Bower Manuscript · Chapter 2
paittike sarpiṣaḥ pānaṃ hitaṃ syāt sa virecanam* // 132a //
II. Fol. 1: Bower manuscript
r1 na mas tathāgatebhyaḥ // prākpraṇītair maharṣīṇāṃ yogamukhyais samanvitam* / vakṣye 'haṃ siddhasaṃka r ṣa ṃ nāmnā vai nāvanītakam*
nānāvyādhiparītānāṃ nṛṇāṃ strīṇā ñ ca yad dhitam* /
2 kumārāṇāṃ hitaṃ yac ca tat sarvam iha vakṣyate
samāsaratabuddhīnāṃ bhiṣajāṃ prītivardhanam* / yogabāhulyataś cāpi vistarajñaṃ manonugam*
adhyāyaṃ cūrṇayogānāṃ prathamaṃ cātra
3 vakṣyate / dvitīyaṃ ghṛtapānānāṃ tṛtīyaṃ tailasaṃjñitam*
caturthaṃ miśrakaṃ nāma nānāvyādhicikitsitam* / pañcamaṃ vastiyogānāṃ rasāyanavidhā tataḥ
4 saptamaṃ ca yavāgūnāṃ vṛṣyam aṣṭamam ucyate / netrāṃjanānāṃ navamaṃ daśamaṃ keśarañjanam*
abhayākalpanāmākhyam atraikādaśam ucyate / dvādaśaṃ syāc chailajatoś citra ka sya trayodaśam*
5 kumārabhṛtyam apy atra syāc caturdaśam iṣyate / vandhyācikitsitākhyaṃ ca jñeyaṃ pañcadaśaṃ budhaiḥ
subhagācikitsitākhyāñ ca tathā ṣoḍaśakaṃ matam* / ity ete ṣoḍa śā dhyāyā
6 vijñeyā nāvanītakam*
nedaṃ dadyād aputrāya na cābhrātre kathaṃcana / aśiṣye prastavo na syāt kartavya iti me matiḥ
ṛ
7 tālīsapatraṃ maricaṃ nāgaraṃ pippalī tathā / yathottaraṃ bhāgavṛddhās tvagele cārdhabhāgike
pippalyaṣṭaguṇā cātra pradeyā
8 sitaśarkarā / kāsaśvāsāruciharaṃ taccūrṇaṃ bhaktarocanam*
hṛtpāṇḍugrahaṇīśoṣakāsaplīhajvarāpaham* / chardyatīsāragulmaghnaṃ mūḍhavātānulomanam iti
{O} tālīsa kaṃ
9 nāma cūrṇam* {O} yavānīṃ tintiḍīkāṃ ca nāgaraṃ sāṃblavetasam* / dāḍimaṃ vadaraṃ cāmblaṃkārṣikāny upakalpayet*
dhānyasauvarcalājājī varāṃgaṃ cārdhakārṣikāḥ / pippa l ī nā ṃ
10 śataṃ tv ekaṃ dve śate maricasya ca
śarkarāyāś ca catvāri palāny ekatra cūrṇayet* / jihvāviśodhanaṃ hṛdyaṃ tac cūrṇaṃ bhaktarocanam*
hṛtplīhapārśvaśūlaghnaṃ vivandhānāhanā śa nam* /
11 kāsaśvāsaharaṃ grāhi grahaṇyarśovikāranud iti
{O} ṣāḍavaṃ nāma cūrṇam* {O} // ṛ
v1 x x x x ^ mṛdvī kā pippalī viśvabheṣajam* / mātuluṃgarasakṣaudralīḍhaḥ śvāsanibarhaṇam*
lājā pātā ^ _ _ naś cāṃjanaṃ pippalīkaṇāḥ / śirīṣapuṣpasva ra sa yu ktaḥ
2 svāsaharaḥ paraḥ
madhukaṃ maricaṃ bhārgī mṛdvīkā puṣkarāguru / madhusarpiyuto leho hikkāśvāsanivāraṇaḥ
śikhināḍaṃ ruroḥ śṛṃgam ṛṣyaskandha ṃ ghṛtā plu tam* /
3 dagdham antaḥ puṭe śvāsī lihyāt tan madhusarpiṣā
pravāḍaśaṃkhatriphalācūrṇaṃ madhughṛtāplutam* / pippalīgairikaṃ caiva lehyaṃ hikkānivāraṇam*
śaṇa bī jaṃ
4 pravāḍaṃś ca gairikaṃ caiva lehayet* / hikkāyāṃ madhusarpibhyāṃ kharoṣṭrāśvāsthibhasma ca
pibed eraṇḍatailaṃ vā vāruṇīmaṇḍamiśritam* / hikkāśvāsa ni vṛttyarthaṃ
5 snigdhaḥ saṃśodhanaṃ pibed iti
II. Fol. 2: Bower manuscript
r1 sitopala ṃ tukākṣīrīṃ pippalīṃ bahulāṃ tvacam* / antyād ūrdhvaṃ dviguṇitaṃ lehayen madhusarpiṣā
cūrṇitān prāśayed vā t ān śvāsakāsakaphānudaḥ / pārśvaśūlinam alpāgniṃ suptajihva m
2 arocakim*
{X} vardhamānakaṃ nāma cūrṇam* {X} ṣaḍīpuṣkarajīvantīcorakāgurunāgaraiḥ / pippalīmustasurasatvagelodīcyabhāgikaiḥ
tāmalakyās tu cūrṇaṃ ta c
3 charkarāṣṭaguṇā bhavet* / śvāsakāsajvaraharaṃ pārśvahṛcchūlanāśanam iti
{O} ṣaḍyādikaṃ nāma cūrṇam* {X} hiṃguṃ trikaṭukaṃ pāṭhāṃ havuṣām abhayāṃ ṣaḍīm* / ajamodā ja gandhe
4 ca tintiḍīkāṃblavetasam*
dāḍimaṃ puṣkaraṃ dhānyam ajājīṃ citrakaṃ vacām* / dvau kṣārau lavaṇe dve ca cavyaṃ caikatra cūrṇayet*
cūrṇam etat prayoktavyam annapāneṣv a na tyayam* /
5 prāgbhaktam athavā peyaṃ bhaktenoṣṇodakena vā
pārśvahṛdvastiśūleṣu gulme vātakapholbaṇe / grahaṇyarśovikā re ṣu
6 plīhe pāṇḍvāmaye 'rucau
ānāhe mūtrakṛcchre ca yonīgudarujāsu ca / urovivandhe kāse ca hikkāśvāse galagrahe
bhāvitaṃ
7 mātuluṃgasya cūrṇam etad rasena vā / bahuśo guḍikāḥ kāryāḥ kārṣikās syus tato 'dhikam*
{X} mātuluṃgaguḍikā nāma {X} kaṭutrikaṃ tiktakarohiṇīṃ yavaṃ cirātatikto 'tha śa ta krater
8 yavāḥ / samāḥ syur ete dviguṇaṃ tu citrakād dvir aṣṭabhāgaṃ kuṭajatvacaṃ tathā
susūkṣmapiṇḍaṃ śiśirāṃbusaṃyutaṃ piben manuṣyo 'rdhapalaṃ guḍānvitam* / jvaraṃ prame haṃ
9 śvayathūn arocakaṃ hy asad rajo gulmam athāpi pāṇḍutām*
anye 'pi ye pittakaphānubandhā rogā narāṇāṃ subhṛśāturāṇām* / sarvāñ jayec cūrṇam idaṃ prayuktam*
10 ātreyajuṣṭaṃ laguḍākhyam agryam iti
{O} laguḍacūrṇaṃ nāma {O} triphalāyās trayo bhāgā bhāgās trikaṭukāt trayaḥ / citramustāviḍaṃgānāṃ bhāgāḥ syur nava cāyasāt*
{X}
v1 na vā yasam idaṃ cūrṇaṃ pāṇḍuśvayathuroganut* // 39a // {X} rāsnāṃ sasauvarcalabhadramustām agāradhūmaṃ kaṭukatrikaṃ ca / kṣāro yavānāṃ ṣaḍi cet samāṃśā bhāgāḥ samāś cūrṇakṛtā vidheyā iti
{X}
2 kaṇṭharogapraśamanaḥ {X} rasāñjanaṃ dāruharidrikā tvacaṃ tathā bhavet tejavatī sapippalī / samāni kuryāt tulitāni buddhimāñ jalena piṣṭvā guḍikā nidhāpayet*
śameti raktaṃ
3 mukhapākam eva ca galagrahaṃ kaṇṭhaviḍālikāṃ tatheti
{X} mukharogaghnā guḍikā {X} triphalāyās tu kuḍavaṃ pippalyāḥ kuḍavaṃ tathā / viḍaṃgamaricābhyāñ ca kuḍave dve
4 samāvapet*
palaṃ palaṃ ca kurvīta dantīcitrakayor api / granthikāt pippalīmūlāt palaṃ kuṣṭhapalan tathā
śṛṃgaverapale dve ca vyaphalāni ca / peṣyāny ardhapalīnāni yāni tāni
5 nibodhata
rāsnāṃ balāṃ gokṣurakaṃ madhukaṃ devadāru ca / vacāṃ prativiṣāṃ pāthāṃ mustaṃ kaṭukarohiṇīm*
kaṭphalaṃ śārive dve ca śyāmābhallātakāni ca / punarna vāṃ
6 tejavatīṃ tvacaṃ patraṃ śatāvarīm*
niculaṃ trivṛtāṃ bhārgīṃ kuṭajasya phalaṃ tvacam* / etad auṣadhasaṃbhāraṃ sūkṣmacūrṇaṃ tu kārayet*
7 yāvad etad bhavec cūrṇaṃ dvis tāvat syād ayorajaḥ / tad ekatra kṛtaṃ yuktyā lehayeta madhudravam*
kṣīraṃ cānupibed yuktyā nirannakṣīrasevitā / ayo ra jīyam
8 ity etat khyātaṃ siddhaṃ rasāyanam*
saṃvatsaraprayogena śataṃ varṣāṇi jīvati / māsadravyena manujo jīveta śaradāṃ śatam*
nihanyāc chvayathuṃ cograṃ vṛkṣam indrāśa ni r
9 yathā / pāṇḍurogam athārśāṃsi mandam agniṃ krimīn api
bhagandalāṃ kāmalāṃ ca kuṣṭhāṇi jaṭharāṇi ca / plihaṃ gulmān apasmāraṃ śūlāni parikartikām*
10 yasmin yasmin vikāre tu yujyate 'yam ayorajī / tāṃs tān nihanti vai sadyo devārīn kuliśo yathā
anuprayogo lājānāṃ saktavo madhusaṃyutāḥ /
II. Fol. 3: Bower manuscript
r1 k ṣ ī rānup ā nā lehāḥ syuḥ saptāṣṭau divasāni tu
{X} ayorajīyan nāma cūrṇam* {X} mustailā candanoś ī rayavāni vyoṣavatsakau / phalaṃ tri kaṭukā dāru dārvītvakparpaṭatvacaḥ
paṭolanimba ṣa ḍgranthāmūrvābhūnimbaśigrukāḥ /
2 cūrṇās trāyantisaurāṣṭrasūkṣmāprativiṣāḥ samāḥ
tiktako nāma hṛdgulmaśūlahā sāṃnipātanud iti / tiktakaṃ nāma cūrṇam* {X} pippaly ati vi ṣā
3 hiṃgunāgarendrayavā vacā
pāṭhājamodā kaṭukā vṛṣasauvarcalābhayāḥ / vṛṣadvādaśakaṃ cūrṇam ajīrṇānāhaśūlanud iti
{X} vṛṣadvādaśakaṃ nāma cūrṇaṃ {X}
4 māgadhyāḥ kuḍavaḥ syān maricād api ca kuḍavas tathā deyaḥ / nāgarapalāni ṣaṭ syuḥ paṃca ca tālīsapatrasya
sūkṣmelāyāḥ karṣo guḍasya dadyād bhiṣak tathārdhatulām* / etac cūrṇaṃ kṛtvā
5 guḍikāḥ palasaṃmitāḥ kuryāt*
kāsaṃ śleṣmo dr ekaṃ bhaktasyārocakaṃ viṣamam agnim* / śamayaty ajīrṇam eva ca guḍikā siddhārthikā nāma
{X} siddhārthikā guḍikā {X} sūkṣmelā
6 tvacanāgapuṣpamaricaṃ syāt pippalī nāgaraṃ elābhāgavivardhitaiḥ sama dhṛtaiś cūrṇaiḥ samā śarkarā / etac cūrṇam ajīrṇagulmajaṭhareṣv arśassu hṛdrogiṇāṃ hikkā śvā siṣu
7 pārśvaśūliṣu hitaṃ kaṇṭhe vikārāś ca ye
vardhamānakaṃ nāma cūrṇam* {X} sūkṣmelā surasaṃ hiṃgūṃ tintiḍīkāmblavetase / elāṃ tāmalakīṃ jīvāṃ ṣaḍīṃ puṣka ra m
8 eva ca
bhiṣak puṣkaramūlaṃ ca kāsaśvāsiṣu yojayet* / hikkāsu pārśvaśūleṣu vāte ca kaphasaṃvṛte
{X} sūkṣmelāvardhamānakaṃ {X} ślo 2 // sauvarcalāmblavetasapippalyo nāgaraṃ vacāṃ
9 hiṃgum* / hṛjjaṭharaśūlanāśanam auṣadham uṣṇāmbunā peyam*
{X} sauvarcalādyaṃ cūrṇam* {X} kuṭajayavapippalīnāṃ dve karṣe madhurasāya sārdhapalam* / pāṭhāpalaṃ ca dadyāt*
10 dve ca pale śṛṃgaverasya
sauvarcalasya karṣaṃ karṣaṃ kṣārasya yāvaśūkasya /
v1 _ _ s tathārdhakarṣaṃ tac cūrṇaṃ kārayet sūkṣmam*
asya tu mārjārapadaṃ piben naraḥ sarpiṣā yavāgvā vā / madyaṃ vā śīlayatā madyenāloḍya pātavyam*
etaṃ nihanty ajīrṇaṃ plī haṃ
2 mehaṃ ca pāṇḍurogaṃ ca / sabhagandarārśāṃsi ca pītvāriṣṭaṃ prayogena
{X} cūrṇāriṣṭaṃ nāma {X} hiṃgubhāgo bhaved eko vacāyā dviguṇo bhavet* / viḍaṃ triguṇitaṃ dadyāc chṛṃgaveraṃ catu r
3 guṇam*
yavānikā pañcaguṇā ṣaḍguṇā cābhayā bhavet* / citrakaḥ saptaguṇitaḥ sūkṣmacūrṇāni kārayet*
etac cūrṇaṃ kṛtaṃ sūkṣmaṃ pāyayīta prasannayā / madyena vā tathānyena dadyād uṣṇo da kena
4 vā
gulmaghnaṃ dīpanīyaṃ ca arśoghnaṃ śūlanāśanam* / kāsaśvāsaharaṃ caiva cūrṇam ānāhanāśanam*
ātreyavihitaṃ mukhyaṃ nāmnā śārdūlam ucyate // {O} śārdūlaṃ cūrṇaṃ ślo 4 // {X} //
5 sauvarcalasya ca palaṃ dviguṇaṃ cāmblavetasam*
caturguṇaṃ ajājīnāṃ maricaṃ cāṣṭamaṃ bhavet* / mātuluṃgarasenaitad guḍikāṃ kārayed bhiṣak*
praśāntam agniṃ janayed vātaśū la ṃ ca nāśayet* // 77a //
6 {X} āśvinī mātuluṃgaguḍikā {X} syān mātuluṃgasya rasaṃ saśuktaṃ trīṇy ūṣaṇāny ambilavetasaṃ ca / viḍaṃ yavānīṃ lavaṇottamākhyaṃ sauvarcalaṃ syā d
7 guḍikātha kāryāḥ
arśāṃsi tāḥ saṃśamayanti pītāḥ śūlāni hanyur hṛdipārśvayoś ca / ānāhayogān api cātisāram arocakaṃ vātakṛtaṃ ca gulmam*
{X} āmblikā mātuluṃgagu ḍi kā {X} //
8 syāc citrakaṃ trikaṭukaṃ saha puṣkareṇa hiṃgvamblavetasayutāṃ saviḍāśvagandhām* / kustumburūṇi vacayā saha dāḍimaṃ ca sauvarcalaṃ yavamayaṃ tu navaṃ ca
9 kṣaram*
dadyāt tulādhṛtasamāṃśanavāṃ yavānīṃ kṛṣṇājagandhapiśunāmarajām ajājīm* / tad bhāskarāṃśupariśuṣkasamāhitāṃśaṃ cūrṇaṃ bhiṣak samarasaṃ tanu yojayīta
10 tad bījapūrakarasair nicitaṃ prapiṣya kuryād vimṛdya guḍikā vadarapramāṇāḥ / ekām ariṣṭamadhumādhavaśārkareṇa kālyaṃ pibeta surayā
II. Fol. 4: Bower manuscript
r1 dadhimastunā vā
kāsaṃ śvāsaṃ pāṇḍurogaṃ cirasthaṃ plīhaṃ cograṃ śūlam ānāham ugram* / hikkāṃ hṛdrogaṃ jāḍyatāṃ ṣṭīvanatvam āmātisāraṃ ca saśūlagulmam*
viṣūcikām alasakam agni mārdavaṃ
2 pravāhikāṃ gudaparitāpam arśasām* / śamenti tā vidhivad ihottamaṃ tamaḥ prayojitā hy api khalu gharmavāriṇā
{X} āśvinī mātuluṃgaguḍikā ślo 5 {X} pāṭhākaliṃgayava mu stakarohiṇīnāṃ
3 bhāgāḥ sahātiviṣayā dharaṇāni kuryāt* / kuryāc caturthadharaṇena samāṃ haridrāṃ mutreṇa goḥ saha pibed atha cūrṇam etat*
kuṣṭhāṇi ṣaṭtri ṃśat i kān i
4 nihanti dehe sthānāni naśayati saptamahākṣayasya / gulmāṃś ca nāśayati māsakṛtaḥ prayogaḥ sarvānnikasya ghṛtamāṃsaparasya jantor iti
{X} gulma cūrṇam āśvinam* {X}
5 pippalī saviḍakṣārās tathaiva ca suvarcikā / śṛṃgaveraṃ samaricaṃ saindhavaṃ lavaṇaṃ tathā
yavānīm atha dantīñ ca tṛvṛtā vatsakaṃ tathā / sauvarcalam ajājīṃ ca triphalāñ cātra dā pa yet*
6 samabhāgāni sarvāṇi sūkṣmacūrṇāni kārayet* / cūrṇayogo bhavec chreṣṭho gomūtreṇa subhāvitaḥ
etat snigdhaśarīrasya snigdhāhārasya dehinaḥ /
7 viḍālapadamātraṃ tu dadyād uṣṇena vāriṇā
parijīrṇe tatas tasmin yadā tu tṛṣito bhavet* / ghṛtagandhām avakṣārīn dāḍimasya rasena vai
pāyayīta bhiṣak chreṣṭhas tadā saṃpa dya te
8 sukhī / tasyāṃ tu parijīrṇāyām āhārārthī yadā bhavet*
tadā lohitaśālīnāṃ susvinnaṃ mṛducodanam* / bhojayej jāṃgalarasair vyaktāmblalavaṇīkṛtaiḥ
viṣūcikāyā arśassu vikārā
9 vividhāś ca ye / durbhukte cāpy ajīrṇe ca tathā pāṇḍvāmayeṣu ca
vātagulmeṣu ca tathā grahaṇīdoṣiṇaś ca ye / etad yogaṃ prayuñcānaḥ sukham āpnoti mānavaḥ
{O} māgadhaṃ cūrṇam* ṛ
10 ubhe haridre maricaṃ padmaṃ kuṣṭhaṃ sapippalī / karpāsamūlaṃ māṃsī ca svarjyāḥ kṣāram athāṣṭamam*
etāni samabhāgāni dṛṣadāyāṃ prapīṣayet* / kolāsthimātrāṃ g uḍikā ṃ chāy āṃ
11 pariśoṣayet*
tatas tu guḍikām ekāṃ dadyād uṣṇena vāriṇā /
v1 x x x x p r aśam y an te rogajātāni tāñ cchṛṇu
ajīrṇakam udāvartaṃ mūtrakṛcchraṃ galagraham* / ānāhaṃ vātagulmaṃ ca yac ca lūtāviṣaṃ bhavet*
sarvaṃ dūṣīviṣa ṃ ha n ti x x v ṛśc i kadaṣṭ a kam* /
2 mūḍhavātam apasmāraṃ śāṇḍhyaṃ śāṇḍhyapumāṃś ca yaḥ
bhūtagraham athonmādaṃ mūḍhagarbhāś ca yās striyaḥ / daṃṣṭrāmūlaviṣārtheṣu pānam ālepanaṃ tathā
{O} haridrācūrṇam āśvinaṃ ślo 6 {O} ṣaḍī vacā
3 tāmalakī pippalī viśvabheṣajam* / guḍaṃ ghṛtena bharjitvā kārayed guḍikāṃ bhiṣak*
uroghātaṃ pratiśyāyaṃ pārśvahṛtkukṣivedanām* / śuṣkakāsaṃ ca balavat sarvam etena sādhayed iti
ṛ
4 guḍikā gauḍikā ślo 2 {O} dve maricaśate kārye māgadhyā pippalīśataṃ caikam* / palam api ca śarkarāyāḥ syān nāgarakas tathā mukhyaḥ
syāt tintiḍīkakarṣo dāḍimakarṣaḥ śucir vadarakarṣaḥ /
5 deyo varāṃgakarṣas tathārdhakarṣas tv ajājīnām*
amblātakasya karṣaḥ karṣārdhaṃ dhyānyakasya vicitasya / sauvarcalakarṣayutaś cūrṇāriṣṭaḥ paramasiddhaḥ
eṣa samūlān arśāñ ccha ma yed
6 grahaṇīñ ca dīpayati śāntām* / hṛdrogapāṇḍuroge nihanti kāsaṃ saha śvāsam iti
{O} cūrṇāriṣṭaḥ nāvanītake cūrṇayogās samāptāḥ {X}
7 prathamo 'ddhāyas[adhyāya] samāptaḥ idaṃ amṛtarasaprakhyaṃ rasāyanaṃ balavivardhanaṃ nṛṇām* / amṛtaprāśaṃ nāmnā sarpir udāraṃ pravakṣyāmi
āmalakarasaprasthaḥ
8 kṣīravidāryās tathā bhavet prasthaḥ / prasthaś cekṣurasasya hi gṛṣṭīkṣīrasya tadvac ca
prasthaṃ prasthaṃ sudhṛtaṃ ghṛtasya dadyāc ca śāradasyātra / auṣadhyaś ca supiṣṭāḥ
9 imāḥ pradeyāḥ pramāṇena
ṛṣabhakam ṛddhiṃ madhukaṃ vidārigandhāṃ tathā payasyāñ ca / sahadevāṃ sānantāṃ madhūlikāṃ viśvadevāñ ca
dve mede 'rṣyaproktāṃ
10 śatāvarīṃ mudgamāṣaparṇyau ca / śrāvaṇy athātmaguptāṃ vīrāñ ca palārdhikān bhāgān*
mṛdvīkāṃ karjūraṃ vadarāṇy api kuḍavasaṃmitāṃ kuryāt* / akṣoḍatindukānāṃ nikocakānāñ ca
11 bh āgār dh am*
II. Fol. 5: Bower manuscript
r1 etat s i ddhaṃ jñātvā paripūtaṃ sthāpayec chubhe bhāṇḍe / śītībhūte dadyān madhunaḥ prasthaṃ supūtasya
ṣoḍaśa palāni dadyād vṛtāni sitaśa r karācū r ṇasya / mar i cā r dhapalaṃ dadyāt palaṃ ca sūkṣmaila yā
2 deyam*
sūkṣmair etaiś cūrṇair avacūrṇya khajena manthayet prajñaḥ / tasya tu mātrāṃ matimān agni balaṃ prekṣya yuṃjīta
jīrṇe ca jāṅgalarasair bhiṣajā śālyodanaṃ pradātavyam* / aṃrta prā śyaṃ
3 mukhyaṃ balavarṇavivardhanaṃ puṃsām*
kṣīṇakṣate prayojyaṃ vṛddheṣv atha karśiteṣu bāleṣu / tāmyatsu tathā śvasatāṃ prayojyam etac ca hikkāyām*
