātuḥ ko martyalokātigaceṣṭitasya

ity evam uktvāpūjya cāgnīn yathāvad bhartus tvacā lomabhiḥ sā viveśa
garbhasthitaṃ bālakaṃ prātitheyī kukṣiṃ vidāryātha kare gṛhītvā

pitrā hīno bandhubhir gotrajaiś ca mātrā hīno bālakaḥ sarva eva
rakṣantu sarve 'pi ca bhūtasaṃghās tathauṣadhyo bālakaṃ lokapālāḥ

ye bālakaṃ mātṛpitṛprahīṇaṃ sanirviśeṣaṃ svatanuprarūḍhaiḥ
paśyanti rakṣanti ta eva nūnaṃ brahmādikānām api vandanīyāḥ

ity uktvā cātyajad bālaṃ bhartṛcittaparāyaṇā
pippalānāṃ samīpe tu nyasya bālaṃ namasya ca //

agniṃ pradakṣiṇīkṛtya yajñapātrasamanvitā
viveśāgniṃ prātitheyī bhartrā saha divaṃ yayau //

ruruduś cāśramasthā ye vṛkṣāś ca vanavāsinaḥ
putravat poṣitā yena ṛṣiṇā ca dadhīcinā //

vinā tena na jīvāmas tayā mātrā vinā tathā
mṛgāś ca pakṣiṇaḥ sarve vṛkṣāḥ procuḥ parasparam //

svargam āseduṣoḥ pitros tadapatyeṣv akṛtrimam
ye kurvanty aniśaṃ snehaṃ ta eva kṛtino narāḥ //

dadhīciḥ prātitheyī vā vīkṣate 'smān yathā purā
tathā pitā na mātā vā dhig asmān pāpino vayam //

asmākam api sarveṣām ataḥ prabhṛti niścitam
bālo dadhīciḥ prātitheyī bālo dharmaḥ sanātanaḥ //

evam uktvā tadauṣadhyo vanaspatisamanvitāḥ
somaṃ rājānam abhyetya yācire 'mṛtam uttamam //

sa cāpi dattavāṃs tebhyaḥ somo 'mṛtam anuttamam
dadur bālāya te cāpi amṛtaṃ suravallabham //

sa tena tṛpto vavṛdhe śuklapakṣe yathā śaśī
pippalaiḥ pālito yasmāt pippalādaḥ sa bālakaḥ
pravṛddhaḥ pippalān evam uvāca tv ativismitaḥ //

mānuṣebhyo mānuṣās tu jāyante pakṣibhiḥ khagāḥ
bījebhyo vīrudho loke vaiṣamyaṃ naiva dṛśyate
vārkṣas tv ahaṃ kathaṃ jāto hastapādādijīvavān //

vṛkṣās tadvacanaṃ śrutvā sarvam ūcur yathākramam
dadhīcer maraṇaṃ sādhvyās tathā cāgnipraveśanam //

asthnāṃ saṃharaṇaṃ devair etat sarvaṃ savistaram
śrutvā duḥkhasamāviṣṭo nipapāta tadā bhuvi //

āśvāsitaḥ punar vṛkṣair vākyair dharmārthasaṃhitaiḥ
āśvastaḥ sa punaḥ prāha tadauṣadhivanaspatīn //

pitṛhantṝn haniṣye 'haṃ nānyathā jīvituṃ kṣamaḥ
pitur mitrāṇi śatrūṃś ca tathā putro 'nuvartate //

sa eva putro yo 'nyas tu putrarūpo ripuḥ smṛtaḥ
vadanti pitṛmitrāṇi tārayanty ahitān api //

vṛkṣās taṃ bālam ādāya somāntikam athāyayuḥ
bālavākyaṃ tu te vṛkṣāḥ somāyātha nyavedayan
śrutvā somo 'pi taṃ bālaṃ pippalādam abhāṣata //

gṛhāṇa vidyāṃ vidhivat samagrāṃ tapaḥsamṛddhiṃ ca śubhāṃ ca vācam
śauryaṃ ca rūpaṃ ca balaṃ ca buddhiṃ saṃprāpsyase putra madājñayā tvam

