બ્રહ્મ પુરાણ · અધ્યાય 110
પિપ્પલં તીર્થમ્ આખ્યાતં ચક્રતીર્થાદ્ અનન્તરમ્
યત્ર ચક્રેશ્વરો દેવશ્ ચક્રમ્ આપ યતો હરિઃ ॥
યત્ર વિષ્ણુઃ સ્વયં સ્થિત્વા ચક્રાર્થં શંકરં વિભુમ્
પૂજયામ્ આસ તત્ તીર્થં ચક્રતીર્થમ્ ઉદાહૃતમ્ ॥
યત્ર પ્રીતો ઽભવદ્ વિષ્ણોઃ શંભુસ્ તત્ પિપ્પલં વિદુઃ
મહિમાનં યસ્ય વક્તું ન ક્ષમો ઽપ્ય્ અહિનાયકઃ ॥
ચક્રેશ્વરો પિપ્પલેશો નામધેયસ્ય કારણમ્
શૃણુ નારદ તદ્ ભક્ત્યા સાક્ષાદ્ વેદોદિતં મયા ॥
દધીચિર્ ઇતિ વિખ્યાતો મુનિર્ આસીદ્ ગુણાન્વિતઃ
તસ્ય ભાર્યા મહાપ્રાજ્ઞા કુલીના ચ પતિવ્રતા ॥
લોપામુદ્રેતિ યા ખ્યાતા સ્વસા તસ્યા ગભસ્તિની
ઇતિ નામ્ના ચ વિખ્યાતા વડવેતિ પ્રકીર્તિતા ॥
દધીચેઃ સા પ્રિયા નિત્યં તપસ્ તેપે તયા મહત્
દધીચિર્ અગ્નિમાન્ નિત્યં ગૃહધર્મપરાયણઃ ॥
ભાગીરથીં સમાશ્રિત્ય દેવાતિથિપરાયણઃ
સ્વકલત્રરતઃ શાન્તઃ કુમ્ભયોનિર્ ઇવાપરઃ ॥
તસ્ય પ્રભાવાત્ તં દેશં નારયો દૈત્યદાનવાઃ
આજગ્મુર્ મુનિશાર્દૂલ યત્રાગસ્ત્યસ્ય ચાશ્રમઃ ॥
તત્ર દેવાઃ સમાજગ્મૂ રુદ્રાદિત્યાસ્ તથાશ્વિનૌ
ઇન્દ્રો વિષ્ણુર્ યમો ઽગ્નિશ્ ચ જિત્વા દૈત્યાન્ ઉપાગતાન્ ॥
જયેન જાતસંહર્ષાઃ સ્તુતાશ્ ચૈવ મરુદ્ગણૈઃ
દધીચિં મુનિશાર્દૂલં દૃષ્ટ્વા નેમુઃ સુરેશ્વરાઃ ॥
દધીચિર્ જાતસંહર્ષઃ સુરાન્ પૂજ્ય પૃથક્ પૃથક્
ગૃહકૃત્યં તતશ્ ચક્રે સુરેભ્યો ભાર્યયા સહ ॥
પૃષ્ટાશ્ ચ કુશલં તેન કથાશ્ ચક્રુઃ સુરા અપિ
દધીચિમ્ અબ્રુવન્ દેવા ભાર્યયા સુખિતં પુનઃ ॥
આસીનં હૃષ્ટમનસ ઋષિં નત્વા પુનઃ પુનઃ ॥
કિમ્ અદ્ય દુર્લભં લોકે ઋષે ઽસ્માકં ભવિષ્યતિ
ત્વાદૃશઃ સકૃપો યેષુ મુનિર્ ભૂકલ્પપાદપઃ ॥
એતદ્ એવ ફલં પુંસાં જીવતાં મુનિસત્તમ
તીર્થાપ્લુતિર્ ભૂતદયા દર્શનં ચ ભવાદૃશામ્ ॥
યત્ સ્નેહાદ્ ઉચ્યતે ઽસ્માભિર્ અવધારય તન્ મુને
જિત્વા દૈત્યાન્ ઇહ પ્રાપ્તા હત્વા રાક્ષસપુંગવાન્ ॥
વયં ચ સુખિનો બ્રહ્મંસ્ ત્વયિ દૃષ્ટે વિશેષતઃ
નાયુધૈઃ ફલમ્ અસ્માકં વોઢું નૈવ ક્ષમા વયમ્ ॥
સ્થાપ્યદેશં ન પશ્યામ આયુધાનાં મુનીશ્વર
સ્વર્ગે સુરદ્વિષો જ્ઞાત્વા સ્થાપિતાનિ હરન્તિ ચ ॥
નયેયુર્ આયુધાનીતિ તથૈવ ચ રસાતલે
તસ્માત્ તવાશ્રમે પુણ્યે સ્થાપ્યન્તે ઽસ્ત્રાણિ માનદ ॥
નૈવાત્ર કિંચિદ્ ભયમ્ અસ્તિ વિપ્ર ન દાનવેભ્યો રાક્ષસેભ્યશ્ ચ ઘોરમ્
ત્વદાજ્ઞયા રક્ષિતપુણ્યદેશો ન વિદ્યતે તપસા તે સમાનઃ
જિતારયો બ્રહ્મવિદાં વરિષ્ઠં વયં ચ પૂર્વં નિહતા દૈત્યસંઘાઃ
અસ્ત્રૈર્ અલં ભારભૂતૈઃ કૃતાર્થૈઃ સ્થાપ્યં સ્થાનં તે સમીપે મુનીશ
દિવ્યાન્ ભોગાન્ કામિનીભિઃ સમેતાન્ દેવોદ્યાને નન્દને સંભજામઃ
તતો યામઃ કૃતકાર્યાઃ સહેન્દ્રાઃ સ્વં સ્વં સ્થાનં ચાયુધાનાં ચ રક્ષા
તદ્વાક્યમ્ આકર્ણ્ય દધીચિર્ એવં વાક્યં જગૌ વિબુધાન્ એવમ્ અસ્તુ
નિવાર્યમાણઃ પ્રિયશીલયા સ્ત્રિયા કિં દેવકાર્યેણ વિરુદ્ધકારિણા
યે જ્ઞાતશાસ્ત્રાઃ પરમાર્થનિષ્ઠાઃ સંસારચેષ્ટાસુ ગતાનુરાગાઃ
તેષાં પરાર્થવ્યસનેન કિં મુને યેનાત્ર વામુત્ર સુખં ન કિંચિત્
દેવદ્વિષો દ્વેષમ્ અનુપ્રયાન્તિ દત્તે સ્થાને વિપ્રવર્ય શૃણુષ્વ
નષ્ટે હૃતે ચાયુધાનાં મુનીશ કુપ્યન્તિ દેવા રિપવસ્ તે ભવન્તિ
તસ્માન્ નેદં વેદવિદાં વરિષ્ઠ યુક્તં દ્રવ્યે પરકીયે મમત્વમ્
તાવચ્ ચ મૈત્રી દ્રવ્યભાવશ્ ચ તાવન્ નષ્ટે હૃતે રિપવસ્ તે ભવન્તિ
ચેદ્ અસ્તિ શક્તિર્ દ્રવ્યદાને તતસ્ તે દાતવ્યમ્ એવાર્થિને કિં વિચાર્યમ્
નો ચેત્ સન્તઃ પરકાર્યાણિ કુર્યુર્ વાગ્ભિર્ મનોભિઃ કૃતિભિસ્ તથૈવ
