Bodhicaryāvatāra · Chapter 4

evaṃ gṛhītvā sudṛḍhaṃ bodhicittaṃ jinātmajaḥ
śikṣānatikrame yatnaṃ kuryānnityamatandritaḥ //

sahasā yatsamārabdhaṃ samyag yadavicāritaṃ
tatra kuryānnavetyevaṃ pratijñāyāpi yujyate //

vicāritaṃ tu yadbuddhair mahāprājñaiśca tatsutaiḥ
mayāpi ca yathāśakti tatra kiṃ parilambyate //

yadicaivaṃ pratijñāya sādhayeyaṃ na karmaṇā
etāṃ sarvāṃ visaṃvādya kā gatirme bhaviṣyati //

manasā cintayitvāpi yo na dadyātpunarnaraḥ
sa preto bhavatītyuktam alpamātre 'pi vastuni //

kimutānuttaraṃ saukhyam uccairuddhuṣya bhāvataḥ
jagatsarvaṃ visaṃvādya kā gatirme bhaviṣyati //

vetti sarvajña evaitām acintyāṃ karmaṇo gatiṃ
yadbodhicittatyāge 'pi mocayatyeva tānnarān //

bodhisattvasya tenaivaṃ sarvāpattirgarīyasī
yasmādāpadyamāno 'sau sarva sattvārthahānikṛt //

yo 'pyanyaḥ kṣaṇamapyasya puṇyavighnaṃ kariṣyati
tasya durgatiparyanto nāsti sattvārthadhātinaḥ //

ekasyāpi hi sattvasya hitaṃ hatvā hato bhavet
aśeṣākāśaparyanta vāsināṃ kimu dehināṃ //

evamāpattibalato bodhicittabalena ca
dolāyamānaḥ saṃsāre bhūmiprāptaścirāyate //

tasmādyathā pratijñātaṃ sādhanīyaṃ mayādarāt
nādya cetkriyate yatnas talenāsmi talaṃ gataḥ //

aprameyā gatā buddhāḥ sarvasattvagaveṣakāḥ
naiṣāmahaṃ svadoṣeṇa cikitsāgocaraṃ gataḥ //

adyāpi cettathaiva syāṃ yathaivāhaṃ punaḥ punaḥ
durgativyādhimaraṇa cchedabhedādyavāpnuyāṃ //

kadā tathāgatotpādaṃ śraddhāṃ mānuṣyameva vā
kuśalābhyāsayogyatvam evaṃ lapsye 'ti durlabhaṃ //

ārogyadivasaṃ cedaṃ sabhaktaṃ nirupadravaṃ
āyuḥ kṣaṇaṃ visaṃvādi kāyo yācitakopamaḥ //

nahīdṛśairmaccaritair mānuṣyaṃ labhyate punaḥ
alabhyamāne mānuṣye pāpameva kutaḥ śubhaṃ //

yadā kuśalayogyo 'pi kuśalaṃ na karomyahaṃ
apāyaduḥkhaiḥ saṃmūḍhaḥ kiṃ kariṣyāmyahaṃ tadā //

akurvataśca kuśalaṃ pāpaṃ cāpyupacinvataḥ
hataḥ sugataśabdo 'pi kalpakoṭiśatairapi //

ata evāha bhagavān mānuṣamatidurlabhaṃ
mahārṇavayugacchidra kūrmagrīvārpaṇopamaṃ //

ekakṣaṇātkṛtātpāpād avīcau kalpamāpsyate
anādikālopacitāt pāpātkā sugatau kathā //

na ca tanmātramevāsau vedayitvā vimucyate
yasyāttadvedayanneva pāpamanyatprasūyate //

nātaḥparā vañcanāsti na ca moho 'styataḥparaḥ
yadīdṛśaṃ kṣaṇaṃ prāpya nābhyastaṃ kuśalaṃ mayā //

yadi caivaṃ vimṛṣyāmi punaḥ sīdāmi mohitaḥ
śociṣyāmi ciraṃ bhūyo yamadūtaiḥ pracoditaḥ //

ciraṃ dhakṣyati me kāyaṃ nārakāgniḥ suduḥsahaḥ
paścāttāpānalaścittaṃ ciraṃ dhakṣyatiniścitaṃ //

kathaṃcidapi saṃprāpto hitabhūmiṃ sudurlabhāṃ
jānannapi ca nīyo 'haṃ tāneva narakānpunaḥ //