pippalādas tam apy āha oṣadhīśaṃ vinītavat //

sarvam etad vṛthā manye pitṛhantṛviniṣkṛtim
na karomy atra yāvac ca tasmāt tat prathamaṃ vada //

yasmin deśe yatra kāle yasmin deve ca mantrake
yatra tīrthe ca sidhyeta matsaṃkalpaḥ surottama //

candraḥ prāha ciraṃ dhyātvā bhuktir vā muktir eva vā
sarvaṃ maheśvarād devāj jāyate nātra saṃśayaḥ //

sa somaṃ punar apy āha kathaṃ drakṣye maheśvaram
bālo 'haṃ bālabuddhiś ca na sāmarthyaṃ tapas tathā //

gautamīṃ gaccha bhadra tvaṃ stuhi cakreśvaraṃ haram
prasannas tu taveśāno hy alpāyāsena vatsaka //

prīto bhaven mahādevaḥ sākṣāt kāruṇikaḥ śivaḥ
āste sākṣātkṛtaḥ śaṃbhur viṣṇunā prabhaviṣṇunā //

varaṃ ca dattavān viṣṇoś cakraṃ ca tridaśārcitam
gaccha tatra mahābuddhe daṇḍake gautamīṃ nadīm //

cakreśvaraṃ nāma tīrthaṃ jānanty oṣadhayas tu tat
taṃ gatvā stuhi deveśaṃ sarvabhāvena śaṃkaram
sa te prītamanās tāta sarvān kāmān pradāsyati //

tad rājavacanād brahman pippalādo mahāmuniḥ
ājagāma jagannātho yatra rudraḥ sa cakradaḥ //

taṃ bālaṃ kṛpayāviṣṭāḥ pippalāḥ svāśramān yayuḥ
godāvaryāṃ tataḥ snātvā natvā tribhuvaneśvaram
tuṣṭāva sarvabhāvena pippalādaḥ śivaṃ śuciḥ //

sarvāṇi karmāṇi vihāya dhīrās tyaktaiṣaṇā nirjitacittavātāḥ
yaṃ yānti muktyai śaraṇaṃ prayatnāt tam ādidevaṃ praṇamāmi śaṃbhum

yaḥ sarvasākṣī sakalāntarātmā sarveśvaraḥ sarvakalānidhānam
vijñāya maccittagataṃ samastaṃ sa me smarāriḥ karuṇāṃ karotu

digīśvarāñ jitya surārcitasya kailāsam āndolayataḥ purāreḥ
aṅguṣṭhakṛtyaiva rasātalād adho gatasya tasyaiva daśānanasya

ālūnakāyasya giraṃ niśamya vihasya devyā saha dattam iṣṭam
tasmai prasannaḥ kupito 'pi tadvad ayuktadātāsi maheśvara tvam

sautrāmaṇīm ṛddhim adhaḥ sa cakre yo 'rcāṃ harau nityam atīva kṛtvā
bāṇaḥ praśasyaḥ kṛtavān uccapūjāṃ ramyāṃ manojñāṃ śaśikhaṇḍamauleḥ

jitvā ripūn devagaṇān prapūjya guruṃ namaskartum agād viśākhaḥ
cukopa dṛṣṭvā gaṇanātham ūḍham aṅke tam āropya jahāsa somaḥ

īśāṅkarūḍho 'pi śiśusvabhāvān na mātur aṅkaṃ pramumoca bālaḥ
kruddhaṃ sutaṃ bodhitum apy aśaktas tato 'rdhanāritvam avāpa somaḥ

tataḥ svayaṃbhūḥ suprītaḥ pippalādam abhāṣata //

varaṃ varaya bhadraṃ te pippalāda yathepsitam //

hato devair mahādeva pitā mama mahāyaśāḥ
adāmbhikaḥ satyavādī tathā mātā pativratā //

devebhyaś ca tayor nāśaṃ śrutvā nātha savistaram
duḥkhakopasamāviṣṭo nāhaṃ jīvitum utsahe //

tasmān me dehi sāmarthyaṃ nāśayeyaṃ surān yathā
avadhyasevyas trailokye tvam eva śaśiśekhara //