amṛtaṃ nāma vikhyātaṃ sarpir ātreya ni rmitam iti //
4 {X} amṛtaprāśaṃ nāma ghṛtaṃ ślo 11 pā 1 {O} priyaṃguṃ tagaraṃ kuṣṭhaṃ dāḍimaṃ sailavālukam*
tālīsamedatriphalāṃ kesaraṃ bṛhatīdvayam* / nīlotpalaṃ devadā ruṃ
5 candanaṃ dve ca śārive
dve haridre viḍaṅgā ca sumanākusumāni ca / dantīm aṃśumatīñ caiva māṃjiṣṭhā sālaparṇy api
akṣamātrair ghṛtaprasthaṃ pacet toye caturguṇe / etat kalyā ṇa kaṃ
6 nāma pānīye sarpiṣaṃ varam*
kāsaṃ śvāsaṃ pratiśyāyaṃ tṛtīyakacaturthakau / unmādakṣatavaisarpaṃ pramehān vātaśoṇitam*
hikkāṃ chardiṃ pāṇḍurogaṃ śvayathūn*
7 mūtranigraham* / retodoṣāś ca ye puṃsāṃ yonīdoṣāṃś ca yoṣitām*
bandhyā ca labhate garbhaṃ garān api ca śātayet* / cūrṇayogādhikāreṣu viṣasandūṣiteṣu ca
plīheṣv arśassu
8 gulmeṣu ghṛtam etad yathāmṛtam* / balavarṇakaraṃ caiva dīpanīyaṃ pracārakam*
alakṣmīm api nirhanyāt tiṣṭhaty etad ghṛtaṃ gṛhe // {X} ghṛtaṃ kalyāṇakaṃ nāma ślo 8 {X}
9 jīvakarṣabhakau vīrā kākanāsā mṛṇāly api
mudgaparṇīṃ māṣaparṇīm ṛddhiṃ medāñ ca saṃharet* / mahāsahāṃ kṣudrasahāṃ tathā kākoḍim eva ca
abhīruparṇīṃ haṃsapadīṃ ṣaḍīm*
10 kacchu phalāni ca / phalaṃ kharjūramṛdvīkām āmram āmalakāni ca
pippalīṃ śṛṅgaveraṃ ca tathaiva guḍaśarkarām* / eteṣāṃ garbham ādadyāt kṣīraṃ ca saha sarpiṣā
v1 tat tu sid dh aṃ ca p ū taṃ ca p i bed vyādhivināśanam* /
2 etad vātaṃ ca pittaṃ ca kṣata kāsaṃ ca nāśayet*
mahākalyāṇakaṃ sarpir bahurogavināśanam* / siddham ātreyanirdiṣṭaṃ agastyāya mahātmaneti {X}
3 māhakalyāṇakaṃ ghṛtaṃ ślo 5 pā 1 {X} nimbaṃ paṭolaṃ dārvīn durālabhāṃ tiktarohiṇīn triphalām* / kuryād ardhapalāṃśāṃ parpaṭakaṃ trāyamāṇāṃ ca
salilāḍhakasiddhānāṃ rase 'ṣṭabhāgāva śe ṣite
4 dadyāt* / candanakirātatiktakapippalyas trāyamāṇāñ ca
mustā vatsakabījaṃ kalkīkṛtvārdhakārṣikān bhāgān* / navasarpiṣaś ca ṣaṭpalam etat siddhaṃ ghṛtaṃ peyam*
kuṣṭhajvaragulmārśo gra haṇīpāṇḍvāmayaśvayathuhantṛvaisarpakiṭibha p āmākaṇḍūpadagaṇḍanut
5 siddham iti
{X} tiktakaṃ ghṛtaṃ ślo 4 {X} saptacchadaṃ prativiṣaṃ śamyākaṃ tiktarohiṇīṃ pāṭhāṃ / mustośīraṃ
6 triphalāṃ paṭolapicumandaparpaṭakau
dhanvayavāṣakacandanam upakulyāṃ padmakaṃ dvirajanīñ ca / ṣaḍgranthāṃ saviśālāṃ śatāvarīṃ śārive cobhe
vatsakabījaṃ vāśāṃ mūrvām a mṛ tāṃ
7 kirātatiktaṃ ca / kalkaṃ kuryān matimān yaṣṭihvāṃ trāyamāṇāñ ca
kalkasya caturbhāgaṃ jalam aṣṭaguṇaṃ raso 'mṛtaphalānām* / dviguṇo ghṛtāt pradeyas tat sarpiḥ pāya ye t
8 siddham*
kuṣṭhāni vātapittapravalāny arsaṃsi raktavāhīni / vaisarparaktapittaṃ vātāsṛkpāṇḍurogaṃ ca
visphoṭakān sapāmām unmādaṃ kāmalāṃ krimiṃ kaṇḍūm* / hṛdrogagaṇḍapiḍakān asa d
9 rajo gaṇḍamālāṃ ca
hanyād etat sadyaḥ pītaṃ kāle yathābalaṃ sarpiḥ / yogaśatair apy ajitaṃ mahādhikārān mahāsarpiḥ {X}
mahātiktakaṃ ślo 7 {X} ubhe haridre māñjiṣṭhā pāṭhā ka ṭu karohiṇī /
10 citrako 'tha viḍaṃgā ca pippalī tṛvṛtā vacā
śārivā kuṣṭhamustailā madhukaṃ cākṣasaṃmitāḥ / dāpayec chaṃkhapuṣpīñ ca gavyaprastheṣu pañcasu
siddham etad ghṛtaṃ
11 pītvā balavān syād anāmayaḥ / prasannavarṇo medhāvī dyutimān strīṣu cākṣayaḥ
etena vāg viśuddhyati brahmādhītaṃ na naśyati ca bhūyaḥ / svaravarṇayoś ca jananaṃ garbhaṃ cādhatti bandhyānām*
pañcagav y aṃ 4
II. Fol. 6: Bower manuscript
r1 viḍa ṃ gā citrako da n t ī vyoṣav ai riṇapi p pal ī / aśvamūtrī tṛvṛtkṣīr īṃ n ī līā saindhava ṃ vacām*
ghṛtaprasthaṃ paced ebhir dadhnā ṃ tu dviguṇīkṛtam* / ta t s i ddhaṃ
2 pāyayed yuktyā śvāsārśogulmanāśanam*
pippalīpippalīmūlacavyacitrakanāgaraiḥ / palikaiḥ sayavakṣārair ghṛtaprasthaṃ vipācayet*
kṣīraprasthena tat sarpi r
3 hanti gulmaṃ kaphātmakam* / grahaṇīpāṇḍurogaghnaṃ plīhakāsajvarāpaham*
{O} ṣaṭpalaṃ nāma ghṛtam* {O} ślo 4 // tryūṣaṇaṃ triphalā
4 mustā viḍaṃgā cavyacitrakaiḥ / kalkair etair ghṛtaṃ siddhaṃ sakṣīraṃ vātagulmanut*
{O} tryūṣaṇaṃ {O} vṛśaṃ saśākhaṃ saṃkuṭya paced aṣṭaguṇe jale / śiṣṭe 'ṣṭabhāge tasyaiva puṣpaṃ kalkaṃ ca
5 dāpayet*
tena siddhaṃ ghṛtaṃ kṣaudrasaṃyuktaṃ pittagulmanut* / raktapittajvaraśvāsakāsahṛdroganāśanam*
{O} vāśāghṛtaṃ ślo 2 {O} nāgaraṃ pippalīmūlaṃ citrako hastipippalī /
6 śvadaṃṣṭrā pippalī dhānyaṃ bilvaṃ pāṭhāṃ yavānikām*
cāṃgerīsvarase sarpir etaiḥ kalkair vipācayet* / caturguṇena dadhnā ca tad ghṛtaṃ kaphavātanut*
arśāṃsi grahaṇī do ṣaṃ
7 mūtrakṛcchraṃ pravāhikām* / gudabhraṃśārttim ānāhaṃ ghṛtam etad vyapohati
{X} cāṃgerīghṛtam* {X} ślo 6 // caturguṇaṃ rasaṃ kṛtvā cāṅgeryāḥ suparisrutam* / tasyai va
8 kalkenāloḍya bilvamātreṇa buddhimān*
ghṛtaprasthaṃ pace d etac chanair mṛdvagninā bhiṣak* / arśovyādhir bhaved yasya pītvaiva sa sukhī bhavet*
{X} cāṃgerīghṛtam aparam* {X} ślo 2 // nidigdhikāyāḥ
9 svarasaṃ grāhayed yantrapīḍitam* / caturguṇe rase tasmin ghṛtaprasthaṃ vipācayet*
garbhaṃ dadyāt trikaṭukaṃ rāsnāṃ gokṣurakaṃ balām* / paṃca kāsān idaṃ sarpiḥ pītaṃ sadyo vyapohati
{X} kaṇṭakārikā ghṛ taṃ
10 nāma ślo 2 {X} madhukasya palāny aṣṭau drākṣāyāḥ prastham eva ca / sārase tu jaladroṇe śanair mṛdvagninā pacet*
aṣṭabhāgāvaśeṣe tu ghṛtaprasthaṃ vipācayet* / tasmin siddhe ca pūte ca
11 śītībhūte ca dāpayet*
śarkarāyāḥ palāny aṣṭau prasthārdhaṃ mākṣikasya ca / etac choṇitapittīnāṃ kāsinām alparetasām*
v1 kṣīṇā nā ṃ ca kṣatānāṃ ca prayojyaṃ samasaktukam* / {X} mṛdvīkāghṛtaṃ ślo 3 pā 1 {X} paṃcamūlam atho hrasvaṃ gulūc ī ṃ madhukaṃ balām*
palikāni jaladroṇe catu r bh ā gāvaśe ṣite / tatkaṣā ye tu saṃ g ṛ hya
2 ghṛtaprasthaṃ vipācayet*
garbhaṃ ca jīvanīyānāṃ dadyāt kṣīraṃ caturguṇam* / vidāryāmalakānāṃ ca tathaivekṣurasasya ca
datvā ghṛtasamān bhāgān paceta mṛdunāgninā / rāsāyanikam ity etat peyaṃ sa rpi ḥ
3 kṣayāvaham*
hṛdrogakṣatakāsānāṃ jvarāṇāṃ ca vināśanam iti // {X} rasāyanikaṃ nāma ghṛtaṃ ślo 4 {X} śaramūlekṣumūlāni kāṇḍekṣūn ikṣuvālikām*
śatāvarīṃ payasyāñ ca vidārīṅ kaṇṭakārikām* /
4 jīvantīṃ jīvakaṃ medāṃ vīrām ṛṣabhakaṃ balām*
ṛddhiṃ gokṣurakaṃ rāsnām ātmaguptāṃ punarnavām* / eṣāṃ tripalikā bhāgā māṣāṇām āḍhakaṃ navam*
jaladroṇe vipaktavyam āḍhakaṃ cāvaśeṣayet* /
5 tatra peṣyāṇi madhukaṃ drākṣā phalgūni pippalīm*
ātmagu ptāṃ madhukā ni karjūrāṇi śatāvarīm* / vidāryāmalakekṣūṇāṃ rasāḥ syuś ca pṛthak pṛthak*
sarpiṣaś cāḍhakaṃ dadyāt kṣīradroṇaṃ ca tad bhiṣak* /
6 sādhayed ghṛtaśeṣaṃ ca supūtaṃ yojayet punaḥ
śarkarāyās tukākṣīryāś cūrṇaiḥ prasthonmitaiḥ pṛthak* / palikā guḍikāḥ kāryās tā yathāgniṃ prayojayet*
7 eṣa vṛṣyaḥ paraṃ yogo vṛṅhaṇo balavardhanaḥ / anenāśva ivodīrṇo liṃgam arpayate balī
{X} śaramūlīyaṃ nāma ghṛtam* ślo 7 pā 1 {X} māyūraṃ veśavāraṃ tu
8 kuṭya toyārpaṇe pacet* / rāsnāyā daśamūlena balāyā madhukena ca
caturbhāgāvaśeṣeṇa ghṛtaprasthaṃ vipācayet* / caturguṇena payasā jīvanīyaiś ca peṣyakaiḥ
9 māyūram etac chaṃsanti nāsye pāne ca mūrdhani / nāśanaṃ śīrṣarogāṇām arditasyārbudasya ca
karṇaśūlāni bādhiryaṃ manyāstaṃbhaṃ hanugraham* / pūtyāsyaṃ karṇa nā datvaṃ
10 tāluśoṣopajihvikām*
rātryandhaṃ piṃgalākṣaṃ ca timiraṃ jalakācatām* / abhiṣyandam adhīmanthaṃ netrayoś cāpakarṣatīti
{X} māyūraṃ ghṛtaṃ ślo 7 pā {X}
II. Fol. 7: Bower manuscript
r1 s y ā t tryūṣaṇa ṃ satriphalaṃ sapāṭhāṃ sac i trakaṃ syād atha devadāru / rāsnā ṣaḍīn tāmalakīṃ vidārīn nidigdhikāṃ gokṣurakaṃ sthirāṃ ca
syād ātmaguptām atha śārivāñ ca medāñ ca dadyād dhi śatāvarīñ ca /
2 etāni sarvāṇi samāni kṛtvā ghṛtaṃ pacet kṣīracaturguṇena
kāsajvarārśāṃsi śirobhitāpaṃ tathaiva bhaktānabhinandanaṃ ca / hṛdrogavātaṣṭhilavātagulme plīhe ca kṣī ṇa kṣatayoś
3 ca dadyāt*
arśānsi kṣubdhān kṣubhitaṃ ca vātaṃ nihanti sarvān vidhivat prayukta iti // 185a // {X} mahātryūṣaṇan nāma ślo 2 pā 1 {X} mudgaparṇīṃ māṣaparṇīm ṛddhiṃ medāñ ca saṃharet* /
4 mahāsahāṃ kṣudrasahāṃ tathā kākolim eva ca
abhītaparṇīṃ haṃsapadīṃ ṣaḍīṃ kacchuphalāni ca / phalgu karjūramṛdvīkām āmram āmalakāni ca
bilvāgnimanthaṃ syonākaṃ kārṣmaryaṃ
5 pāṭalāṃ balām* / parṇyaś catasraḥ pippalyaḥ śvadaṃṣṭrāṃ bṛhatīdvayam
śṛṃgīṃ tāmalakīṃ drākṣāṃ jīvantīṃ puṣkarāgurum* / abhayām amṛtām ṛddhiṃ
6 jīvakarṣabhakau ṣaḍim*
mustāṃ punarnavāṃ medām elāṃ candanam utpalam* / vidārīṃ vṛṣamūlāni kākolīṃ kākanāsikām*
eṣāṃ palonmitān bhāgāñ cchatā ny
7 āmalakasya ca / paṃca dadyāt tadaikadhyaṃ jaladroṇe vipācayet*
jñātvā gatarasān etān auṣadhān atha tadrasaḥ / tadāmalakam uddhṛtya niṣkulaṃ
8 tailasarpiṣoḥ
paladvādaśake bṛṣṭvā deyā matsyaṇḍikapalāḥ / paṃcāśat paripūtāyā lehavat sādhu sādhayet*
ṣaṭpalaṃ madhunaś cātra
9 siddhaśīte pradāpayet* / catuṣpalaṃ tukākṣīryāḥ pippalyā dvipalaṃ tathā
palam ekaṃ vidadhyāc ca tvagelāpatrakesarān* / ity ayaṃ cyvanaprāśaḥ param uktaṃ rasāya na m*
10 kāsaśvāsaharaś caiva viśeṣeṇopadiśyate / kṣīṇakṣatānāṃ vṛddhānāṃ bālānāṃ cāṅgavardhanam*
svarakṣayam urorogaṃ hṛdrogaṃ vātaśoṇitam* /
11 pipāsāṃ mūtraśuk r asthān doṣāś cāpy apakarṣati
asya mātrāṃ prayuṃjīta yoparuddhaṃ na bhojanam*
v1 a sya prayogāc cyavanaḥ suvṛddhi 'bhūt punar yuvā
medhāṃ smṛtiṃ kāntim anāmayatvam āyuṣpraka r ṣa ṃ balam i ndr i yāṇām / str ī ṣu prakarṣam agnivṛddhiṃ
2 varṇaprasādaṃ pavanānulomyam*
rasāyanasyāsya naraḥ prayogāl labheta jīrṇo 'pi kuṭipraveśāt* / jarākṛtaṃ rūpam athāsya pūrvaṃ bibharti rūpa ṃ navayauvanānām iti
{X}
3 cyavanaprāśaṃ ghṛtaṃ ślo 15 {X} harītakīṃ trikaṭukaṃ vacāṃ kaṭukarohiṇīm* / sauvarcalaṃ yavakṣāro viḍaṃgā citrakaṃ tathā
akṣapramāṇair etais tu ghṛtaprasthaṃ vipā ca yet* /
4 tat siddhaṃ srāvayitvātha pāyayīta yathābalam*
vātagulmaṃ plihaṃ kāsaṃ sahikkāṃ sakrimīn api / daśāṃgo nāśayaty etān rogān va jra
5 ivāsurān iti
{X} daśāṃgaṃ nāma ghṛtaṃ ślo 3 {X} citrakaṃ triphalāṃ caiva bṛhatīṃ kaṇṭakārikām* / snuhākṣīraṃ viḍaṃgāni ghṛtaṃ navanam u cya te
6 ekaikasya tu karṣeṇa ghṛtasya kuḍavaṃ pacet* / caturguṇena toyena pācayen mṛdunāgninā
asya kāle piben mātrām ardhakarṣasamanvitām* / uṣṇodakaṃ cā nu pibed
7 alpatvāt tasya sarpiṣaḥ
viriktaṃ tu yavāgūṃ syāt sarpiṣā parimarditām* / rasena jāṅgalānāṃ vā bhojanaṃ dāpayed bhiṣak*
vātagulmam udāvarttaṃ vardhma m
8 arśaḥ plihaṃ tathā / grahaṇīn dīpayen mandāṃ kuṣṭhadoṣāṃś ca nāśayet*
nārācakam iti khyātaṃ sarpir nārācasannibham* / bhiṣajā saṃniyoktavyaṃ nārācam iva śatrave iti
{X}
9 nārācakaṃ nāma ghṛtaṃ ślo 6 {X} mūlakānāṃ purāṇānāṃ palāny aṣṭau samānayet* / tāni sthālyāñ jaladroṇe śanair mṛdvagninā pacet*
bilvamātrapramāṇena piṣṭvā cainaṃ
10 nidhāpayet* / paṃca dāḍimasārāṇāṃ palāny atra prapīṣayet*
pippalīśṛṃgaverābhyāṃ dadyād atra palaṃ palam* / citrakamūlasya supiṣṭasyātra dāpayet*
11 ghṛtasya ca palāny aṣṭau navasyātra pradāpayet* / dadhnaś cātra sujātasya samā mātrā vidhīyate
etat sarvaṃ samānīya
II. Fol. 8: Bower manuscript
r1 śanai r mṛdvagninā pacet* / susiddhaṃ cainam ājñāya paripūtaṃ nidhāpayet*
ye kecid vyādhayaḥ kāye kaphānilasamudbhavāḥ / teṣāṃ prāyogikaṃ śreṣṭhaṃ ghṛtam etad vidhīyate
{X}
2 mūlakaghṛtaṃ nāma ślo 6 {X} laśunasya śataṃ vidvāñ jaladroṇe vipācayet* / caturbhāgāvaśeṣaṃ ca kaṣāyam avatārayet*
tena vaidyaḥ kaṣāyena vipaceta ghṛtā ḍha kam* /
3 kalkapeṣyāṇi caitāni siddhyamāne pradāpayet*
karṣaṃ citrakamūlasya pippalīkarṣam eva ca / cavyāyāś ca bhavet karṣaḥ śṛṃgaverapalaṃ tathā
lavaṇānāṃ
4 ca pañcānāṃ palārdhaṃ cāmblavetasāt* / tathā rāmaṭhakasyāpi hiṃguno 'tra palaṃ bhavet*
tat siddhaṃ nisrutaṃ samyak suguptaṃ taṃ nidhāpayet* / tato mātrāṃ pibet* kāle
5 śṛṇu me yeṣu tad dhitam*
vātaṣṭhīlāsu gṛdhrasyāṃ vātagulme plihodare / vātaśleṣmātipāṇḍūnām arśassv atha bhagandare
ekāṃgarogiṇāṃ dadyāt*
6 tathā sarvāṃgarogiṇām* / laśunādyaṃ ghṛtaṃ hy etad aśvibhyāṃ saṃprakalpitam*
{X} āśvinaṃ laśunakaṃ nāma ghṛtaṃ ślo 7 {X} ghṛtaṃ da śa guṇe
7 toye sādhayed ājalakṣayāt* / tato daśaguṇe toye sādhyam āmalakaṃ tathā
daśabhāgāvaśiṣṭe 'smin ghṛtaprasthaṃ vipāca ye t* /
8 tato yathābalaṃ mātrāṃ pāyayej jvarakāśitam*
sarvajvaraharaṃ sarpir etad brahmābhipūjitam* / dīrghakālaṃ prayuktaṃ tu bhave d
9 balyaṃ rasāyanam*
{X} jvaraharam āśvinaṃ nāma ghṛtaṃ ślo 3 {X} viṃśad āmalakān dadyād viṃśatiṃ ca harītakīḥ / vibhītakāni viṃśac ca trāyamāṇa pa laṃ
10 bhavet*
tathaiva tiktarohiṇyā gulūcyāś ca palaṃ bhavet* / toyārdhakaṃse siddhaṃ tu caturbhāgāvaśeṣitam*
parārdhyaṃ kuḍavenaitad ghṛta ma ṇḍam
11 adhiśrayet* / tatra kalkīkṛtāni syur āvapeta navāni ha
pippalīnāṃ palārdhaṃ ca trivṛtārdhapalaṃ tathā /
v1 kaṃpi lyakacaturthā ṃ śaṃ daśa syān niculāni ca
tat siddhaṃ nisrutaṃ peyaṃ pāṇḍukāmalanāśanam* / gulmavardhmapramehīnāṃ
2 śvayathau kuṣṭharogiṇām*
śiśnavyādhyudarāṇāṃ ca udāvartajvareṣu ca / vairodhyānāñ ca vyādhīnāṃ pathyaṃ siddhottaraṃ ghṛtaṃ
{X} siddhottaraṃ nāma ghṛtaṃ ślo 6 {X}
3 dantīcitrakamūlānām aṣṭau kurvīta sannakhān* / abhayāviṃśatiṃ gurvyaḥ ṣaṭpalaṃ devadāru ca
nīṃvakadaṃbaṃ varaṇaṃ rājavṛkṣaṃ punarnavām* / ciribilvatvacaṃ caiva
4 pṛthak ṣaṭpalikaḥ smṛtāḥ
dve paṃcamūle saṃhṛtya pṛthag āḍhakasaṃmite / vipācayed apān droṇe sārase mṛdunāgninā
caturbhāgāvaśeṣaṃ tat ka ṣā yam
5 avatārayet* / ghṛtāḍhake pacet tasmin peṣyāṃś cemān pradāpayet*
pippalī pippalīmūlaṃ cavyaṃ ca maricāni ca
6 lavaṇānāñ ca pañcānām āvaped ekakārṣikān*
etad dhānvantaraṃ sarpiḥ sarvaroganibarhaṇam* / paṃcagulmān abhivyaktān aṣṭau codaravṛddhayaḥ
7 śvayathuṃ śoṣam arśāṃsi pramehāṃś caikaviṃśati / dīpayed grahaṇīṃ mandāṃ kuṣṭhān bahuvidhāñ jayet*
ahīnāṃ mūṣikānāṃ ca yac ca syāt kṛttrimaṃ viṣam* /
8 sarvāhāreṣv aniyamo bṛṃhaṇo dehamātmanaḥ
etad dhānvantaraṃ sarpiḥ śreṣṭhaṃ brahmābhipūjitam* / yathāvat saṃprayuṃjānaḥ prāpnuyāt siddhim uttamām iti
{X} dhānvantaraṃ ślo
9 9 {X} candanaṃ syād uśīraṃ ca padmakaṃ kuruvindakam* / trāyamāṇāṃ samāṃ dadyāt tathā candanaśārivām*
tathā prativiṣāṃ caiva tathā tāmalakī bhavet* / caturguṇe jale vaidyo ghṛtaprasthaṃ
10 vipācayet*