શ્રુત્વેરિતં પત્યુર્ ઇતિ પ્રિયાયાં દૈવં વિનાન્યન્ ન નૃણાં સમર્થમ્
તૂષ્ણીં સ્થિતાયાં સુરસત્તમાસ્ તે સંસ્થાપ્ય ચાસ્ત્રાણ્ય્ અતિદીપ્તિમન્તિ
નત્વા મુનીન્દ્રં યયુર્ એવ લોકાન્ દૈત્યદ્વિષો ન્યસ્તશસ્ત્રાઃ કૃતાર્થાઃ
ગતેષુ દેવેષુ મુનિપ્રવર્યો હૃષ્ટો ઽવસદ્ ભાર્યયા ધર્મયુક્તઃ
ગતે ચ કાલે હ્ય્ અતિવિપ્રયુક્તે દૈવે વર્ષે સંખ્યયા વૈ સહસ્રે
ન તે સુરા આયુધાનાં મુનીશ વાચં મનશ્ ચાપિ તથૈવ ચક્રુઃ
દધીચિર્ અપ્ય્ આહ ગભસ્તિમ્ ઓજસા દેવારયો માં દ્વિષતીહ ભદ્રે
ન તે સુરા નેતુકામા ભવન્તિ સંસ્થાપિતાન્ય્ અત્ર વદસ્વ યુક્તમ્
સા ચાહ કાન્તં વિનયાદ્ ઉક્તમ્ એવ ત્વં જાનીષે નાથ યદ્ અત્ર યુક્તમ્
દૈત્યા હરિષ્યન્તિ મહાપ્રવૃદ્ધાસ્ તપોયુક્તા બલિનઃ સ્વાયુધાનિ
તદસ્ત્રરક્ષાર્થમ્ ઇદં સ ચક્રે મન્ત્રૈસ્ તુ સંક્ષાલ્ય જલૈશ્ ચ પુણ્યૈઃ
તદ્ વારિ સર્વાસ્ત્રમયં સુપુણ્યં તેજોયુક્તં તચ્ ચ પપૌ દધીચિઃ
નિર્વીર્યરૂપાણિ તદાયુધાનિ ક્ષયં જગ્મુઃ ક્રમશઃ કાલયોગાત્
સુરાઃ સમાગત્ય દધીચિમ્ ઊચુર્ મહાભયં હ્ય્ આગતં શાત્રવં નઃ
દદસ્વ ચાસ્ત્રાણિ મુનિપ્રવીર યાનિ ત્વદન્તે નિહિતાનિ દેવૈઃ
દધીચિર્ અપ્ય્ આહ સુરારિભીત્યા અનાગત્યા ભવતાં ચાચિરેણ
અસ્ત્રાણિ પીતાનિ શરીરસંસ્થાન્ય્ ઉક્તાનિ યુક્તં મમ તદ્ વદન્તુ
શ્રુત્વા તદુક્તં વચનં તુ દેવાઃ પ્રોચુસ્ તમ્ ઇત્થં વિનયાવનમ્રાઃ
અસ્ત્રાણિ દેહીતિ ચ વક્તુમ્ એતચ્ છક્યં ન વાન્યત્ પ્રતિવક્તું મુનીન્દ્ર
વિના ચ તૈઃ પરિભૂયેમ નિત્યં પુષ્ટારયઃ ક્વ પ્રયામો મુનીશ
ન મર્ત્યલોકે ન તલે ન નાકે વાસઃ સુરાણાં ભવિતાદ્ય તાત
ત્વં વિપ્રવર્યસ્ તપસા ચૈવ યુક્તો નાન્યદ્ વક્તું યુજ્યતે તે પુરસ્તાત્
વિપ્રસ્ તદોવાચ મદસ્થિસંસ્થાન્ય્ અસ્ત્રાણિ ગૃહ્ણન્તુ ન સંશયો ઽત્ર
દેવાસ્ તમ્ અપ્ય્ આહુર્ અનેન કિં નો હ્ય્ અસ્ત્રૈર્ હીનાઃ સ્ત્રીત્વમ્ આપ્તાઃ સુરેન્દ્રાઃ
પુનસ્ તદા ચાહ મુનિપ્રવીરસ્ ત્યક્ષ્યે જીવાન્ દૈહિકાન્ યોગયુક્તઃ
અસ્ત્રાણિ કુર્વન્તુ મદસ્થિભૂતાન્ય્ અનુત્તમાન્ય્ ઉત્તમરૂપવન્તિ
કુરુષ્વ ચેત્ય્ આહુર્ અદીનસત્ત્વં દધીચિમ્ ઇત્ય્ ઉત્તરમ્ અગ્નિકલ્પમ્
તદા તુ તસ્ય પ્રિયમ્ ઈરયન્તી ન સાંનિધ્યે પ્રાતિથેયી મુનીશ
તે ચાપિ દેવાસ્ તામ્ અદૃષ્ટ્વૈવ શીઘ્રં તસ્યા ભીતા વિપ્રમ્ ઊચુઃ કુરુષ્વ
તત્યાજ જીવાન્ દુસ્ત્યજાન્ પ્રીતિયુક્તો યથાસુખં દેહમ્ ઇમં જુષધ્વમ્
ઇત્ય્ ઉક્ત્વાસૌ બદ્ધપદ્માસનસ્થો નાસાગ્રદત્તાક્ષિપ્રકાશપ્રસન્નઃ
વાયું સવહ્નિં મધ્યમોદ્ઘાટયોગાન્ નીત્વા શનૈર્ દહરાકાશગર્ભમ્
યદ્ અપ્રમેયં પરમં પદં યદ્ યદ્ બ્રહ્મરૂપં યદ્ ઉપાસિતવ્યમ્
તત્રૈવ વિન્યસ્ય ધિયં મહાત્મા સાયુજ્યતાં બ્રહ્મણો ઽસૌ જગામ
નિર્જીવતાં પ્રાપ્તમ્ અભીક્ષ્ય દેવાઃ કલેવરં તસ્ય સુરાશ્ ચ સમ્યક્
ત્વષ્ટારમ્ અપ્ય્ ઊચુર્ અતિત્વરન્તઃ કુરુષ્વ ચાસ્ત્રાણિ બહૂનિ સદ્યઃ
સ ચાપિ તાન્ આહ કથં નુ કાર્યં કલેવરં બ્રાહ્મણસ્યેહ દેવાઃ
બિભેમિ કર્તું દારુણં ચાક્ષમો ઽહં વિદારિતાન્ય્ આયુધાન્ય્ ઉત્તમાનિ
વજ્રં મુખં વઃ ક્રિયતે હિતાર્થં ગાવો દેવૈર્ આયુધાર્થં ક્ષણેન
દધીચિદેહં તુ વિદાર્ય યૂયમ્ અસ્થીનિ શુદ્ધાનિ પ્રયચ્છતાદ્ય
તા દેવવાક્યાચ્ ચ તથૈવ ચક્રુઃ સંલિહ્ય ચાસ્થીનિ દદુઃ સુરાણામ્
સુરાસ્ ત્વરા જગ્મુર્ અદીનસત્ત્વાઃ સ્વમ્ આલયં ચાપિ તથૈવ ગાવઃ
કૃત્વા તથાસ્ત્રાણિ ચ દેવતાનાં ત્વષ્ટા જગામાથ સુરાજ્ઞયા તદા