tṛtīyaṃ nayanaṃ draṣṭuṃ yadi śaknoṣi me 'nagha
tataḥ samartho bhavitā devāṃś chedayituṃ bhavān //

tato draṣṭuṃ manaś cakre tṛtīyaṃ locanaṃ vibhoḥ
na śaśāka tadovāca na śakto 'smīti śaṃkaram //

kiṃcit kuru tapo bāla yadā drakṣyasi locanam
tṛtīyaṃ tvaṃ tadābhīṣṭaṃ prāpsyase nātra saṃśayaḥ //

etac chrutveśānavākyaṃ tapase kṛtaniścayaḥ
dadhīcisūnur dharmātmā tatraiva bahulāḥ samāḥ //

śivadhyānaikanirato bālo 'pi balavān iva
pratyahaṃ prātar utthāya snātvā natvā gurūn kramāt //

sukhāsīno manaḥ kṛtvā suṣumnāyām ananyadhīḥ
hastasvastikam āropya nābhau vismṛtasaṃsṛtiḥ //

sthānāt sthānāntarotkarṣān vidadhyau śāṃbhavaṃ mahaḥ
dadarśa cakṣur devasya tṛtīyaṃ pippalāśanaḥ
kṛtāñjalipuṭo bhūtvā vinīta idam abravīt //

śaṃbhunā devadevena varo dattaḥ purā mama
tārtīyacakṣuṣo jyotir yadā paśyasi tatkṣaṇāt //

sarvaṃ te prārthitaṃ sidhyed ity āha tridaśeśvaraḥ
tasmād ripuvināśāya hetubhūtāṃ prayaccha me //

tadaiva pippalāḥ procur vaḍavāpi mahādyute
mātā tava prātitheyī vadanty evaṃ divaṃ gatā //

parābhidrohaniratā vismṛtātmahitā narāḥ
itas tato bhrāntacittāḥ patanti narakāvaṭe //

tan mātṛvacanaṃ śrutvā kupitaḥ pippalāśanaḥ
abhimāne jvalaty antaḥ sādhuvādo nirarthakaḥ //

dehi dehīti taṃ prāha kṛtyā netravinirgatā
vaḍaveti smaran vipraḥ kṛtyāpi vaḍavākṛtiḥ //

sarvasattvavināśāya prabhūtānalagarbhiṇī
gabhastinī bālagarbhā yā mātā pippalāśinaḥ //

taddhyānayogāt tu jātā kṛtyā sānalagarbhiṇī
utpannā sā mahāraudrā mṛtyujihveva bhīṣaṇā //

avocat pippalādaṃ taṃ kiṃ kṛtyaṃ me vadasva tat
pippalādo 'pi tāṃ prāha devān khāda ripūn mama //

jagrāha sā tathety uktvā pippalādaṃ purasthitam
sa prāha kim idaṃ kṛtye sā cāpy āha tvayoditam //

devaiś ca nirmitaṃ dehaṃ tato bhītaḥ śivaṃ yayau
tuṣṭāva devaṃ sa muniḥ kṛtyāṃ prāha tadā śivaḥ //

yojanāntaḥsthitāñ jīvān na gṛhāṇa madājñayā
tasmād yāhi tato dūraṃ kṛtye kṛtyaṃ tataḥ kuru //

tīrthāt tu pippalāt pūrvaṃ yāvad yojanasaṃkhyayā
prātiṣṭhad vaḍavārūpā kṛtyā sā ṛṣinirmitā //

tasyāṃ jāto mahān agnir lokasaṃharaṇakṣamaḥ
taṃ dṛṣṭvā vibudhāḥ sarve trastāḥ śaṃbhum upāgaman //

cakreśvaraṃ pippaleśaṃ pippalādena toṣitam
stuvanto bhītamanasaḥ śaṃbhum ūcur divaukasaḥ //

rakṣasva śaṃbho kṛtyāsmān bādhate tadbhavānalaḥ
śaraṇaṃ bhava sarveśa bhītānām abhayaprada //

sarvataḥ paribhūtānām ārtānāṃ śrāntacetasām
sarveṣām eva jantūnāṃ tvam eva śaraṇaṃ śiva //