tad dhi pītaṃ pramehīnāṃ raktapittakṣayeṣu ca / arśasāṃ bhinnavarcānāṃ pāṇḍuroge ca tad dhitam*
praṇuded grahaṇīdoṣāṃs tvagdoṣāṃś ca śarīriṇām* / sarpir etad bha ve t
11 pathyaṃ viṣaghnam amṛtopamam*
{X} viṣaharan nāma ghṛtam aśvinaṃ ślo 4 {X} citrakaṃ trivṛtāṃ caiva śyāmaṃ ca palikāni tu /
II. Fol. 9: Bower manuscript
r1 dvāviṃ śac ca harītakyo droṇārdhaṃ salilasya ca
caturbhāgāvaśeṣaṃ tat kaṣāyam avatārayet* / tatas tena kaṣ ā y e ṇa ghṛtaprastha ṃ vipācaye t*
n ī l ī kāyā r dhakuḍava ṃ ta t t v ar k akṣīra _ ^ _ / x x x x su dhā kṣīraṃ
2 garbhaṃ datvā vipācayet*
etad bindughṛtaṃ nāma naikarogavināśanam* / yāvantaḥ pibate bindūṃs tāvad vegān viricyate
udarāṇi plihān gulmān kuṣṭhāṇi ca garāṇi ca /
3 vāta gulme ca nārīṇāṃ gaṇḍamālābhagandare
pittārśassūrdhvavāteṣu rogā ye sānnipātikāḥ / gadite garadatte ca madhumehe ca śasyate
{X} bindughṛtaṃ nāma {X} ślo 6 // sudhā kṣī rapaleneha
4 dve pale sarpiṣaḥ pacet* / kaṃpilyakapalaṃ caikaṃ śāṇārdhaṃ saindhavasya ca
tṛvṛtāyāḥ palaṃ caikaṃ kuḍavo 'malakīrasāt* / toyakaṃsena vipacec chanair mṛdvagninā bhiṣak*
etad bindu ghṛ taṃ
5 nāma aśvino 'numataṃ śubham* / bindavaḥ pibate yāvat tā va d vegān viricyate
karṣapramāṇaṃ dātavyaṃ jaṭharīsopagulmayoḥ / tathā kacchaparogīṇāṃ yuñjī ta matimān bhiṣak*
uṣṇaṃ cānupibe t
6 toyam alpatvāt tasya sarpiṣaḥ / eṣa gulmān sanicayān saśūlān saparigrahān*
bhinatty ekaprayogena vāyurjaladharān iva / paṃcagulmabadhārthaṃ hi sarpir etat pravartitam*
7 sarvāsurabadhārthāya yathā vajraṃ svayaṃbhuvā / etad bindu ghṛtaṃ proktaṃ siddhaṃ siddhānumānitam iti
bindughṛtam āśvinaṃ ślo 2 {X} ājaṃ payaḥ śṛṃgaveraṃ vacā śigrur harītakī /
8 pippalyo maricaṃ pāṭhā saindhavaṃ daśamaṃ ghṛtam*
śṛṃgaverā day o bhāgā lavaṇāntāḥ palīnakāḥ / caturguṇena payasā ghṛtaprasthaṃ vipācayet*
asyopayogād vinyeta smṛtiṃ medhāṃ ca
9 mānavaḥ / jaḍagadgadamūkatvaṃ pānād evāsya śāmyatīti
{X} sarāsvataṃ ghṛtaṃ ślo 3 dvitīyo 'dhyāyaḥ {X} balātailaṃ pravakṣyāmi vātaroganibarhaṇam* / ātreyānumataṃ siddhāṃ bandhyānāṃ garbhadaṃ śubham*
10 balā yāḥ khalu mūlānāṃ śuṣkhaṃ palaśataṃ bhavet* / guḍūc yāḥ paṃcaviṃśac ca rāsnādaśapalaṃ bhavet*
prakṣālya jarjarīkṛtvā paced divyena vāriṇā / jalāḍhakaśate siddham āḍhakaṃ cāvaśe ṣa yet*
kaṣāyeṇa para ṃ tena tailāḍhakaṃ vipā cayet* / dadhimastu ca śuktaṃ ca tathaivekṣuraso bhavet*
ajakṣīrārdhabhāgaṃ ca śanair mṛd vagn inā pacet* /
v1 kal k apeṣ y āṇi caitā n i palonmitāni pradāpa yet*
balātibalayor mūlaṃ saralaṃ devadāru ca / mustaṃ madhukamaṃjiṣṭhātagaraṃ padmakāgurum*
hare ṇ v elāvyāghra na khaṃ
2 kesaraṃ surasaṃ ṣaḍīm* / mu d g aparṇīṃ māṣapa rṇīṃ jīvakarṣabhakāv ubhau
jānīyāt tad yadā siddham athainam avatārayet* / patrakalkaṃ ca bhiṣajaḥ pradadyād a va tārite
3 tat prasannaṃ parisrāvya nidadhyād bhājane śucau / tataḥ prayuṃjyān matimān yathāvyādhi yathābalam*
prayojyam etad abhyaṃge nastaḥpānānuvāsane / āhāre karṇayoś caiva vastiṣū tta ravastiṣu
4 kṣayo vā yadi vā kāsaḥ śvāso vā yadi vā jvaraḥ / mūrcchā vā yadi vā chardir daurbalyaṃ bhinnavarṇatā
śvayathuṃ śukradoṣāṃś ca gulmaṃ vāpy athavā pliham* / vardhmāni grahaṇīdoṣaṃ śoṣaṃ śīrṣo bhi tāpitām*
5 apasmāraṃ dhanuṣkaṃbhaṃ tailam etac cikitsati / tvaggataś caiva ye vātā ye ca majjānam āśritāḥ
sirāgatāḥ snāyugatās tathā sarvagatāś ca ye / sarvāñ cchamayate vātān iti nāsty a tra
6 saṃśayaḥ
ṛtukāle ca nārīṇāṃ śiraḥsnātāsu dāpayet* / bandhyāpi labhate garbhaṃ prayogena samācaran*
varṇabhedapraśamanam alakṣmīśamanaṃ śivam* / balātailaṃ bhiṣag dadyā d
7 balendriyavivardhanam iti
{X} balātailaṃ ślo 16 {X} balāśatakaṣāyeṇa tailasyārdhāḍhakaṃ pacet* / kalkair madhukamāṃjiṣṭhācandanotpalapadmakaiḥ
gandhaiś ca jīvanīyaiś ca dugdhadvi dro ṇasādhitam* /
8 balātailaṃ narendrārham etad vātavikāranut*
kalpenānena rāsnāyā guḍūcyā madhukasya ca / svanāmākhyaṃ pacet tailaṃ tadvat sahacarasya ca
{X} balātailaṃ ślo 2 pā 1 {X} śataṃ
9 sutulitaṃ kuryād balāmūlasya paṇḍitaḥ / sādhayec ca jaladroṇe caturbhāgāvaśeṣitam*
palāni daśa cānyāni balāyā dugdhapeṣimam* / lu ṃ citānāṃ tilānāṃ tu kuryāt tailāḍhakadvayam*
catu rgu ṇena
10 payasaḥ pacen mṛdvagninā tu tam* / anena vidhinā tailaṃ daśakṛtvo vipācayet*
siddham etad balātailaṃ naikarogavināśanam* / pānābhyaṃge bhojane ca nāsye vastau ca śāsyate
11 ṛtuvy ādhiṣu sarveṣu raktapittāśrayeṣu ca / vyāpannānāṃ ca yonīnāṃ nṛṇāṃ naṣṭe ca retasi
tāluśoṣaṃ tṛṣāṃ dāhaṃ pārśvaśūlam asad rajaḥ / śoṣaṃ kṣayam athonmādaṃ vaisarpaṃ .i ^ .e ^ _
II. Fol. 10: Bower manuscript
r1 āyu rvṛddhikaraṃ balyaṃ kāsaśvāsavināśanam* / sarvarogaharaṃ caitad balātaila ṃ prayojayed iti
{X} balātailaṃ ślo 7 {X} satyavāgaśvinau devau bhiṣajau devapūj i tau / ūcatuḥ param e ta d dhi
2 tailaṃ puṣṭivivardhanam*
sarvavyādhipraśamanaṃ rājārham amṛtopamam* / amṛtaṃ nāma vikhyātaṃ tailaṃ balakaraṃ nṛṇām*
subhūmau madhukaṃ jātam uddharet kṛtamaṅgalaḥ / puṣyeṇa
3 pra yato viprān svastivācya samāsataḥ
grāhayet svarasaṃ tasya catuṣpātraṃ vicakṣaṇaḥ / prapauṇḍarīkam amṛtāṃ visagranthīṃ śatāvarīm*
śṛṃgāṭakāny āmalakān udumbarakaśerukāḥ /
4 kṣ ī riṇāṃ caiva vṛkṣāṇāṃ tvacāni syuḥ pṛthak pṛthak
kuśakāśekṣumūlāni śaravīraṇayos tathā / gundrāṇāṃ naḍikānāṃ ca mūlaṃ kroñcānadāni ca
vadarīñ ca vidārīñ ca vetasaṃ
5 sāḍurūṣakam* / nimbaśālmalikharjūranāḍikerapriyaṃgavaḥ
paṭolaṃ kuṭajaṃ drākṣāṃ samṛṇālaṃ ca candanam* / kakubhaṃ cāśvakarṇaṃ ca lāmajjakadhanañjayau
kaṣāyamadhurāṇāṃ ca
6 śītāny api ca lābhataḥ / bhāgāṃś catuṣpalān kṛtvā dvidroṇe 'pāṃ vipācayet*
rase 'ṣṭabhāgaśeṣe tu kalkair ebhir vipācayet* / balāṃ nāgabalāṃ jīvā m
7 ātmaguptāṃ kaśerukām*
nataṃ rasaṃ ca spṛkkāṃ ca sūkṣmelāṃ tvacam eva ca / jīvakarṣabhakau medau madhukaṃ nīlam utpalam*
kuṃkumaṃ varṇakaraṇam aguruṃ patram eva ca /
8 vidārīṃ kṣīrakākolīṃ vīrām api ca śārivām*
śatāvarīṃ priyaṃguṃ ca guḍūcīṃ padmakesaram* / lāmajjakaṃ candanāni rājādanaphalāni ca
muktāvidrumaśaṃkhānāṃ candrakāṃtendra nī layoḥ /
9 sphaṭikaṃ rajataṃ hemaṃ maṇimauktikam eva ca
yaṣṭīmadhukamāṃjiṣṭhām aṃśumatyaḥ palonmitān* / ślakṣṇapiṣṭān imān kṛtvā śanair mṛdvaginā pacet*
tailapātrāṇi catvāri tailā d
10 aṣṭa guṇaṃ payaḥ / payordhabhāgena bhiṣak pradadyād āmblakāṃcikam*
śataśo 'tha vipaktavyaṃ sahasraguṇam eva vā / samyaksiddhasya cāpy asya etad bhavati lakṣaṇam*
āloḍyate kareṇaiva
11 raveḥ kā la upasthite / svastivācya dvijātīṃs tu prayataḥ kṛtamaṃgalaḥ
prayojayet tailam idam amṛtaṃ devapūjitam* / vastyāsthāpanapānaiś ca nāsyair abhyaṃjanais tathā
v1 sarvaroga praśamanam i ndr i yāṇā ṃ balāvaham* / dā ha tṛṣṇ ā parītānāṃ śreṣṭham abhyaṃjanaṃ śivam*
vṛddhānāṃ bālajanana ṃ bālānām a ṃ gavradhanam* / kāntatva ṃ str ī ṣu saubhāgya ṃ prajāś ca bahuvi sta rāḥ
2 striyaś ca garbhaṃ gṛhṇanti prayogād amṛtasya hi / aśītiṃ vātajān rogān raktajān pittajāṃs tathā
śleṣmikān sannipātotthān sarvān eva cikitsati / suparṇacakṣur nāsyena tathābhyaṃgād ā jā yate
3 pāpmaharam alakṣmīghnaṃ śrīm evābhivardhanam* / asya prayogāt tailasya maharṣiś cyavanaḥ kila
punar yuvatvam āpanno jarārogavivarjitaḥ / āyuṣkāmaś ca bhagavān*
4 mārkaṇḍeyo mahān ṛṣiḥ
tailam etat prayuṃjāno dīrgham āyur avāptavān iti // {X} amṛtatailaṃ nāma ślo 25 {X} niṣpatrāṇāṃ mṛdūnāñ ca mūlakānāṃ rasāḍhakam*
dadhyambla kā ṃcikānāṃ
5 ca payasaś cāḍhakāḍhakam* / tailāḍhakasamāy u ktaṃ vipacen mṛdunāgninā
rāsnāṃ balāṃ gokṣurakaṃ saindhavaṃ śigrukaṃ vacām* / citrakaṃ śṛṃgaveraṃ ca pippalyo gajapippalī ḥ
6 bhallātakaṃ prativiṣāṃ garbhenānena pācayet* / tailam etat praśaṃsanti mūlakānāṃ hitaṃ nṛṇām*
ūrūṣkaṃbhe kaṭigrāhe gṛdhrasyām apatantrake / vandhyā ca labhate
7 garbhaṃ pāpmānaṃ cāpakarṣati
vardhmakuṇḍalaparvaṃ ca stambhanaṃ sraṃsanaṃ tathā / pānaṃ mūlakatailasya rogān etān niyacchati
prabhinnam iva mātaṃgam a ṅku śaḥ
8 kuśalodyata iti
{X} mūlakatailaṃ ślo 6 {X} dadhyāranālamaṣodakekṣurasamūlakarasānām* / tailavadarodakānāṃ prasthān pratyekaśo dadyāt*
9 rāsnā balāśvagandhāṃ madhukaṃ samahauṣadhaṃ sasuradārum* / syonākasaptamānāṃ bhāgān pratyekaśo dadyāt*
etat tad amṛtakalpaṃ gavāṃ purīṣāgninā śanaiḥ sādhyam* / apa h ṛ tya
10 sannidheyaṃ yathānukūlaṃ tathā sevyam*
etad bhojyaṃ prāhur nastaḥ kāryaṃ ca vastiṣu ca deyam* / doṣodareṣu deyaṃ śākhāvāteṣu cābhyaṃgam*
gṛdhrasyavātagulme
11 yonī doṣe 'py adhogate vāte / etac chūle pathyaṃ plihe 'pi caitad vidhaivoktam*
rasāyanaṃ vāḍvalinā praṇītaṃ nāmnā tv idaṃ mūlakatailam āhuḥ / puṃsāñ ca duṣṭendriyapīḍitānām*
II. Fol. 11: Bower manuscript
r1 str ī ṇāṃ ca deyaṃ prasavārthinīnām iti
{X} mūlakatailaṃ ślo 6 {X} mūlakarasasya prasthaḥ kṣīraprasthaś ca tad bhavet sādhyam* / jāta ṃ tad dadhi yojya ṃ sy ā d atha prasth e na tailasya
ya ṣṭ ī madhu kaṃ
2 rāsnāṃ pāṭhā ca guḍaṃ ca śṛṃgaveraṃ ca / etāñ jalena piṣṭvā pramāṇam ekaikam ardhapalam*
lavaṇasya ca karṣaḥ syāt tad vipaced agninā śanair mṛdunā / etat tailaṃ siddhaṃ pibeta
3 prāgbhojanaṃ dvipalam*
bhojanavidhiś ca kāryaḥ rūkṣaḥ sūpodano bhaved atra / bheṣajam etad vihitaṃ bandhyānāṃ putrajananārtham*
{X} mūlakatailaṃ ślo 4 {X} samūlapatraśākhasya
4 śataṃ sahacarasya tu / caturṣu jaladroṇeṣu sādhayet sūkṣmakuṭṭitam*
droṇāvaśeṣe pūte tu pacet tailāḍhakaṃ śanaiḥ / sahacarasya ca mūlānāṃ peṣyaṃ daśapalaṃ bhavet*
5 parisrāvya sukhoṣṇe tu śarkarāṃ tatra dāpayet* / palāni daśa cāṣṭau ca nirmathya ca nidhāpayet*
vastau pāne tathābhyaṃge nāsye caiva praśasyate / ekāṃgikaṃ pakṣabadhaṃ hanu gra haśirograhe
6 arditaṃ vepathūnmādaṃ sarvagātragrahaṃ jvaram* / gṛdhrasīṃ vātagulmaṃ ca bhūtopahatacetasam*
apasmāraṃ dhanuṣkambhaṃ ūrūṣkambham alāsakam* / gaṇḍaku ṇḍa lavardhmānaṃ
7 hastajānuvikuṃcanam*
sraṃsanaṃ sandhiparvāṇāṃ kaṃpanaṃ śoṣaṇaṃ tathā / tailam etat praśamayec chitvābhrāṇīva mārutaḥ
alābhe śarkarāyās tu
8 kṣīreṇa saha pācayet* / rogānīkabadhārthāya s thāpitaṃ tat svayaṃbhuvā
{X} sahacaratailaṃ {X} nistuṣāṇāṃ tilānāṃ tu tailaprasthaṃ vipācayet* / palaṃ ca madhukasyātra
9 dadyāt kṣīraṃ caturguṇam*
mṛdupākaṃ ca tat siddhaṃ bhūya sāpi vi pācayet* / anena vidhinā samyaṅ madhukasya śataṃ pacet*
śatakṛtvo vipaktavyaṃ śatapākaṃ nidhāpayet* / pānābhyaṃjanayo ś cai va
10 vastau nāsye ca śasyate
bhojane cāmṛtaprakhyaṃ narāṇāṃ rājayakṣmiṇām* / hṛdrogaṃ tāluśoṣaṃ ca pittagulmaṃ pratānakam*
tṛṣām unmādavaisarpaṃ śvāsakāsam asadrājaḥ /
11 x x x x ṃ p r av ṛ ddhaṃ ca sarvatobhāgam ūrdhvagam*
kāmalājvarapāṇḍutvam etat pānān nigṛhṇati / pittapākam atho dāhaṃ visphoṭakavicarcikām*
v1 x x x x ^ brāh m āṇāṃ ye rogāś ca pṛthagvidhāḥ / tailenānena śāmyante rajāṃśīva jalāgame
madhuyaṣṭikaṃ nāma tailam* {O} hayagandhāmūlānāṃ palaśatam unmīya bh āṇ ḍa x x x /
2 x x ṣu catu r ṣu sādhyaṃ jalapādāvaśeṣite pūtam*
madhukaṃ śṛṃgaveraṇ ca suradāruṃ śatāvarīm* / maṃjiṣṭhānaladaṃ kuṣṭhaṃ dve karaṃje savarṣabhūḥ
amṛṇālaṃ śatāpuṣpāṃ surasaṃ rāsnāṃ paya s yā ṃ
3 ca / ṣaḍīṃ puṣkaramūlaṃ ca sthirāṃ dravantīṃ payasyāñ ca
karṣonmitaiḥ supiṣṭair ebhiḥ sarvaiḥ kaṣāyam āloḍya / tailāḍhakaṃ sukhāgnau vipacet kṣīraṇ caturguṇaṃ datvā
tat siddhaṃ mṛdupākaṃ bhāṇḍe
4 śucau nidhātavyam* / pāne 'bhyaṃge vastāv upayojyaṃ bhā vana vidhau ca
jaḍamūkakhaṃjagadgada-ūrūṣkambhārditāḥ smṛtiviyuktāḥ / pakṣakṣatāvabhagnaś cyutaniṣpiṣṭāsthisandhayaḥ skhalanāḥ
5 kṣīṇakṣatāś ca śukrā īrṣyāṣaṇḍhā hanugrahagṛhītā ḥ // 350a // {O} aśvagandhātailaṃ {X} mūlānām aśvagandhāyās tulārdhaṃ kaṇḍaśaḥ kṛtam* / jaladroṇe vipaktavyam aṣṭabhāgā va śeṣitam*
6 tailāḍhakaṃ samāvāpya kṣīraṃ dadyāc caturguṇam* / kaṭāhe tad vipaktavyaṃ kalkāṃś cemān pradāpayet*
elāñ ca śatapuṣpāṃ ca kuṣṭhaṃ vyāghranakhaṃ tvacam* /
7 madhukaṃ śṛṃgaveraṃ ca devadāruṃ balāṃ sthirām*
rāsnāṃ puṣkaramūlaṃ ca bhūtikyaṃ sapunarnavām* / maṃjiṣṭhāṃ naladaṃ patraṃ dravantīṃ surasaṃ vacām*
śvadaṃṣṭrāñ ca
8 m ṛ ṇālaṃ ca payasyāṃ bahuputrikām* / eṣām akṣasamān bhāgān datvā garbhaṃ vipācayet*
tat siddham avibhaktaṃ ca tadainam avatārayet* / pāne vastāv athābhyaṃge nastaḥkarma ṇi
9 bhojane
yeṣu vyādhiṣu dātavyaṃ tān me nigadataḥ śṛṇu / narāṇāṃ khaṃjamūkānām ūrūṣkambhārditeṣu ca
pakṣahīnāvabhagneṣu cyutabhagnāsthisandhiṣu / etat syād vātabhagneṣu
10 praṇa ṣṭeṣu ca dhātuṣu
hanugrahe khaḍe mehe kṣiptā ye cāpi vāyunā / vātabhagneṣu dīneṣu tathā kṣīṇendriyeṣu ca
naṣṭaśukrāś ca ye puṃsām īrṣyāśaṇḍhāś ca ye narāḥ /
II. Fol. 12: Bower manuscript
r1 bhūto pahatacittāś ca sa ṃ sṛṣṭ opahha t e na ca
viṣamajvare raktagulme vidradhīgṛdhras ī ṣu ca / plihodare vātagulme tathā x x ^ _ ^ _
vyāpannayonay o yāś ca x x x x ^ _ s tr iyaḥ /
2 yā ś ca garbhaṃ na gṛhṇanti phalakāla upasthite
sthitasūtī tathā bandhyā yonīduṣṭāś ca yoṣitaḥ / vyaktaṃ bandhyā labhed ga r bham ṛtusnātā na saṃśayaḥ
ṛtukāl eṣ u nārī ṇāṃ sadyaḥ sn ā t ā su
3 dāpayet* / balavarṇakaraṃ hy etan medhājananam uttamam*
smṛtisaṃjananaṃ caitad bṛṃhaṇīyaṃ mahāguṇam* / hantāraṃ sarvarogāṇāṃ bālānāṃ ca vivardhanam*
catur vidhaṃ pra yo ktavyaṃ
4 bhaiṣajyam amṛtopamam iti // {X} aśvagandhātailaṃ ślo 15 pā 1 {X} atha tailaṃ pravakṣyāmi śvadaṃṣṭrāvātanirjayam*
vidhivad yena kalpena narāṇāṃ tac chṛṇuṣva me / nabhaś caiva
5 nabhasyaś ca dvau māsāv ṛtu sattamau
yatra dravyāṇi jāyante vividhāni mahītale / abhivṛddhāni vṛṣṭāni parjanye kālavarṣiṇi
medinyāṃ jātasasyāyām auṣadhāni tata uddharet* /
6 apuṣpaphalavatkāle arogaṃ kṣetrajaṃ śubham*
tat samuddhṛtya kalyāṇe muhūrte divase śubhe / caukṣe caukṣaṃ samādāya kṣodayitvā ulūkhale
tato rasaṃ paṭe srāvya
7 pramāṇenāḍhakaṃ mitam* / tailapras tha ś ca dāta vyaḥ kṣīraṃ dadyāc caturguṇam*
guḍasya ca palāny aṣṭau śṛṃgaverapalāni ṣaṭ / tat siddhaṃ sthāpayet pātre śucau sunirmale
8 tasya mātrāṃ pibet kāle kṣīraṃ ca x ^ _ ^ _ / x x x x guḍaṃ khādec chṛṃgaverasamanvitam*
