Language

ENहिગુ
Scripture Library

Bodhicaryāvatārapañjikā · Chapter 2

2.1

teṣāṃ puruṣakuñjarāṇāṃ śarīrāṇi ātmabhāvān namaskaromi praṇipatya vande / yatra yeṣu (yeṣāṃ?) saṃtāneṣu uditamutpannaṃ taduktānuśaṃsaṃ varacittaratnam / cittameva ratnaṃ cintāmaṇisadṛśam / varaṃ śreṣṭhaṃ sarvadāridyaduḥkhāpahāritvāt / tacca tadvaracittaratnaṃ ceti vigrahaḥ / taditi bhinnaṃ vā / iyaṃ ca adhikaguṇādhārasya satkṛtiḥ / aparamapi tadviśeṣaṇamāha- yatrāpakāro 'pīti / yeṣu paramakalyāṇahṛdayeṣu bodhisattveṣu apakāro 'pi parābhavo 'pi kṛtaḥ tatkartuḥ sukhānubandhī paraṃparayā sukhamāvahatīti / ayamabhiprāyaḥ- tatrāpakāraḥ kartumaśakyaḥ / saṃbhave vā kathaṃcit tadapakārameva nimittaṃ kṛtvā pravṛttānāṃ duṣṭābhiprāyāṇāṃ punaḥ kenacinnimittena tatprasādasamutpādanāt / tatra apakāro nirvāṇe sukhamanubandhāti / tadyathā maitrībalajātake [jātakamālā-8] pañcakānadhikṛtyoktam / bodhisattvapraṇidhānādvā apakāro 'pi sukhānubandhītyucyate / yadvakṣyati-
( Bcp 21 ) abhyākhyāsyanti māṃ ye ca ye cānye 'pyapakāriṇaḥ /
utprāsakāstathānye 'pi sarve syurbodhibhāginaḥ //
iti // [bodhi. 3.16]
athavā / yatrāpakāro 'pi yeṣāmapakāro 'pi mahākaruṇādhyāśayāt priyaputreṇa kṛta iva duḥkhaheturapi sukhameva janayati, yathā kṣāntiparicchede kathayiṣyāmaḥ / evaṃ sarvathā sukhahetutvāt sukhārthināṃ ratnākara iva ratnārthināmāśryaṇīyā bodhisattvā ityupadarśayati / sukhākarāṃstān śaraṇaṃ prayāmi / sukhasya ākarāḥ sarvasukhaikaprabhavatvāt / tān uktakrameṇa apakāre 'pi sukhahetūn / śaraṇaṃ prayāmi / te mama trāṇaṃ bhavantu iti bhāvaḥ //
iti prajñākaramativiracitāyāṃ bodhicaryāvatārapañjikāyāṃ bodhicittānuśaṃsāvivaraṇaṃ nāma prathamaḥ paricchedaḥ //
2. pāpadeśanā nāma dvitīyaḥ paricchedaḥ /
sāṃpratamevaṃ kṣaṇasaṃpatsamāgamaṃ durlabhamadhigamya viditabodhicittānuśaṃsaḥ bodhicittagrahaṇārthaṃ buddhabodhisattvānāmukhīkṛtya vandanapūjanaśaraṇagamanapāpadeśanāpuṇyānumodanabuddhādhyeṣaṇāyācanābodhipariṇāmanāṃ ca kurvannāha-
taccittaratnagrahaṇāya samyak pūjāṃ karomyeṣa tathāgatānām /
saddharmaratnasya ca nirmalasya buddhātmajānāṃ ca guṇodadhīnām

2.2

tasya samanantarapratipāditānuśaṃsasya cittaratnasya grahaṇāya svīkārāya / tadutpādayitumityarthaḥ / tathāgatānāṃ buddhānāṃ bhagavatāṃ pūjāṃ karomi / eṣo 'hamiti bodhicittagrāhako 'yamātmānaṃ nidarśayati / ayaṃ buddharatnasya nirdeśaḥ / saddharmaratnasya ceti āgamādhigamalakṣaṇasya / nirmalasyeti trikalyāṇatayā trikoṭiśuddhasya prakṛtiprabhāsvarasya ca / sarvadā sarvamalānāmasthānatvāt, kleśānāmāgantukatvāt, samastamalāpaharaṇapaṭutvācca / ayaṃ ca dharmaratnasya nirdeśaḥ / tadātmajānāṃ ca buddhasutānām / guṇodadhīnāṃ guṇaratnasamudrāṇām āryāvalokitamañjughoṣaprabhṛtīnām / ayaṃ tu saṃgharatnasya nirdeśaḥ / ityādau ratnatrayapūjāvidhiḥ / pūjāṃ karomīti sarvatra saṃbandhanīyam / samyagiti pūjāyā eva viśeṣaṇam / samyagaviparītaṃ yathā bhavati / tīvracittaprasādena vā grahaṇasya vā viśeṣaṇam / samyaggrahaṇāya atiśayaprasannacittena na parānurodhādinā / yathā gṛhītaṃ na punarbhraśyati iti //
pūjāmeva kathayannāha-
yāvanti puṣpāṇi phalāni caiva bhaiṣajyajātāni ca yāni santi /
ratnāni yāvanti ca santi loke jalāni ca svacchamanoramāṇi

2.3

yat parimāṇameṣāmiti yāvanti niravaśeṣāṇi / puṣpāṇi phalāni caiva / ākāśadhātuprasarāvadhīni sarvāṇyapīmāni aparigrahāṇi / ādāya buddhayā munipuṃgavebhyo niryātayāmyeṣa saputrakebhyaḥ iti sarvatra pūrveṣu yojanīyam / bhaiṣajyajātāni auṣadhaprakārāḥ / svacchamanoramāṇīti ratnānāmapi viśeṣaṇam //
mahīdharā ratnamayāstathānye vanapradeśāśca vivekaramyāḥ /
latāḥ sapuṣpābharaṇojjvalāśca drumāśca ye satphalanamraśākhāḥ

2.4

( Bcp 23 ) devādilokeṣu ca gandhadhūpāḥ kalpadrumā ratnamayāśca vṛkṣāḥ /
sarāṃsi cāmbhoruhabhūṣaṇāni haṃsasvanātyantamanoharāṇi