તતશ્ ચિરાચ્ છીલવતી સુભદ્રા ભર્તુઃ પ્રિયા બાલગર્ભા ત્વરન્તી
કરે ગૃહીત્વા કલશં વારિપૂર્ણમ્ ઉમાં નત્વા ફલપુષ્પૈઃ સમેત્ય
અગ્નિં ચ ભર્તારમ્ અથાશ્રમં ચ સંદ્રષ્ટુકામા હ્ય્ આજગામાથ શીઘ્રમ્
આગચ્છન્તીં તાં પ્રાતિથેયીં તદાનીં નિવારયામ્ આસ તદોલ્કપાતઃ
સા સંભ્રમાદ્ આગતા ચાશ્રમં સ્વં નૈવાપશ્યત્ તત્ર ભર્તારમ્ અગ્રે
ક્વ વા ગતશ્ ચેતિ સવિસ્મયા સા પપ્રચ્છ ચાગ્નિં પ્રાતિથેયી તદાનીમ્
અગ્નિસ્ તદોવાચ સવિસ્તરં તાં દેવાગમં યાચનં વૈ શરીરે
અસ્થ્નામ્ ઉપાદાનમ્ અથ પ્રયાણં શ્રુત્વા સર્વં દુઃખિતા સા બભૂવ
દુઃખોદ્વેગાત્ સા પપાતાથ પૃથ્વ્યાં મન્દં મન્દં વહ્નિનાશ્વાસિતા ચ
ઉત્પદ્યતે યત્ તુ વિનાશિ સર્વં ન શોચ્યમ્ અસ્તીતિ મનુષ્યલોકે
ગોવિપ્રદેવાર્થમ્ ઇહ ત્યજન્તિ પ્રાણાન્ પ્રિયાન્ પુણ્યભાજો મનુષ્યાઃ
સંસારચક્રે પરિવર્તમાને દેહં સમર્થં ધર્મયુક્તં ત્વ્ અવાપ્ય
પ્રિયાન્ પ્રાણાન્ દેવવિપ્રાર્થહેતોસ્ તે વૈ ધન્યાઃ પ્રાણિનો યે ત્યજન્તિ
પ્રાણાઃ સર્વે ઽસ્યાપિ દેહાન્વિતસ્ય યાતારો વૈ નાત્ર સંદેહલેશઃ
એવં જ્ઞાત્વા વિપ્રગોદેવદીનાદ્ય્ અર્થં ચૈનાન્ ઉત્સૃજન્તીશ્વરાસ્ તે
નિવાર્યમાણો ઽપિ મયા પ્રપન્નયા ચકાર દેવાસ્ત્રપરિગ્રહં સઃ
મનોગતં વેત્ત્ય્ અથવા વિધાતુઃ કો મર્ત્યલોકાતિગચેષ્ટિતસ્ય
ઇત્ય્ એવમ્ ઉક્ત્વાપૂજ્ય ચાગ્નીન્ યથાવદ્ ભર્તુસ્ ત્વચા લોમભિઃ સા વિવેશ
ગર્ભસ્થિતં બાલકં પ્રાતિથેયી કુક્ષિં વિદાર્યાથ કરે ગૃહીત્વા
પિત્રા હીનો બન્ધુભિર્ ગોત્રજૈશ્ ચ માત્રા હીનો બાલકઃ સર્વ એવ
રક્ષન્તુ સર્વે ઽપિ ચ ભૂતસંઘાસ્ તથૌષધ્યો બાલકં લોકપાલાઃ
યે બાલકં માતૃપિતૃપ્રહીણં સનિર્વિશેષં સ્વતનુપ્રરૂઢૈઃ
પશ્યન્તિ રક્ષન્તિ ત એવ નૂનં બ્રહ્માદિકાનામ્ અપિ વન્દનીયાઃ
ઇત્ય્ ઉક્ત્વા ચાત્યજદ્ બાલં ભર્તૃચિત્તપરાયણા
પિપ્પલાનાં સમીપે તુ ન્યસ્ય બાલં નમસ્ય ચ ॥
અગ્નિં પ્રદક્ષિણીકૃત્ય યજ્ઞપાત્રસમન્વિતા
વિવેશાગ્નિં પ્રાતિથેયી ભર્ત્રા સહ દિવં યયૌ ॥
રુરુદુશ્ ચાશ્રમસ્થા યે વૃક્ષાશ્ ચ વનવાસિનઃ
પુત્રવત્ પોષિતા યેન ઋષિણા ચ દધીચિના ॥
વિના તેન ન જીવામસ્ તયા માત્રા વિના તથા
મૃગાશ્ ચ પક્ષિણઃ સર્વે વૃક્ષાઃ પ્રોચુઃ પરસ્પરમ્ ॥
સ્વર્ગમ્ આસેદુષોઃ પિત્રોસ્ તદપત્યેષ્વ્ અકૃત્રિમમ્
યે કુર્વન્ત્ય્ અનિશં સ્નેહં ત એવ કૃતિનો નરાઃ ॥
દધીચિઃ પ્રાતિથેયી વા વીક્ષતે ઽસ્માન્ યથા પુરા
તથા પિતા ન માતા વા ધિગ્ અસ્માન્ પાપિનો વયમ્ ॥
અસ્માકમ્ અપિ સર્વેષામ્ અતઃ પ્રભૃતિ નિશ્ચિતમ્
બાલો દધીચિઃ પ્રાતિથેયી બાલો ધર્મઃ સનાતનઃ ॥
એવમ્ ઉક્ત્વા તદૌષધ્યો વનસ્પતિસમન્વિતાઃ
સોમં રાજાનમ્ અભ્યેત્ય યાચિરે ઽમૃતમ્ ઉત્તમમ્ ॥
સ ચાપિ દત્તવાંસ્ તેભ્યઃ સોમો ઽમૃતમ્ અનુત્તમમ્
દદુર્ બાલાય તે ચાપિ અમૃતં સુરવલ્લભમ્ ॥
સ તેન તૃપ્તો વવૃધે શુક્લપક્ષે યથા શશી
પિપ્પલૈઃ પાલિતો યસ્માત્ પિપ્પલાદઃ સ બાલકઃ
પ્રવૃદ્ધઃ પિપ્પલાન્ એવમ્ ઉવાચ ત્વ્ અતિવિસ્મિતઃ ॥
માનુષેભ્યો માનુષાસ્ તુ જાયન્તે પક્ષિભિઃ ખગાઃ
બીજેભ્યો વીરુધો લોકે વૈષમ્યં નૈવ દૃશ્યતે
વાર્ક્ષસ્ ત્વ્ અહં કથં જાતો હસ્તપાદાદિજીવવાન્ ॥
વૃક્ષાસ્ તદ્વચનં શ્રુત્વા સર્વમ્ ઊચુર્ યથાક્રમમ્
દધીચેર્ મરણં સાધ્વ્યાસ્ તથા ચાગ્નિપ્રવેશનમ્ ॥
અસ્થ્નાં સંહરણં દેવૈર્ એતત્ સર્વં સવિસ્તરમ્
શ્રુત્વા દુઃખસમાવિષ્ટો નિપપાત તદા ભુવિ ॥
આશ્વાસિતઃ પુનર્ વૃક્ષૈર્ વાક્યૈર્ ધર્માર્થસંહિતૈઃ
આશ્વસ્તઃ સ પુનઃ પ્રાહ તદૌષધિવનસ્પતીન્ ॥
પિતૃહન્તૄન્ હનિષ્યે ઽહં નાન્યથા જીવિતું ક્ષમઃ