ṛṣiṇābhyarthitā kṛtyā tvaccakṣurvahninirgatā
sā jighāṃsati lokāṃs trīṃs tvaṃ nas trātā na cetaraḥ //

tān abravīj jagannātho yojanāntarnivāsinaḥ
na bādhate tv asau kṛtyā tasmād yūyam aharniśam
ihaivāsadhvam amarās tasyā vo na bhayaṃ bhavet //

punar ūcuḥ sureśānaṃ tvayā dattaṃ triviṣṭapam
tat tyaktvātra kathaṃ nātha vatsyāmas tridaśārcita //

devānāṃ vacanaṃ śrutvā śivo vākyam athābravīt //

devo 'sau viśvataścakṣur yo devo viśvatomukhaḥ
yo raśmibhis tu dhamate nityaṃ yo janako mataḥ //

sa sūrya eka evātra sākṣād rūpeṇa sarvadā
sthitiṃ karotu tanmūrtau bhaviṣyanty akhilāḥ sthitāḥ //

tatheti śaṃbhuvacanāt pārijātataros tadā
devā divākaraṃ cakrus tvaṣṭā bhāskaram abravīt //

ihaivāssva jagatsvāmin rakṣemān vibudhān svayam
svāṃśaiś ca vayam apy atra tiṣṭhāmaḥ śaṃbhusaṃnidhau //

cakreśvarasya parito yāvad yojanasaṃkhyayā
gaṅgāyā ubhayaṃ tīram āsādyāsan surottamāḥ //

aṅgulyardhārdhamātraṃ tu gaṅgātīraṃ samāśritāḥ
tisraḥ koṭyas tathā pañca śatāni munisattama
tīrthānāṃ tatra vyuṣṭiṃ ca kaḥ śṛṇoti bravīti vā //

tataḥ suragaṇāḥ sarve vinītāḥ śivam abruvan //

pippalādaṃ sureśāna śamaṃ naya jaganmaya //

om ity uktvā jagannāthaḥ pippalādam avocata //

nāśiteṣv api deveṣu pitā te nāgamiṣyati
dattāḥ pitrā tava prāṇā devānāṃ kāryasiddhaye //

dīnārtakaruṇābandhuḥ ko hi tādṛgbhave bhavet
tathā yātā divaṃ tāta tava mātā pativratā //

samā kāpy atra matayā lopāmudrāpy arundhatī
yad asthibhiḥ surāḥ sarve jayinaḥ sukhinaḥ sadā //

tenāvāptaṃ yaśaḥ sphītaṃ tava mātrākṣayaṃ kṛtam
tvayā putreṇa sarvatra nātaḥ parataraṃ kṛtam //

tvatpratāpabhayāt svargāc cyutāṃs tvaṃ pātum arhasi
kāṃdiśīkāṃs tava bhayād amarāṃs trātum arhasi
nārtatrāṇād abhyadhikaṃ sukṛtaṃ kvāpi vidyate //

yāvad yaśaḥ sphurati cāru manuṣyaloke ahāni tāvanti divaṃ gatasya
dine dine varṣasaṃkhyā parasmiṃl loke vāso jāyate nirvikāraḥ

mṛtās ta evātra yaśo na yeṣām andhās ta eva śrutavarjitā ye
ye dānaśīlā na napuṃsakās te ye dharmaśīlā na ta eva śocyāḥ

bhāṣitaṃ devadevasya śrutvā śānto 'bhavan muniḥ
kṛtāñjalipuṭo bhūtvā natvā nātham athābravīt //

vāgbhir manobhiḥ kṛtibhiḥ kadācin mamopakurvanti hite ratā ye
tebhyo hitārthaṃ tv iha cāpareṣāṃ somaṃ namasyāmi surādipūjyam

saṃrakṣito yair abhivardhitaś ca samānagotraś ca samānadharmā
teṣām abhīṣṭāni śivaḥ karotu bālendumauliṃ praṇato 'smi nityam

yair ahaṃ vardhito nityaṃ mātṛvat pitṛvat prabho
tannāmnā jāyatāṃ tīrthaṃ devadeva jagattraye //

yaśas tu teṣāṃ bhavitā tebhyo 'ham anṛṇas tataḥ
yāni kṣetrāṇi devānāṃ yāni tīrthāni bhūtale //