2.5

mahīdharāḥ parvatāḥ / ratnamayā ratnasvabhāvāḥ / vivekaramyā iti vivekoparamyā manoharāḥ / vivekānukūlā iti yāvat / supuṣpābharaṇojjvalāśceti śobhanapuṣpāṇyevābharaṇāni maṇḍanāni tairujjvalā atibhrājiṣṇavaḥ / satphalanamraśākhā iti santi ca śobhanāni varṇagandharasasaṃpannāni tāni phalāni ceti tairnamrā avanatā bhūmilagnā iva śākhā yeṣāṃ te kalpadrumāḥ kalpavṛkṣāḥ / ambhoruhabhūṣaṇāni padmānyeva bhūṣaṇāni yeṣāṃ tāni tathā / haṃsasvanātyantamanoharāṇi haṃsānāṃ svanai rūtairatyantamanoharāṇi ramaṇīyāni tāni tathā //
akṛṣṭajātāni ca śasyajātānyanyāni vā pūjyavibhūṣaṇāni /
ākāśadhātuprasarāvadhīni sarvāṇyapīmānyaparigrahāṇi

2.6

akṛṣṭānyeva halavilekhanamantareṇaiva jātāni prādurbhūtāni / śasyajātāni vrīhiviśeṣāḥ / anyāni vā pūjyavibhūṣaṇāni pūjyānāmārādhyānāṃ vibhūṣaṇāni śobhākarāṇi / anyāni aparāṇi ākāśadhātuprasarāvadhīni ākāśadhātoḥ prasaro 'vakāśaḥ vistāro vā, tāvadavadhīni tatparyantāni / sarvāṇyapīmāni uktāni uktasadṛśāni aparigrahāṇi amamāni na kenacit svīkṛtānītyarthaḥ //
ādāya buddhyā munipuṃgavebhyo niryātayāmyeṣa saputrakebhyaḥ /
gṛhṇantu tanme varadakṣiṇīyā mahākṛpā māmanukampamānāḥ

2.7

ādāya buddhayā gṛhītvā manovijñānena / munipuṃgavebhyo munivṛṣabhebhyo niryātayāmi prayacchāmi / saputrakebhyaḥ sabodhisattvagaṇebhyaḥ / gṛhṇantu tanme svīkurvantu tadetat sarvaṃ mama pūjopahāravastu / varadakṣiṇīyā anuttaradakṣiṇāpātrāṇi buddhabodhisattvāḥ / mahākṛpāḥ sarvasattvahitasukhavidhānaikamanasaḥ / māṃ dīnaduḥkhitasattvamanukampamānāḥ karuṇāyamānāḥ / mamānugrahāyeti yāvat //
syādetat- kiṃ punarevaṃ manomayapūjāmātraṃ vidhīyate yāvatā tattadvastu manoharaṃ sākṣādeva kasmānnopanīyate ityāśaṅkayāha-
( Bcp 24 ) apuṇyavānasmi mahādaridraḥ pūjārthamanyanmama nāsti kiṃcit /
ato mamārthāya parārthacittā gṛhṇantu nāthā idamātmaśaktyā

2.8

akṛtapuṇyo 'smi, ata eva mahādaridraḥ / puṇye sarvopakaraṇasaṃpattibhirbhavati / tadabhāvāt pūjārthamanyadupakaraṇaṃ mama nāsti kiṃcit / ato mamārthāya mama puṇyakāmatayā bhagavantaśca parārthacittāḥ parahitasukhābhilāṣiṇo mahākāruṇikatvāt / ato gṛhṇantu nāthā idamuktaṃ pūjopakaraṇaṃ mayā niryātitam / ātmaśaktyeti svasāmarthyena //
ayaṃ punarātmabhāvo mamāyatto 'sti / taṃ niryātayāmītyāha-
dadāmi cātmānamahaṃ jinebhyaḥ sarveṇa sarvaṃ ca tadātmajebhyaḥ /
parigrahaṃ me kurutāgrasattvā yuṣmāsu dāsatvamupaimi bhaktyā

2.9

ātmānaṃ ca prayacchāmi jinebhyaḥ / sarveṇa sarvaṃ ca sarvaprakāreṇa / ātmasvīkāraṃ parityajya tadātmajebhyo 'pi / māṃ pratigṛhṇīta naravṛṣabhāḥ / yuṣmāsu dāsatvaṃ dāsabhāvaṃ svīkaromi / na jīvikādilobhāt, api tu bhaktyā paramagauraveṇa / śraddhāvilena cetasetyarthaḥ //
nanu kaḥ punaratra guṇo 'stītyāha-
parigraheṇāsmi bhavatkṛtena nirbhīrbhave sattvahitaṃ karomi /
pūrvaṃ ca pāpaṃ samatikramāmi nānyacca pāpaṃ prakaromi bhūyaḥ

2.10

bhavatkṛtena yuṣmadīyena mahadāśrayeṇa vigatabhayaḥ saṃsāre lokānāṃ hitamarthaṃ saṃpādayāmi / mahadāśraye 'pi nākuśalakarmāvṛtasya svahitakaraṇe 'pi sāmarthyamastītyāha- pūrvaṃ cetyādi / pūrvamaparijñānāt kṛtamakuśalakarma samatikramāmi, vidūṣaṇāsamudācārādibhirnirharāmi / samatikrāmatītyukte samatikramāmītyuktaṃ śābdavyavahāreṣvanādarāt, arthapratiśaraṇatādhātupradhānatvācca / aparaṃ ca pāpaṃ na punaḥ karomi / āyatyāṃ punarakaraṇasaṃvaraṃ vidadhe //
iti sarvamātmaniryātanāprabhṛtipūjopahāraṃ niryātya punarviśeṣeṇa pūjāṃ vidhātumāha-
ratnojjvalastambhamanorameṣu muktāmayodbhāsivitānakeṣu /
svacchojjvalasphāṭikakuṭṭimeṣu sugandhiṣu snānagṛheṣu teṣu

2.11

( Bcp 25 ) ratnairindranīlādibhirujjvalāḥ prabhāsvarā ye stambhāḥ tairmanoharāḥ kamanīyāḥ / teṣu snānagṛheṣu snānaṃ karomīti yojyam / punaḥ kiṃbhūteṣu? muktāmayā mauktikaracanākhacitā udbhāsinaḥ udbhāsvarāḥ vitānā iva vitānakāḥ yeṣu te tathā, teṣu / svacchāḥ sunirmalāḥ , ujjvalā dīptimantaḥ, sphaṭikasyeme sphāṭikāḥ, kuṭṭimāḥ bhūmiracanāviśeṣā yeṣu, teṣu / sugandhiṣu kṛṣṇāgurucandanādidhūpitavāsiteṣu / snānāya gṛhāḥ teṣu //
manojñagandhodakapuṣpapūrṇaiḥ kumbhairmahāratnamathairanekaiḥ /
snānaṃ karomyeṣa tathāgatānāṃ tadātmajānāṃ ca sagītivādyam