પિતુર્ મિત્રાણિ શત્રૂંશ્ ચ તથા પુત્રો ઽનુવર્તતે ॥
સ એવ પુત્રો યો ઽન્યસ્ તુ પુત્રરૂપો રિપુઃ સ્મૃતઃ
વદન્તિ પિતૃમિત્રાણિ તારયન્ત્ય્ અહિતાન્ અપિ ॥
વૃક્ષાસ્ તં બાલમ્ આદાય સોમાન્તિકમ્ અથાયયુઃ
બાલવાક્યં તુ તે વૃક્ષાઃ સોમાયાથ ન્યવેદયન્
શ્રુત્વા સોમો ઽપિ તં બાલં પિપ્પલાદમ્ અભાષત ॥
ગૃહાણ વિદ્યાં વિધિવત્ સમગ્રાં તપઃસમૃદ્ધિં ચ શુભાં ચ વાચમ્
શૌર્યં ચ રૂપં ચ બલં ચ બુદ્ધિં સંપ્રાપ્સ્યસે પુત્ર મદાજ્ઞયા ત્વમ્
પિપ્પલાદસ્ તમ્ અપ્ય્ આહ ઓષધીશં વિનીતવત્ ॥
સર્વમ્ એતદ્ વૃથા મન્યે પિતૃહન્તૃવિનિષ્કૃતિમ્
ન કરોમ્ય્ અત્ર યાવચ્ ચ તસ્માત્ તત્ પ્રથમં વદ ॥
યસ્મિન્ દેશે યત્ર કાલે યસ્મિન્ દેવે ચ મન્ત્રકે
યત્ર તીર્થે ચ સિધ્યેત મત્સંકલ્પઃ સુરોત્તમ ॥
ચન્દ્રઃ પ્રાહ ચિરં ધ્યાત્વા ભુક્તિર્ વા મુક્તિર્ એવ વા
સર્વં મહેશ્વરાદ્ દેવાજ્ જાયતે નાત્ર સંશયઃ ॥
સ સોમં પુનર્ અપ્ય્ આહ કથં દ્રક્ષ્યે મહેશ્વરમ્
બાલો ઽહં બાલબુદ્ધિશ્ ચ ન સામર્થ્યં તપસ્ તથા ॥
ગૌતમીં ગચ્છ ભદ્ર ત્વં સ્તુહિ ચક્રેશ્વરં હરમ્
પ્રસન્નસ્ તુ તવેશાનો હ્ય્ અલ્પાયાસેન વત્સક ॥
પ્રીતો ભવેન્ મહાદેવઃ સાક્ષાત્ કારુણિકઃ શિવઃ
આસ્તે સાક્ષાત્કૃતઃ શંભુર્ વિષ્ણુના પ્રભવિષ્ણુના ॥
વરં ચ દત્તવાન્ વિષ્ણોશ્ ચક્રં ચ ત્રિદશાર્ચિતમ્
ગચ્છ તત્ર મહાબુદ્ધે દણ્ડકે ગૌતમીં નદીમ્ ॥
ચક્રેશ્વરં નામ તીર્થં જાનન્ત્ય્ ઓષધયસ્ તુ તત્
તં ગત્વા સ્તુહિ દેવેશં સર્વભાવેન શંકરમ્
સ તે પ્રીતમનાસ્ તાત સર્વાન્ કામાન્ પ્રદાસ્યતિ ॥
તદ્ રાજવચનાદ્ બ્રહ્મન્ પિપ્પલાદો મહામુનિઃ
આજગામ જગન્નાથો યત્ર રુદ્રઃ સ ચક્રદઃ ॥
તં બાલં કૃપયાવિષ્ટાઃ પિપ્પલાઃ સ્વાશ્રમાન્ યયુઃ
ગોદાવર્યાં તતઃ સ્નાત્વા નત્વા ત્રિભુવનેશ્વરમ્
તુષ્ટાવ સર્વભાવેન પિપ્પલાદઃ શિવં શુચિઃ ॥
સર્વાણિ કર્માણિ વિહાય ધીરાસ્ ત્યક્તૈષણા નિર્જિતચિત્તવાતાઃ
યં યાન્તિ મુક્ત્યૈ શરણં પ્રયત્નાત્ તમ્ આદિદેવં પ્રણમામિ શંભુમ્
યઃ સર્વસાક્ષી સકલાન્તરાત્મા સર્વેશ્વરઃ સર્વકલાનિધાનમ્
વિજ્ઞાય મચ્ચિત્તગતં સમસ્તં સ મે સ્મરારિઃ કરુણાં કરોતુ
દિગીશ્વરાઞ્ જિત્ય સુરાર્ચિતસ્ય કૈલાસમ્ આન્દોલયતઃ પુરારેઃ
અઙ્ગુષ્ઠકૃત્યૈવ રસાતલાદ્ અધો ગતસ્ય તસ્યૈવ દશાનનસ્ય
આલૂનકાયસ્ય ગિરં નિશમ્ય વિહસ્ય દેવ્યા સહ દત્તમ્ ઇષ્ટમ્
તસ્મૈ પ્રસન્નઃ કુપિતો ઽપિ તદ્વદ્ અયુક્તદાતાસિ મહેશ્વર ત્વમ્
સૌત્રામણીમ્ ઋદ્ધિમ્ અધઃ સ ચક્રે યો ઽર્ચાં હરૌ નિત્યમ્ અતીવ કૃત્વા
બાણઃ પ્રશસ્યઃ કૃતવાન્ ઉચ્ચપૂજાં રમ્યાં મનોજ્ઞાં શશિખણ્ડમૌલેઃ
જિત્વા રિપૂન્ દેવગણાન્ પ્રપૂજ્ય ગુરું નમસ્કર્તુમ્ અગાદ્ વિશાખઃ
ચુકોપ દૃષ્ટ્વા ગણનાથમ્ ઊઢમ્ અઙ્કે તમ્ આરોપ્ય જહાસ સોમઃ
ઈશાઙ્કરૂઢો ઽપિ શિશુસ્વભાવાન્ ન માતુર્ અઙ્કં પ્રમુમોચ બાલઃ
ક્રુદ્ધં સુતં બોધિતુમ્ અપ્ય્ અશક્તસ્ તતો ઽર્ધનારિત્વમ્ અવાપ સોમઃ
તતઃ સ્વયંભૂઃ સુપ્રીતઃ પિપ્પલાદમ્ અભાષત ॥
વરં વરય ભદ્રં તે પિપ્પલાદ યથેપ્સિતમ્ ॥
હતો દેવૈર્ મહાદેવ પિતા મમ મહાયશાઃ
અદામ્ભિકઃ સત્યવાદી તથા માતા પતિવ્રતા ॥
દેવેભ્યશ્ ચ તયોર્ નાશં શ્રુત્વા નાથ સવિસ્તરમ્
દુઃખકોપસમાવિષ્ટો નાહં જીવિતુમ્ ઉત્સહે ॥
તસ્માન્ મે દેહિ સામર્થ્યં નાશયેયં સુરાન્ યથા
અવધ્યસેવ્યસ્ ત્રૈલોક્યે ત્વમ્ એવ શશિશેખર ॥
તૃતીયં નયનં દ્રષ્ટું યદિ શક્નોષિ મે ઽનઘ
તતઃ સમર્થો ભવિતા દેવાંશ્ છેદયિતું ભવાન્ ॥
તતો દ્રષ્ટું મનશ્ ચક્રે તૃતીયં લોચનં વિભોઃ