jīrṇasnehaś ca bhuñjīta ṣaṣṭikaṃ payasodanam* / yāṃs tu praśamayed rogāṃs tān me nigadataḥ
9 śṛṇu
udīrṇaṃ x ^ _ _ x x x x x ^ _ ^ _m* / etad vātaprasaktānāṃ tailaṃ paramapūjitam*
ajitaṃ nāma martyānām ārogyabalavardhanam* / etat sarvagataṃ vāyu ṃ
10 x x x x ^ _ ^ _
x x x x ^ _ ś cāpi caramāṇāṃ samuddharet* / vepanaṃ kaṃpanaṃ caiva gṛdhrasīnāṃ tathaiva ca
bhagandare
11 kuṣṭhagulme apasmāriṇam eva ca / etad yonīvikārāṇāṃ yuvatīnāṃ tathaiva ca
v1 x x x x ^ _ _ x x x x x ^ _ surān iti // 379a // {X} śvadaṃṣṭrātailaṃ ślo 12 {X} āmalakarasadviguṇaṃ tailaṃ kuḍavonmitaṃ vipaktavyam* / bhāgā n kar ṣa samān*
2 x x x x x x x x x x x
madhukaṃ pra puṇḍarīkaṃ navān i nīlotpalāni pippalyaḥ / candanam iti tat tailaṃ sadāṃgulibhyāṃ na sta to
3 dady ā t*
x x x x x x x x x x rogaṃ śīrṣasaṃbhavaṃ hanti / vṛddham api kālaśirasaṃ kurute saṃvatsarād ūrdhvam*
{X} nastaḥkarmatailaṃ śirṣāmayaharam* {X} jīvantīṃ madhukaṃ
4 medāṃ pippalīṃ madanaṃ vac ām* / ṛddhiṃ rāsnāṃ balāṃ bilvaṃ śata puṣpāṃ śatāvarīm*
piṣṭvā kṣīre jale sarpistailaṃ ca vipacet saha / anuvāsanikaṃ sneham etad vidyāj jvarāpaham*
śuddhimārge
5 hṛte doṣe viprasanneṣu dhātuṣu / gatāṅgaśūlo la ghvaṅgaḥ sadyo bhavati vijvara iti
{X} jvaraharam anuvāsanaṃ nāma tailaṃ ślo 3 {X} pippalyo madhukaṃ bilvaṃ śatāhvā madanaṃ
6 vacām* / kuṣṭaṃ ṣaḍīṃ puṣkarāhvāṃ citrakaṃ devadāru ca
piṣṭvā tailaṃ vipaktavyaṃ payasā dviguṇena tu / arśasāṃ mūḍhavātānāṃ tac chreṣṭham anuvāsanam*
gudaniḥsaraṇaṃ śū laṃ
7 mūtrakṛcchraṃ pravāhikām* / kaṭyūrūpṛṣṭhidaurbalyam ānāhaṃ vaṃkṣaṇāśrayam*
picchāsrāvaṃ gude śothaṃ vātavarcovinigraham* / utthānaṃ bahuśo yac ca jayet tac cānuvā sa nam*
8 {X} anuvāsanaṃ tailaṃ ślo 4 {X} paṃca prasthā mūlakarasasya dadhnaś ca kārayec caturaḥ / śuktasya trayaḥ kuḍavās tailasya tathā trayaś ca syuḥ
catvāri saindhavapalāny aṣṭa
9 pu naś cārdraśṛṃgaverasya / ārdrālābhe śuṣkhaṃ kartavyaṃ ṣoḍaśapalaṃ syāt*
gṛdhrasīm etac chamayed ūruṣkambhaṃ ca khallivātāṃś ca / sarvāṃś ca kaṭīrogān pānāttān vātarogāṃś ceti
{X}
10 vāta haraṃ nāma tailaṃ ślo 3 {X} madhukaṃ prapauṇḍarīkaṃ bṛhati saindhavam āḍhakīprasūtam* / bilvasya śalāṭūni hareṇuṃ haridre pippalyo daśamaṃ ca de yam*
et air ak ṣa samai ḥ
11 .ī //
II. Fol. 13: Bower manuscript
r1 bhāgaiḥ pi ṣṭ ai ḥ prasth ār dh e payasā caturguṇe na t ai lasya śanair vipūya siddh aṃ nastaḥka r maṇi codyatena de ya m*
e tena valīpali ta x ḍa x vyaṅga mukhasya vi dadhyāt sa r va śiroganā śa nam
2 ity āhur ācāryāḥ
{X} nastaḥkarmaṇi tailaṃ valīpalitaśirorogavināśanaṃ ślo 3 {X} āmalakarasaprasthaḥ prasthaḥ syāc chātakumbhasya / bhṛṅgarajasya prasthaḥ prasthas tai la sya
3 dātavyaḥ
etāṃś caturaḥ prasthān vipācayed āyase nave bhāṇḍe / tat priyakasālasārasya samudge sthāpayen māsam*
etad gośvakharāṇām uṣṭrāṇāṃ śvetapakṣiṇāṃ caiva / śvetatvaṃ
4 nāśayati hi valīpalitanāśanaṃ tailam*
{X} valīpalitanāśanaṃ tailaṃ {X} phaṇijjhakaṃ sakṣavakaṃ nādeyaṃ navamālikām* / sauvarcalaṃ vacāhiṅguṃ samabhāgāni kārayet*
akṣamātraiḥ
5 paced ebhis tailaprasthaṃ sukhāgninā / sasyikāmūtrabhāgena vas t akṣīre caturguṇe
tato 'sya nastato dadyād gaṇḍamālāvināśanam* // {X} kṛṣṇasarpaṃ mṛtaṃ gṛhya sannidhāya nave ghaṭe
avali pya
6 samṛddhe 'gnau vāntardāhaṃ vipācayet* / tailamiśreṇa tenāsya gaṇḍamālāṃ pralepayet*
saptarātrapralepād dhi gaṇḍamālā śamaṃ prajet*
gaṇḍamālāyogavaraḥ //
7 nāvanītake siddhasaṃkarṣe tailapākas tṛtīyo 'dhyāyaḥ {X} ataḥ paraṃ prakīrṇakayogān vakṣyāmaḥ // bhṛṣṭān bhṛṣṭāns tilān samyak kṣīre nirvāpya piṣayet* / vātaraktapradehas tais tilai r
8 vā madhukāśritaiḥ
śastaḥ pralepaḥ saghṛtaiś chagalīkṣīragodhumaiḥ / vātaraktaharaṃ jñeyaṃ pradhānam idam auṣadham*
{X} vātaśoṇitapraśamanaṃ yogadvayaṃ ślo 2 {X}
9 sarpis tailaṃ guḍaṃ śuktaṃ paṃcamaṃ viśvabheṣajam* / pītam etad bhavet sadyas tarpaṇaṃ trikaśūlanut*
citrakaṃ pippalīmūlaṃ vacā kaṭukarohiṇī / pāṭhā vatsakavījañ ca harītakyo mahauṣa dha m*
10 etad āmasamutthānam atīsāraṃ savedanam* / kaphātmakaṃ sapittaṃ ca purīṣaṃ cāśu vandhati 2
harītakī trikaṭukaṃ hiṃgusauvarcalaṃ tathā / tathā hy ativiṣāñ caiva pāyayed u ṣṇa vār iṇā
11 etad āmasamutthānam atīsāraṃ savedanam* / sthāpayaty atisaṃvṛddhaṃ veleva varuṇālayam* 3
harītakīṃ prativiṣāṃ hiṃgusauvarcalaṃ vacām* / saindhavaṃ ceti
v1 piṣṭāni pāya yed uṣṇavāriṇā
āmāti sārayogo 'yaṃ praśasyate ci kitsakaiḥ / yuktir atho prayoktavyo vaidyenārthayaśo 'rthinā {X}
amāt ī s ā ray o gā 4 ślo 7 {X}
2 ja mbvāmrāsth i tathā rodhraṃ dāḍimasya tvacaṃ tathā / rasāṃjanam anantā ca sūkṣmelā padmakesaram*
mākṣīkabhāgasaṃyuktaṃ mahāsāṅgrāhikaṃ matam* / {X} rasāṃjanāñjanāvandhā śailebhā mustakaṭphala m*
3 jambvāmrāsthi tathā bilvaṃ yāśavatsakaśālmalān* / dhātaky ativiṣā lodhraṃ phalīn mecīkagairikāḥ
sataṇḍulaṃ guḍakṣaudraṃ mahāsāṃgrāhikaṃ pibet* / pibet trapusabījaṃ vā rasāṃ ja na samāyutam*
4 tvagdādimād vatsakāc ca pibed vā takrasaṃyutām* / yogadvayam atīsāre mahāsāṃgrāhikaṃ smṛtam*
vighuṣṭaśabdau śrīmantāv aśvinau bhiṣajāṃ varau / yogaṃ lohitapi ttī nām
5 arśasāṃ jvariteṣu ca
vāsavāyocatuḥ śreṣṭhaṃ yad uktaṃ brahmaṇā purā / candanaṃ naladaṃ rodhram uśīraṃ padmakesaram*
nāgapuṣpaṃ ca bilvaṃ ca bhadramustātha śarkarām* / hiriveraṃ ca
6 pāṭhāṃ ca kuṭajasya phalaṃ tvacam*
śṛṃgaveraṃ sātiviṣāṃ dhātakīṃ sarasāṃjanām* / āmrāsthi jambusārāsthi tathā mocarasaṃ bhavet*
nīlotpalaṃ samaṃgāṃ ca sūkṣmelāṃ dāḍimatvacam* /
7 caturviṃśati caitāni samabhāgāni kārayet*
taṇḍulodakasaṃyuktaṃ kṣaudreṇa saha pāyayet* / hitaṃ lohitapittīnām arśasāṃ jvariteṣu ca
mūrchātamopasṛ ṣṭā nāṃ
8 tṛṣārttānāñ ca dāpayet* / atīsāraṃ ca chardiṃ ca strīṇā ṃ ca rajanigraham*
aśvibhyām anumato yogo raktapittanivāraṇaḥ / pracyutānāñ ca garbhāṇāṃ sthāpanaṃ paraṃ ucyate
{X} raktapittinā m
9 āśvino yogaḥ ślo 12 {X} dadhisarpiś ca tailaṃ ca śṛṃgaveraṃ saphāṇitam* / kṣaudraṃ karkandhucūrṇaṃ ca sarvam āmathya pāyayet*
eṣa nirvāhikāyogaḥ prasahya vinivartayet* /
10 lat ākuṃjopamaṃ ruddhaṃ nadīvegam ivānilaḥ
vadarīpatrakalkaṃ vāpy abhayārodhrayoś tathā / kapittharasasaṃyuktaṃ sakṣaudraṃ dadhinā pibet*
pravāhikāvedanayābhibhūtaḥ
11 _ _ p i b e d āḍhakimūlasiddham* / pūte ghṛte dhūpya punaḥ paceta sa vedanāṃ saṃśamayaty udīrṇām*
pravāhikāyāṃ trapusasya bījaṃ piṣṭaṃ pibe t ta ṇ ḍu ladhān yak e na // 430a //
II. Fol. 14: Bower manuscript
r1 bṛ ṃ haṇaṃ madhuraṃ śītaṃ snigdhaṃ pānānnam iṣyate / pittopadiṣṭaś āṃ tiṃ ca kurry ā t kāse kṣatātmak e
m adh u kaṃ p ī ppal ī drākṣā l āk ṣ ā śṛ ṃ g ī śat āvarī / caturguṇā tugākṣīrī
2 sarvaiś ca dviguṇā sitā
lihyāt tan madhusarpirbhyāṃ kṣatakāsanivṛttaye / saśarkarāṃ vā payasā pibel lākṣāṃ samāṃśikām*
kṣayakāsaṃ yathādoṣaṃ māṃsakṣīra gh ṛtāśanaiḥ /
3 śamayed bṛ ṃ haṇaprāyair āhāraiḥ sraṃsayen na ca
pippalī padmakaṃ drākṣā saṃpakvaṃ bṛhatīphalam* / ghṛtakṣaudrayuto lehaḥ kṣayakāsanibarhaṇaḥ
daśamūlātma gu ptailāpippalīmūlacitrakān* /
4 gajapippalya pā mārgaśaṃkhapuṣpiṣaḍībalām*
pauṣkaraṃ ca dvipalikān yavāḍhakayutān pacet* / droṇe 'pāṃ tad yavaiḥ svinnaiḥ kaṣāyam a bha yaśatam*
5 tulāṃ guḍasya tu pacet kuḍavaṃ ghṛtataila sya / kuḍavaṃ pippalīnāñ ca datvā lehe ca śītale
madhunaḥ kuḍavaṃ datvā sthāpayed ghṛtabhājane / lihyād yathābalaṃ lehaṃ
6 khāded dve cābhaye tataḥ
sarvakāsān nudaty eṣa kṣayajaṃ tu viśeṣataḥ / śvāsahikkāvatāṃ svedaṃ svabhyaktānāṃ prayojayet*
kulatthatilamāṣāmblaghṛtatai lā miṣodanaiḥ /
7 barhitittiridakṣāṇāṃ rasaiḥ savyoṣadāḍimaiḥ
sahiṃguviḍamṛdvīkāmātuluṃgarasārdrakaiḥ / kulatthadāḍimājājīśuṣka mū lakasaṃyutaiḥ
8 yavagodhūmaśālyannaṃ snigdham uṣṇaṃ ca bhojayet* / kulatthayavakolāmbū daśamūlabalājalaiḥ
pānārthaṃ kalpayet kāsaśvāsa hi kkānivṛttaye //
9 ṣaḍīpuṣkarajīvantīmustanāgaracorakaiḥ
pippalyā tāmalakyā ca surasailāgurutvacam* / samāṃśabālakaṃ datvā śarkarāṣṭaguṇā bhavet*
10 lihyāt tu madhu sarpibhyāṃ hik k āśvāsanivṛttaye // karjūraṃ pippalī drākṣā śarkarā ceti tatsamam*
madhusarpiryuto lehaḥ śvāsahikkānivāraṇaḥ //
v1 x x x x ^ _ _ x śāligodhūmavaikṛtam*
jā ṃ galānāṃ rasaiḥ ś ī tai r mṛdv ī kāśarkarāyutaiḥ / śritaśītaiḥ payobh i r vā saghṛtaiḥ sasitopalaiḥ
pibed drākṣārasaṃ śītaṃ śarkarāmalakodakam* / mṛdvīkāṃ
2 puṣ ka rāhva d ār vīkṣūn vāpi prakāmataḥ
drākṣāmalakakarjūrapippalīmaricānvitam* / pittakāsaharaṃ hy etal lihyān mākṣikasarpiṣā
karjūraṃ pippalī drākṣā sitā lājāḥ samāṃśikā / madhusarpiryuto lehaḥ
3 pittakāsaharaḥ param*
vāśākaṣāyakalkābhyāṃ ghṛtaṃ samadhuśarkaram* / siddhaṃ tat pittakāsaghnaṃ sarvapittavikāranut*
āpothya kṣīriṇāṃ śuṃgān pacet kṣīre caturguṇe / drākṣākalkaṃ ghṛtaṃ
4 siddhaṃ lehyaṃ tat pittakāsanut*
ṣoḍaśabhir jalapātrair mṛdvīkāyāḥ palāni daśa ṣaṭ ca / aṣṭau madhukapalāni ca chāgān māṃsāt tulārdhaṃ syāt*
pādāvaśiṣṭatoyaṃ śītaṃ
5 pūtaṃ kaṣāyam avatārya / datvā kaṣāyatulyaṃ payo 'tha navasarpiṣaḥ prastham*
ṛṣabhakajīvakamedāṃ vidārivīkātmaguptānām* / bhavyākṣoḍanikocakaśṛṃgāṭakapadmabījānām*
6 bhāgān akṣasamāṃśān avāpya saṃsādhayeta mṛdvagnau / samyaksiddhe tasmi ṃ dadyāt sitaśarkarāpalāny aṣṭau
madhunaś ca palāny aṣṭau catuṣpalaṃ pipallīcūrṇāt* / samasaktukam ity abhidhīyate
7 ghṛtam idaṃ janakeśvarapūjitam*
kṣīṇe kṣate 'lpaśukre 'py atha sarucirapaittikeṣu rogeṣu / strīkāmeṣu ca deyaṃ vṛṣyaṃ balyaṃ ca ghṛtam etat*
drākṣā madhukakharjūravidārī saśatāvarī /
8 parūṣakāṇi triphalāṃ sādhayet palasaṃmitān*
jalāḍhake pāda śeṣe ra sam āmalakasya ca / ghṛtam ikṣurasaṃ kṣīram abhayākalkapādikam*
sādhayet tat ghṛtaṃ siddhaṃ śarkarākṣaudrapādikam* / prayogāt pittakāsaghnaṃ
9 sarvapittavikāranut*
kaphaje chardanaṃ pūrvaṃ kāse laṃghanam eva ca / śastā yavānnavikṛtiyūṣāś ca kaṭutiktakāḥ
pibed gharmāṃbu madyaṃ vā purāṇaṃ kṣaudrasaṃyutam* / vyāyāmadhūmau seveta rūkṣoṣṇāny a śa nāni
10 ca
pāyayet sārṣapaṃ tailaṃ kausuṃbham athavā bhiṣak* / paṃcakolakasiddhaṃ vā pibet kāse kaphātmake
vyoṣapuṣkaramṛdvīkātriphalāṣaḍicitrakaiḥ / madhutailayuto lehaḥ kapha kāsani ba rhaṇaḥ
11 tryūṣaṇaṃ triphalā dāru viḍaṃgā padmako balā / rāsnā ca sarve tulyāḥ syuḥ śarkarā madhusarpiṣī
lehayet tat kṛtaṃ cūrṇaṃ kaphakāsanibarhaṇam* / tryūṣaṇatriphale _ x x x x x ^ _ ^ _
II. Fol. 15: Bower manuscript
r1 kāśasya mūlaṃ ma dhusa ṃ prayuktam* / sapippalīkaṃ ca sanāgaraṃ ca līḍhvaiva sadyaḥ śamayanti hikkām*
pibec ca govālav i ṣā ṇadh ūma ṃ śreṣṭhasya vā sarjarasasya dhūmam* / dhūmaṃ kuśānām a ti saṃ prayukta ṃ
2 ghṛtena hikkāsu sukhaṃ labheta
cūrṇaṃ kṛtaṃ tiktakarohiṇīnāṃ cūrṇāṇi vā kāñcanagairikasya / madhudvitīyā vinihanti hikkāṃ nityaprasaktām api śīghram eva
3 lājāḥ supiṣṭā vadarāsthimajjā syād aṃjanaṃ srotajam uttamaṃ ca / kṣaudreṇa sarvāṇi suyojitāni līhāni sadyaḥ śamayanti hikkām*
sūkṣmāṇi cūrṇāni ca
4 saindhavasya palaṃ bhaved dve ca pale ghṛtasya / hikkābhibhūtāya sukhāya deyaṃ tathaiva rakte mukhataḥ pravṛtte
hikkāyogāḥ paṃca ślo 15 {X} pippalyāmalakaṃ drākṣā tukākṣīrī
5 saśarkarā / lājā ghṛtaṃ mākṣikaṃ ca lehaḥ kāsanivāraṇaḥ
pippalyaḥ śarkarā drākṣā leho mākṣikasaṃyutaḥ // harītakīṃ pippalīñ ca cūrṇaṃ madhuyutaṃ lihet*
tryūṣaṇaṃ tripha lāṃ
6 caiva padmakaṃ devadāru ca / rāsnāṃ balāṃ viḍaṃgāni s ū kṣmacūrṇāni karayet*
cūrṇaiḥ samāṃ śarkarāṃ ca lehayen madhusarpiṣā / eṣa lehaḥ praṇudati paṃca
7 kāsām samutthitān
yavakṣāro viḍaṃgāni hiṃguṃ bhārgī mahauṣadham* / saindhavaṃ pippalī rāsnā tulyāny etāni cūrṇayet*
sarpiṣā pāyayed etat tac cūrṇaṃ kāsa vā raṇam* /
8 mandāgnitāṃ tamaśvāsaṃ hikkāṃ caivāpaka r ṣati
drākṣā pramāṇād dhi śatapramāṇā kṣaudreṇa piṣṭvā saha pippalībhiḥ / etena cūrṇasya sa śarkarāyāḥ kāseṣu
9 lehaḥ pravaraḥ pradhānaḥ
pippalībṛhatīvyāghrīkvathitaḥ kṣīrasādhitaḥ / saśarkaraghṛtakṣaudraḥ pathyaḥ kāsakṣayāpahaḥ
tvakkṣīryāmalakaṃ drākṣā lājāḥ pippalī śarkarāḥ / drākṣā karka ṭa ko
10 vyoṣatriphalājājicitrakāḥ
vyoṣadāruviḍaṅgāni triphalā śarkarā balā / kāsibhiḥ saghṛtakṣaudrāḥ lehyāḥ ślokārdhikās traya it i
{X} kāsaghnāṣṭau yogāḥ ślo 10 {X}
11 harītakyaḥ paṃcaviṃśat tāvad dantīpalāni ca / citrakāt paṃcaviṃśac ca jaladroṇe vipācayet*
dantīsamaṃ guḍaṃ p ū taṃ dadyāt tatrābhayāś ca tāḥ
t ai l ārdhakuḍavaṃ caukṣaṃ t r iv ṛtāyāś catuṣpalaṃ /
12 pādāvaśeṣaṃ tat toyaṃ pūtaṃ punar adhiśrayet* /
v1 cūrṇitaṃ cārd dh apa likaṃ pippalīviśvabheṣajam*
tat sādhyaṃ lehavac chīte tasmiṃs tailasamaṃ madhu / kā r ṣ i kāś cātra bhāgāḥ s yu ḥ t vag e l āpat rak e sarāt*
tat o lehapalaṃ līḍhvā jagdhvā caikaṃ harītakīm* /
2 sukhaṃ viricyate snigdho doṣaprastham anāmayaḥ 488 // gulmaṃ śvayathum arśāṃsi pāṇḍurogam arocakam* / hṛdrogaṃ grahaṇīrogaṃ kāmalāṃ viṣamajvaram*
kuṣṭhaṃ plihānam u tk l eśaṃ śamaya nty
3 upasevitāḥ / niratyayaś cet kramaḥ syād dhruvo māṃsarasodanaḥ
{X} prasthavireko nāma ślo 5 pā 1 {X} rodhraṃ ṣaḍīṃ puṣkaramūlam elāṃ mūrvāṃ viḍaṃgāṃ trivṛtāṃ yavānīm* / cavyāṃ priyaṃgu
4 kumudaṃ viśālāṃ kirātatiktaṃ kaṭurohiṇīñ ca
droṇe 'mbhasaḥ karṣasamāni paktvā pūte caturbhāgajalāvaśeṣe / rase 'rdhabhāgaṃ madhunaḥ pradatvā pakṣaṃ nidheyo ghṛtabhājanasthaḥ
madhvā sa vo
5 'yaṃ kaphapittamehān kṣipraṃ nihanyād dvipalap rayo gāt* / pāṇḍvāmayārśāṃsy arucigrahaṇyaḥ doṣān kilāsaṃ vividhāṃś ca kuṣṭhān iti
{X} madhvāsavayogo nāma {X} madhukaṃ mu sta mṛdvīkākārṣmaryāṇi
6 parūṣakam* / trāyamāṇam uśīrāṇi triphalāṃ kaṭurohiṇīm*
pītvā niśi sthitaṃ jantur jvarāc chīghraṃ vimucyate // pippalī śa rkarākṣaudraṃ
7 ghṛtamiśraṃ payaḥśritam*
tat paṃcasāraṃ pātavyaṃ jvarakāsakṣayāpaham* / {X} kaliṃgakā paṭolasya patraṃ kaṭukarohiṇī
paṭolaṃ śārivā mustaṃ
8 pāṭhāṃ kaṭukarohiṇīm* // nimbaṃ paṭolaṃ triphalāṃ mṛdvīkā mustavatsakau
kirātatiktam amṛtāṃ candanaṃ viśvabheṣajam* / guḍūcy āmalakaṃ mustām ardhaślokasamāpanāḥ
kaṣāyāḥ śa ma yanty