2.12

udakaṃ ca puṣpāṇi ca manojñagandhāni ca tāni / taiḥ pūrṇāḥ kumbhā ghaṭāḥ, taiḥ / mahāratnamayaiḥ mahānti vaidūryā(dī)ni ca ratnāni ca tāni, tatsvabhāvaiḥ / anekaiḥ śatasahasrakoṭibhiḥ / sagītavādyaṃ saha manoharagītanṛttamurajādivādyaiḥ //
pradhūpitairdhautamalairatulyairvastraiśca teṣāṃ tanumunmṛṣāmi /
tataḥ suraktāni sudhūpitāni dadāmi tebhyo varacīvarāṇi

2.13

pradhūpitairaguruprabhṛtidhūpaiḥ / dhautamalaiḥ prakṣālitakalmaṣaiḥ / nirmalairityarthaḥ / atulyairapratisamaiḥ / vastrairdukūlaiḥ / teṣāṃ tathāgatānāṃ tadātmajānāṃ ca / tanuṃ śarīram / unmṛṣāmi saṃmārjayāmi / tatastasmādunmarṣaṇānantaram / suraktāni śobhanarāgaiḥ suṣṭhu vā raktāni / śobhanadhūpena dhūpitāni / dadāmi tebhyo jinebhyaḥ / varacīvarāṇi anuttarāṇyācchādanāni //
divyairmṛduślakṣṇavicitraśobhairvastrairalaṃkāravaraiśca taistaiḥ /
samantabhadrājitamañjughoṣalokeśvarādīnapi maṇḍayāmi

2.14

divyairdivibhavairdevārhaiḥ / mṛdūni ca sukumārasparśāni, ślakṣṇāni ca sūkśmāṇi / vicitrā nānāvarṇakṛtā śobhā yeṣāṃ tairvastraiḥ / alaṃkāravaraiśca vibhūṣaṇapradhānaiḥ / taistairiti mukuṭakaṭakakeyūrahāranūpurādibhiḥ / samantabhadrājitamañjughoṣalokeśvarādīnapi bodhisattvān maṇḍayāmi alaṃkaromi //
sarvatrisāhasravisārigandhairgandhottamaistānanulepayāmi /
sūttaptasūnmṛṣṭasudhautahemaprabhojjvalān sarvamunīndrakāyān

2.15

( Bcp 26 ) sahasraṃ caturdvīpikānāṃ tathā candrasūryamerūṇāṃ pratyekaṃ kāmadevānāṃ brahmalokānāṃ ca / sāhasraścūliko mataḥ / sa eva sahasraguṇite dvisāhasra / tatsahasraṃ trisāhasraḥ / śatakoṭiḥ cāturdvīpikānāmityarthaḥ / evaṃ sarvāsu dikṣu lokadhāturananto 'paryantaśca / sarvatrisāhastrāṇi / visartuṃ śīlaṃ yeṣāṃ te tathā / tathāvidhā gandhāḥ parimalā yeṣāṃ te tathā / tairgandhottamairyakṣakardamaharicandanādibhiḥ / tān munīndrakāyānanulepayāmi samālabhe / kiṃbhūtān? sūttaptaṃ puṭapākādinā pariśodhitāntarmalam / sūnmṛṣṭaṃ roṣāṇādimaṇisaṃmārjitam / sudhautaṃ kṣārāmlalavaṇādiprakṣālitabahirmalam / tathābhūtaṃ ca taddhema ceti / tasya prabhā, dyutirityarthaḥ / tadvadujjvalān dyutimataḥ / etacca yathālokaprasiddhitaḥ kathitam / na tu tathāgatakāyaśobhāyā laukikaṃ kiṃcidupamānamasti //
sāṃprataṃ mālyapūjāmupakṣipati-
māndāravendīvaramallikādyaiḥ sarvaiḥ sugandhaiḥ kusumairmanojñaiḥ /
abhyarcayābhyarcyatamān munīndrān stragbhiśca saṃsthānamanoramābhiḥ

2.16

māndāravaṃ deveṣu puṣpaviśeṣaḥ / indīvaramutpalam / mallikā vārṣikī / etatpramukhaiḥ sarvaiḥ śobhanagandhaiḥ puṣpairmanohāribhiḥ pūjyatamān munīndrān pūjayāmi / stragbhiśca mālābhiśca grathanaracanāviśeṣakamanīyābhiḥ //
dhūpapūjāmāha-
sphītasphuradgandhamanoramaiśca tān dhūpameghairupadhūpayāmi /
sphītā māṃsalāḥ / sphurantaśca digantavyāpinaḥ bahulagandhodgāriṇo vā / tādṛśā gandhā yeṣāṃ dhūpameghānāṃ te tathā, taiḥ / dhūpā meghā iva ambaratalāvalambibimbāḥ / upamitaṃ vyāghrādibhiḥ iti samāsaḥ / dhūpānāṃ vā meghāḥ, taiḥ, meghavadudgacchadbhirityarthaḥ / tāniti munīndrān upadhūpayāmi //
naivedyapūjāmāha-
bhojyaiśca khādyairvividhaiśca peyaistebhyo nivedyaṃ ca nivedayāmi

2.17

bhojyaṃ yanmukhamāpūrya bhujyate / khādyaṃ yat kavalaśaḥ / chedyaṃ dhṛtapūrādi / peyaṃ yat pīyate eva pānakādi / ebhirvividhairnānāprakāropasaṃskṛtaiḥ / tebhyo munīndrebhyo nivedyaṃ ca nivedayāmi //
dīpapūjāmāha-
ratnapradīpāṃśca nivedayāmi suvarṇapadmeṣu niviṣṭapaṅktin /
( Bcp 27 ) gandhopalipteṣu ca kuṭṭimeṣu kirāmi puṣpaprakarān manojñān

2.18

ratnamayāḥ pradīpāḥ tān / niviṣṭā paṅktirmālā yeṣāṃ te tathā / kveti? suvarṇapadmeṣu / sāpekṣatve 'pi gamakatvāt samāsaḥ / gandhopalipteṣu candanakuṅkumādigandhaiścarciteṣu //
pralambamuktāmaṇihāraśobhānābhāsvarān diṅmukhamaṇḍanāṃstān /
vimānameghān stutigītaramyān maitrīmayebhyo 'pi nivedayāmi