ન શશાક તદોવાચ ન શક્તો ઽસ્મીતિ શંકરમ્ ॥
કિંચિત્ કુરુ તપો બાલ યદા દ્રક્ષ્યસિ લોચનમ્
તૃતીયં ત્વં તદાભીષ્ટં પ્રાપ્સ્યસે નાત્ર સંશયઃ ॥
એતચ્ છ્રુત્વેશાનવાક્યં તપસે કૃતનિશ્ચયઃ
દધીચિસૂનુર્ ધર્માત્મા તત્રૈવ બહુલાઃ સમાઃ ॥
શિવધ્યાનૈકનિરતો બાલો ઽપિ બલવાન્ ઇવ
પ્રત્યહં પ્રાતર્ ઉત્થાય સ્નાત્વા નત્વા ગુરૂન્ ક્રમાત્ ॥
સુખાસીનો મનઃ કૃત્વા સુષુમ્નાયામ્ અનન્યધીઃ
હસ્તસ્વસ્તિકમ્ આરોપ્ય નાભૌ વિસ્મૃતસંસૃતિઃ ॥
સ્થાનાત્ સ્થાનાન્તરોત્કર્ષાન્ વિદધ્યૌ શાંભવં મહઃ
દદર્શ ચક્ષુર્ દેવસ્ય તૃતીયં પિપ્પલાશનઃ
કૃતાઞ્જલિપુટો ભૂત્વા વિનીત ઇદમ્ અબ્રવીત્ ॥
શંભુના દેવદેવેન વરો દત્તઃ પુરા મમ
તાર્તીયચક્ષુષો જ્યોતિર્ યદા પશ્યસિ તત્ક્ષણાત્ ॥
સર્વં તે પ્રાર્થિતં સિધ્યેદ્ ઇત્ય્ આહ ત્રિદશેશ્વરઃ
તસ્માદ્ રિપુવિનાશાય હેતુભૂતાં પ્રયચ્છ મે ॥
તદૈવ પિપ્પલાઃ પ્રોચુર્ વડવાપિ મહાદ્યુતે
માતા તવ પ્રાતિથેયી વદન્ત્ય્ એવં દિવં ગતા ॥
પરાભિદ્રોહનિરતા વિસ્મૃતાત્મહિતા નરાઃ
ઇતસ્ તતો ભ્રાન્તચિત્તાઃ પતન્તિ નરકાવટે ॥
તન્ માતૃવચનં શ્રુત્વા કુપિતઃ પિપ્પલાશનઃ
અભિમાને જ્વલત્ય્ અન્તઃ સાધુવાદો નિરર્થકઃ ॥
દેહિ દેહીતિ તં પ્રાહ કૃત્યા નેત્રવિનિર્ગતા
વડવેતિ સ્મરન્ વિપ્રઃ કૃત્યાપિ વડવાકૃતિઃ ॥
સર્વસત્ત્વવિનાશાય પ્રભૂતાનલગર્ભિણી
ગભસ્તિની બાલગર્ભા યા માતા પિપ્પલાશિનઃ ॥
તદ્ધ્યાનયોગાત્ તુ જાતા કૃત્યા સાનલગર્ભિણી
ઉત્પન્ના સા મહારૌદ્રા મૃત્યુજિહ્વેવ ભીષણા ॥
અવોચત્ પિપ્પલાદં તં કિં કૃત્યં મે વદસ્વ તત્
પિપ્પલાદો ઽપિ તાં પ્રાહ દેવાન્ ખાદ રિપૂન્ મમ ॥
જગ્રાહ સા તથેત્ય્ ઉક્ત્વા પિપ્પલાદં પુરસ્થિતમ્
સ પ્રાહ કિમ્ ઇદં કૃત્યે સા ચાપ્ય્ આહ ત્વયોદિતમ્ ॥
દેવૈશ્ ચ નિર્મિતં દેહં તતો ભીતઃ શિવં યયૌ
તુષ્ટાવ દેવં સ મુનિઃ કૃત્યાં પ્રાહ તદા શિવઃ ॥
યોજનાન્તઃસ્થિતાઞ્ જીવાન્ ન ગૃહાણ મદાજ્ઞયા
તસ્માદ્ યાહિ તતો દૂરં કૃત્યે કૃત્યં તતઃ કુરુ ॥
તીર્થાત્ તુ પિપ્પલાત્ પૂર્વં યાવદ્ યોજનસંખ્યયા
પ્રાતિષ્ઠદ્ વડવારૂપા કૃત્યા સા ઋષિનિર્મિતા ॥
તસ્યાં જાતો મહાન્ અગ્નિર્ લોકસંહરણક્ષમઃ
તં દૃષ્ટ્વા વિબુધાઃ સર્વે ત્રસ્તાઃ શંભુમ્ ઉપાગમન્ ॥
ચક્રેશ્વરં પિપ્પલેશં પિપ્પલાદેન તોષિતમ્
સ્તુવન્તો ભીતમનસઃ શંભુમ્ ઊચુર્ દિવૌકસઃ ॥
રક્ષસ્વ શંભો કૃત્યાસ્માન્ બાધતે તદ્ભવાનલઃ
શરણં ભવ સર્વેશ ભીતાનામ્ અભયપ્રદ ॥
સર્વતઃ પરિભૂતાનામ્ આર્તાનાં શ્રાન્તચેતસામ્
સર્વેષામ્ એવ જન્તૂનાં ત્વમ્ એવ શરણં શિવ ॥
ઋષિણાભ્યર્થિતા કૃત્યા ત્વચ્ચક્ષુર્વહ્નિનિર્ગતા
સા જિઘાંસતિ લોકાંસ્ ત્રીંસ્ ત્વં નસ્ ત્રાતા ન ચેતરઃ ॥
તાન્ અબ્રવીજ્ જગન્નાથો યોજનાન્તર્નિવાસિનઃ
ન બાધતે ત્વ્ અસૌ કૃત્યા તસ્માદ્ યૂયમ્ અહર્નિશમ્
ઇહૈવાસધ્વમ્ અમરાસ્ તસ્યા વો ન ભયં ભવેત્ ॥
પુનર્ ઊચુઃ સુરેશાનં ત્વયા દત્તં ત્રિવિષ્ટપમ્
તત્ ત્યક્ત્વાત્ર કથં નાથ વત્સ્યામસ્ ત્રિદશાર્ચિત ॥
દેવાનાં વચનં શ્રુત્વા શિવો વાક્યમ્ અથાબ્રવીત્ ॥
દેવો ઽસૌ વિશ્વતશ્ચક્ષુર્ યો દેવો વિશ્વતોમુખઃ
યો રશ્મિભિસ્ તુ ધમતે નિત્યં યો જનકો મતઃ ॥
સ સૂર્ય એક એવાત્ર સાક્ષાદ્ રૂપેણ સર્વદા
સ્થિતિં કરોતુ તન્મૂર્તૌ ભવિષ્યન્ત્ય્ અખિલાઃ સ્થિતાઃ ॥
તથેતિ શંભુવચનાત્ પારિજાતતરોસ્ તદા
દેવા દિવાકરં ચક્રુસ્ ત્વષ્ટા ભાસ્કરમ્ અબ્રવીત્ ॥
ઇહૈવાસ્સ્વ જગત્સ્વામિન્ રક્ષેમાન્ વિબુધાન્ સ્વયમ્