9 āśu paṃca paṃcavidhaṃ jvaram* // 499a // ariṣṭapatraṃ sapaṭolacandanaṃ sabhadramustāmalakaṃ harītakī / jalena siddhā saghṛtāḥ saśarkarāḥ sameti tristhūṇagataṃ
10 j v araṃ nṛṇām*
madhutrikaṃ dve triphale sapāṭhe bhāgau ca maṃjiṣṭhikaśārivāyāḥ / jalonmito nirmalapaṭṭapūtaḥ sarvajvarāṇāṃ śamanaḥ kaṣāyaḥ
candanaṃ padma
11 x x x mu stā kaṭukarohiṇī / vatsakaṃ trāyamāṇāñ ca drākṣā vanaparūṣakam*
madhukaṃ śītapākaṃ ca yaṣṭīmadhukaśarkarām* / jīvakarṣabhakau cobhau tathaivāmalakāny api
II. Fol. 16: Bower manuscript
r1 x x x x ^ _ _ x x x x x ulūkhale / rātriparyuṣitaṃ hy etad dadyāc charkarayā saha
kaṣāya eṣa vāta x x x x x ^ _ ^ _ //
2 x x x x x x x x ś l o 10 {X} abhayāhiṃgupippalyo yavānīm āmblavetasam*
etān akṣasamān bhāgān pibe t tu x ^ _ ^ _ / x x x x ^ _ _ x x x x x ^ _ ^ _
x x
3 x x ^ _ _ x dī panīyaṃ paraṃ smṛtam* / hṛdroge pārśvaśūle ca vātagulme ca pūjitam*
koṣṭhastheṣu ca vā _ x x x x x ^ _ ^ _ / x x x x ^ _ _ x x x x x ^
4 _ ^ _
praśa syate nāsyam etac chīrṣarogavināśanam* // 509a // śirorujāyāṃ saghṛtaḥ sacandanaṃ kuṣṭham atho vāpi natotpalaṃ ca // yāṣṭyā hva m
5 e lā kamalotpalaṃ ca prapauṇḍarīkaṃ suradārukuṣṭham*
kuryāt samaṃ padmakacorakau ca śirorujāyāṃ saghṛtaḥ pradehaḥ // x _ ^ _ _ ^ ^ _ ^ _ _ x _ ^ _ _ ^ ^ _ ^ _ _
6 ghṛtottamaṃ vā vadareṇa siddhaṃ nastaḥ pradadyā d ava bhedakānte / paścād ghṛtaṃ cāpy anupā na _ _ x _ _ ^ ^ _ ^ _ _
x _ ^ _ _ ^ ^ _ ^ _ _
7 bhuktvā ca bhakṣyaṃ labhate guḍena // 513a // bilvamūlaṃ pha laṃ caiva nastaḥ karmaṇi _ ^ _ // x x x x ^ _ _ x x x x x ^ _ ^ _
x x x x x
8 saṃgṛhya tat tailaṃ vipaced bhiṣak* / tato 'sya nastato dadyāc chīrṣaroga vināśanam*
x x x x ^ _ _ _ x x x x x ^ _ ^ _ / x x x x^ _ _ ^
9 nastaḥ kuryāt punaḥ punaḥ
bhāgo purāṇatailasya tāvat syāt pāṭalasya ca / x x x x x ^ _ _ _ x x x x ^ _ ^ _
lalā ṭa lepaḥ
10 śasto 'yaṃ khyātaḥ śīrṣarujāpahaḥ / {X} lavaṇaṃ śṛṃgave raṃ ca x x x x x ^ _ ^ _
x x x x ^ _ _ x x x
11 citrakatinduke / bastamūtreṇa saṃyojya lepaḥ śīrṣa rujāpahaḥ
x x x x x^ _ _ x x x x x ^ _ ^ _ /
v1 kaṇḍīramārkamūlaṃ ca triphalā kaṭusarṣapāḥ
gavāṃ mūtre ṇa _ _ x x x x x x^ _ ^ _ / x x x x ^ _ _ x x x x a mba rāmbunā
2 śīrṣāmayaharāḥ paṃca yogāḥ ślo 16 {X} x x x x ^ _ _ x x x x x x^ _ ^ _ / x x x x x^
3 kaṃ caiva kaṇṭakāryāḥ phalāni ca
sūkṣmacūrṇam idaṃ kṛtvā kuryāt pradh ānam auṣadham* // vartākakulakavyoṣakulatthāḍhakimudgajam*
4 yūṣam etan naraḥ pītvā pratiśyāyāt pramucyate // saktūn suprayut āṅ kṛt v ā ghṛtair mallakasaṃpuṭe
x x x x x x x x x x x x
5 pā {X} kaṇḍīram agninā dagdhvā bhasma tad gṛhya bu d dhimā n* / dantānt a x ^ _ _ x x x x x ^ _ ^ _
x x x x ^
6 bh āgena dantaśūlaṃ praśāmyati // ajājī śṛṃ gaveraṃ ca viḍaṃgāni ^ _ ^ _
x x x x ^ _ _ x x x x x ^ _ ^ _ / daśa mū laṃ
7 supiṣṭaṃ tu sarpiṣā saha dāpayet*
x x stavāyase bhāṇḍe agni x x ^ _ ^ _ / x x x x ^ _ _ x x x x x ^ _ ^ _
niculaṃ sa rṣa pa ṃ
8 ś ve taṃ pippalyo viśvabheṣajam* / kṣāraṃ ca lavaṇaṃ caiva kabaḍodantaśūlanut*
somarāj ī ^ _ _ x x x x x ^ _ ^ _ / x x x x ^ _ _ x x x x x ^ _ ^ _
9 x x x x śṛṃga veraṃ śuktapiṣṭaṃ vijānatā / dantaśūlāpahaṃ kuryāt kabaḍagraham uttamam*
dantaśūlaharā x x x x x x x x {X} x x x x ^ _ _ x x x x x ^ _ ^ _ / x x
10 x ^ _ _ x sarpi ś caibhir vipācayet*
karṇapūraṇam etena kartavyaṃ karṇaśūlinām* // karṇakṣveḍe karṇanāde kaṭutailena pūrayet*
nādabādhiryayoḥ kuryāt karṇaśūloktam auṣadham* // pippalyo bilvamū la ṃ
11 ca kuṣṭhaṃ madhukam eva ca
māṃs ī v y āghranakhaṃ rodhraṃ sūkṣmelā devadāru ca / garbhenānena tailasya prasthaṃ mṛdv agninā pacet*
II. Fol. 17: Bower manuscript
r1 keyūramūlakarasau dadyāt sn e hasamanvitam* / tena karṇe pic uṃ dadyād vastikarma ca kārayet*
tenopaśāmyate kṣipraṃ karṇaśūlaṃ sudāruṇam* // x x x x ^ _
2 _ x x x x x ^ _ sutam*
pippalīkṣarasiddhaṃ tu tailaṃ ka r ṇaru jāpaham* // x x x x ^ _ _ x x x x x ^ _ ^ _
x x x x ^ _ _ x
3 x x karṇarujāpaha m* // kukkuṭasya bhaven medaḥ sthūlamāṣāś ca vi pacet*
x x x x ^ _ _ x x x x x ^ _ ^ _ / x x x x ^ _
4 _ x x x x x ^ _ ^ yam*
prakṣipya sarvam ekatra divasā x x ^ _ ^ _ / x x x x ^ _ _ x x x x x ^ _ ^ _
x x x x ^ _
5 _ x x x x x ^ _ ^ tam* // kakubhaṃ sumanātailaṃ varaṇī x ^ _ ^ _
x x x x ^ _ _ x x x x x ^ _ ^ _ / x x x x
6 ^ _ _ x x x x vipa ced budhaḥ
saptarātram u _ _ x x x x x ^ _ ^ _ / x x x x ^ _ _ x x x x x ^ _ ^ _
x x x x
7 ^ _ _ x x x x x mana ḥśilām* / kaṭphalaṃ ca mṛṇā laṃ ca x x x x ^ _ ^ _
x x x x ^ _ _ x x x x x ^ _ ^ _ / x x x x ^ _ _
8 x x x x x ^ _ ^ _
ha ridrā gairikaṃ kṣaudraṃ kāsīsam atha saindhava m* / x x x x ^ _ _ x x x x x ^ _ ^ _
x x x x
9 ^ _ _ x x x x x ^ _ ^ _ / etat tailaṃ vipaktavyaṃ kuṣṭhālepanam uttama m*
x x x x ^ _ _ x x x x x ^ _ ^ _ / x x x x ^ _ _ x x x x x ^ _ ^ _
10 x x x x ^ _ _ x x x x x ^ pī ṣayet* / ūṣāmaṇḍena dhovitvā dadru kuṣṭhavināśanam*
x x x x ^ _ _ x x x x x ^ _ ^ _ / x x x
11 x ^ _ _ x x x x x ^ _ ^ _m*
saharidrām idaṃ bil vaṃ x x x x ^ _ ^ _ / x x x x ^ _ _ x x x x x ^ _ ^ _
v1 x x x x ^ _ _ x x x x x ^ _ ^ _ / x x x x ^ _ _ x x x x x ^ _ ^ _
x x x x ^ _ _ x x x x x ^ _ ^ _ / x x x x ^ _ _ x
2 x x x x ^ _ ^ _
x x x x ^ _ _ x x x x x ^ _ ^ _ / x x x x ^ _ _ x x x x x ^ _ ^ _
x x x x ^ _ _ x x x x x ^ _
3 ^ _ / x x x x ^ _ _ x x x x x ^ _ ^ _
x x x tthamustā ca x x x x ^ _ ^ _ / x x x x ^ _ _ x x x x x ^ _
4 ^ _
x x x x ^ _ _ x x x x x ^ _ ^ _ / x x x x ^ bhuṃjī ta x x x x ^ _ ^ _
x x x x ^ _ _ x x x x
5 x ^ _ ^ _ / x x x x ^ _ _ x x x x tathaiva ca
x x x x ^ _ _ x x x x x ^ _ ^ _ / x x x x ^ _ _ x x x x x ^
6 _ ^ _
x x x x ^ _ _ x x x x x ^ reṇa tu / x x x x ^ _ _ x x x x x ^ _ ^ _
x x x x ^ _ _ x x x x x ^
7 _ ^ _ / x x x x ^ _ _ x x x x x ^ vatsa kam*
x x x x ^ _ _ x x x x x ^ _ ^ _ / x x x x ^ _ _ x x x x x ^ _ ^ _
x x x x ^
8 _ _ x x x x x ^ _ ^ _ / x x x x ^ _ piṣṭaḥ kuṣṭha x x ^ _ ^ _
x x x x ^ _ _ x x x x x ^ _ ^ _ / x x x x ^ _ _ x x x x x ^ _
9 ^ _
x x x x ^ _ _ x x x x x ^ _ ^ _ / ga ndhikamustarodhrasa x x x x ^ _ ^ _
x x x x ^ _ _ x x x x x ^ _ ^ _ /
10 x x x x ^ _ _ x x x x x ^ _ ^ _
kaṇḍūkoṭhapiṭṭakā ś ca x x x x ^ _ ^ _ / x x x x ^ _ _ x x x x x ^ _ ^ _
x x
11 x x ^ _ _ x x x x x ^ _ ^ _ / niha nyād bahuva _ x x x x x ^ _ ^ _
x x x x ^ _ _ x x x x x ^ _ ^ _ / x x x x ^ _ _ x
II. Fol. 18: Bower manuscript
r1 praśām yat i na sa ṃ śayaḥ
kadalyāḥ kṣaratail e na sidhmāni par i mūkṣayet* / eṣa x x ^ ni dṛṣṭa apāmā r g o 'pi śās tr i t aḥ
x x x x ^ _ _ x x x x x ^ _ ^ _ / x x x x ^ _ _ x x
2 śa śasya rucireṇa ca
eraṇḍas tagaraṃ kuṣṭhaṃ citrakaṃ mūtrapaṃcamam* / āṭarūṣakamūlaṃ ca ṣaḍgranthāṃ madhukaṃ tathā
prapunāḍaṃ viḍaṃgāni saindhavaṃ paripelav am* / x x x x snuhīdug dh aṃ x s i dhmānā ṃ ma h au ṣadham* {O}
3 sidhmayogāḥ ślo 6 {O} guḍena śrapayet kṣīraṃ kaduṣṇaṃ kāmataḥ pibet* / mūtragrahasya bheṣajyaṃ sadyastaṃ matam aśvinoḥ
mṛdvīkāṃ śarkaraṃ caiva dadhimaṇḍena pāyaye t* /
4 mūtragrahasya bhaiṣajyaṃ sadyaṣkaṃ samudāhṛtam*
ervārukasya bījānām akṣamātraṃ prapīṣayet* / yuktāmblalavaṇaṃ pītvā mūtragrāhāt pramucyate
dviḥ kuṃkumasyākṣamātraṃ mṛdvīka ra sapīṣimam* /
5 ekarātrasthitaṃ pītvā mūtragrāhāt pramucyate
ayorajaḥ sūkṣmapiṣṭaṃ madhunā saha pāyayet* / mūtragrahasya bheṣajyaṃ sadyaṣkaṃ matam aśvinoḥ
kharāśvā hiṃgusura saṃ
6 hiriveraṃ rasāṃjanam* / citrakasya ca mūlāni trāyamānāṃ ca saṃharet*
etāni samabhāgāni madhunā saha pāyayet* / pārśvaśūlaṃ mūtrakṛcchraṃ sarvam etena śāmyati
{O} mūtra kṛ cchraghnāḥ
7 sapta yogāḥ // {X} // mūtrakṛcchreṣu toyārthaḥ kāryaḥ kvāthyena sarvadā / mūlānāṃ śarakāśekṣudarbhagokṣuravīraṇaiḥ
pibet kusuṃbhapuṣpaṃ vā
8 taṇḍulāṃbu madhudravam* / kṣīravastiṃ yathoktaṃ vā dadyāt svedā ṃ ś ca kārayet*
{O} mūtrakṛcchraghna nava yogāḥ // {O} nāsāgame tu raktasya avapīḍaḥ praśasyate / drākṣekṣudūrvāsvarasa śaṃ khagairikacandanaiḥ
9 śothite mūlakaṃ siddhaṃ toyatakreṇa dāpayet* / harītakīṃ samaguḍaṃ khāded vā guḍanāgaram*
punarnavāṃ devadāruṃ purāṇaṃ viśvabheṣajam* / śvayathu pra tiyānārthaṃ
10 tryahaṃ tu payasā pibet*
harītakīn devadāruṃ śṛṃgaveraṃ punarnavām* / gomūtreṇa pibej jīrṇe snātaṃ kṣīreṇa bhojayet*
harītakīnāṃ tripalaṃ palās trikaṭukāt trayaḥ /
11 madhu tailāś ca karṣāṃśā guḍasyārdhatulā dhṛtā
āgastyān modakān etān bhuktasyopari bhakṣayet* / śothārśograhaṇīdoṣakāsodāvarta śā ntaye
tulyāṃśās triphalāmustaviḍaṃ gāḥ
v1 x ^ _ ^ _ / x .ur ayorajas tulya ṃ ta ṃ lihen madhusarpiṣā
kṣīraṃ cānupibej jīrṇe kṣīreṇaiva ca bhojayet* / mūtra ṃ vā dviguṇa ṃ kṣīraṃ pibet kuḍavasa ṃ mitam*
pibed vā tryūṣaṇa ṃ sa ha
2 go mūtra ṃ vā virecanam* / yavānnā jāṃgalāḥ śīdhuḥ svedāś coṣṇāś ca śophahā // 592 {O} // chardyāṃ pibeta tṛṣṇārttaḥsadāhas taṇḍulāṃbunā / ḍāḍimaṃ madhukaṃ rodhraṃ baṭaśuṃgāḥ sitāṃ madhum*
3 lihed vā madhunā chardyāṃ kolamajjāñjanaṃ sitām* / pippalītaṇḍulā lājā makṣīkāśakṛtā samam*
āmrāsthitoyacūrṇaṃ vā tṛṣṇāchardyātisāranut* // mātuluṃgasya jaṃbvāś ca pallavāḥ
4 śarkarā madhu
lihec chardyāṃ pibec caiṣāṃ kṣuṇṇānāṃ śītalaṃ jalam* // lājān madhuyutān khādet sakṣaudrāṃ vā harītakīm*
khādet kapitthaṃ savyoṣaṃ piben mudgadalāṃbunā / chardyāṃ
5 candanakalkaṃ vā pibed āmalakīrasair iti
chardiyogāḥ ślokā 14 tṛṣṇāyāṃ raktaśālīnāṃ taṇḍulān sotpalāñjanān* / pakvaloṣṭamadhudrākṣākarjūrāṇi
6 parūṣakam*
jale sthitaṃ pibec chītaṃ śarkarāṃbupayāṃsi ca // sitāṃ viḍaṃgā madhukaṃ pippalyo dhātrisaindhavaiḥ
sarpir madhvabhayā tailaṃ bhāgāḥ syur mā na taḥ
7 samāḥ // bhāgāḥ ṣoḍaśa saktūnām adbhis taṃ tarpaṇaṃ pibet*
tṛṣṇāgulmajvarārśoghnaṃ vṛṣyaṃ grahaṇidīpanam* // śītāḥ pralepāḥ śītāś ca jāṅga la ma dhurā
8 rasāḥ
dhātrīdāḍimavṛkṣāṃblamātuluṃgair dihec chira iti // 602a // {O} tṛṣṇāpraśamanā yogāḥ {O} surāhvadāru triphalā samustā kaṣāyam utkvāthya pibet pramehī / kṣaudre ṇa
9 yuktām athavā haridrāṃ pibed rasenāmalakīphalānām*
haridrāṃ sarvameheṣu pibed āmalakīrasaiḥ / gomūtrabhāvitayavaiḥ pibed vā madhutarpaṇam*
yavānnavikṛtiḥ
10 śīdhur jāṃgalās tṛphalā madhu / kaṣāyatiktakaṭukavyapāyā mehanāśanāḥ
haridraniṃbadarbhārdrakṣīrakākubhacavyajāḥ / kuṣṭhaśyāmaikapāṭhailākaṣāyāḥ śle ṣma mehinām*
ṛ
11 pitte sallakiyaṣṭihvadhātrīśvādaṃṣṭrakhādirāḥ / mūtrāṇi kaṭabhī kṣīraṃ takratailāsavā hitāḥ
sarvameheṣu madhunā cūrṇaṃ vā tiktakaṃ lihet* // {O} // p rameha p r aśamanayo gāḥ ślo
12 x {X} pūrvam eva hitaṃ vidyād vaisarpe raktamokṣaṇam*
vireko vamanaṃ śītaiḥ sta ṃbha naṃ tiktasevanam* / pralepanaṃ kṣ īrapi ṣṭ air masūraiś caṇak ai ś ca vā
x x x x ^ _ _ ^
II. Fol. 19: Bower manuscript
r1 x x x x ^ śādvalaiḥ / vīrāmadhukama ṃ jiṣṭh ā vetasotpalakesaraiḥ
j ī vanīyapalāśa x x x x x x^ _ kaiḥ / ghṛtāmbukṣīrapiṣṭais t air l e paḥ sekaś ca śasyate
trivṛtā ṃ triphalāṃ nimbaṃ x x
2 p ī lumahauṣadham* / śritaḥ kaṣāyaḥ saguḍo visarpajvaranāśanaḥ
mahātiktaṃ pibet sarpiś cūrṇaṃ yac cāpi tiktakam* / etair eva ghṛtaṃ siddhaṃ viṣamajvaranāśanam*
visarpacikitsitaṃ ślo 5 pā 1 ṛ
3 kaṣāyaṃ kāmalāpāṇḍupūrvādyaṃ jvaritaḥ pibet* / haridrāṃ vā sagomūtrāṃ tayor vā dāḍimatvacam*
pippalīdrākṣayoḥ prasthau droṇe dhātrīrasaṃ pacet* / sitāśatārdhaṃ madhukaṃ śuṇṭhītvakkṣīra ka ṭphalaṃ
4 śītān madhuprasthayutān tataś cārdhapalaṃ pibet* // kāmalī pāṇḍurogī ca pippalīṃ vā prayojayet*
mustādyaṃ kṣīravastiṃ vā yavānnaṃ jāṃgalaṃ madhu / ayorajīyaṃ sevec ca yā ca pitta jva re
5 kriyeti
{X} nāvanītake miśrako 'dhyāyaś caturthaḥ {X} ataḥparaṃ pravakṣyāmi balavarṇaprasādanam* / yena māṃsāni vardhante balaṃ caivopajāyate
mūlānām aśvagandhāyāḥ paṃca viṃ śat
6 palāni tu / kaṇḍaśaś chedayitvā tu sthālyām ādh ā ya sādhayet*
pādabhāgāvaśiṣṭhaṃ ca jñātvā tam avatārayet* / tad rasaṃ tu parisrāvya dṛḍhapātre 'vasecayet*
tasmin kaṣāye mati mā n
7 auṣadhāni prakalpayet* / jīva niyā ni sarvāṇi śarkar ā cūrṇam eva ca
madhusarpiṣaś ca prasṛtaṃ pippalīcūrṇam eva ca / kiṃcil lavaṇikaṃ kṛtvā khajenāloḍaye d
8 bhiṣak*
āsicya vastāv acchidre vastikarmaṇi kārayet* / ekena yadi vā dvābhyāṃ tribhir vāpi pramāṇataḥ
pratyāgate nirūhe 'smin pariṣekaḥ sukhāmbunā / tato lohi ta śālīnām
9 odanaṃ madhusarpiṣā
kṣīreṇa saha bhuṃjīta jāṃgalānāṃ rasena veti // {O} aśvinor aśvagandhāvastiḥ ślo 7 pā 1 {O} yaṣṭīmadhukasidhena sarpiṣā cānuvāsayet*
jīvanīyavipa kvaṃ
10 vā sarpiḥ syād anuvāsanam* / tena māṃsāni vardhante kṣayaś cāpy upaśāmyati
{O} aśvagandhāvastiḥ ślo 1 pā 1 {O} rāsnāgnimantham atha pāṭaliṃ ca syonākakārṣmaryanidigdhikāṃ ca / sarājavṛkṣā ñ ca
11 sas ālaparṇīṃ sapṛśniparṇīṃ bṛhatīñ ca dadyāt*
etāni mūlāni tu sarvaśaḥ syur eraṇḍamūlaṃ ca tathaiva ceyam* / dve dve pale cātra bhavet* pramāṇaṃ droṇe tv apāñ caiva pacet kaṣāyam*
pā dāva śeṣaṃ
12 t u kaṣāyam etat prakṣipya kalkān vidadhīta sūkṣmān* / kuṣṭhasya yaṣṭīmadhukasya caiva tathaiva ye pītakasar ṣapāś ca
x _ ^ _ _ ^
v1 ^ _ ^ _ x ka lka ṃ vidadhyān madhukasya caiva / ārogyatejo 'gnivayo balāyur dadāti jīrṇeṣv api pauruṣaṃ ca
vāte ^ _ _ ^ ^ _ ^ _ x x _ ^ _ _ ^ ^ _ ^ _ x / x _ ^ _
2 hṛd y aṃ arocake ca bandhyāsu duṣṭe pracure purāṇe
pramehakaṇḍukṣatayonidoṣe pāṇḍvāmayārṣograhaṇīpra doṣe // 632a // rā sn ād ya vastiḥ śloka 5 pā { O} x x x x x rāja rṣi rātmavān
3 suprabhas tv ihāryābhiḥ / habuṣāv a stiṃ tāṃ me nibodhata sukhopabhojyatamām*
prasṛtaḥ prasṛtaḥ prasthaḥ prastho 'rdhapalaṃ pramāṇataḥ prasthaḥ / habuṣāvakṣ a ṇ a y ā vakṣ ā rasali la sai ndhavayutānām*
4 kartavyam etad ājalaparikṣayāt s y ād apetalavaṇahṛtam* / siddhaṃ pūtaṃ salavaṇam atha ca khajet sarpiṣā sārdhaṃ
sukhatantrāṇāṃ nṝṇāṃ pariṇatavayasāṃ pragāḍhaśakṛ tāṃ
5 ca / eṣa sukhoṣṇo vastiḥ praṇidhātavyaḥ sakṛt sarvaḥ
annam iva kālabhojyaḥ sukhaparihāryo na cātra parihāryam* / tejognivīryabalapauruṣāyuṣāṃ vardhano 'py eṣa iti {O}
habuṣā va stiḥ ślo 5 ṛ