2.19

pralambairmuktāmaṇihāraiḥ śobhā yeṣāṃ tān vimānameghān vimānasamūhān ālokakāriṇaḥ sarvadikūśobhākarān //
suvarṇadaṇḍaiḥ kamanīyarūpaiḥ saṃsaktamuktāni samucchritāni /
pradhārayāmyeṣa mahāmunīnāṃ ratnātapatrāṇyatiśobhanāni

2.20

kanakamayadaṇḍaiḥ kāntimatsaṃsthānaiḥ / muktākhacitāni ratnamayāni chatrāṇi / samucchritānīti uddaṇḍitāni //
idānīṃ pūjopahāramupasaṃharannāha-
ataḥ paraṃ pratiṣṭhantāṃ pūjāmeghā manoramāḥ /
tūryasaṃgītimeghāśca sarvasattvapraharṣaṇāḥ

2.21

itaḥ prabhṛti ete pūjāmeghā mayā niryātitāḥ, anye vā devādibhirupanītāḥ kalpaṃ vā kalpāvaśeṣaṃ vā pratiṣṭhantām prakarṣavṛttisthitā bhavantu / tūryasaṃgītimeghāśca tūryāṇi murajādivādyāni / saṃgītayaḥ sametya gītayaḥ / samudāyagītānītyarthaḥ / athavā / saṃgītakāni nuttagītavāditāni samuditānyucyante / teṣāṃ meghāḥ anekasamudāyāḥ / te ca sarvasattvapraharṣaṇāḥ sarvasattvānāṃ pramodakāriṇaḥ, na punaraśakyaśravaṇāḥ / pratiṣṭhantāmiti saṃbandhaḥ //
sāmānyenābhisaṃkṣipya saddharmādiṣu pūjāmāha-
sarvasaddharmaratneṣu caityeṣu pratimāsu ca /
puṣparatnādivarṣāśca pravartantāṃ nirantaram

2.22

dvādaśāṅgapravacanātmakeṣu sarvasaddharmaratneṣu / ratnamiva ratnaṃ vastutattvālokakāritvāt, paramanirvṛtihetutvācca / stūpeṣu bhagavaccaityeṣu / pratimāsu ceti buddhabodhisattvavigrahapratikṛtiṣu / puṣpavṛṣṭayo ratnavṛṣṭayaśca / ādiśabdāccandanacūrṇavastrādivarṣāḥ / nirantaramiti āsaṃsāramanavacchinnam //
( Bcp 28 ) anuttarapūjāmatidiśannāha-
mañjughoṣaprabhṛtayaḥ pūjayanti yathā jinān /
tathā tathāgatānnāthān saputrān pūjayāmyaham

2.23

mañjughoṣasamantabhadrājitalokanāthapramukhā daśabhūmīśvarā bodhisattvāḥ yathā yena adhyāśayena tathāgatān pūjayanti, tathā tena adhimokṣeṇa ahamapi tathāgatān saha putraiḥ bodhisattvagaṇaiḥ pūjayāmi //
stutipūjāmāha-
svarāṅgasāgaraiḥ stotraiḥ staumi cāhaṃ guṇodadhīn /
stutisaṃgītimeghāśca saṃbhavantveṣvananyathā

2.24

svarāḥ sapta gāndhārādayaḥ / teṣāmaṅgāni prabhedāḥ kāmodādayaḥ / teṣāṃ sāgaravadatibāhulyāt sāgarāḥ, taiḥ stotraiḥ / stutaya eva saṃgītayaḥ, stutīnāṃ vā saṃgītayaḥ samudāyāḥ / tāsāṃ meghāḥ saṃbhavantu upatiṣṭhantām / eṣu buddhabodhisattveṣu / ananyathā aviparītā yathā mayopakalpitāstathaivetyarthaḥ //
buddhadharmasaṃgharatneṣu praṇāmapūjāmāha-
sarvakṣetrāṇusaṃkhyaiśca praṇāmaiḥ praṇamāmyaham /
sarvatryadhvagatān buddhān sahadharmagaṇottamān

2.25

yāvanti daśasu dikṣu buddhakṣetrāṇi, teṣu yāvanto 'ṇavaḥ, tatsaṃkhyaiḥ praṇāmaiḥ / sarvatryadhvagatāniti atītapratyutpannānāgatān tathāgatān / kiṃbhūtān? sahadharmagaṇottamān gaṇānāmuttamo 'grabhūto bodhisattvagaṇaḥ / dharmaśca gaṇottamaśca tābhyāṃ saha //
tathāgatastūpeṣu praṇāmamāha-
sarvacaityāni vande 'haṃ bodhisattvāśrayāṃstathā /
namaḥ karomyupādhyāyānabhivandyān yatīṃstathā

2.26

ūrdhvatiryagadhastanāsu diśāsu vidiśāsu ca / saśarīrāśarīreṣu stūpeṣu praṇamāmyahamityarthaḥ / bodhisattvāśrayānapīti jātakāvadānajanmādisthānāni / abhivandyāniti vṛddhān vandanārhān / tadanena pūjāvandanāvidhiruktaḥ //
ayaṃ ca pūjāvidhistrisamayarāje kathitaḥ / yathoktam- sthalajā ratnaparvatāḥ / jalajā ratnaparvatāḥ / sthalajajalajāni ratnāni daśadigavasthitāni / amamānyaparigrahāṇi / deyānītyuktam / anayā ca diśā sarvabhaiṣajyāni sarvarasāyanāni sarvasalilāni / anavadyāni āmaṇḍalāni (?) sarvakāñcanamaṇḍalāni / vivṛtteṣu vā lokadhātuṣu paramarasasparśasaṃpannā bhūparpaṭakā amṛtalatā / akṛṣṭoptāḥ śālayaḥ / sarvottarakurudvīpeṣu ca pariśuddheṣu ca lokadhātuṣu ye ramaṇīyāḥ paribhogāḥ /
yathā āryaratnameghe cāha-
sa yānīmāni sūtrānteṣu udārāṇi pūjopasthānāni śṛṇoti, tānyāśayatastīvreṇādhyāśayena ( Bcp 29 ) buddhabodhisattvebhyaḥ pariṇāmayati / tathā sa vividhāni pūjopasthānānyanuvicintayati iti //
sāṃprataṃ ratnatrayaśaraṇagamanapūrvakaṃ pāpadeśanāmāha-
buddhaṃ gacchāmi śaraṇaṃ yāvadā bodhimaṇḍataḥ /
dharmaṃ gacchāmi śaraṇaṃ bodhisattvagaṇaṃ tathā