tebhyo yad idam adhikam anumanyantu devatāḥ
tataḥ kṣame 'haṃ devānām aparādhaṃ nirañjanaḥ //

tataḥ samakṣaṃ surasākṣarāṃ giraṃ sahasracakṣuḥpramukhāṃs tathāgrataḥ
uvāca devā api menire vaco dadhīciputroditam ādareṇa

bālasya buddhiṃ vinayaṃ ca vidyāṃ śauryaṃ balaṃ sāhasaṃ satyavācam
pitror bhaktiṃ bhāvaśuddhiṃ viditvā tadāvādīc chaṃkaraḥ pippalādam

vatsa yad vai priyaṃ kāmaṃ yac cāpi suravallabham
prāpsyase vada kalyāṇaṃ nānyathā tvaṃ manaḥ kṛthāḥ //

ye gaṅgāyām āplutā dharmaniṣṭhāḥ saṃpaśyanti tvatpadābjaṃ maheśa
sarvān kāmān āpnuvantu prasahya dehānte te padam āyāntu śaivam

tātaḥ prāptas tvatpadaṃ cāmbikā me nātha prāptā pippalaś cāmarāś ca
sukhaṃ prāptā nāthanāthaṃ vilokya tvāṃ paśyeyus tvatpadaṃ te prayāntu

tathety uktvā pippalādaṃ devadevo maheśvaraḥ
abhinandya ca taṃ devaiḥ sārdhaṃ vākyam athābravīt //

devā api mudā yuktā nirbhayās tatkṛtād bhayāt
idam ūcuḥ sarva eva dādhīcaṃ śivasaṃnidhau //

surāṇāṃ yad abhīṣṭaṃ ca tvayā kṛtam asaṃśayam
pālitā devadevasya ājñā trailokyamaṇḍanī //

yācitaṃ ca tvayā pūrvaṃ parārthaṃ nātmane dvija
tasmād anyatamaṃ brūhi kiṃcid dāsyāmahe vayam //

punaḥ punas tad evocuḥ surasaṃghā dvijottamam
kṛtāñjalipuṭaḥ pūrvaṃ natvā śaṃbhusurān idam
uvāca pippalādaś ca umāṃ natvā ca pippalān //

pitarau draṣṭukāmo 'smi sadā me śabdagocarau
te dhanyāḥ prāṇino loke mātāpitror vaśe sthitāḥ //

śuśrūṣaṇaparā nityaṃ tatpādājñāpratīkṣakāḥ
indriyāṇi śarīraṃ ca kulaṃ śaktiṃ dhiyaṃ vapuḥ //

parilabhya tayoḥ kṛtye kṛtakṛtyo bhavet svayam
paśūnāṃ pakṣiṇāṃ cāpi sulabhaṃ mātṛdarśanam //

durlabhaṃ mama tac cāpi pṛcche pāpaphalaṃ nu kim
durlabhaṃ ca tathā cet syāt sarveṣāṃ yasya kasyacit //

nopapadyeta sulabhaṃ matto nānyo 'sti pāpakṛt
tayor darśanamātraṃ ca yadi prāpsye surottamāḥ //

manovākkāyakarmabhyaḥ phalaṃ prāptaṃ bhaviṣyati
pitarau ye na paśyanti samutpannā na saṃsṛtau
teṣāṃ mahāpātakānāṃ kaḥ saṃkhyāṃ kartum īśvaraḥ //

tad ṛṣer vacanaṃ śrutvā mithaḥ saṃmantrya te surāḥ
vimānavaram ārūḍhau pitarau daṃpatī śubhau //

tava saṃdarśanākāṅkṣau drakṣyase vādya niścitam
viṣādaṃ lobhamohau ca tyaktvā cittaṃ śamaṃ naya //

paśya paśyeti taṃ prāhur dādhīcaṃ surasattamāḥ
vimānavaram ārūḍhau svargiṇau svarṇabhūṣaṇau //

tava saṃdarśanākāṅkṣau pitarau daṃpatī śubhau
vījyamānau surastrībhiḥ stūyamānau ca kiṃnaraiḥ //