સ્વાંશૈશ્ ચ વયમ્ અપ્ય્ અત્ર તિષ્ઠામઃ શંભુસંનિધૌ ॥
ચક્રેશ્વરસ્ય પરિતો યાવદ્ યોજનસંખ્યયા
ગઙ્ગાયા ઉભયં તીરમ્ આસાદ્યાસન્ સુરોત્તમાઃ ॥
અઙ્ગુલ્યર્ધાર્ધમાત્રં તુ ગઙ્ગાતીરં સમાશ્રિતાઃ
તિસ્રઃ કોટ્યસ્ તથા પઞ્ચ શતાનિ મુનિસત્તમ
તીર્થાનાં તત્ર વ્યુષ્ટિં ચ કઃ શૃણોતિ બ્રવીતિ વા ॥
તતઃ સુરગણાઃ સર્વે વિનીતાઃ શિવમ્ અબ્રુવન્ ॥
પિપ્પલાદં સુરેશાન શમં નય જગન્મય ॥
ઓમ્ ઇત્ય્ ઉક્ત્વા જગન્નાથઃ પિપ્પલાદમ્ અવોચત ॥
નાશિતેષ્વ્ અપિ દેવેષુ પિતા તે નાગમિષ્યતિ
દત્તાઃ પિત્રા તવ પ્રાણા દેવાનાં કાર્યસિદ્ધયે ॥
દીનાર્તકરુણાબન્ધુઃ કો હિ તાદૃગ્ભવે ભવેત્
તથા યાતા દિવં તાત તવ માતા પતિવ્રતા ॥
સમા કાપ્ય્ અત્ર મતયા લોપામુદ્રાપ્ય્ અરુન્ધતી
યદ્ અસ્થિભિઃ સુરાઃ સર્વે જયિનઃ સુખિનઃ સદા ॥
તેનાવાપ્તં યશઃ સ્ફીતં તવ માત્રાક્ષયં કૃતમ્
ત્વયા પુત્રેણ સર્વત્ર નાતઃ પરતરં કૃતમ્ ॥
ત્વત્પ્રતાપભયાત્ સ્વર્ગાચ્ ચ્યુતાંસ્ ત્વં પાતુમ્ અર્હસિ
કાંદિશીકાંસ્ તવ ભયાદ્ અમરાંસ્ ત્રાતુમ્ અર્હસિ
નાર્તત્રાણાદ્ અભ્યધિકં સુકૃતં ક્વાપિ વિદ્યતે ॥
યાવદ્ યશઃ સ્ફુરતિ ચારુ મનુષ્યલોકે અહાનિ તાવન્તિ દિવં ગતસ્ય
દિને દિને વર્ષસંખ્યા પરસ્મિંલ્ લોકે વાસો જાયતે નિર્વિકારઃ
મૃતાસ્ ત એવાત્ર યશો ન યેષામ્ અન્ધાસ્ ત એવ શ્રુતવર્જિતા યે
યે દાનશીલા ન નપુંસકાસ્ તે યે ધર્મશીલા ન ત એવ શોચ્યાઃ
ભાષિતં દેવદેવસ્ય શ્રુત્વા શાન્તો ઽભવન્ મુનિઃ
કૃતાઞ્જલિપુટો ભૂત્વા નત્વા નાથમ્ અથાબ્રવીત્ ॥
વાગ્ભિર્ મનોભિઃ કૃતિભિઃ કદાચિન્ મમોપકુર્વન્તિ હિતે રતા યે
તેભ્યો હિતાર્થં ત્વ્ ઇહ ચાપરેષાં સોમં નમસ્યામિ સુરાદિપૂજ્યમ્
સંરક્ષિતો યૈર્ અભિવર્ધિતશ્ ચ સમાનગોત્રશ્ ચ સમાનધર્મા
તેષામ્ અભીષ્ટાનિ શિવઃ કરોતુ બાલેન્દુમૌલિં પ્રણતો ઽસ્મિ નિત્યમ્
યૈર્ અહં વર્ધિતો નિત્યં માતૃવત્ પિતૃવત્ પ્રભો
તન્નામ્ના જાયતાં તીર્થં દેવદેવ જગત્ત્રયે ॥
યશસ્ તુ તેષાં ભવિતા તેભ્યો ઽહમ્ અનૃણસ્ તતઃ
યાનિ ક્ષેત્રાણિ દેવાનાં યાનિ તીર્થાનિ ભૂતલે ॥
તેભ્યો યદ્ ઇદમ્ અધિકમ્ અનુમન્યન્તુ દેવતાઃ
તતઃ ક્ષમે ઽહં દેવાનામ્ અપરાધં નિરઞ્જનઃ ॥
તતઃ સમક્ષં સુરસાક્ષરાં ગિરં સહસ્રચક્ષુઃપ્રમુખાંસ્ તથાગ્રતઃ
ઉવાચ દેવા અપિ મેનિરે વચો દધીચિપુત્રોદિતમ્ આદરેણ
બાલસ્ય બુદ્ધિં વિનયં ચ વિદ્યાં શૌર્યં બલં સાહસં સત્યવાચમ્
પિત્રોર્ ભક્તિં ભાવશુદ્ધિં વિદિત્વા તદાવાદીચ્ છંકરઃ પિપ્પલાદમ્
વત્સ યદ્ વૈ પ્રિયં કામં યચ્ ચાપિ સુરવલ્લભમ્
પ્રાપ્સ્યસે વદ કલ્યાણં નાન્યથા ત્વં મનઃ કૃથાઃ ॥
યે ગઙ્ગાયામ્ આપ્લુતા ધર્મનિષ્ઠાઃ સંપશ્યન્તિ ત્વત્પદાબ્જં મહેશ
સર્વાન્ કામાન્ આપ્નુવન્તુ પ્રસહ્ય દેહાન્તે તે પદમ્ આયાન્તુ શૈવમ્
તાતઃ પ્રાપ્તસ્ ત્વત્પદં ચામ્બિકા મે નાથ પ્રાપ્તા પિપ્પલશ્ ચામરાશ્ ચ
સુખં પ્રાપ્તા નાથનાથં વિલોક્ય ત્વાં પશ્યેયુસ્ ત્વત્પદં તે પ્રયાન્તુ
તથેત્ય્ ઉક્ત્વા પિપ્પલાદં દેવદેવો મહેશ્વરઃ
અભિનન્દ્ય ચ તં દેવૈઃ સાર્ધં વાક્યમ્ અથાબ્રવીત્ ॥
દેવા અપિ મુદા યુક્તા નિર્ભયાસ્ તત્કૃતાદ્ ભયાત્
ઇદમ્ ઊચુઃ સર્વ એવ દાધીચં શિવસંનિધૌ ॥
સુરાણાં યદ્ અભીષ્ટં ચ ત્વયા કૃતમ્ અસંશયમ્
પાલિતા દેવદેવસ્ય આજ્ઞા ત્રૈલોક્યમણ્ડની ॥
યાચિતં ચ ત્વયા પૂર્વં પરાર્થં નાત્મને દ્વિજ
તસ્માદ્ અન્યતમં બ્રૂહિ કિંચિદ્ દાસ્યામહે વયમ્ ॥
પુનઃ પુનસ્ તદ્ એવોચુઃ સુરસંઘા દ્વિજોત્તમમ્
કૃતાઞ્જલિપુટઃ પૂર્વં નત્વા શંભુસુરાન્ ઇદમ્