2.27

trāṇārthaṃ śaraṇārtham / gamanaṃ tadājñāparipālanam / yo hi yaṃ śaraṇaṃ gacchati, sa tadājñāṃ nātikramatīti bhāvaḥ / bodhimaṇḍata iti / maṇḍaśabdo 'yaṃ sāravacanam, ghṛtamaṇḍa iti yathā / tathā ca sati bodhipradhānaṃ yāvat / yāvat samyaksaṃbodhiṃ nādhigacchāmi ityarthaḥ //
vijñāpayāmi saṃbuddhān sarvadikṣu vyavasthitān /
mahākāruṇikāṃścāpi bodhisattvān kṛtāñjaliḥ

2.28

vijñāpayāmītyanena buddhabodhisattvānāmagragatamātmānaṃ dhyātvā adhyāśayenaitadvaktavyamityupadarśitam / kṛtāñjaliriti kāyavijñaptiruktā / añjaliḥ karadvayena saṃpuṭaṃ kṛtvetyarthaḥ //
anādimati saṃsāre janmanyatraiva vā punaḥ /
yanmayā paśunā pāpaṃ kṛtaṃ kāritameva vā

2.29

yaccānumoditaṃ kiṃcidātmaghātāya mohataḥ /
tadatyayaṃ deśayāmi paścāttāpena tāpitaḥ

2.30

anādimatīti pūrvajanmaparaṃparāsu / janmanyatraiveti asminnapi janmani, na kevalaṃ pūrvatra / paśuneti mohabahulatāmātmano darśayati / trividhaṃ karma kāyavāṅmanobhistatra kṛtam / tribhirapi kāritamiti / vāṅmanobhyāmanumoditamityapi / ātmaghātāyeti tatpāpakarmaphalasya mama ātmanyeva vipākāt / tadatyayamiti tadāpattim / deśayāmi prakāśayāmi uttānīkaromi, na pracchādayāmi / paścāttāpeneti akuśalakarmaṇo narakādau duḥkhavipākaśravaṇāt //
adhunā yathāpradhānamatyayadeśanāmāha-
ratnatraye 'pakāro yo mātapitṛṣu vā mayā /
guruṣvanyeṣu vā kṣepāt kāyavāgbuddhibhiḥ kṛtaḥ

2.31

ratnatraye iti anuttaraguṇakṣetre / mātetyādinā upakārikṣetre / tatrāpakārasya vistaratīvraduḥkhavipākatvāt //
anekadoṣaduṣṭena mayā pāpena nāyakāḥ /
yatkṛtaṃ dāruṇaṃ pāpaṃ tatsarvaṃ deśayāmyaham

2.32

anekadoṣaduṣṭeneti rāgādikleśadūṣitena, na svatantreṇetyarthaḥ //
*** [added:] ***
kathaṃ ca niḥsarāmyasmān nityodvego 'smi nāyakāḥ /
mā bhūnme mṛtyuracirād akṣīṇe pāpasaṃcaye

2.33

( Bcp 30 ) pāpakarmaṇi saṃvegamāha-
kathaṃ ca niḥsarāmyasmāt paritrāyata satvaram /
kathaṃ kena prakāreṇa / asmādaśubhāt / satvaraṃ śīghram / keyaṃ tvarā bhavata ityāha-
mā mamākṣīṇapāpasya maraṇaṃ śīghrameṣyati

2.34

yāvat pāpakṣayaṃ na karomi, tāvanmama mṛtyurbhaviṣyati na / anyathā durgati gamanabhayāt //
nanu ca akṛtapāpaparikṣayasya bhavato mṛtyoḥ ko 'vakāśa ityāha-
kṛtākṛtāparīkṣo 'yaṃ mṛtyurviśrambhaghātakaḥ /
svasthāsvasthairaviśvāsya ākasmikamahāśaniḥ

2.35

idaṃ kṛtamidamakṛtaṃ tāvaditi na parīkṣate mṛtyuḥ / viśrambho viśvāsaḥ / tena ghātakaḥ / nāpi nīrogo 'haṃ yuvā balavatkāyo veti viśvasanīyam / kutaḥ? ākasmikamahāśaniriti acintitavajrapātasadṛśaḥ //
yadyevaṃ pāpād bhayam, kimarthaṃ tarhi tat kṛtamityāha-
priyāpriyanimittena pāpaṃ kṛtamanekadhā /
sarvamutsṛjya gantavyamiti na jñātamīdṛśam

2.36

priya ātmā ātmīyaśca, apriyastadapakārī / priyasya hitasukhamapriyasya ca tadviparītamicchatā kṛtaṃ pāpamanekadhā prāṇātipātādattādānādibhedenānekaprakāram / nanu sarvametannacireṇa parityajya gantavyam, tat kimiti nirarthakaṃ pāpakamupacīyate ityāha- sarvamityādi / sarvaṃ priyamapriyaṃ vā utsṛjya vihāya gantavyam / etattu na mayā mugdhena paribhāvitam //
apriyā na bhaviṣyanti priyo me na bhaviṣyati /
ahaṃ ca na bhaviṣyāmi sarvaṃ ca na bhaviṣyati

2.37

kimidānīṃ pariśiṣṭamavasthitamityāha-
tattatsmaraṇatāṃ yāti yadyadvastvanubhūyate /
svapnānubhūtavatsarvaṃ gataṃ na punarīkṣyate

2.38

yadyadvastviti sukhaheturduḥkhaheturvā / anubhūyate saṃvedyate / kathaṃ punarevamityāhasvapnānubhūtavaditi / yathā svapnāvasthāyāmupalabdhaṃ vinaṣṭaṃ na punarīkṣyate, tatra smaraṇamātrameva avaśiṣyate //
tathā anyadapi sarvaṃ priyādisaṃgatamasthiramasminneva janmanītyupadarśayannāha-
ihaiva tiṣṭhatastāvadgatā naike priyāpriyāḥ /
tannimittaṃ tu yatpāpaṃ tatsthitaṃ ghoramagrataḥ