dṛṣṭvā sa mātāpitarau nanāma śivasaṃnidhau
harṣabāṣpāśrunayanau sa kathaṃcid uvāca tau //

tārayanty eva pitarāv anye putrāḥ kulodvahāḥ
ahaṃ tu mātur udare kevalaṃ bhedakāraṇam
evaṃbhūto 'pi tau mohāt paśyeyam atidurmatiḥ //

tāv ālokya tato duḥkhād vaktuṃ naiva śaśāka saḥ
devāś ca mātāpitarau pippalādam athābruvan //

dhanyas tvaṃ putra lokeṣu yasya kīrtir gatā divam
sākṣātkṛtas tvayā tryakṣo devāś cāśvāsitās tvayā
tvayā putreṇa sallokā na kṣīyante kadācana //

puṣpavṛṣṭis tadā svargāt papāta tasya mūrdhani
jayaśabdaḥ surair uktaḥ prādurbhūto mahāmune //

āśiṣaṃ tu sute dattvā dadhīciḥ saha bhāryayā
śaṃbhuṃ gaṅgāṃ surān natvā putraṃ vākyam athābravīt //

prāpya bhāryāṃ śive bhaktiṃ kuru gaṅgāṃ ca sevaya
putrān utpādya vidhivad yajñān iṣṭvā sadakṣiṇān
kṛtakṛtyas tato vatsa ākramasva ciraṃ divam //

karomy evam iti prāha dadhīciṃ pippalāśanaḥ
dadhīciḥ putram āśvāsya bhāryayā ca punaḥ punaḥ //

anujñātaḥ suragaṇaiḥ punaḥ sa divam ākramat
devā apy ūcire sarve pippalādaṃ sasaṃbhramāḥ //

kṛtyāṃ śamaya bhadraṃ te tad utpannaṃ mahānalam //

pippalādas tu tān āha na śakto 'haṃ nivāraṇe
asatyaṃ naiva vaktāhaṃ yūyaṃ kṛtyāṃ tu brūta tām //

māṃ dṛṣṭvā sā mahāraudrā viparītaṃ kariṣyati
tām eva gatvā vibudhāḥ procus te śāntikāraṇam //

analaṃ ca yathāprīti te ubhe nety avocatām
sarveṣāṃ bhakṣaṇāyaiva sṛṣṭā cāhaṃ dvijanmanā //

tathā ca matprasūto 'gnir anyathā tat kathaṃ bhavet
mahābhūtāni pañcāpi sthāvaraṃ jaṅgamaṃ tathā //

sarvam asmanmukhe vidyād vaktavyaṃ nāvaśiṣyate
mayā saṃmantrya te devāḥ punar ūcur ubhāv api //

bhakṣayetām ubhau sarvaṃ yathānukramatas tathā
vaḍavāpi surān evam uvāca śṛṇu nārada //

bhavatām icchayā sarvaṃ bhakṣyaṃ me surasattamāḥ //

vaḍavā sā nadī jātā gaṅgayā saṃgatā mune
tadbhavas tu mahān agnir ya āsīd atibhīṣaṇaḥ
tam āhur amarā vahniṃ bhūtānām ādito viduḥ //

āpo jyeṣṭhatamā jñeyās tathaiva prathamaṃ bhavān
tatrāpy apāṃpatiṃ jyeṣṭhaṃ samudram aśanaṃ kuru
yathaiva tu vayaṃ brūmo gaccha bhuṅkṣva yathāsukham //

analas tv amarān āha āpas tatra kathaṃ tv aham
vrajeyaṃ yadi māṃ tatra prāpayanty udakaṃ mahat //

bhavanta eva te 'py āhuḥ kathaṃ te 'gne gatir bhavet
agnir apy āha tān devān kanyā māṃ guṇaśālinī //

hiraṇyakalaśe sthāpya nayed yatra gatir mama
tasya tad vacanaṃ śrutvā kanyām ūcuḥ sarasvatīm //

nayainam analaṃ śīghraṃ śirasā varuṇālayam //

sarasvatī surān āha naikā śaktā ca dhāraṇe
yuktā catasṛbhiḥ śīghraṃ vaheyaṃ varuṇālayam //