6 madhutailasame syātāṃ tābhyāṃ tulyaṃ sukhodakam* / karṣaś ca śatapuṣpāyāḥ karṣārdhaḥ saindhavasya ca
eṣa vaiśeṣiko vastir dīpanīyo rasāyanaḥ /
7 bṛṃhaṇīyaś ca balyaś ca vidyād yavanasaṃjñitaḥ
{O} striyaḥ saṃbhojanaṃ yānaṃ vyāyāmaṃ śiśirodakam* / asmin praṇihite vastau yathākāmam avāpnuyād iti
ṛ
8 madhutailodako vastiḥ ślo 3 {O} tailasthāne ghṛtaṃ dadyāt toyasthāne bhavet payaḥ / śeṣaṃ pūrveṇa tulyaṃ syāt sa vastiḥ sarvasādhakaḥ 641 // tulyaṃ madhu ca tailaṃ ca rāsnā tābhyāṃ samā bhavet* /
9 śatāhvāya bhavet karṣaḥ pippalīnāṃ tathaiva ca
yaṣṭīmadhukakalkaś ca karṣārdhaṃ lavaṇottamāt* / eṣa rāsāyano vastir balyo bṛṃhanadīpanaḥ
nirupadravo yāvanaś ca vṛṣyo vīryabal ā va hanaḥ /
10 gāḍhaviṇmūtrakṛcchrāṇi gulmamehārśabadhmanud iti
tailādyo vastiḥ ślo 4 {X} pariveṣṭya kuśair ārdrair ārdravṛntāni śālmaleḥ / kṛṣṇamṛttikayā lipya svedayed gomayāgninā 645 //
11 vi ś u ṣkāṃ mṛttikāṃ jñātvā gṛhya vṛntāni śālmaleḥ / ulūkhale samāyojya mṛdnīyāt payasi śrite
piṇḍaṃ muṣṭisamaṃ kṛtvā tan mūlaṃ tailasarpiṣoḥ / snehitaṃ mātrayā yuktaṃ
12 kalkena madhukasya ca
va st i m abhyakta gātrāya dadyāt pratyāgate 'tha ca 648a //
II. Fol. 20-21 lost: Bower manuscript
II. Fol. 22: Bower manuscript
r1 mantrya triguṇaḥ parihāraḥ caturguṇaṃ brahmacaryam ity āha bhagavān ātreyaḥ {X}
pippalīvardhamānasya guṇāḥ karma ca ke balaṃ / pra va kṣyāmy anupūrveṇa
2 prajānāṃ hitakāmyayā
na hy etad amṛtaṃ pītvā paścāt tapyanti mānavāḥ / darśayaty eva siddhiṃ hi pāṇāv āmalakaṃ yathā
3 tasmāl lakṣīñ ca puṣṭiṃ ca prajāṃ medhāṃ ca kāṃkṣatā / rasāyanam idaṃ somyaṃ kāryam āyur vivardhanam*
jīvanīyāni pītvā tu snigdho
4 vāntaviriktavān* / kṛtasaṃsarjanaḥ kāle puṇyāhenārabhet tataḥ
punarvasv atha puṣyeṇa śravaṇena śraviṣṭhayā / triṣūttareṣu
5 hastena some yogam upāgate
upoṣitaḥ śiraḥsnātaḥ śuklavāsā jitendriyaḥ / abhyarcya devatān viprāṃś caikāṃ khādeta pi ppa līm*
6 tataś cānupibet kṣīraṃ gavyaṃ chāgam athāpi vā / jīrṇe tasmiṃs tu bhuṃjīta śālīnāṃ payasodanam*
evam etan naraḥ khāded vardha mā naṃ
7 sadāhani / śataṃ pūrṇaṃ bhaved yāvad avakarṣaḥ tathaiva ca
tato 'nte 'py avakarṣasya saptarātraṃ payodanam* / prāyaśaś cānubhoktavyaṃ tathā mudgara so danam*
8 saptarātre tṛtīye tu jāṃgalo madhuro rasaḥ / bhojyaṃ peyaṃ ca pānīyaṃ śritaśītaṃ guṇānvitam*
gṛhe nivāte cāsīta satataṃ hitasevi ca / tataḥ krameṇāma la kam
9 amblārtham upakalpayet*
vṛkṣāmblaṃ dāḍimāmblaṃ ca sadā snānaṃ ca śīlayet* / anena vidhinā kṣipraṃ puṣṭiṃ labhati mānavaḥ
pramadā labhate garbhaṃ vandhyā cāpi
10 prajā yate / śāmyanty anena śvitrāṇi rājayakṣmā halīmakaḥ
apasmāras tathonmādo jvaraś ca viṣam āgataḥ / anekaśaḥ prayukte tu balī pa litanā śanam*
r1 va ṛ ṇatejobalādhānim agneś cottamajīvanam / kuṣṭharoganihantāram ārogyajanana ṃ śivam*
śukra balapranaṣ ṭ as y a in dr iyā nāṃ praś ā da nam /
2 pippalyo hi śivaḥ kāye kaṭukā madhurānvayāḥ
snigdhāś ca śītavīryāś ca vyavāpinyo guṇānvitāḥ / kaṭukatvāt kaphe pathyāḥ snehāc ca pavane hitāḥ
3 śaityāt pittapraśamanā yujyante sarvakarmasu / tribhyaḥ pravartate cādyaḥ kalpaḥ paṃcabhir eva ca
aṣṭako daśakaś cānyo balakālam avekṣya ca / kṣīrā nu pānās
4 tāḥ kāryās tathā kṣīropasevanāḥ
niyamaś ca yathādṛṣṭam āśiṣaś ca yathāśrutāḥ / tasmān niyamam ālaṃbya puruṣeṇa yathākramam*
prayojyam idam ā ro gyaśrībalāyurvivardhanam* /
5 pippalīvardhamānasya kalpo 'śvibhyāṃ prakalpitaḥ
anusūyunā prayoktavyo yathā siddhim avāpnuyāt* ṛ
6 samūlāñ ca sapatrāñ ca sapuṣpāṃ saphalāṃ tathā
kākamācīṃ tu pratyagrāṃ saṃharen matimān naraḥ / tulāpādaṃ susūkṣmaṃ tu jala dro ṇe
7 vipācayet*
caturbhāgasthite tatra tailaprasthaṃ vipācayet / caturguṇena payasā kalkāṃś cemān vidhānavit*
8 prapauṇḍarīkaṃ madhukaṃ rāsnāmūlaṃ śatāvarīm* / v i ḍa ṃ gā śatapuṣpāṃ ca svayaṃguptāphalāni ca
etad abhyaṃjane
9 pāne nastaḥkarmānuvāsane / aśītiṃ vātajān rogāṃs tailam etad vyapohati
maṇḍūkaparṇyāḥ svarasaḥ prayojya ḥ
10 kṣīreṇa yaṣṭīmadhukasya cūrṇam* / rasaṃ guḍūcyās tu samūlapuṣyā āyuṣpradāny āmayanāśanāni
11 balā gnivarṇasmṛtivardhanāni medhyāni cemāni rasāyanāni / kalkaḥ prayojyaḥ khalu śaṃkhapuṣpyāḥ
II. Fol. 23: Bower manuscript
r1 medhyā v i śeṣeṇa tu śaṃkhapuṣpī
ghṛtamākṣikasaṃyuktaṃ madhukaṃ yaḥ piben naraḥ / kṣīrānupāyī strīvarjyaḥ sa jīvec charadāṃ śatam*
paṃcāṣṭau sapta daśa vāpi
2 pi ppalyo madhusarpiṣā / rasāyanaguṇānveṣī māsam ekaṃ prayojayet*
tisras tisras tu pūrvāhṇe bhuktvāgre bhojanasya ca / pippalyaḥ
3 kiṃśukakṣārabhāvitā ghṛtabharjitāḥ
prayojyā ghṛtasaṃmiśrā rasāyanaguṇaiṣiṇā / jetuṃ kāsaṃ kṣayaṃ śoṣaṃ śvāsaṃ hikkāṃ galāmayam*
arśāṃsi
4 grahaṇīdoṣaṃ pāṇḍutāṃ viṣamajvaram* / pīnasaṃ svarabhedaṃ ca gulmaṃ vātabalāsakam*
{X} pippalīprayogaḥ ślo 5 {O} kramavṛddhyā daśāhāni daśapippalikaṃ dinam* / vardha ye t
5 payasā sārdhaṃ tathaivānupiben naraḥ
jīrṇe jīrṇe ca bhoktavyaṃ ṣaṣṭikaṃ kṣīrasarpiṣā / pippalīnāṃ sahasrasya prayogo 'yaṃ rasāyanaḥ
piṣṭās tā balibhiḥ sevyā śritā madhya ba lair naraiḥ /
6 yas tripippaliparyantaḥ prayogaḥ sa tu kanyasaḥ
bṛṃhaṇaṃ svaryam āyuṣyaṃ plihodaravināśanam* / vayasaḥ sthāpanaṃ medhyaṃ pippalīnāṃ rasāyanam iti
{X}
7 pippalīprayogo dvitīyaḥ {X} śaranmukhe nāgabalāṃ puṣyeṇoddhārayed bhiṣak* / mūlaṃ tasyāḥ śucirbhūtvā sūkṣmacūrṇāni kārayet*
tasya cūrṇasya karṣaṃ tu dugdhenāloḍya pā ya yet* /
8 jīrṇe dugdhaṃ ca pātavyam annaṃ ca parivarjayet*
kramaśaḥ saptarātreṇa vardhayīta palaṃ palam* / tataḥ palonaṃ pātavyaṃ yāvan na syād upadravaḥ
apaśyataś ca strīśūdram āraṇyaṃ caita d
9 ucyate / jātopasargaṃ yakṣmāṇam apy ekādaśarūpikam*
rasāyanam idaṃ hanti sadā cāyuś ca vardhate / eṣa eva tu kalpaḥ syān madhukasya rasāyane
maṇḍūkaparṇyāś ca tathā śṛṃga ve rasya
10 cocyate / etad ābalikaṃ proktaṃ rasāyanam anuttamam*
{X} nāgabalāprayogaḥ ślo 6 {X} śubhe mārgaśire māse saṃśuddho vamanādibhiḥ / upetaphalapuṣpān tu kāchamā c īṃ
11 prayojayet*
palāni daśa śuddhāyāḥ kācamācyāḥ samāhitaḥ / pacet kārṣṇāyase pātre tailārdhena śanair bhiṣak*
tasya mātrāṃ prayuṃjīta ṣaṣṭikānnaṃ ca bhojaye t* /
v1 tena śākena bhuṃjīta mātrayā ṣaṣṭikodanam*
anupānaṃ pibec cātra jalam āmalakair yutam* / ekaviṃśatirātraṃ tu prayogam idam uttamam*
d vi sapta rā traṃ
2 madhyaṃ tu saptarātraṃ tathāparam* / prayogam ācared enaṃ grāmadharmaṃ ca varjayet*
na cācared divā svapnaṃ vyāyāmaṃ ca vivarjayet* / kramaśaś ca prayogānte rasān abhyavahārayet*
na cā ti velaṃ
3 bhuṃjīta na cāsātmyaṃ kathaṃcana / eṣa prāyeṇa vṛddhānāṃ yauvanaṃ punar ānayet*
baliṃ hanyād gataṃ vāyuḥ prāṇināṃ sannivarjayet* / ye copahatapuṃstvās tu teṣāṃ puṃstvaṃ
4 viśodhayet*
vijātibhiś ca saṃyuktāḥ karmabhir vividhaiḥ śubhaiḥ / sevyamānā yatheṣṭaṃ tu kramāt samupanāmayet*
dhanyaṃ yaśasyam āyuṣyaṃ kalyāṇaṃ maṃgalaṃ param* {X} // kācamācī pra yogaḥ {X}
5 triphalāṃ ca samāṃ kuryān nīlīṃ nīlotpalāni ca
aṃjanaṃ pippalīmūlaṃ patraṃ sahacarasya ca / tvacam arjunavṛkṣasya phalaṃ piṇḍārakasya ca
jaṃbūmūla ka ṣāyaṃ
6 ca jambūmūlāc ca mṛttikām* / bhṛṃgako lohacūrṇaṃ ca akṣamātrāṇi kārayet*
etad vaibhītake taile śanair mṛdvagninā pacet* / tataḥ saṃśodhanaṃ kṛtvā nastaḥkarma sa mā caret*
7 tilatailena kṛsarāṃ māsaṃ bhuṃjīta vai naraḥ / tṛṣitena ca pātavyaṃ triphalāsalīlaṃ tathā
toyakṛtyaṃ yad anyac ca tac ca tenaiva kārayet* // {X} nāsyatailaṃ rasāyanaṃ {X}
8 tapyamānaṃ tapo 'tyugraṃ viśvamitraṃ mahāmunim*
aśvinau devabhiṣajāv ūcatur varadāṃ varau / tapaś caraṇakhinnasya narasyāpyāyanaṃ punaḥ
rasāyanam idaṃ śreṣṭham ārogyabalavardhanam* /
9 gaurāmalakacūrṇānāṃ prasthaḥ syāc chiśiroddhṛtaḥ
ekaviṃsatirātraṃ tu svarasenaiva bhāvayet* / prasthaḥ pippalicūrṇānāṃ prasthaś cāyorajo bhavet*
dvau prasthau madhunaḥ syātāṃ sa rpi ṣaś
10 cāḍhakaṃ bhavet* / śarkarāyāś ca dvau prasthāv ardhaprasthaṃ ca citrakāt*
etat saṃbhṛtya saṃbhāraṃ prakṣipyaghṛtabhājane / māsam etat sthitaṃ vānye prāśnīyāt tu yathābalam*
11 palaṃ vā dvipalaṃ vātha lihyāt kalyam abhuktavān* / śataṃ jīvati medhāvī balīpalitavarjitaḥ
na cātra niyamaḥ kaścit snānabhojanamaithune
II. Fol. 24: Bower manuscript
r1 dhanyaṃ ya śasyam āyuṣyaṃ kalyāṇaṃ maṃgalaṃ param*
viśvāmitreṇa cābhāṣṭam ṛṣibhiś cābhipūjitam* // 781a // {X} āśvinarasāyanam* ṛ
2 hemante 'thāśvagandhāṃ niyatam atha tilān kṛṣṇakān bhakṣayīta saṃmiśrāḥ śarkarāyāḥ satatam iha payaḥ paścād anupibet* / etac caive śva reṇa
3 svayam iha vihitaṃ viṣṇor balakaraṃ yat pītvā dvādaśāhaṃ bhavati hi puruṣo vṛddho 'pi taruṇaḥ
bṛhatkaraṇaṃ {O} aśvagandhāṃ payasyāñ ca
4 saṃsṛjya payasā pibet* / māsam ekaṃ prayuṃjānaḥ sukṛśaḥ sthūlatāṃ prajet*
{O} atha kṛśasya bṛṃhaṇaṃ vakṣyāmaḥ nirmusalacakrahalaśabdābhihatāyāṃ bhūmau jātām a śva gandhāṃ
5 samūlapatrapuṣpāṃ sūkṣmacūrṇāni kuryāt* / tataḥ sarpiṣā viḍālapadakam āhrtyāhani lehayet payaś cānupibet jīrṇānte payasā bhojanam aśnīyāt* //
6 evam ekaviṃśatirātraṃ balavān bṛhaccharīraś ca bhavaty āha bṛhaspatir iti
{O} bārhaspatyaṃ bṛhatkaraṇaṃ {X} kolakulatthayavamūlakānāṃ niryūham eṣā ghṛtatailamiśram* /
7 dadhnā yutaṃ taṇḍulasaindhavābhyāṃ jayej jvaraṃ koṣṭhagataṃ ca vāyum*
sanāgaraṃ pippalicavyacitrakaṃ sapippalīmūlam athāpi taṇḍulān* / yavāgur eṣā laghuśūlanāśanī
8 pradīpanī dīpayate ca pāvakam*
{X} madhyaṃ kapitthasya sabilvamadhyaṃ cāṃgery atho dāḍimatakrasiddhā / yavāgv iyaṃ grāhaṇī pācanīyā vātāmaye syāt tu sapaṃcamūlā {O}
syāt sāla pa rṇī
9 hy atha pṛśniparṇī balā tathā bilvaphalasya madhyam* / sadāḍimā taṇḍulasaṃprayuktā kaphe 'tisāre kaphapittaje tu
hrīveradhānyutpalanāgareṣu chāge payasyāṃbhasi pṛśniparṇyāḥ /
10 sataṇḍulāṃ tāṃ vipaced vidhijño raktātisāreṣu hitāṃ yavāgum*
āme tu sāṃblāṃ saha nāgareṇa peyāṃ bhiṣak sātiviṣāñ ca dadyāt* // sakaṇṭakārī tu bhavec chvadaṃṣṭrā saphāṇitā vasti ru jāsu
11 peyā
viḍaṃgy atho pippalimūlaśigruṃ suvarcikāṃ mocarasaṃ ca tadvat* / syāt takrayuktā tu hitā yavāgū koṣṭhāśrayān hanti krimīn narasya
mṛdvīkatho ṇe yakaśā rivā
v1 ca lājāś ca siddhā saha pippalībhiḥ / peyā suśītā madhusaṃprayuktā tṛṣṇāṃ nihanyā t
2 ^ ^ _ pravṛddhām*
sasomarājis tu hitā yavāgūṃ vadanti rogeṣu viṣānvayeṣu // barāhamedaḥkvathite tu siddhā syād bṛṃhaṇīyā tu nṛṇāṃ yavāgū
yavair yavāgū tu sa dāḍimāṃblā
3 satr yū ṣa ṇā hiṃguni ced vipakvā / ghṛte sataile lavaṇe ca yuktājīrṇapratiśyāyahitā kaphe ca
gavedhukānāṃ paritāpitānāṃ syāt karśanīyā madhusaṃprayuktā // sarpiṣmatī saindhava saṃ prayuktā
4 tilair yutā snehayutā yavāgū
{O} kuśālaparṇyāḥ kvathite kaṣāye śyāmākapeyā tu virūkṣaṇīyā / hikkāsu kāseṣu tathaiva śvāse hitā yavāgū daśamūlasiddhā
5 rujāsu pakvāśayasaṃbhavāsu hitā prasannā yamake vipakvā // māṃsaiś ca māṣaiś ca tilaiḥ saśākaiḥ siddhā bhaved varcanirasyanī tu
jaṃbvāmra-m-asthīkakapitthabilvaiḥ saṃgrāhaṇīyā
6 tu bhaved yavāgū // kṣāraṃ ca hiṃgūny atha citrakaṃ ca vṛkṣāṃblasiddhāny atha bhedanīyā
vātānulomaṃ kurute yavāgū sapippalīmūlabhayā sabilvaiḥ // takreṇa yuktā tu hitā yavā gū
7 takrānupānā ghṛtavyāpadeṣu
vyāpannatailasya hitā yavāgū udaśvipiṇyākayutā sakṣaudrā // sapippalīkāmalakair vipakvā kaṇṭhyā yavāgūr yamakopasiddhā
dadhnā tu
8 pakvā tu r-upodakā syāt sataṇḍulā syān madanāśanī tu // godhāsv apāmārgarasena caiva siddhā yavāgū tu bhavet kṣutaghnī
sapaṃcamūlā ghṛtatailamiśra sadāḍimā
9 vātaharā yavāgū / śleṣmāmayaghnī tu purāṇadhānyā // sapadmanīlotpalaśarkarā syāt siddhāṃ pibet pittaharā yavāgū
{O} agnir me mādhyagād dehād vāyuḥ prāṇān da dhā tu
10 me / indro me balam ādadhyāc chivaṃ cāpo diśantu me
ity enaṃ mantram ārṣaṃ vai bhuktvā gatvā tathā striyaḥ / japamānaḥ spṛśed āpas tathāsyāyur na hīyate
bhelī yavāgū ṛ
11 am b aṣ ṭ akī sakuṭajāphalaśṛṃgaveram āmrāsthikaṭphalajaṃbūsāram* / syād dhātakī sahiriveraśilodbhide ca vāriṣṭhamustam api cotpalakesaraṃ
12 syāt*
II. Fol. 25: Bower manuscript
r1 etāni tulyadharaṇāni tulādhṛtāni badhvāpi mūṭakam athāpi na r take 'smin / prakṣālya s i ddha _ chi ^ _ pr. ^ _ yavāgum aṃ śa ^ _ ^ ^ ^ _ ^ ^ _ ^ _ x
^ ^ ^ ^ ^ ^ _ ^
2 mūlakānāṃ dadhighṛtataila tathaiva taṇḍulānām* / parimitam api cet pibed yavāgūṃ śamayti koṣṭhagatāñ carāṃś ca vāy ūn*
ajātyavā kuṃcikaśṛṃgaveraṃ sacitrakaṃ kāra vī _ ^
3 bhāgam* / ghṛtena bhṛṣṭā lavaṇāṃśayuktā kalyāṇikā nāma yavāgur agryā
hatāṃ tu dīptāṃ grahaṇīṃ karoti śameti pittaṃ kaphamārutau ca / arśāṃsi vā r t ī ku ru te
4 plihaṃ ca nihanti gulmāṃś ca halīmakaṃ ca
śatapuṣpāṃ ṣaḍīṃ bilvaṃ puṣkaraṃ citrakaṃ vacām* / viḍaṃ sauvarcalaṃ caiva śṛṃgaveraṃ sapi ppa līm*
5 palāṃśakaṃ ca lavaṇaṃ dāḍimaṃ tuṃburūṇi ca / kustuṃburum ajājīñ ca samabhāgāni kārayet*
taṇḍulān yamake bhṛṣṭān yavāgūṃ sādha ye d
6 bhiṣak* / yoniśūlam udāvartaṃ mūtrakṛcchraṃ ca sādhayet*
yāvanto vātikā rogāḥ sarvān etān niyacchati / eṣā yavāgu r
7 ākhyātā aśvinā bhiṣajāṃ varāv iti
āśvinīyaṃ yavāgūtrayam* {X} yavāgūkalpaḥ {X} ikṣurasāni vidāryāmalakaghṛtapayomāṣamāṃsamadhunāṃ
8 samadhukānām* / prasthāḥ pṛthag vidheyā rasas tu māṃsasamaṃ tulitaṃ ca
madukapalāny api paṃca prastho māṣasya lucitasya / etat sarāsvatighṛtaṃ rājarṣeḥ putrakā ma sya
9 āmalakarasaprasthaḥ prastha ikṣurasasya ca / prastham ājasya dugdhasya payasaḥ prastham eva ca
vidārīṇāṃ rasaprasthaṃ ghṛtaprasthaṃ ca sādhayet* / śīte dadyān madhu pra sthaṃ
10 paṃcaviṃśac ca śarkarā
maricaṃ pippalīñ caiva kuḍavau dhautacūrṇitau / jīvaṇīyaṃ ca balyaṃ ca vṛṣyaṃ caivaitad uttamam*
ghṛtaṃ śaṭāvarīgarbhaṃ kṣī re daśaguṇe pacet* /
11 śarkarāpipallīkṣaudraṃ yuktaṃ tad vṛṣyam uttamam* // 819 {O} // rasaṃ gokṣurakāt sarpiḥ dve ca dugdhe gavājayoḥ / prasṛtaṃ madhusaṃyuktaṃ yogo viṃśativegikaḥ
{O} vidārī
12 cātmaguptā ca tathāmalakam eva ca / yavāśa saha _ _ x
v1 peṣṭavyāḥ payas ā saha
x x x ta dghṛte bhṛṣṭ aṃ ś ī t aṃ kṛtvā madhūkṣitam* / bhakṣay i tvā naraḥ kṣ īṇaḥ puna r vṛṣatāṃ vrajet*