2.39

( Bcp 31 ) tiṣṭhataḥ āsīnasyaiva mama paśyataḥ / gatā anityatayā grasitāḥ / yadyevaṃ tarhi tadarthaṃ kṛtaṃ pāpamapi taiḥ saha yāsyatītyāha- tannimittamityādi / teṣāṃ priyādīnāṃ nimittaṃ tadarthaṃ yatkṛtaṃ pāpaṃ tatpunaragrata eva sthitaṃ me / tanmayā saha yāsyatītyarthaḥ //
nanvevaṃ paśyannapi kathaṃ mūrcchito 'sītyāha-
evamāgantuko 'smīti na mayā pratyavekṣitam /
mohānunayavidveṣaiḥ kṛtaṃ pāpamanekadhā

2.40

nāhaṃ kasyacit paritaḥ, na me kaścit, ityevaṃ na mayā pratyavekṣitaṃ vicāritam / tena kāraṇena / anunaya āsaṅgaḥ ātmani ātmīye ca / vidveṣaḥ pratighaḥ / tat pratikūlamācarati //
cirataramatidīrghāyuṣo bhavataḥ kā maraṇāśaṅkā? tat kimevaṃ bibheṣītyāha-
rātriṃdivamaviśrāmamāyuṣo vardhate vyayaḥ /
āyasya cāgamo nāsti na mariṣyāmi kiṃ nvaham

2.41

aharniśam / āyuṣo vardhate vyayaḥ, āyuḥsaṃskārāḥ kṣīyante / aviśrāmamiti kṣaṇamapi na vyayavicchittirasti / āgamanamāgamaḥ anupraveśaḥ / sa ca āyasya upacayasya leśato 'pi na saṃvidyate tadahamevaṃ kiṃ nu na mariṣyāmi? api tu ciramapi sthitvā jīvitaṃ maraṇaparyavasānamiti //
syādetat / yannimittaṃ kṛtaṃ pāpaṃ te 'pi na narakādiṣu tatphaladuḥkhānubhavakāle saṃvibhāgino bhaviṣyanti / tat kimiti kātarabhāvamavalambase ityatrāha / āstāṃ tāvatparaloke-
iha śayyāgatenāpi bandhumadhye 'pi tiṣṭhatā /
mayaivekena soḍhavyā marmacchedādivedanā

2.42

iha asminneva bhave maraṇāntikādiduḥkhabādhāyāṃ svajanaparijanamadhyagatenāpi / marmacchedādivedaneti pipāsāgātrasaṃtāpādiduḥkhaṃ mayaivaikena soḍhavyam / na tatra alpīyānapi bhāgo 'nyasya saṃbhavati //
kiṃ punarnarakādāvityāha-
yamadūtairgṛhītasya kuto bandhuḥ kutaḥ suhṛt /
puṇyamekaṃ tadā trāṇaṃ mayā tacca na sevitam

2.43

kāladūtairgṛhītasya adhiṣṭhitasya galapāśena baddhasya mudgarairākoṭyamānasya aṭavīkāntāragahanakaṇṭakaviṣamaśilāśakalairvitudyamānacaraṇasya asahāyasya karmānubhavabhūmiṃ nīyamānasya / kuto bandhuḥ kutaḥ suhṛt iti na tatra kecit sahāyāsrāṇaṃ saṃbhavanti / puṇyamevaikaṃ tadā trāṇaṃ syāt / mayā tacca na sevitam, tacca puṇyaṃ trāṇabhūtaṃ mayā nopārjitam //
( Bcp 32 ) punarapi pāpāt saṃvegamāha-
anityajīvitāsaṅgādidaṃ bhayamajānatā /
pramattena mayā nāthā bahu pāpamupārjitam

2.44

asthāyini jīvite / āsaṅgādāgrahāt / idamāgāmi narakādiduḥkhabhayamajānatā apaśyata / pramatteneti yauvanarūpadhanādhipatyādimadamattena //
kiṃ punarevaṃ saṃvegabahulo bhavānityāha-
aṅgacchedārthamapyadya nīyamāno viśuṣyati /
pipāsito dīnadṛṣṭiranyadevekṣate jagat

2.45

atyalpamidaṃ karacaraṇādicchedanaṃ duḥkhaṃ narakaduḥkhāt / tathāpi tatreyamavasthā bhavati / viśuṣyati sarvātmanā śoṣamupayāti / pipāsitastṛṣṇārtaḥ / dīnadṛṣṭiriti kṛpaṇadṛṣṭiḥ / anyadeveti viparītam //
narakaduḥkhasyātiśayamāha-
kiṃ punarbhairavākārairyamadūtairadhiṣṭhitaḥ /
mahātrāsajvaragrastaḥ purīṣotsargaveṣṭitaḥ

2.46

kātarairdṛṣṭipātaiśca trāṇānveṣī caturdiśam /
bhairavākārairiti bhayaṃkararūpaiḥ / adhiṣṭhitaḥ ātmasātkṛtaḥ / mahātrāsanajvarastena grasto gṛhītaḥ / purīṣamuccāraḥ, tasyotsargo vinirgamaḥ, tena veṣṭito viliptaḥ / kātarairiti dīnaiḥ / caturdiśaṃ trāṇānveṣī / kathamityāha-
ko me mahābhayādasmātsādhustrāṇaṃ bhaviṣyati

2.47

sādhurakāraṇavatsalaḥ / trāṇaṃ paritrātā //
trāṇaśūnyā diśo dṛṣṭvā punaḥ saṃmohamāgataḥ /
tadāhaṃ kiṃ kariṣyāmi tasmin sthāne mahābhaye

2.48

evamapi yadā kutracidapi trāṇaṃ na paśyati, tadā trāṇābhāvāt punaḥ saṃmohamāgataḥ / tadā tasmin kāle kiṃ kariṣyāmi? sarvakriyāsu asamarthaḥ san / tasmin sthāne pratāpanādinarakabhūmau //
tasmādidānīmeva pratīkārānuṣṭhānaṃ yuktamityāha-
adyaiva śaraṇaṃ yāmi jagannāthān mahābalān /
jagadrakṣārthamudyuktān sarvatrāsaharān jinān