ઉવાચ પિપ્પલાદશ્ ચ ઉમાં નત્વા ચ પિપ્પલાન્ ॥
પિતરૌ દ્રષ્ટુકામો ઽસ્મિ સદા મે શબ્દગોચરૌ
તે ધન્યાઃ પ્રાણિનો લોકે માતાપિત્રોર્ વશે સ્થિતાઃ ॥
શુશ્રૂષણપરા નિત્યં તત્પાદાજ્ઞાપ્રતીક્ષકાઃ
ઇન્દ્રિયાણિ શરીરં ચ કુલં શક્તિં ધિયં વપુઃ ॥
પરિલભ્ય તયોઃ કૃત્યે કૃતકૃત્યો ભવેત્ સ્વયમ્
પશૂનાં પક્ષિણાં ચાપિ સુલભં માતૃદર્શનમ્ ॥
દુર્લભં મમ તચ્ ચાપિ પૃચ્છે પાપફલં નુ કિમ્
દુર્લભં ચ તથા ચેત્ સ્યાત્ સર્વેષાં યસ્ય કસ્યચિત્ ॥
નોપપદ્યેત સુલભં મત્તો નાન્યો ઽસ્તિ પાપકૃત્
તયોર્ દર્શનમાત્રં ચ યદિ પ્રાપ્સ્યે સુરોત્તમાઃ ॥
મનોવાક્કાયકર્મભ્યઃ ફલં પ્રાપ્તં ભવિષ્યતિ
પિતરૌ યે ન પશ્યન્તિ સમુત્પન્ના ન સંસૃતૌ
તેષાં મહાપાતકાનાં કઃ સંખ્યાં કર્તુમ્ ઈશ્વરઃ ॥
તદ્ ઋષેર્ વચનં શ્રુત્વા મિથઃ સંમન્ત્ર્ય તે સુરાઃ
વિમાનવરમ્ આરૂઢૌ પિતરૌ દંપતી શુભૌ ॥
તવ સંદર્શનાકાઙ્ક્ષૌ દ્રક્ષ્યસે વાદ્ય નિશ્ચિતમ્
વિષાદં લોભમોહૌ ચ ત્યક્ત્વા ચિત્તં શમં નય ॥
પશ્ય પશ્યેતિ તં પ્રાહુર્ દાધીચં સુરસત્તમાઃ
વિમાનવરમ્ આરૂઢૌ સ્વર્ગિણૌ સ્વર્ણભૂષણૌ ॥
તવ સંદર્શનાકાઙ્ક્ષૌ પિતરૌ દંપતી શુભૌ
વીજ્યમાનૌ સુરસ્ત્રીભિઃ સ્તૂયમાનૌ ચ કિંનરૈઃ ॥
દૃષ્ટ્વા સ માતાપિતરૌ નનામ શિવસંનિધૌ
હર્ષબાષ્પાશ્રુનયનૌ સ કથંચિદ્ ઉવાચ તૌ ॥
તારયન્ત્ય્ એવ પિતરાવ્ અન્યે પુત્રાઃ કુલોદ્વહાઃ
અહં તુ માતુર્ ઉદરે કેવલં ભેદકારણમ્
એવંભૂતો ઽપિ તૌ મોહાત્ પશ્યેયમ્ અતિદુર્મતિઃ ॥
તાવ્ આલોક્ય તતો દુઃખાદ્ વક્તું નૈવ શશાક સઃ
દેવાશ્ ચ માતાપિતરૌ પિપ્પલાદમ્ અથાબ્રુવન્ ॥
ધન્યસ્ ત્વં પુત્ર લોકેષુ યસ્ય કીર્તિર્ ગતા દિવમ્
સાક્ષાત્કૃતસ્ ત્વયા ત્ર્યક્ષો દેવાશ્ ચાશ્વાસિતાસ્ ત્વયા
ત્વયા પુત્રેણ સલ્લોકા ન ક્ષીયન્તે કદાચન ॥
પુષ્પવૃષ્ટિસ્ તદા સ્વર્ગાત્ પપાત તસ્ય મૂર્ધનિ
જયશબ્દઃ સુરૈર્ ઉક્તઃ પ્રાદુર્ભૂતો મહામુને ॥
આશિષં તુ સુતે દત્ત્વા દધીચિઃ સહ ભાર્યયા
શંભું ગઙ્ગાં સુરાન્ નત્વા પુત્રં વાક્યમ્ અથાબ્રવીત્ ॥
પ્રાપ્ય ભાર્યાં શિવે ભક્તિં કુરુ ગઙ્ગાં ચ સેવય
પુત્રાન્ ઉત્પાદ્ય વિધિવદ્ યજ્ઞાન્ ઇષ્ટ્વા સદક્ષિણાન્
કૃતકૃત્યસ્ તતો વત્સ આક્રમસ્વ ચિરં દિવમ્ ॥
કરોમ્ય્ એવમ્ ઇતિ પ્રાહ દધીચિં પિપ્પલાશનઃ
દધીચિઃ પુત્રમ્ આશ્વાસ્ય ભાર્યયા ચ પુનઃ પુનઃ ॥
અનુજ્ઞાતઃ સુરગણૈઃ પુનઃ સ દિવમ્ આક્રમત્
દેવા અપ્ય્ ઊચિરે સર્વે પિપ્પલાદં સસંભ્રમાઃ ॥
કૃત્યાં શમય ભદ્રં તે તદ્ ઉત્પન્નં મહાનલમ્ ॥
પિપ્પલાદસ્ તુ તાન્ આહ ન શક્તો ઽહં નિવારણે
અસત્યં નૈવ વક્તાહં યૂયં કૃત્યાં તુ બ્રૂત તામ્ ॥
માં દૃષ્ટ્વા સા મહારૌદ્રા વિપરીતં કરિષ્યતિ
તામ્ એવ ગત્વા વિબુધાઃ પ્રોચુસ્ તે શાન્તિકારણમ્ ॥
અનલં ચ યથાપ્રીતિ તે ઉભે નેત્ય્ અવોચતામ્
સર્વેષાં ભક્ષણાયૈવ સૃષ્ટા ચાહં દ્વિજન્મના ॥
તથા ચ મત્પ્રસૂતો ઽગ્નિર્ અન્યથા તત્ કથં ભવેત્
મહાભૂતાનિ પઞ્ચાપિ સ્થાવરં જઙ્ગમં તથા ॥
સર્વમ્ અસ્મન્મુખે વિદ્યાદ્ વક્તવ્યં નાવશિષ્યતે
મયા સંમન્ત્ર્ય તે દેવાઃ પુનર્ ઊચુર્ ઉભાવ્ અપિ ॥
ભક્ષયેતામ્ ઉભૌ સર્વં યથાનુક્રમતસ્ તથા
વડવાપિ સુરાન્ એવમ્ ઉવાચ શૃણુ નારદ ॥
ભવતામ્ ઇચ્છયા સર્વં ભક્ષ્યં મે સુરસત્તમાઃ ॥
વડવા સા નદી જાતા ગઙ્ગયા સંગતા મુને
તદ્ભવસ્ તુ મહાન્ અગ્નિર્ ય આસીદ્ અતિભીષણઃ
તમ્ આહુર્ અમરા વહ્નિં ભૂતાનામ્ આદિતો વિદુઃ ॥
આપો જ્યેષ્ઠતમા જ્ઞેયાસ્ તથૈવ પ્રથમં ભવાન્
તત્રાપ્ય્ અપાંપતિં જ્યેષ્ઠં સમુદ્રમ્ અશનં કુરુ