x x x x ^ _ _ x x x x x ^ _ ^ _ /
2 sapaṃcaśarkaraṃ cūrṇaṃ tathaiva madhusarpiṣī
ato 'kṣamātrāṃ prāśnīyāt pumān yasyāṃganāśanam* / anaṃblakaṭukāhāro nihīnaṃ varjayed ṛtam*
jalāḍhake 'tmaguptāyāḥ
3 paṃcamūlapalāni tu / kvāthe tasmin payo 'dhyardhaṃ kṛtvā cūrṇāni dāpayet*
śarkarāyā bhavet prasthaḥ prastha syān madhusarpiṣoḥ / godhūmacūrṇair baddhnīyān modakaṃ palasaṃmitam*
4 ata ekaṃ naraḥ prāśya ṣaṣṭiṃ gacchati maithunam* / puruṣaḥ kāminīkāntaḥ paramaṃ vṛṣyam ucyate
rasena caṭakānāṃ ca niścitrān nirmalāṃs tilān* / bhāvitān yāvataḥ prāśet tāva d
5 gacchati maithunam*
kṣīrapakvās tu go dhū māḥ svayaṃguptāphalāni ca / śītaṃ madhughṛtāktaṃ ca prāśya gṛṣṭyā payaḥ pibet*
prayogād asya gaccheta vṛṣatvaṃ pakṣam akṣataḥ // śvadaṃṣṭrā kvā thadugdhābhyāṃ
6 dhautān māṣān vipācayet*
bilvamātraṃ tataḥ piṇḍaṃ bhakṣayen madhusarpiṣā / tataś cānupibet sāyaṃ śarkarāsahitaṃ payaḥ
ekāhnā gantum icche d
7 yaḥ puruṣaḥ pramadāśatam* // vidārī payaśā bhṛṣṭā sarpiṣā madhunā saha
prāśya śītaṃ yathākāmaṃ ṣaṣṭiṃ gacchati maithunam* // vidārīṇāṃ bhavec cūrṇaṃ ta dra senaiva
8 bhāvitam*
madhusarpiḥ samāyuktaṃ prāśya syād daśavegikaḥ // tathāmalakacūrṇāni bhāvitāni tu tadrase
ghṛtamā kṣī kasaṃyuktaṃ
9 prāśya syāc chatavegikaḥ // tathāśvagandhāmūlāni śuṃgāni ca phalāni ca
divā kṣīreṇa pītāni rātriṃ kurvanti viṃśikām* //
10 adhyaṇḍā caṭakāḥ sarpiḥ svayaṃguptāphalāni ca
pādalepaḥ prayoktavyo vṛṣo yāvan na gāṃ spṛśet* // niṣpatraṃ caṭakaṃ kṛtvā ḍembu kā bhir
11 daśāpayet*
ghṛtaṃ tena vipakvaṃ tu pādalepaḥ praśasyate // vidārīmāṣacūrṇāni tathā lohitaśālayaḥ
barāhamedaḥsaṃyuktaṃ caṭakāṇḍarase na ca /
12 yuktyā ca lavaṇaṃ deyaṃ ghṛte śaṣk u likāṃ pacet*
tataḥ pāṇita la ṃ p r āśya ga cch eta pramadāśa tam* //
II. Fol. 26: Bower manuscript
r1 x x x x ^ _ _ .dh. x x ta madhusa r p i ṣā
dugdhānup ā n e grīṣme ca daśa ga c ch eta maith u nam* // x x x x ^ _ _ x x x x x ^ _ ^ _
x x x ^ _ _ x
2 visagranthirasāṣṭamaḥ / ājena payasā piṣṭvā ghṛte śaṣkulikāṃ pacet*
aṃguṣṭhaparvamātreṇa vegārdha x ^ .ū ^ _ / x x x x ^ _ _ x x x x x ^ _ _ ^
3 anupītvā surāmaṇḍaṃ naras tena vṛṣāyati // t ṛ p t aḥ kukkuṭamāṃsānāṃ gatvā yo 'nupibet payaḥ
na tasya liṃgaś ai th i lya ṃ na ca śukra k ṣay o bhavet* //
4 yo māṣayūṣṇā bhuktvā tu ghṛtāḍhyaṃ ṣaṣṭikodanam*
payaḥ pibeta rātriṃ yaḥ kṛtsnāṃ jāgarti vegavān* // śarkarāmadhudugdhaṃ ca ghṛtaṃ tri ka ṭukaṃ
5 saraḥ
śritam ekadhyam etad vai pibed indrapriyaṃ payaḥ // 847a // {O} auśanaso yogaḥ indrapriyaḥ {O} nāvanītake siddhasaṃkarṣe nānācāryamate
6 vṛṣayogāḥ samāptāḥ {X} śaṃkhasya bhāgāś catvāras tato 'rdhena manaḥśilā / manaḥśilārdhe maricaṃ maricārdhe ca saindhavam*
eṣā vaidehi kā
7 vartir vardha ttī nāśayed gadān* / ālūnaṃ paṭalaṃ kā ca ṃ malaṃ lohitarājitām*
śaṃkhaṃ pīṣed gavāṃ kṣīre ajakṣīre manaḥśilām* / avīkṣīre ca maricaṃ mānuṣe ṇa
8 ca saindhavam*
ekamaricā dv i katakā triśarkarā catu samudrapheṇayutā / puṣpāṃjanapaṃcayutā vartiḥ sarvākṣirogeṣu
śarkarāgairikakṣaudraṃ puṣpāñjanam athāpi ca / eṣā rasa kri ya
9 mukhyā sarvanetrarujāpahā
dadhnā lavaṇamiśreṇa mṛdnīyāt pātram āyasam* / śūlārttam añjayen netram āśu svasthaṃ bhaviṣyati
saindhavaṃ bṛhatī tāmraṃ kaṭukāṃ śaṃkha pi pallīm* /
10 śuṣkākṣirogaṃ śuklaṃ ca hanti pailyaṃ ca kokilā
pippalībhir haridrābhir mṛdnīyād darpaṇaṃ muhuḥ / śūlārttam aṃjayen netram āśu svasthaṃ bhaviṣyati
cīḍāyāḥ
11 a n ehavat kāṣṭhaṃ sūkṣmacūrṇāni kārayet* / tac cūrṇaṃ vastamūtreṇa trirātraṃ paribhāvayet*
etac cūrṇāṃjanaṃ śreṣṭhaṃ pailyakrimivināśanam* // 857a // kuṅkumarasena timiraṃ nihanti
12 śuṣkākṣirogam udakena / āsannāni ca madhunā sadyotpatitāni payasā ca
v1 x x x x ^ _ _ x timirasya ca nāśanam* // kṛṣṇasarpasya medaḥ syād dhātrīphalarasas tathā
etābhyāṃ kṣaudrayuktābhyā ṃ tryahād andhaḥ prapaśyati // uśīraṃ tagara ṃ c ai va saindhavaṃ
2 paripelavam*
tvacaṃ ca gairikaṃ caiva piṣṭāni syur viḍālakam* // manohvā saha tailena chāgakṣīreṇa cāṃjanaṃ
gairikaṃ vastamūtreṇa vṛṣamūtreṇa pippalīm* / sama bhā gāni
3 piṣṭāni tato vartiṃ prakalpayet*
eṣā pilleṣu yoktavyā yasya cāsru na tiṣṭhati // manaḥśilām aṃjanaṃ ca śvetāni maricāni ca
sarvāṇy ekapramāṇāni cūrṇaṃ
4 timiranāśanam* // triphalaṃ saharidrāṃ ca samāṃśān salile pacet*
sārase kṣīrasaṃsṛṣṭe saseko vedanāpahaḥ // imaṃ yogottamaṃ siddhaṃ prayuṃjīn matimān bhiṣak*
5 sarveṣu netrarogeṣu śūlavatsu viśeṣataḥ // punarnavāyāḥ patrāṇi bṛhatīṃ kaṇṭakārikām*
śvadaṃṣṭrāṃ vardhamānaṃ ca kṣīreṇājena kvāthayet* / etad āścyota naṃ
6 śreṣṭhaṃ payomadhusukhodakaiḥ
tāṃrapātraṃ ghṛtābhyaktaṃ chāgaśṛṃgena dhūpitam* / nārīkṣīreṇa mṛditaṃ śūlaghnaṃ pariṣecanam*
prapauṇḍarīkaṃ madhukaṃ
7 śaileyaṃ kṣaudram eva ca / yathāvaj jarjarīkṛtvā badhnīyān nartake śucau
jalena bahuśaḥ siktaṃ pīḍitaṃ ca muhur muhuḥ / āścyotanam udāraṃ syān netra yo r
8 bhṛśaśūlayoḥ
dvayor bṛhatyor mūlatvak pippalī viśvabheṣajam* / saindhavaṃ tāmrasaṃyuktaṃ kṣīreṇa saha pīṣayet*
ślakṣṇapiṣṭā n
9 tu tāṃ kṛtvā lepayet tāmrabhājanam* / saptarātram athāṣṭāhaṃ piṣṭvā piṣṭvā pralepayet*
aṃjanīta tataś cakṣurvedanārttani va r haṇam* /
10 śvayathuṃ tāmrarājiṃ ca prasahya vinivartayet*
ālūnaṃ paṭalaṃ kācaṃ timiraṃ cāpakarṣati // rasāñjanasya dha _ ^ mana ḥśilā ^ _ ^ _
x x x x x^ _ _ x
11 kuśamūlaṃ ca dāpayet* / kṣaudrayuktaṃ bhaved etat srāvakaṇḍūvināśanam*
ālūnaṃ timiraṃ caiva sarv ākṣiroganāśanam* // x x x x x^ _ _ x
II. Fol. 27: Bower manuscript
r1 x x x x x ca ṣoḍaśa
madhuyaṣṭikā śarkarā ca vartiḥ sadyotthite 'kṣiṇi // sauvarcalaṃ haridre dve triphalā kaṭukatrikam*
madhukena samāyukta ṃ śreṣṭha ṃ timiranāśanam* // 878a // jāt ī śaṃ khamanaḥ śi lā
2 samadhukā phenaṃ samudrāt tathā maṃjiṣṭhā maricāṃjanaṃ samadhṛtaṃ prācīnikā pippalī / dadyāc caiva samāṃśikā dviguṇitaṃ yat tac chubhaṃ gairikaṃ sarvavyādhiv i nā śanī
3 hitatamā vartiḥ smṛtākṣyāmayeti
{O} prācīnikā pāṭhā {O} prapauṇḍarīkaṃ madhukaṃ śarkarā samanaḥśilā / śaṃkhaṃ pippalīvījāni rasāṃjanam athāñjanam*
rītīpuṣpaṃ phalaṃ caiva
4 katakasya sasaindhavan* / samudraphenaṃ maricaṃ samabhāgāni mākṣikam*
chāyāsu śuṣkā guḍikāḥ suniguptā nidhāpayet* / pillānāṃ romajananī vartiḥ sarvākṣirogiṇām*
sroto
5 'ñjanasya bhāgo bhāgaś ca bhavet samudraphenasya / śvetamaricasya bhāgo bhāgo 'py atha pippalīnāṃ ca
lavaṇākṣabhāgayuktaṃ niminā paramārcitaṃ hitam udāram* /
6 timirāpahaṃ susukṣmaṃ cūrṇaṃ syād āryajanayogyam* / {O} gairikaṃ śārkarā caiva puṣpāṃjanam athāpi ca / madhunā saṃprayuktaiṣā netrāmaya ra sakriyā
7 abhayāyās trayo bhāgā bhāgaḥ syād viśvabheṣajāt* / vartir apsu-m-iyaṃ piṣṭā sarvanetrāmaye hitā
8 sitamaricasamudraphenaṃ sitāśarkarāṃ śaṃkhanābhī rajas tāmrajaḥ katakaphalam ayorajo garmuḍīmūlam elāṃ tathā saindhavam* /
9 a pi ca kaṭukarohiṇī pippalīnāṃ kaṇāḥ piṣya varty aṃbhasā kārayet timirapaṭalakaṇḍukācāpahā rātri-m-andhāpahā vartir eṣā śivā
10 agu ruṃ candanaṃ patraṃ kuṅkumaṃ ca sakesaram* / bṛhatī śvetamaricaṃ bhadramustām athotpalam*
etāni samabhāgāni nārīkṣīreṇa pīṣayet* / nārī kṣī rasyāl ābhe
11 tu chāgīkṣīreṇa pīṣayet*
kaṇḍūtimiram āsrāvaṃ tathā lohitarājayaḥ / nakta-m-andhaṃ tathaivānyān netrarogān niyac ch ati
v1 x x x kara v ī raka ṃ tilatailena pācayet* / nāsyābhyaṃjanayogo 'ya ṃ siddhaḥ palitanāśanaḥ
pra pau ṇḍ arīka _ _ x x x x x x^ _ ^ _ / x x x x ^ _ _ x x x x x x^ _ ^ _
x x
2 x x ^ p i ṣṭo 'yaṃ lepaḥ palitanāśanaḥ // rocanā kācamācī ca śatapuṣpā tilās tathā
anena mrakṣitāḥ keśā bhavanty aṃjanasannibhāḥ // nīlīkā sai ndha vaṃ
3 c ai va jalapiṣṭā ca pippalī
anena mrakṣitāḥ keśā bhavanty aṃjanasannibhāḥ // abhayāmalakābhyāṃ ca pūrvaṃ prakṣālayec chiraḥ
alaṃ bu saṃ
4 ca saṃgṛhya pīṣen nīlikayā saha / tenoṣṇena śiro liṃpet palitaṃ na bhaviṣyati
tutthamustaṃ sakāsīsaṃ kurmapittam ayo ra jaḥ /
5 dantī ca sahadevā ca bhāgo bhṛṃgarajasya ca
vibhītakānāṃ tailena siddhaṃ palitanāśanam* / abhyaṃgaṃ satataṃ kuryāt*
6 palitaṃ na bhaviṣyati
bhṛṃgarajarasaprasthaṃ tadvat payasaḥ palaṃ ca madhukasya / tailakuḍave vipakvaṃ kuryāt*
7 kṛṣṇām api balākām*
nāśayati balīpalitaṃ dvādaśa varṣāṇi saptarātreṇa / māsena ca varṣaśataṃ nastaḥkarma pra yogena
8 rāmataruṇyā dve mūlapale palaṃ ca madhukasya / śābarakasyārdhapalaṃ daśa ca palān akṣatailasya
ādityena vipakvaṃ pā tre
9 kārṣṇāyase daśāhāni / kuryān nastaḥkarma bhramarasavarṇāni palitāni
āmalakarasaprasthaḥ sarpiḥprasthaḥ palaṃ ca madhukasya / saṃbhṛtya sarvam etad vaidyo mṛdva gni nā
10 vipacet*
andham anandhaṃ kuryāt palitam apalitaṃ tathaiva dṛḍhadattam* / etan nastaḥkaraṇaṃ gatām api nivartayati dṛṣṭiṃ
triphalāṃ ca samāṃ kuryān nīlīṃ nīlotpalāni ca /
11 akṣamātrān pṛthag bhāgān phalaṃ piṇḍārakasya ca
aṃjanaṃ pippalīmūlaṃ patraṃ sahacarasya ca / jaṃbūkaṣāyaḥ kartavyaḥ jaṃb ū m ū lāc ca mṛ tt i kām*
II. Fol. 28: Bower manuscript
r1 kakubhasya phalaṃ kuryād dvau tailakuḍavau tathā / etad vaibhītak e taile śanair mṛdvagninā pacet*
ma x x x sarāhā ni nastaḥka r ma sa māca ret* / tataḥ ṣ o ḍaśame hy ahni niśvetaḥ
2 kṛṣṇamūrdhajaḥ
suvaktranayanaḥ śrīmān bhaven nīlaśiroruhaḥ / ity uvāceha bhagavān agastyo vadatāṃ varaḥ
triphalā sahacarakusumaṃ jaṃbūkārṣmaryakakubhakusumaṃ ca / cūtaphala sya
3 ca madhyaṃ tathaiva piṇḍārakaphalaṃ ca
kāsīsam asanakusumaṃ nīlī nīlotpalaṃ visagranthī / aṃjanam añjanavarṇaś ca kardamo lohacūrṇaṃ ca
dve kaṇṭakārike dve ca śārive dapa ye c
4 ca madayantīm* / bhṛṃgarajarasaṃ cātho tathaiva vaibhītakaṃ tailam*
asanakaṣāyāluḍitaṃ pātre kārṣṇāyase daśāhāni / sthitam etad anabhidagdhaṃ saṃyaṅ mṛdvagninā vipa ce t*
5 mudgeṣv atha māṣeṣu ca suktaṃ saṃsthāpyam ardham ādāpya / pūrṇe tato 'rdhamāse kṛtarakṣaṃ tat prayoktavyam*
triphalābhāvitakāyaḥ kṛsarāśī śuktim asya tailasya / ekāntaraṃ
6 suniyataḥ sunivāte nastato dadyāt*
tailaprasthaṃ tv etad yaḥ samyaṅ nāmayeta nāsikayā / upayukte śvetaśirā sa kṛṣṇakeśaḥ punar bhavati
{X} keśarāgāḥ {X}
7 athāto harītakīkalpaṃ vyākhyāsyāmaḥ sukhopaviṣṭaṃ brahmāṇam aśvinau vākyam ūcatuḥ / kuto harītakī jātākatiyoniś ca kīrtyate
rasāś ca kati saṃkhyātāḥ kati
8 coparasāḥ smṛtāḥ / kati nāmāni varṇā vā nāmni nāmni ca lakṣaṇam*
kāṃś ca rogāñ cchamayate varṇarūpāṇi kāni ca / kena dravyena saṃyuktā kān rogān saṃniyacchati
9 e taṃ praśnaṃ yathāpṛṣṭaṃ bhagavan vaktum arhasi / aśvinor vacanaṃ śrutvā brahmā vacanam abravīt*
bhavadbhyāṃ yad idaṃ pṛṣṭam asya vyākaraṇaṃ pṛthak* / pravakṣyāmy anupūrveṇa buddhirūpakaraṃ
10 ^ _
papāta bindur medinyāṃ śakrasya pibato 'mṛtam* / auṣadhīnāṃ tataḥ śreṣṭhā prādurbhūtā harītakī
vijayā trivṛtā caiva rohiṇī pūtanāmṛtā /
v1 jīvanty a bhaya caiva saptayonir harītakī
alābuvṛttā vijayā yā vṛttā sā tu rohiṇī / pūtanāsthimayī sūkṣmā sthūlamāṃsaphalāmṛtā
suvarṇavarṇā jīvantī paṃcāśrī trivṛttā
2 tathā / abhayā kālikā loke nirdiṣṭā brahmaṇā purā
etāsāṃ saṃpravakṣyāmi rasavīryaṃ samāsataḥ / harītakīṃ paṃcarasām uṣṇām alavaṇāṃ śivām*
guṇo lavaṇavarjo yaḥ
3 ha rītakyā niratyayaḥ / nirharanti malaṃ yasmād ārogyāyuṣyasaṃmatāḥ
śivā kṣiprasamutthā ca sūpacārā sadābhayā / sukhā puṣṭikarī caiva daridrāṇāṃ cikitsa ti
tathaiva sukumārāṇām*
4 pr ā yakleśāś ca ye narāḥ / abhayā hi nṛṇāṃ dhanyā cikitsārthe sadā hitā
sasaindhavāṃ tu yaḥ khāded abhayāṃ samahauṣadhām* / vyatyāsena ca pippalyo na vyādhir vi ṣa heta
5 tam*
guḍamiśradvitīyāṃ tu dve dve khādeta _ x .ī / sahasraṃ sa samāḥ prāpya naraḥ sarvāmayāñ jayet*
abhayāṃ saha mudgair vā bhuṃjāno laghubhojanam* / saṃvatsa ra śataṃ
6 jīvet praṇudya vividhān gadau
arogo balasaṃpanno balīpalitavarjitaḥ / ojaskarī śarīre ca bhaven nityaṃ niṣevitā
abhayāñ ca haridrāñ ca
7 pippalyaḥ saindhavan tathā / kuṣṭhaṃ ceti samāyuktaṃ gomūtreṇa virecanam*
guḍaṃ drākṣārasaṃ kṣaudraṃ tathaiva ca harītakī / etat kāṅkāyanaproktaṃ paittikānāṃ virecanam*
8 pippalyaḥ saindhavaṃ caiva biḍaṃgāni harītakī / etad gomūtrasaṃyuktaṃ saharidraṃ virecanaṃ
harītakīṃ samaguḍāṃ madhunā saha saṃyuktām* / yukto vairecano yogaḥ siddhaṃ syāc ca
9 rasāyanam*
sarvarogān nihanty eṣā pūrvoktā hi harītakī / vyākhyātaṃ tat samāsena vistareṇāpi me śṛṇu 938 // viṣamaṃ ca surāṇāñ ca viṣaṃ hanyād dharītakī / pāvakaṃ vardhayaty eṣā gulmaṃ
10 cāśu niyacchati
harītakīprayogas tu jaṭharāny api nāśayet* / āyuṣyā sādhayaty eṣā kaphadvārāṇi śoṣiṇām*
kāsaṃ śvāsaṃ ca hikkāṃ ca tamo mūrcchāṃ pratānakam* / abhayāṃ nāti va rtate
11 camūm aindrīm ivāsurāḥ
kāmalāṃ caiva kuṣṭhāñ ca nāśayeta harītakī / arśasāṃ śamanī caiva sarvamehavināśanī
II. Fol. 29: Bower manuscript
r1 harītakīprayogāc ca śvayathuḥ pravidīryate / uddhatā marutenaiva toyamu x pravā hikāḥ
śleṣmapittaraktapitte pāṇḍurogaṃ halīmakam* / abhaya p r a ^ _ _ x x x x vyādha ya s
2 tathā
śleṣmaprasekaṃ vaivarṇyaṃ svarabhedam arocakam* / hṛdrogaṃ caiva mūrcchāñ ca hanyād dhy eṣā harītakī
yathā vaiśvānaro yukto balavān vāyunā bhavet* / vīryasamā pa nnā
3 guḍena syād dharītakī
tatra ślokaḥ // yathākathaṃcid guḍamiśritaiṣā pītā bhiṣag vāpy athavāpi līḍhā / durāsadāṃś caiva cirasthitāṃś ca gadān narāṇām agadānkaroti
na so 'sti ro go
4 bhuvi mānavānāṃ harītakīyaṃ na jayet prasahya / yaśasvinīn tām amṛtaprasūtāṃ prayojayet sarvata eva dhīraḥ
hitaṃ hayānāṃ lavaṇaṃ praśastaṃ jalaṃ gajānāṃ jvalanaṃ ga vā ñ va /
5 harītakī śreṣṭhatamā narāṇāṃ cikitsa te paṅkajayonir āha iti {O}
harītakīkalpaḥ āśvinaḥ {X} athātaḥ śilājatukalpaṃ vyākhyāsyāmaḥ / nātyuṣṇaś ca kaṣā ya ś
6 ca kaṭuḥ pāke śilājatuḥ / nātyuṣṇaśīto dhātubhyaś caturbhyas tasya nirdiśet*/saṃbhavaḥ
hemā tārāḥ sa rajatā tataḥ kṛṣṇāyasād api / rasāyanaṃ sa vidhibhiḥ sa vṛṣyaḥ
7 sa ca roganut*
vātapittakaphaghnas tu niryūhai ḥ sa subhāvitaḥ / vīryotkarṣaṃ paraṃ yāti sarvair ekaikaśo 'pi vā