atra me cetanā nāsti mantrairiva vimohitaḥ
na jāne kena muhyāmi ko 'trāntarmama tiṣṭhati //

hastapādādirahitās tṛṣṇādveṣādiśatravaḥ
na śurā na ca te prājñāḥ kathaṃ dāsīkṛto 'smi taiḥ //

maccittāvasthitā eva dhnanti māmeva susthitāḥ
tatrāpyahaṃ na kupyāmi dhigasthānasahiṣṇutāṃ //

sarve devā manuṣyāśca yadi syurmama śatravaḥ
te 'pi nāvīcikaṃ vahniṃ samudānayituṃ kṣamāḥ //

merorapi yadāsaṅgān na bhasmāpyupalabhyate
kṣaṇātkṣipanti māṃ tatra balinaḥ kleśaśatravaḥ //

nahi sarvānyaśatrūṇāṃ dīrghamāyurapīdṛśaṃ
anādyantaṃ mahādīrghaṃ yanmama kleśavairiṇāṃ //

sarve hitāya kalpante ānukūlyena sevitāḥ
sevyamānāstvamī kleśāḥ sutarāṃ duḥkhakārakāḥ //

itisatatadīrghavairiṣu vyasanaughaprasavaikahetuṣu
hṛdaye nivasatsu nirbhayaṃ mama saṃsāraratiḥ kathaṃ bhavet //

bhavacārakapālakā ime narakādiṣvapi vadhyaghātakāḥ
mativeśmani lobhapañjare yadi tiṣṭhati kutaḥ sukhaṃ mama //

tasmānna tāvadahamatra dhuraṃ kṣipāmi yāvanna śatrava ime nihatāḥ samakṣaṃ
khalpe 'pi tāvadapakāriṇi baddharoṣā mānonnatāstamanihatya na yānti nidrāṃ //

prakṛtimaraṇaduḥkhitāndhakārān raṇaśirasi prasamaṃ nihantumugrāḥ
agaṇitaśaraśaktighātaduḥkhā na vimukhatāmupayāntyasādhayitvā //

kimuta satatasarvaduḥkhahetūn prakṛtiripūnupahantumudyatasya
bhavati mama viṣādadainyamadya vyasanaśatairapi kena hetunā vai //

akāraṇenaiva ripukṣatāni gātreṣvalaṇkāravadudvahanti
mahārhasiddhyai tu samudyatasya duḥkhāni kasmānmama bādhakāni //

svajīvikāmātranibaddhacittāḥ kaivartacaṇḍālakṛṣīvalādyāḥ
śītātapādivyasanaṃ sahante jagaddhitārthaṃ na kathaṃ sahe 'ham //

daśadigvyomaparyanta jagatkleśavimokṣaṇe
pratijñāya mahātmāpi na kleśebhyo vimocitaḥ //

ātmapramāṇamajñātvā bruvannunmattakastadā
anivarttī bhaviṣyāmi tasmātkleśavadhe sadā //

atra grahī bhaviṣyāmi baddhavairaśca vigrahī
anyatra tadvidhātkleśāt kleśaghātānubandhinaḥ //

galantvantrāṇi me kāmaṃ śiraḥ patatu nāma me
na tvevāvanatiṃ yāmi sarvathā kleśavairiṇām //

nirvāsitasyāpi tu nāma śatror deśāntare sthānaparigrahaḥ syāt
yataḥ punaḥ saṃbhṛtaśaktireti na kleśaśatrorgatirīdṛśī tu //

kvāsau yāyānmanaḥstho nirastaḥ sthitvā yasminmadvadhārthaṃ yateta
nodyogo me kevalaṃ mandabuddheḥ kleśāḥ prajñādṛṣṭisādhyā varākāḥ //

na kleśā viṣayeṣu nendriyagaṇe nāpyantarāle sthitā nāto 'nyatra kuhasthitāḥ punarime mathnanti kṛtsnaṃ jagat
māyaiveyamato vimuñca hṛdayatrāsaṃ bhajasvodyamaṃ prajñārthaṃ kimakāṇḍa eva narakeṣvātmānamābādhase //

evaṃ viniścitya karomi yatnaṃ yathoktaśikṣāpratipattihetoḥ
vaidyopadeśāccalataḥ kuto 'sti bhaiṣajyasādhyasya nirāmayatvam //