યથૈવ તુ વયં બ્રૂમો ગચ્છ ભુઙ્ક્ષ્વ યથાસુખમ્ ॥
અનલસ્ ત્વ્ અમરાન્ આહ આપસ્ તત્ર કથં ત્વ્ અહમ્
વ્રજેયં યદિ માં તત્ર પ્રાપયન્ત્ય્ ઉદકં મહત્ ॥
ભવન્ત એવ તે ઽપ્ય્ આહુઃ કથં તે ઽગ્ને ગતિર્ ભવેત્
અગ્નિર્ અપ્ય્ આહ તાન્ દેવાન્ કન્યા માં ગુણશાલિની ॥
હિરણ્યકલશે સ્થાપ્ય નયેદ્ યત્ર ગતિર્ મમ
તસ્ય તદ્ વચનં શ્રુત્વા કન્યામ્ ઊચુઃ સરસ્વતીમ્ ॥
નયૈનમ્ અનલં શીઘ્રં શિરસા વરુણાલયમ્ ॥
સરસ્વતી સુરાન્ આહ નૈકા શક્તા ચ ધારણે
યુક્તા ચતસૃભિઃ શીઘ્રં વહેયં વરુણાલયમ્ ॥
સરસ્વત્યા વચઃ શ્રુત્વા ગઙ્ગાં ચ યમુનાં તથા
નર્મદાં તપતીં ચૈવ સુરાઃ પ્રોચુઃ પૃથક્ પૃથક્ ॥
તાભિઃ સમન્વિતોવાહ હિરણ્યકલશે ઽનલમ્
સંસ્થાપ્ય શિરસાધાર્ય તા જગ્મુર્ વરુણાલયમ્ ॥
સંસ્થાપ્ય યત્ર દેવેશઃ સોમનાથો જગત્પતિઃ
અધ્યાસ્તે વિબુધૈઃ સાર્ધં પ્રભાસે શશિભૂષણઃ ॥
પ્રાપયામ્ આસુર્ અનલં પઞ્ચનદ્યઃ સરસ્વતી
અધ્યાસ્તે ચ મહાન્ અગ્નિઃ પિબન્ વારિ શનૈઃ શનૈઃ ॥
તતઃ સુરગણાઃ સર્વે શિવમ્ ઊચુઃ સુરોત્તમમ્ ॥
અસ્થ્નાં ચ પાવનં બ્રૂહિ અસ્માકં ચ ગવાં તથા ॥
શિવઃ પ્રાહ તદા સર્વાન્ ગઙ્ગામ્ આપ્લુત્ય યત્નતઃ
દેવાશ્ ચ ગાવસ્ તત્પાપાન્ મુચ્યન્તે નાત્ર સંશયઃ ॥
પ્રક્ષાલિતાનિ ચાસ્થીનિ ઋષિદેહભવાન્ય્ અથ
તાનિ પ્રક્ષાલનાદ્ એવ તત્ર પ્રાપ્તાનિ પૂતતામ્ ॥
યત્ર દેવા મુક્તપાપાસ્ તત્ તીર્થં પાપનાશનમ્
તત્ર સ્નાનં ચ દાનં ચ બ્રહ્મહત્યાવિનાશનમ્ ॥
ગવાં ચ પાવનં યત્ર ગોતીર્થં તદ્ ઉદાહૃતમ્
તત્ર સ્નાનાન્ મહાબુદ્ધિર્ ગોમેધફલમ્ આપ્નુયાત્ ॥
યત્ર તદ્બ્રાહ્મણાસ્થીનિ આસન્ પુણ્યાનિ નારદ
પિતૃતીર્થં તુ વૈ જ્ઞેયં પિતૄણાં પ્રીતિવર્ધનમ્ ॥
ભસ્માસ્થિનખરોમાણિ પ્રાણિનો યસ્ય કસ્યચિત્
તત્ર તીર્થે સંક્રમેરન્ યાવચ્ ચન્દ્રાર્કતારકમ્ ॥
સ્વર્ગે વાસો ભવેત્ તસ્ય અપિ દુષ્કૃતકર્મણઃ
તથા ચક્રેશ્વરાત્ તીર્થાત્ ત્રીણિ તીર્થાનિ નારદ
તતઃ પૂતાઃ સુરગણા ગાવઃ શંભુમ્ અથાબ્રુવન્ ॥
યામઃ સ્વં સ્વમ્ અધિષ્ઠાનમ્ અત્ર સૂર્યઃ પ્રતિષ્ઠિતઃ
અસ્મિન્ સ્થિતે દિનકરે સુરાઃ સર્વે પ્રતિષ્ઠિતાઃ ॥
ભવેયુર્ જગતામ્ ઈશ તદ્ અનુજ્ઞાતુમ્ અર્હસિ
સૂર્યો હ્ય્ આત્માસ્ય જગતસ્ તસ્થુષશ્ ચ સનાતનઃ ॥
દિવાકરો દેવમયસ્ તત્રાસ્માભિઃ પ્રતિષ્ઠિતઃ
યત્ર ગઙ્ગા જગદ્ધાત્રી યત્ર વૈ ત્ર્યમ્બકઃ સ્વયમ્
સુરવાસં પ્રતિષ્ઠાનં ભવેદ્ યત્ર ચ ત્ર્યમ્બકમ્ ॥
આપૃચ્છ્ય પિપ્પલાદં તં સુરાઃ સ્વં સદનં યયુઃ
પિપ્પલાઃ કાલપર્યાયે સ્વર્ગં જગ્મુર્ અથાક્ષયમ્ ॥
પાદપાનાં પદં વિપ્રઃ પિપ્પલાદઃ પ્રતાપવાન્
ક્ષેત્રાધિપત્યે સંસ્થાપ્ય પૂજયામ્ આસ શંકરમ્ ॥
દધીચિસૂનુર્ મુનિર્ ઉગ્રતેજા અવાપ્ય ભાર્યાં ગૌતમસ્યાત્મજાં ચ
પુત્રાન્ અથાવાપ્ય શ્રિયં યશશ્ ચ સુહૃજ્જનૈઃ સ્વર્ગમ્ અવાપ ધીરઃ
તતઃ પ્રભૃતિ તત્ તીર્થં પિપ્પલેશ્વરમ્ ઉચ્યતે
સર્વક્રતુફલં પુણ્યં સ્મરણાદ્ અઘનાશનમ્ ॥
કિં પુનઃ સ્નાનદાનાભ્યામ્ આદિત્યસ્ય તુ દર્શનાત્
ચક્રેશ્વરઃ પિપ્પલેશો દેવદેવસ્ય નામની ॥
સરહસ્યં વિદિત્વા તુ સર્વકામાન્ અવાપ્નુયાત્
સૂર્યસ્ય ચ પ્રતિષ્ઠાનાત્ સુરવાસે પ્રતિષ્ઠિતે
પ્રતિષ્ઠાનં તુ તત્ ક્ષેત્રં સુરાણામ્ અપિ વલ્લભમ્ ॥
ઇતીદમ્ આખ્યાનમ્ અતીવ પુણ્યં પઠેત વા યઃ શૃણુયાત્ સ્મરેદ્ વા
સ દીર્ઘજીવી ધનવાન્ ધર્મયુક્તશ્ ચાન્તે સ્મરઞ્ શંભુમ્ ઉપૈતિ નિત્યમ્
મૂળ પાઠ: Brahmapurāṇa 1-246 · Data entry Peter Schreiner Renate Söhnen-Thieme · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0