2.49

jagatāṃ nāthān sarvāśvāsanirvṛtisthānabhūtān nāyakān / mahābalāniti sarvatrāpratihatasāmarthyān / jagadrakṣārthamudyuktāniti sarvasattvaparitrāṇārthamudyuktān / evamapi ( Bcp 33 ) trāṇānāśritya bhayopaśamo na syāt, tadā kiṃ śaraṇagamanenetyatrāha- sarvatrāsaharāniti sarvavyasanāpahartṝn //
dharmasaṃghaśaraṇagamanamāha-
taiścāpyadhigataṃ dharmaṃ saṃsārabhayanāśanam /
śaraṇaṃ yāmi bhāvena bodhisattvagaṇaṃ tathā

2.50

tairbuddhairbhagavadbhiḥ / adhigataṃ sākṣātkṛtam / dharmaṃ nirvāṇamityarthaḥ / saṃsārabhayanāśanaṃ sarvakleśapratipakṣatvāt / bhāveneti paramaprasādena na māyāśāṭhyena vicikitsayā vā / bodhisattvagaṇamiti saṃgham / tatheti bhāvena //
idānīṃ yathāpradhānaṃ bodhisattvebhya ātmaniryātanaṃ kurvannāha-
samantabhadrāyātmānaṃ dadāmi bhayavihvalaḥ /
punaśca mañjughoṣāya dadāmyātmānamātmanā

2.51

samantabhadrāya bodhisattvāya / ātmānaṃ dadāmi niryātayāmi / bhayavihvalo narakādibhayavyākulaḥ / punaśca mañjughoṣāya mañjunāthāya / ātmaneti na parapreraṇayā / svayameva prasannacitta ityarthaḥ //
taṃ cāvalokitaṃ nāthaṃ kṛpāvyākulacāriṇam /
viraumyārtaravaṃ bhītaḥ sa māṃ rakṣatu pāpinam

2.52

āryāvalokiteśvaram / kṛpayā vyākulaṃ caritaṃ śīlamasyeti kṛpāvyākulacāriṇamiti tasyaiva viśeṣaṇam / viraumi āravaṃ karomi / ārtaravamiti kriyāviśeṣaṇam / duḥkhadīnakātarasvaram / bhītaḥ trastaḥ pāpakarmaphalāt / sa bhagavānavalokitaḥ māṃ rakṣatu pāpinaṃ kṛtapāpaṃ māṃ trāyatām //
āryamākāśagarbhaṃ ca kṣitigarbhaṃ ca bhāvataḥ /
sarvān mahākṛpāṃścāpi trāṇānveṣī viraumyaham

2.53

āryamākāśagarbhaṃ ca bodhisattvam / kṣitigarbhaṃ ca bodhisattvam / viraumīti pareṇa saṃbandhaḥ / sarvān mahākṛpāṃścāpi, ye 'pi na nāmagrahaṇenodāhṛtāḥ, tānapi paramakāruṇikān paraduḥkhaduḥkhinaḥ //
yaṃ dṛṣṭvaiva ca saṃtrastāḥ palāyante caturdiśam /
yamadūtādayo duṣṭāstaṃ namasyāmi vajriṇam

2.54

yasya darśanamātreṇa yamadūtādayaḥ / ādiśabdādanye 'pi yakṣarākṣasādayo duṣṭā bhītāḥ santaḥ palāyante, dūramapagacchanti / taṃ namasyāmi namaskaromi / vajriṇamiti vajramasyāstīti vajrapāṇiṃ bodhisattvam / tadanena śaraṇagamanādinā pāpakṣayārthamāśrayabalamupadarśitam / yaduktaṃ caturdharmakasūtre-
( Bcp 34 ) tatrāśrayabalaṃ buddhadharmasaṃghaśaraṇagamanamanutsṛṣṭabodhicittatā ca / sa balavatsaṃniśrayeṇa na śakyate pāpenābhibhavitum / iti //
punaranyathātvaśaṃkāṃ nirākartumāha-
atītya yuṣmadvacanaṃ sāṃprataṃ bhayadarśanāt /
śaraṇaṃ yāmi vo bhīto bhayaṃ nāśayata drutam

2.55

atikramya yuṣmadājñām / sāṃpratamidānīm / bhayadarśanāt, tadatikrame yasmādaniṣṭaphalasaṃbhavadarśanāt, vo yuṣmān śaraṇaṃ yāmi bhītaḥ aniṣṭaphalāduttrastaḥ / tasmātpunaranyathāśaṅkā na kartavyā / ato bhayaṃ nāśavata, pūrvakṛtapāpād bhayamapanayata / drutaṃ śīghram / mametyadhyāhāryam //
nanu evamapi kaḥ pratyeṣyati / tvadvacanādityāśaṅkaya punaratrārthe dṛḍhatāmāha-
itvaravyādhibhīto 'pi vaidyavākyaṃ na laṅghayet /
kimu vyādhiśatairgrastaścaturbhiścaturuttaraiḥ

2.56

itvaro gatvaro naśvaro 'cirasthāyītyarthaḥ / laghurvā / sa cāsau vyādhiśceti, tasmād bhayena / vaidyavākyaṃ na laṅghayet vaidyopadeśaṃ nātikramet / mā ayaṃ vyādhirmama vṛddhimupagacchet / kimu kiṃ punaḥ / vyādhiśatairgrasto laṅghayet / caturbhiścaturuttarairiti caturadhikaiścaturbhiḥ śatairityarthaḥ / śatamakālamṛtyūnām, ekaṃ kālamaraṇamityekottaraṃ śataṃ mṛtyūnām / te ca pratyekaṃ vātapittaśleṣmakṛtāḥ tatsaṃnipātakṛtāśceti caturuttarāṇi catvāri śatāni bhavanti / iti kāraṇabhedātkāryabhedaḥ, kāryabhedācca kāraṇabhedavyavasthā //
nanu tathāpi kimatra bhayakāraṇaṃ yannāstītyāha-
ekenāpi yataḥ sarve jambudvīpagatā narāḥ /
naśyanti yeṣāṃ bhaiṣajyaṃ sarvadikṣu na labhyate