prakṣiptoddhatam ādhānaṃ tatas taṃ prakṣiped rase / uṣṇe saptā ha m
8 etena vidhinā tasya bhāvanā
pūrvoktena vidhānena lohaiś cūrṇīkṛtais saha / sa pītaḥ payasā dadyād dīrgham āyuḥ sukhānvitam*
jarānuvyādhiśamano dehadārḍhyakaraḥ
9 pa ram* / medhāsmṛtikaro balyaḥ kṣīrāśī taṃ prayojayet*
prayogaḥ sapta saptāhaṃ tryahaś caikaś ca saptakaḥ / nirdiṣṭas trividhas tasya paro madhyo 'varas tathā
mātrā palaṃ cā rdha pa laṃ
10 kanyasīñ cārdhakārṣikīm* / jātiviśeṣaṃ savidhiṃ tasya vakṣyāmy ataḥ param*
hemādyaḥ sūryasaṃtaptāḥ svamalaṃ giridhātavaḥ / snighābhaṃ guru mṛtsnācchaṃ vamanti
11 sa śilājatuḥ
v1 madhuraś ca sati ktaś ca japāpuṣpanibhaś ca yaḥ / vipāke kaṭuśītaś ca sa suvarṇasya nisravaḥ
tāmro varh i ṇakaṇṭhābhast ī kṣṇ oṣ ṇ aḥ pacyate kaṭuḥ / rājataḥ kaṭukaḥ śvetaḥ śītaḥ svādur vipacya te
2 vi p ā ke kaṭuśītaś ca sarvaśreṣṭhaḥ sa cāyasaḥ // 961b // gomūtragandhaḥ sarveṣāṃ sarve yujyanti karmaṇi / rasāyanaprayogeṣu paścimas tu vi śiṣyate
yathākramaṃ vātapitta śle ṣma p i tte
3 kaphe triṣu / viśeṣataḥ praśaṃsanti malā hemamalādayaḥ
śilājatuprayogeṣu vidhāhīni gurūṇi ca / varjayet sarvakā laṃ tu kulatthān parivarjayet*
4 payāṃsi śuktāni rasāḥ sayuṣās toyaṃ samūtraṃ vividhāḥ kaṣāyāḥ / āloḍanārthaṃ girijasya siddhās te te pradeśāḥ prasamīkṣya kāryāḥ
na so 'sti rogo bhuvi sādhyarūpaḥ
5 śilājatur yaṃ na jayet prasahya / tasmāt prayogai r v i dh ai ḥ prayuktaḥ
svasthasya corjāṃ vividhāṃ dadāti // 967a // {X} athātaś citrakakalpaṃ vyākhyāmaḥ // dhānvantariṃ mahāprajñaṃ
6 keśavaḥ paryapṛcchata / asty auṣadhaṃ kiñcid evaṃ sarvavyādhinibarhaṇam*
keśavasya vacaḥ śrutvā dhanvantarir abhāṣata / citrakāt sadṛśaṃ kiñcin nāsty auṣadham ihocyate
7 trividhaḥ sa ca vijñeyaḥ kṛṣṇaḥ śveto 'tha pīta kaḥ / pravarāvaramadhyatvam ānupūrvyā vinirdiśet*
tvagdoṣiṇāṃ pramehīnāṃ tathaivodariṇām api / kṛṣṇaṃ hitaṃ
8 vijānīyāc chvitriṇāṃ ca viśeṣataḥ
grahaṇyarśovikāraghnam atīsāravināśanam* / vayasaḥ sthāpanaṃ medhyaṃ śvetapuṣpaṃ vinirdiśet*
medhātejognijananaḥ kaphahā pītakaḥ
9 smṛtaḥ / vātapittakaphaghnas tu nirdiśed anupūrvaśaḥ
samādāya yathālābhaṃ sarvān evopayojayet* / kārtike mārgaśīrṣe vā āṣāḍhe vāpy athoddharet*
kārti ke tū d dh a ret
10 kṛṣṇaṃ mārgaśīrṣe tu śvetakam* / āṣāḍhe pītakaṃ vāpi sakālas tasya saṃgrahe
devān saṃpūjya vidhivad brāhmaṇān svasti vācya ca / śmaśānoṣaravalmīkacaityaṃ cā tha
11 vivarjite 976 //
II. Fol. 30: Bower manuscript; lost
II. Fol. 31: Bower manuscript
r1 m u h us tu guḍikām ekāṃ kumārāya pradāpayet* // atīsāreṣu bālānāṃ guḍikāṃ dāpayed bhiṣak*
taṇḍulodakasaṃyuktā ṃ kṣaudreṇa saha dāpay e t* /
2 parūṣakarasair yuktaṃ śarkarākṣaudrasaṃyutām*
chardayānasya bālasya guḍikāṃ dāpayed bhiṣak* / guḍūcirasasaṃyuktāṃ śarkarākṣaudrasaṃyutām*
athavā pakvaloṣṭhasya prasā de na
3 pradāpayet* / śarkarākṣaudrasaṃyuktāṃ tathā saṃpadyate sukhī
raktātisāre bālānāṃ guḍikāṃ dāpayed bhiṣak* / paṃcavalkakaṣāyeṇa taṇḍulānāṃ rasena vā
śarkarā kṣau drasaṃyuktāṃ
4 śaśasya rudhireṇa vā / aiṇeyahariṇābhyāṃ vā raktair madhumiśritaiḥ
udāvarteṣu bālānāṃ guḍikāṃ dāpayed bhiṣak* / guḍodakena saṃyuktāṃ triphalāyā rasena
5 vā
āmātisāre bālānāṃ guḍikāṃ dāpayed bhiṣa k* / da dhimaṇḍena saṃyuktāṃ tintiḍīkarasena vā
śarkarā cāśmarī caiva mūtragrāhe pramehiṣi / guḍikāṃ dāpayed vaidyo
6 madhunātha prasannayā
āsave na sujātena bālānāṃ dāpayed bhiṣak* / sukhaṃ bhavati tenāsya kāśyapasya vaco yathā
tena koṣṭhagato jantuḥ kṣipram eva
7 pramucyate / śirorogeṣu śamanaṃ vamanaṃ caiva śāmyati
krimir gudagato yasya guḍikāyāḥ pralepayet* / tenāsya saukhyaṃ bhavati kāśyapasya
8 va co yathā
avijñāteṣu rogeṣu guḍikāṃ dāpayed bhiṣak* / sukhodakena saṃyuktāṃ sarvarogavināśanīm*
samīkṣya kuśalo vaidyaḥ kurvīta vividhāḥ kriyāḥ / balābala ñ
9 ca bālānām ṛtuṃ kālaṃ samīkṣya ca
kriyāṃ paṃcavidhāṃ vaidyo dhātṝṇām upapādayet* / virekaṃ vamanaṃ caiva tathaivāpy anuvāsanam*
parikartikāsu bālānāṃ guḍikāṃ dāpayed bhiṣak* /
10 varāhaviṣṭāsaṃyuktān tathā taṇḍuladhāvanaiḥ
śarkarākṣaudrasaṃyuktāṃ pāyayīta cikitsakaḥ /
v1 sukhī bhavati tāṃ pītvā kāśyapasya vaco yathā
hikkāśvāseṣu kāseṣu guḍikāṃ dāpayed bhiṣak* / m ātulu ṃg e na saṃ yuktā ṃ gandha sau varcalena vā
2 jantubhir bādhyamānasya guḍikāṃ dāpayed bhiṣak* / dāḍimodakasaṃyuktāṃ madhunātha prasannayā
tathā śirovirekāṃś ca lehān pravyaṃjanāni ca / bhujy atāṃ bhojanaṃ caiṣā yavāgū r
3 laghubhojanam*
kāmalāpāṇḍurogeṣu śvayathūnāṃ tathaiva ca / yuktāṃ pīlukaṣāyeṇa guḍikāṃ dāpayed bhiṣak*
rohiṇyāṃ tāluśoṣe vā galagaṇḍopajihvike / cūrṇitāṃ gu ḍi kāṃ
4 dadyād dantamāṃsa ṃ ca pīḍayet*
sukhena dantā jāyante śvayathuś copaśāmyati / tenāsya rogāḥ śāmyante ārogyaṃ cādhigacchati
dadrukuṣṭhakilāsānāṃ pāmāsv atha vicarcike /
5 tvaggateṣu ca rogeṣu guḍikāṃ dāpayed bhiṣak*
kaṃpilyakasya cūrṇāni cūrṇāni guḍikāya ca / piṣṭvā sarṣapatailena tenainam anulepayet*
gomūtre ṇa
6 sukhoṣṇena khādireṇa rasena vā / secyo nimbakaṣāyeṇa tena saṃpadyate sukhī
chāyā vā pūtanā vāpi yasya vāpy uparigrahaḥ / vastamūtreṇa saṃyojya guḍi kāṃ
7 tasya dāpayet*
athavā kalkapiṣṭāyāṃ guḍikāyāṃ pralepayet* / tathā sarvagrahās tasya praśāmyanti sudāruṇāḥ
pārśvaśūleṣu bālānāṃ
8 guḍikāṃ dāpayed bhiṣak* / kulattharasasaṃyuktāṃ yuktāṃ māṃsarasena vā
dhātryāḥ śuddhaśarīrāyāḥ doṣāḥ śāmyanti dāruṇāḥ / balaṃ varṇaṃ ca bālānāṃ kṣipraṃ samupajāyate
ṛ
9 kāśyapīyā guḍikā // {X} atha vitrasate bālo rodate 'bhīkṣṇam eva vā / triphalāṃ saha pippalyo lehayen madhusarpiṣā
maṇḍalāni vivarṇāni gātre lakṣyanti yasya tu
10 da śamūlaiḥ supiṣṭais taṃ ghṛtamiśraiḥ pralepayet*
kalkaiḥ punarnavāyāś ca tathaiva madhukasya ca / sukhodakena sekāṃś ca satataṃ tasya kārayet*
rodato yadi bālasya
11 kāsaḥ śvāso 'pi vā bhavet* / antardaśāhajātasya yūṣaṃ karkaṭakasya ca
lavaṇaṃ pippalīyuktaṃ tathā saṃbūkaśuktikā /
II. Fol. 32: Bower manuscript
r1 bālayuṣe susiddhaṃ vā tasmai bālāya dāpayet*
jvaritasyātha bālasya mātuḥ kṣ ī ra ṃ viśodhay e t* / x x x x ^ _ s ya ca
2 kaṣāyam upakalpayet*
uśīraṃ bhadramustāñ ca trāyamāṇām athāpi ca / tathā candanakalkena madhukaṃ ca saśarkaram*
jīvanīyopasiddhaṃ ca ghṛtam abhaya ṃ ja naṃ
3 hitam* / kṛśasya śuṣyato vāpi kumārasy aṅgavardhanam*
pravakṣyāmi vidhiṃ siddhaṃ balavarṇakaraṃ param* / kuśakāśam uśīrāṇi drākṣā padmasya kesaram*
4 siddham etat payo deyaṃ kṛśāya sahaśarkaram* / etaiḥ siddhaṃ ghṛtaṃ vāpi jīvanīyaiś ca lepayet*
madhuparṇyā vipakvaṃ tu kṣīram asmai pradāpayet* / tarkārīm utpalaṃ
5 caiva saindhavaṃ vikasāṃ tilān*
apāmārgaphalaṃ kuṣṭhaṃ cūrṇam āmalakasya ca / aśvagandhāṃ cavāṃ caiva priyaṃguṃ gaurasarṣapān*
samabhāgāni sarvāṇi dadhnā
6 saha vimiśrayet* / etad unmardanaṃ śreṣṭhaṃ hīnamāṃse prayojayet*
kṣīradroṇyāṃ suśītāyāṃ svabhyaktam avagāhayet* / atha śvasiti yo bālaḥ kā sa te
7 kvathate 'pi ca
tasmai lehān imān dadyāt pratipānam athāpi ca / kaṭphalaṃ śṛṃgaveraṃ ca pippalyo 'tha harītakī
sauvarcalaṃ ca cūrṇāni
8 lehayen madhusarpiṣā / hareṇukāṃ pippalīñ ca sūkṣmelāṃ sadurālabhām*
drākṣāṃ ceti supiṣṭāni lehayen madhusarpiṣā / kuṣṭhaṃ puṣkaramū la ṃ
9 ca śṛṃgaveraṃ harītakī
kalkapeṣyāṇi jalenoṣṇena pāyayet* / bhadramustām atho hiṃguṃ tagaraṃ sahacorakam*
sukhodakena piṣṭāni pibet kā sa nivāraṇam* /
10 lākṣāṃ haridrāṃ maṃjiṣṭhāṃ pippalīṃ devadāru ca
ebhiś cūrṇīkṛtaiḥ sarpiryuktaṃ kāsanivāraṇam* // tṛṣārttasya ca bālasya dīnavaktrasya śuṣyataḥ
gavādanīṃ
11 dāḍimaṃ ca jalayuktaṃ prayojayet* / kalkaṃ piṣṭvā priyaṃgūnāṃ bhadramustasya caiva ha
taṇḍulodakasaṃyuktaṃ dadyān madhuvimiśritam* / taṇḍulān paritaptāṃs tu bhadramustā
12 .i _ sunet*
catvāro jarjarīkṛtvā nave mṛttikabhājane / madhuyuktaṃ prasaṃnaṃ taṃ tṛṣṇācchardyārditaḥ pibet*
madhūdakaṃ cāpi pibet*
v1 x x x x .. m e va vā / aśvagandhāṃ sarjarasaṃ yavacūrṇam atho dadhi
madhusarpirvimiśreṇa na śiraskaṃ pralepayet* / dāha ṃ tṛṣṇ ā ñ ca chardiṃ ca sa r va roga vināśa nam*
2 x x d eṣa prayoktavyaḥ prayogo himaśītalaḥ / yasya visphoṭakā gātre paridāhaś ca lakṣyate
taṃ tiktamadhuraiḥ śītaiḥ kaṣāyaiḥ samupakramet* / atha pa r paṭaka cū rṇam
3 uśīraṃ gauramṛttikām*
samamuddhṛtya sarvāṇi piṣṭair ālepanaṃ hitam* // saugandhikaṃ śarkarāñ ca kumudasya ca kesaram*
candanaṃ ca samāṃjiṣṭhaṃ kuryād āle pa naṃ
4 śiśoḥ / śarkarodam atho śuktiṃ śaṃkhaṃ śādvalavetasam*
etad ālepanaṃ kuryād visphoṭakavināśanam* / mukhapākeṣu mṛdvīkāṃ kṣaudra yu ktāṃ
5 pralepayet*
rasāṃjanamadhubhyāṃ ca mukham asya viśodhayet* / mātuḥ stanaṃ hi yo necchen mukhapākena bālakaḥ
sumanāyāḥ pravāḍais taṃ sa kṣau draiḥ
6 pratisārayet* / śaraiṣīkāṃ maṣiṃ caiva kalkenaitena kārayet*
vaktraṃ viśuddhaṃ vijñāya sarpiṣā pratisārayet* / tataḥ puṣpāṇi dhātakyāḥ
7 sallakyā jiṅgaṇīm api
samaṃgāṃ rohiṇīñ caiva piṣṭvā tailaṃ vipācayet* / karṇasrāve karṇatailaṃ śodhayitvā punaḥ punaḥ
bilvacandana si ddhaṃ
8 ca tailaṃ syāt pūraṇe hitam* / bilvakalkaṃ vipakvaṃ ca kapitthasya rasena ca
kṣīraṃ karṇe prayoktavyaṃ tailaṃ srotoviśodhanam* / sarvagandhavipa kvaṃ
9 ca pūtikarṇe praśasyate
akṣaguggulunā caiva saṃśuddhe paridhūpanam* / karṇau rujārttau matimāṅ gandhatailasya pūrayet*
mūlakasya rasaś cāpi
10 sukhoṣṇaḥ karṇapūraṇam* // 1078a // kulīraśṛṃgī maricāni lājā madhūlikāṃ māgadhikāṃjanaṃ ca / nave kapāle madhukaṃ madhuṃ ca cchardyārdite tailam udāharanti
11 pippalyaḥ śarkarā lākṣā madhukaṃ maricāni ca / tukākṣīreṇa sakṣaudro lehaś chardivināśanaḥ
bhārgī sapippalī pāṭhā payasyā
II. Fol. 33: Bower manuscript
r1 madhunā saha / śleṣ m i kāyā lihec chardyā iti hovāca jivakaḥ 1081 // bhadradāruṃ ca kuṣṭhaṃ ca harītakyaḥ sasaindhavam* / ghṛtena lihyāny et ān e vam atho mārutā tmake
x x x x ^ _ _ x x x x x ^ _
2 ^ _ / sapippalīko lehaḥ syāt kṣipraṃ chardiṃ migṛhṇati
gomayasya rasaṃ dadyāc cāturjātakasaṃyutam* / bilihya madhunā jantus tena cchradyā vimucyate
pippal ī mar i cānā ṃ ca cū rṇaṃ madhuśarkaram* / ra se na
3 mātuluṃgasya yojayec chardināśanam*
āmrajambūpravāḍāṃś ca kṣīriṇāṃ ca samāvapet* / payasyā śārivāmūlaṃ gaṇḍīraṃ ca sacitrakam*
etat kvāthya pibed bālo madhuśarkarayā yutam* /
4 tri gandhikayutaṃ hṛdyaṃ chardyatīsāranāśanam*
bilvamūlasya nikvātho lājācūrṇaiḥ susaṃskṛtaḥ / krimicchardyāṃ lihed bālaḥ śarkarāmadhuyojitam*
elāṃ hiṃguṃ ca bhārgīñ ca śṛṅga v e raṃ
5 sasaindhavam* / ghṛtena pāyayet kṣipraṃ vātaśūla vināśanam*
śvetāṃs tilān samadhukāñ ccharkarātailamākṣikaiḥ / lehaḥ pravāhikāṃ hanyāl lohitaṃ yaś ca sāryate
madhukaṃ tilaka lka ś
6 ca śarkarā madhv athāpi ca / taṇḍulodakasaṃyuktaṃ dadyāt sa madhuśarkaram*
raktātisāre bālānāṃ tathā saṃpadyate sukhī // vaṭaśuṃgāś ca rodhraṃ ca kārṣmaryāṇy atha śarkarā
madhukaṃ bilvamū laṃ
7 ca samaṃgāṃśumatīṃ balām* / kṛtvā saśālmaleḥ puṣpa ṃ pṛśniparṇīṃ sadhātakīm*
etaiḥ siddhaṃ ghṛtaṃ hanyāt kṣipram eva pravāhi kām* // varāṃgam atha rodhraṃ ca mukhyāny āma la kāni ca
8 samāni kṣaudrayuktāni cūrṇāni mukhadhā vanam* / haridrā nimbapatrāṇi madhukaṃ madhu sḥtpalam*
tailam etad vipaktavyaṃ mukhapāke samārkavam* / sakṣaudr ā ṇi
9 kaṣāyāṇi triphalācūrṇam eva ca
mukhapāke praśa stāni dhāvanaṃ cchardanāni ca // dve bṛhatyau rubūgakaśvadaṃṣṭrā vāśakāv ubhau
śṛṃgaveraṃ yavāṃś caiva darbhī vṛkṣāda naṃ
10 tath ā / kṣīram utkvāthayed ebhiḥ pipallīghṛtasaṃyutam*
urodghāteṣu dātavyam iti bhāṣati jīvakaḥ // khuḍḍākaṃ pañcamūlaṃ ca kulatthā vadarāṇi ca
sasaindhavo
11 ^ _ _ x patragrāhaghṛtāyutaḥ / dvau karaṃjau darbhaṃ ca karpāsī madhuśigru ca
śvadaṃṣṭrā vasukaś caiva mṛnālyaś cotpalaiḥ saha / etaiḥ siddhāṃ pibed yā vat x x
v1 x x ^ _ ^ _
x x x x ^ _ _ x śarkarā ca ^ _ bhavet* / pippalī saindhava ṃ c ai va sūkṣmelā maricāni ca
śarkarāmadhu sa ṃ yukto l eha x
2 x ^ _ ^ _ / x x x x ^ _ _ x pacet kolayavaiḥ saha
kulatthān madhuśigruṃ ca kalpitas tittiris tathā / alpasneho rasas teṣāṃ sauvaca la ^
3 _ ^ _
x x x x ^ _ _ x śarkarāsu praśasyate // 1105a // jambūpravālās taruṇāḥ kapitthāḥ baṭapravāḍani tathā praśuṃgāḥ / etair vipakvaṃ hitam āha tailaṃ karṇasra ve
4 _ ^ ^ _ ^ _ x
x _ ^ _ _ ^ ^ _ ^ _ x x valgujaḥ pippalicūrṇamiśram* / phalaṃ bṛhatyā maricaṃ viḍaṃgā tathāśvamāraṃ ca krimighnam āhuḥ
kuṣṭhaṃ hari drāṃ
5 ^ ^ _ ^ _ x x _ ^ _ _ ^ ^ jāt phala ṃ ca / x _ ^ piṣṭaṃ hitam etad āhur unmardanaṃ kacchuvināśanāya
{O} sidhmāni dadrūkiṭibhāni pāmā sarvāṃś ca tvag doṣa
6 ^ _ ^ _ x / x _ ^ _ _ ^ ni ṣevyamānāṃ _ _ sadā śastam idaṃ śiśūnām*
{O} nīlotpalānāṃ nāḍāni śālukāni visāni ca / kṣīriṇāṃ ca pravāḍāni yaṣṭīmadhu ka m
7 eva ca
darbhamūlośīracukraṃ kvā thayed vima lā mbhasi / śarkarāmadhusaṃyuktas tṛṣṇāśamanam uttamam*
nīlotpalānyāmalakaṃ priyaṃguṃ śārivā tathā / piṣṭair etaiḥ kum ā rā ṇāṃ
8 x x x x^ _ ^ _
daḍi masya ca bīj āni candanaṃ padmakesaram* / pippalyaḥ śarkarā kṣaudraṃ lehas tṛṣṇāvināśanaḥ 1113 // tvacapravāḍāni samānayitvā kṣīradrumānā ṃ
9 ^ ^ _ ^ _ x / x _ ^ _ _ .ya nave vidadhyāt kuṃ bhe ^ _ .yābhyavakāśadeśe
saśārivośīrasanāgapuṣpaṃ sacandanaṃ padmakakālamiśram* / āloḍya nīlotpalapatrayukta
10 x _ ^ _ _ ^ ^ _ ^ _ ca
etaiḥ kaṣāyaiḥ pariṣiktagātraḥ pibeta lāvena rasena yuktam* / saśarkaras taṃ vidhivat suśītaṃ bālasya nityaṃ lavaṇāṃblavarjyam*
śītāḥ pradehāḥ
11 ^ ^ _ ^ _ x x _ ^ śītāni gṛhāṇi caiva / dhātryaś ca śītārdrapaṭottarīyā rasāś ca śītāḥ śamayanti tṛṣṇām*
tṛṇāpahaś caiṣa vidhiḥ pradiṣṭas tathaiva pittajvaradāhahantā / mūrvā ^
12 _ _ ^ ^ _ ^ _ x x _ ^ _ _ .r. am iha prayojyaḥ
hiṃguḥ karkaṭaśṛṃgī gairikamaricāni nāgarakam elā / eṣa madhusaṃprayuk t aḥ kāse hik k ā ^ ^ ^ _ x
Original text: Bower Manuscript · Edition: August Friedrich Rudolf Hoernle, 3 vols., Calcutta 1893-1912. (Archaeological Survey of India, New Imperial Series, 22) · Data entry Klaus Wille · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0