sarasvatyā vacaḥ śrutvā gaṅgāṃ ca yamunāṃ tathā
narmadāṃ tapatīṃ caiva surāḥ procuḥ pṛthak pṛthak //

tābhiḥ samanvitovāha hiraṇyakalaśe 'nalam
saṃsthāpya śirasādhārya tā jagmur varuṇālayam //

saṃsthāpya yatra deveśaḥ somanātho jagatpatiḥ
adhyāste vibudhaiḥ sārdhaṃ prabhāse śaśibhūṣaṇaḥ //

prāpayām āsur analaṃ pañcanadyaḥ sarasvatī
adhyāste ca mahān agniḥ piban vāri śanaiḥ śanaiḥ //

tataḥ suragaṇāḥ sarve śivam ūcuḥ surottamam //

asthnāṃ ca pāvanaṃ brūhi asmākaṃ ca gavāṃ tathā //

śivaḥ prāha tadā sarvān gaṅgām āplutya yatnataḥ
devāś ca gāvas tatpāpān mucyante nātra saṃśayaḥ //

prakṣālitāni cāsthīni ṛṣidehabhavāny atha
tāni prakṣālanād eva tatra prāptāni pūtatām //

yatra devā muktapāpās tat tīrthaṃ pāpanāśanam
tatra snānaṃ ca dānaṃ ca brahmahatyāvināśanam //

gavāṃ ca pāvanaṃ yatra gotīrthaṃ tad udāhṛtam
tatra snānān mahābuddhir gomedhaphalam āpnuyāt //

yatra tadbrāhmaṇāsthīni āsan puṇyāni nārada
pitṛtīrthaṃ tu vai jñeyaṃ pitṝṇāṃ prītivardhanam //

bhasmāsthinakharomāṇi prāṇino yasya kasyacit
tatra tīrthe saṃkrameran yāvac candrārkatārakam //

svarge vāso bhavet tasya api duṣkṛtakarmaṇaḥ
tathā cakreśvarāt tīrthāt trīṇi tīrthāni nārada
tataḥ pūtāḥ suragaṇā gāvaḥ śaṃbhum athābruvan //

yāmaḥ svaṃ svam adhiṣṭhānam atra sūryaḥ pratiṣṭhitaḥ
asmin sthite dinakare surāḥ sarve pratiṣṭhitāḥ //

bhaveyur jagatām īśa tad anujñātum arhasi
sūryo hy ātmāsya jagatas tasthuṣaś ca sanātanaḥ //

divākaro devamayas tatrāsmābhiḥ pratiṣṭhitaḥ
yatra gaṅgā jagaddhātrī yatra vai tryambakaḥ svayam
suravāsaṃ pratiṣṭhānaṃ bhaved yatra ca tryambakam //

āpṛcchya pippalādaṃ taṃ surāḥ svaṃ sadanaṃ yayuḥ
pippalāḥ kālaparyāye svargaṃ jagmur athākṣayam //

pādapānāṃ padaṃ vipraḥ pippalādaḥ pratāpavān
kṣetrādhipatye saṃsthāpya pūjayām āsa śaṃkaram //

dadhīcisūnur munir ugratejā avāpya bhāryāṃ gautamasyātmajāṃ ca
putrān athāvāpya śriyaṃ yaśaś ca suhṛjjanaiḥ svargam avāpa dhīraḥ

tataḥ prabhṛti tat tīrthaṃ pippaleśvaram ucyate
sarvakratuphalaṃ puṇyaṃ smaraṇād aghanāśanam //

kiṃ punaḥ snānadānābhyām ādityasya tu darśanāt
cakreśvaraḥ pippaleśo devadevasya nāmanī //

sarahasyaṃ viditvā tu sarvakāmān avāpnuyāt
sūryasya ca pratiṣṭhānāt suravāse pratiṣṭhite
pratiṣṭhānaṃ tu tat kṣetraṃ surāṇām api vallabham //

itīdam ākhyānam atīva puṇyaṃ paṭheta vā yaḥ śṛṇuyāt smared vā
sa dīrghajīvī dhanavān dharmayuktaś cānte smarañ śaṃbhum upaiti nityam