2.57

ekenāpi vyādhinā kupitena yasmātsarve jambudvīpagatā narāḥ prāṇino naśyanti mriyante / anyacca / yeṣāṃ vyādhīnāṃ bhaiṣajyaṃ auṣadhaṃ cikitsārthaṃ kvacidapi na prāpyate / atra kāśirājapadmakajātakamupaneyam / tadyathānuśrūyate- bodhicaryāṃ carannayameva bhagavānatīte 'dhvani padmo nāma kāśirājo babhūva / tasmin samaye sarve jambudvīpakā manuṣyā mahatā rogeṇa vikalībhūtā mriyante ca / tairidamālocitam- ayameva asmākaṃ svāmī rājā paramakāruṇikaḥ pratīkāraṃ vidhāsyatīti asyaiva ātmaduḥkhaṃ nivedayāmaḥ / te ca evamavadhārya militvā, bho mahārāja, bhavati svāmini paramahitaiṣiṇi saṃvidyamāne 'pi iyamasmākamavasthā, iti tasmin rājani duḥkhamāviṣkṛtavantaḥ / sa ca rājā karuṇāparavaśahṛdayaḥ teṣāṃ duḥkhamasahamānaḥ śīghramamīṣāṃ rogapīḍāmapanayata iti vaidyānājñāpayāmāsa / te 'pi tatheti pratiśrutya ( Bcp 35 ) cikitsāśāstrāṇi vyavalokya sadyorohitamatsyamāṃsādanyad bhaiṣajyamalabhamānāḥ tathaiva rājñaḥ pratyuktavantaḥ / iti vistaraḥ / idameva jātakaṃ bhavopalakṣaṇaṃ darśitam //
tatra sarvajñavaidyasya sarvaśalyāpahāriṇaḥ /
vākyamullaṅghayāmīti dhiṅ māmatyantamohitam

2.58

kāyikamānasikānekaśalyoddhāriṇaḥ / ātmānaṃ jugupsate / dhiṅ māmatyantamohitamiti / evaṃ jānannapi yadi tathāgatājñāyā vaimukhyamāseve, tadā mama mohasya paryanto nāsti / kutsanīyo 'smītyarthaḥ //
kiṃ punarevamityāha-
atyapramattastiṣṭhāmi prapāteṣvitareṣvapi /
kimu yojanasāhasre prapāte dīrghakālike

2.59

parvatādiprapāteṣu alpatareṣu yatrāsthibhaṅgamātraṃ maraṇamātraṃ vā duḥkhaṃ syāt / kimu yojanasāhasra iti / yojanasahasraṃ parimāṇamasya ityaṇ / anekayojanasahasraparimāṇe avīcyādikaprapāte ityarthaḥ / dīrghakālika iti / yatrāntarakalpādibhirāyuṣaḥ kṣayaḥ //
sadyo maraṇamadṛṣṭvaiva kimakāṇḍe kātaratayā sukhāsikāṃ jahāsītyāha-
adyaiva maraṇaṃ naiti na yuktā me sukhāsikā /
avaśyameti sā velā na bhaviṣyāmyahaṃ yadā

2.60

avaśyamiti niścitametat //
tathāpi bhayamayuktamityāha-
abhayaṃ kena me dattaṃ niḥsariṣyāmi vā katham /
avaśyaṃ na bhaviṣyāmi kasmānme susthitaṃ manaḥ

2.61

abhayaṃ mā bhairiti kena satpuruṣeṇa mama dattaṃ yena nirbhayo vihariṣyāmīti bhāvaḥ / yadi vā niḥsaraṇopāyo 'pi yadi bhavet, tathāpi bhayamayuktam / tadapi nāsti / niḥsariṣyāmi vā kathaṃ tato duḥkhāt / avaśyaṃ na bhaviṣyāmīti / sarvajīvitaṃ maraṇaparyavasānamityuktaṃ bhagavatā //
itthamapi na yuktā me sukhāsiketyāha-
pūrvānubhūtanaṣṭebhyaḥ kiṃ me sāramavasthitam /
yeṣu me 'bhiniviṣṭena gurūṇāṃ laṅghitaṃ vacaḥ

2.62

abhiniviṣṭeneti āsaktena / gurūṇāmiti buddhabodhisattvakalyāṇamitrāṇām //
tasmādidamaharniśaṃ mama manasi kartumucitamityāha-
jīvalokamimaṃ tyaktvā bandhūn paricitāṃstathā /
ekākī kvāpi yāsyāmi kiṃ me sarvaiḥ priyāpriyaiḥ

2.63

( Bcp 36 ) jīvalokaṃ sattvalokam, imaṃ manuṣyādiasabhāgatālakṣaṇam / ekākītyasahāyaḥ / kvāpītyaniścitasthānam //
iyameva tu me cintā yuktā rātriṃdivaṃ tadā /
aśubhānniyataṃ duḥkhaṃ niḥsareyaṃ tataḥ katham

2.64

aśubhāditi akuśalāt karmaṇaḥ / tata ityaśubhāt //
sāṃprataṃ kṛtakarmaphalasaṃbandhaniścayo mahatābhiniveśena punaratyayadeśanāmārabhata ityāha-
mayā bālena mūḍhena yatkiṃcitpāpamācitam /
prakṛtyā yacca sāvadyaṃ prajñaptyāvadyameva ca

2.65

tatsarvaṃ deśayāmyeṣa nāthānāmagrataḥ sthitaḥ /
kṛtāñjalirduḥkhabhītaḥ praṇipatya punaḥ punaḥ

2.66

atyayamatyayatvena pratigṛhṇantu nāyakāḥ /
bāleneti ajānatā / mūḍheneti mohāndhena / yatkiṃciditi kāyena vācā manasā vā / prakṛtisāvadyaṃ prāṇātipātādidaśākuśalasvabhāvam / prajñaptisāvadyaṃ yad bhagavatā gṛhītasaṃvarāṇāmeva prajñaptamakālabhojanādirūpam / deśayāmīti vāgvijñaptimutthāpayati / kṛtāñjaliriti kāyavijñaptiḥ / praṇipatya punaḥpunariti atiśayavaccittasaṃvegamupadarśayati / ati yatatyanena narakādiṣu iti atyayaḥ, aśubhaṃ karma / tamatyayatvena doṣatvena pratigṛhṇantu jānantu paśyantu vidantu vyaktīkṛtaṃ mayā / anāvaraṇacittena, pracchādanā atra mamāstīti bhāvaḥ //
punaḥ skhalitaśaṅkāmapākartuṃ punarakaraṇasaṃvaraṃ kurvannāha- na bhadrakamityādi /
na bhadrakamidaṃ nāthā na kartavyaṃ punarmayā

Original text: Bodhicaryāvatārapañjikā · Edition: P.L. Vaidya: Bodhicaryāvatāra of Śāntideva with the Commentary Pañjika of Prajñākaramati. Darbhanga : Mithila Institute, 1960. (Buddhist Sanskrit Texts, 12). · Data entry members of the Digital Sanskrit Buddhist Canon Input Project · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc