Bodhicaryāvatāra (another edition) · Chapter 9

bodhicaryāvatāre dhyānapāramitā nāma aṣṭamaḥ paricchedaḥ ||
9 Prajñāpāramitā nāma navamaḥ paricchedaḥ /
imaṃ parikaraṃ sarvaṃ prajñārthaṃ hi munirjagau /
tasmādutpādayetprajñāṃ duḥkhanivṛttikāṅkṣayā

saṃvṛtiḥ paramārthaśca satyadvayamidaṃ matam /
buddheragocarastattvaṃ buddhiḥ saṃvṛtirucyate

tatra loko dvidhā dṛṣṭo yogī prākṛtakastathā /
tatra prākṛtako loko yogilokena bādhyate

bādhyante dhīviśeṣeṇa yogino 'pyuttarottaraiḥ /
dṛṣṭāntenobhayeṣṭena kāryārthamavicārataḥ

lokena bhāvā dṛśyante kalpyante cāpi tattvataḥ /
na tu māyāvadityatra vivādo yogilokayoḥ

pratyakṣamapi rūpādi prasiddhyā na pramāṇataḥ /
aśucyādiṣu śucyādiprasiddhiriva sā mṛṣā

lokāvatāraṇārthaṃ ca bhāvā nāthena deśitāḥ /
tattvataḥ kṣaṇikā naite saṃvṛtyā cedvirudhyate

na doṣo yogisaṃvṛtyā lokātte tattvadarśinaḥ /
anyathā lokabādhā syādaśucistrīnirūpaṇe

māyopamājjinātpuṇyaṃ sadbhāve 'pi kathaṃ yathā /
yadi māyopamaḥ sattvaḥ kiṃ punarjāyate mṛtaḥ

yāvatpratyayasāmagrī tāvanmāyāpi vartate /
dīrghasaṃtānamātreṇa kathaṃ sattvo 'sti satyataḥ

māyāpuruṣaghātādau cittābhāvānna pāpakam /
cittamāyāsamete tu pāpapuṇyasamudbhavaḥ

mantrādīnāmasāmarthyānna māyācittasaṃbhavaḥ /
sāpi nānāvidhā māyā nānāpratyayasaṃbhavā /
naikasya sarvasāmarthyaṃ pratyayasyāsti kutracit

nirvṛtaḥ paramārthena saṃvṛtyā yadi saṃsaret /
buddho 'pi saṃsaredevaṃ tataḥ kiṃ bodhicaryayā

pratyayānāmanucchede māyāpyucchidyate na hi /
pratyayānāṃ tu vicchedātsaṃvṛtyāpi na saṃbhavaḥ

pratyayānāṃ tu vicchedāt saṃvṛtyāpi na saṃbhavaḥ /
yadā na bhrāntirapyasti māyā kenopalabhyate

yadā māyaiva te nāsti tadā kimupalabhyate /
cittasyaiva sa ākāro yadyapyanyo 'sti tattvataḥ

cittameva yadā māyā tadā kiṃ kena dṛśyate /
uktaṃ ca lokanāthena cittaṃ cittaṃ na paśyati

na cchinatti yathātmānamasidhārā tathā manaḥ /
ātmabhāvaṃ yathā dīpaḥ saṃprakāśayatīti cet

naiva prakāśyate dīpo yasmānna tamasāvṛtaḥ /
na hi sphaṭikavannīlaṃ nīlatve 'nyamapekṣate

tathā kiṃcitparāpekṣamanapekṣaṃ ca dṛśyate /
anīlatve na tannīlaṃ nīlaheturyathekṣyate

nīlameva hi ko nīlaṃ kuryādātmānamātmanā /
anīlatve na tannīlaṃ kuryādātmānamātmanā

dīpaḥ prakāśata iti jñātvā jñānena kathyate /
buddhiḥ prakāśata iti jñātvedaṃ kena kathyate

prakāśā vāprakāśā vā yadā dṛṣṭā na kenacit /
vandhyāduhitṛlīleva kathyamānāpi sā mudhā

yadi nāsti svasaṃvittirvijñānaṃ smaryate katham /
anyānubhūte saṃbandhāt smṛtirākhuviṣaṃ yathā

pratyayāntarayuktasya darśanātsvaṃ prakāśate /
siddhāñjanavidherdṛṣṭo ghaṭo naivāñjanaṃ bhavet

yathā dṛṣṭaṃ śrutaṃ jñātaṃ naiveha pratiṣidhyate /
satyataḥ kalpanā tvatra duḥkhaheturnivāryate

cittādanyā na māyā cennāpyananyeti kalpyate /
vastu cetsā kathaṃ nānyānanyā cennāsti vastutaḥ

asatyapi yathā māyā dṛśyā draṣṭṛ tathā manaḥ /
vastvāśrayaścetsaṃsāraḥ so 'nyathākāśavadbhavet

vastvāśrayeṇābhāvasya kriyāvattvaṃ kathaṃ bhavet /
asatsahāyamekaṃ hi cittamāpadyate tava

grāhyamuktaṃ yadā cittaṃ tadā sarve tathāgatāḥ /
evaṃ ca ko guṇo labdhaścittamātre 'pi kalpite

māyopamatve 'pi jñāte kathaṃ kleśo nivartate /
yadā māyāstriyāṃ rāgastatkarturapi jāyate

aprahīṇā hi tatkarturjñeyasaṃkleśavāsanā /
taddṛṣṭikāle tasyāto durbalā śūnyavāsanā

śūnyatāvāsanādhānāddhīyate bhāvavāsanā /
kiṃcinnāstīti cābhyāsātsāpi paścātprahīyate

yadā na labhyate bhāvo yo nāstīti prakalpyate /
tadā nirāśrayo 'bhāvaḥ kathaṃ tiṣṭhenmateḥ puraḥ

yadā na bhāvo nābhāvo mateḥ saṃtiṣṭhate puraḥ /
tadānyagatyabhāvena nirālambā praśāmyati

cintāmaṇiḥ kalpataruryathecchāparipūraṇaḥ /
vineyapraṇidhānābhyāṃ jinabimbaṃ tathekṣyate

yathā gāruḍikaḥ stambhaṃ sādhayitvā vinaśyati /
sa tasmiṃściranaṣṭe 'pi viṣādīnupaśāmayet

bodhicaryānurūpyeṇa jinastambho 'pi sādhitaḥ /
karoti sarvakāryāṇi bodhisattve 'pi nirvṛte

acittake kṛtā pūjā kathaṃ phalavatī bhavet /
tulyaiva paṭhyate yasmāttiṣṭhato nirvṛtasya ca

āgamācca phalaṃ tatra saṃvṛtyā tattvato 'pi vā /
satyabuddhe kṛtā pūjā saphaleti kathaṃ yathā

satyadarśanato muktiḥ śūnyatādarśanena kim /
na vinānena mārgeṇa bodhirityāgamo yataḥ

nanvasiddhaṃ mahāyānaṃ kathaṃ siddhastvadāgamaḥ /
yasmādubhayasiddho 'sau na siddho 'sau tavāditaḥ

yatpratyayā ca tatrāsthā mahāyāne 'pi tāṃ kuru /
anyobhayeṣṭasatyatve vedāderapi satyatā

savivādaṃ mahāyānamiti cedāgamaṃ tyaja /
tīrthikaiḥ savivādatvātsvaiḥ paraiścāgamāntaram

śāsanaṃ bhikṣutāmūlaṃ bhikṣutaiva ca duḥsthitā /
sāvalambanacittānāṃ nirvāṇamapi duḥsthitam

kleśaprahāṇānmuktiścettadanantaramastu sā /
dṛṣṭaṃ ca teṣu sāmarthyaṃ niṣkleśasyāpi karmaṇaḥ

tṛṣṇā tāvadupādānaṃ nāsti cetsaṃpradhāryate /
kimakliṣṭāpi tṛṣṇaiṣāṃ nāsti saṃmohavat satī

vedanāpratyayā tṛṣṇā vedanaiṣāṃ ca vidyate /
sālambanena cittena sthātavyaṃ yatra tatra vā

vinā śūnyatayā cittaṃ baddhamutpadyate punaḥ /
yathāsaṃjñisamāpattau bhāvayettena śūnyatām

yatsūtre'vataredvākyaṃ taccedbuddhoktamiṣyate /
mahāyānaṃ bhavatsūtraiḥ prāyastulyaṃ na kiṃ matam

ekenāgamyamānena sakalaṃ yadi doṣavat /
ekena sūtratulyena kiṃ na sarvaṃ jinoditam

mahākāśyapamukhyaiśca yadvākyaṃ nāvagāhyate /
tattvayānavabuddhatvādagrāhyaṃ kaḥ kariṣyati

saktitrāsāttvanirmuktyā saṃsāre sidhyati sthitiḥ /
mohena duḥkhināmarthe śūnyatāyā idaṃ phalam

tadevaṃ śūnyatāpakṣe dūṣaṇaṃ nopapadyate /
tasmānnirvicikitsena bhāvanīyaiva śūnyatā

kleśajñeyāvṛtitamaḥpratipakṣo hi śūnyatā /
śīghraṃ sarvajñatākāmo na bhāvayati tāṃ katham

yadduḥkhajananaṃ vastu trāsastasmātprajāyatām /
śūnyatā duḥkhaśamanī tataḥ kiṃ jāyate bhayam

yatastato vāstu bhayaṃ yadyahaṃ nāma kiṃcana /
ahameva ca kiṃciccedbhayaṃ kasya bhaviṣyati

dantakeśanakhā nāhaṃ nāsthi nāpyasmi śoṇitam /
na siṃghāṇaṃ na ca śleṣmā na pūyaṃ lasikāpi vā

nāhaṃ vasā na ca svedo na medo 'strāṇi nāpyaham /
na cāhamantranirguṇḍī gūthamūtramahaṃ na ca

nāhaṃ māṃsaṃ na ca snāyu noṣmā vāyurahaṃ na ca /
na ca cchidrāṇyahaṃ nāpi ṣaḍ vijñānāni sarvathā

śabdajñānaṃ yadi tadā śabdo gṛhyeta sarvadā /
jñeyaṃ vinā tu kiṃ vetti yena jñānaṃ nirucyate

ajānānaṃ yadi jñānaṃ kāṣṭhaṃ jñānaṃ prasajyate /
tenāsaṃnihitajñeyaṃ jñānaṃ nāstīti niścayaḥ

tadeva rūpaṃ jānāti tadā kiṃ na śṛṇotyapi /
śabdasyāsaṃnidhānāccettatastajjñānamapyasat

śabdagrahaṇarūpaṃ yattadrūpagrahaṇaṃ katham /
ekaḥ pitā ca putraśca kalpyate na tu tattvataḥ

sattvaṃ rajastamo vāpi na putro na pitā yataḥ /
śabdagrahaṇayuktastu svabhāvastasya nekṣyate

tadevānyena rūpeṇa naṭavatso 'pyaśāśvataḥ /
sa evānyasvabhāvaścedapūrveyaṃ tadekatā

anyadrūpamasatyaṃ cennijaṃ tadrūpamucyatām /
jñānatā cettataḥ sarvapuṃsāmaikyaṃ prasajyate

cetanācetane caikyaṃ tayoryenāstitā samā /
viśeṣaśca yadā mithyā kaḥ sādṛśyāśrayastadā

acetanaśca naivāhamācaitanyātpaṭādivat /
atha jñaścetanāyogādajño naṣṭaḥ prasajyate

athāvikṛta evātmā caitanyenāsya kiṃ kṛtam /
ajñasya niṣkriyasyaivamākāśasyātmatā matā

na karmaphalasaṃbandho yuktaścedātmanā vinā /
karma kṛtvā vinaṣṭe hi phalaṃ kasya bhaviṣyati

dvayorapyāvayoḥ siddhe bhinnādhāre kriyāphale /
nirvyāpāraśca tatrātmetyatra vādo vṛthā nanu

hetumān phalayogīti dṛśyate naiṣa saṃbhavaḥ /
saṃtānasyaikyamāśritya kartā bhokteti deśitam

atītānāgataṃ cittaṃ nāhaṃ taddhi na vidyate /
athotpannamahaṃ cittaṃ naṣṭe 'sminnāstyahaṃ punaḥ

yathaiva kadalīstambho na kaścidbhāgaśaḥ kṛtaḥ /
tathāhamapyasadbhūto mṛgyamāṇo vicārataḥ

yadi sattvo na vidyeta kasyopari kṛpeti cet /
kāryārthamabhyupetena yo mohena prakalpitaḥ

kāryaṃ kasya na cetsattvaḥ satyamīhā tu mohataḥ /
duḥkhavyupaśamārthaṃ tu kāryamoho na vāryate

duḥkhaheturahaṃkāra ātmamohāttu vardhate /
tato 'pi na nivartyaścet varaṃ nairātmyabhāvanā

kāyo na pādau na jaṅghā norū kāyaḥ kaṭirna ca /
nodaraṃ nāpyayaṃ pṛṣṭhaṃ noro bāhū na cāpi saḥ

na hastau nāpyayaṃ pārśvau na kakṣau nāṃsalakṣaṇaḥ /
na grīvā na śiraḥ kāyaḥ kāyo 'tra kataraḥ punaḥ

yadi sarveṣu kāyo 'yamekadeśena vartate /
aṃśā aṃśeṣu vartante sa ca kutra svayaṃ sthitaḥ

sarvātmanā cetsarvatra sthitaḥ kāyaḥ karādiṣu /
kāyāstāvanta eva syuryāvantaste karādayaḥ

naivāntarna bahiḥ kāyaḥ kathaṃ kāyaḥ karādiṣu /
karādibhyaḥ pṛthaṅ nāsti kathaṃ nu khalu vidyate

tannāsti kāyo mohāttu kāyabuddhiḥ karādiṣu /
saṃniveśaviśeṣeṇa sthāṇau puruṣabuddhivat

yāvatpratyayasāmagrī tāvatkāyaḥ pumāniva /
evaṃ karādau sā yāvattāvatkāyo 'tra dṛśyate

evamaṅgulipuñjatvātpādo 'pi kataro bhavet /
so 'pi parvasamūhatvāt parvāpi svāṃśabhedataḥ

aṃśā apyaṇubhedena so 'pyaṇurdigvibhāgataḥ /
digvibhāgo niraṃśatvādākāśaṃ tena nāstyaṇuḥ

evaṃ svapnopame rūpe ko rajyeta vicārakaḥ /
kāyaścaivaṃ yadā nāsti tadā kā strī pumāṃśca kaḥ

yadyasti duḥkhaṃ tattvena prahṛṣṭān kiṃ na bādhate /
śokādyārtāya mṛṣṭādi sukhaṃ cetkiṃ na rocate

balīyasābhibhūtatvādyadi tannānubhūyate /
vedanātvaṃ kathaṃ tasya yasya nānubhavātmatā

asti sūkṣmatayā duḥkhaṃ sthaulyaṃ tasya hṛtaṃ nanu /
tuṣṭimātrāparā cetsyāttasmāt sāpyasya sūkṣmatā

viruddhapratyayotpattau duḥkhasyānudayo yadi /
kalpanābhiniveśo hi vedanetyāgataṃ nanu

ata eva vicāro 'yaṃ pratipakṣo 'sya bhāvyate /
vikalpakṣetrasaṃbhūtadhyānāhārā hi yoginaḥ

sāntarāvindriyārthau cetsaṃsargaḥ kuta etayoḥ /
nirantaratve 'pyekatvaṃ kasya kenāstu saṃgatiḥ

nāṇoraṇau praveśo 'sti nirākāśaḥ samaśca saḥ /
apraveśe na miśratvamamiśratve na saṃgatiḥ

niraṃśasya ca saṃsargaḥ kathaṃ nāmopapadyate /
saṃsarge ca niraṃśatvaṃ yadi dṛṣṭaṃ nidarśaya

vijñānasya tvamūrtasya saṃsargo naiva yujyate /
samūhasyāpyavastutvādyathā pūrvaṃ vicāritam

tadevaṃ sparśanābhāve vedanāsaṃbhavaḥ kutaḥ /
kimarthamayamāyāsaḥ bādhā kasya kuto bhavet

yadā na vedakaḥ kaścidvedanā ca na vidyate /
tadāvasthāmimāṃ dṛṣṭvā tṛṣṇe kiṃ na vidīryase

dṛśyate spṛśyate cāpi svapnamāyopamātmanā /
cittena sahajātatvādvedanā tena nekṣyate

pūrvaṃ paścācca jātena smaryate nānubhūyate /
svātmānaṃ nānubhavati na cānyenānubhūyate

na cāsti vedakaḥ kaścidvedanāto na tattvataḥ /
nirātmake kalāpe 'smin ka evaṃ bādhyate 'nayā

nendriyeṣu na rūpādau nāntarāle manaḥ sthitam /
nāpyantarna bahiścittamanyatrāpi na labhyate

yanna kāye na cānyatra na miśraṃ na pṛthak kvacit /
tanna kiṃcidataḥ sattvāḥ prakṛtyā parinirvṛtāḥ

jñeyātpūrvaṃ yadi jñānaṃ kimālambyāsya saṃbhavaḥ /
jñeyena saha cejjñānaṃ kimālambyāsya saṃbhavaḥ

atha jñeyādbhavet paścāt tadā jñānaṃ kuto bhavet /
evaṃ ca sarvadharmāṇāmutpattirnāvasīyate

yadyevaṃ saṃvṛtirnāsti tataḥ satyadvayaṃ kutaḥ /
atha sāpyanyasaṃvṛtyā syātsattvo nirvṛtaḥ kutaḥ

paracittavikalpo 'sau svasaṃvṛtyā tu nāsti saḥ /
sa paścānniyataḥ so 'sti na cennāstyeva saṃvṛtiḥ

kalpanā kalpitaṃ ceti dvayamanyonyaniśritam /
yathāprasiddhamāśritya vicāraḥ sarva ucyate

vicāritena tu yadā vicāreṇa vicāryate /
tadānavasthā tasyāpi vicārasya vicāraṇāt

vicārite vicārye tu vicārasyāsti nāśrayaḥ /
nirāśritatvānnodeti tacca nirvāṇamucyate

yasya tvetaddūyaṃ satyaṃ sa evātyantaduḥsthitaḥ /
yadi jñeyavaśādartho jñānāstitve tu kā gatiḥ

atha jñeyavaśājjñānaṃ jñeyāstitve tu kā gatiḥ /
athānyonyavaśātsattvamabhāvaḥ syāddūyorapi

pitā cenna vinā putrātkutaḥ putrasya saṃbhavaḥ /
putrābhāve pitā nāsti tathāsattvaṃ tayordvayoḥ

aṅkuro jāyate bījādbījaṃ tenaiva sūcyate /
jñeyājjñānena jātena tatsattā kiṃ na gamyate

aṅkurādanyato jñānādbījamastīti gamyate /
jñānāstitvaṃ kuto jñātaṃ jñeyaṃ yattena gamyate

lokaḥ pratyakṣatastāvatsarvaṃ hetumudīkṣate /
padmanālādibhedo hi hetubhedena jāyate

kiṃkṛto hetubhedaścet pūrvahetuprabhedataḥ /
kasmāccetphalado hetuḥ pūrvahetuprabhāvataḥ

īśvaro jagato hetuḥ vada kastāvadīśvaraḥ /
bhūtāni cedbhavatvevaṃ nāmamātre 'pi kiṃ śramaḥ

api tvaneke 'nityāśca niśceṣṭā na ca devatāḥ /
laṅghyāścāśucayaścaiva kṣmādayo na sa īśvaraḥ

nākāśamīśo 'ceṣṭatvāt nātmā pūrvaniṣedhataḥ /
acintyasya ca kartṛtvamapyacintyaṃ kimucyate

tena kiṃ sraṣṭumiṣṭaṃ ca ātmā cet nanvasau dhruvaḥ /
kṣmādisvabhāva īśaśca jñānaṃ jñeyādanādi ca

karmaṇaḥ sukhaduḥkhe ca vada kiṃ tena nirmitam /
hetorādirna cedasti phalasyādiḥ kuto bhavet

kasmātsadā na kurute na hi so 'nyamapekṣate /
tenākṛto 'nyo nāstyeva tenāsau kimapekṣatām

apekṣate cetsāmagrīṃ heturna punarīśvaraḥ /
nākartumīśaḥ sāmagryāṃ[na kartuṃ tadabhāvataḥ]

karotyanicchannīśaścetparāyattaḥ prasajyate /
icchannapīcchāyattaḥ syāt kurvataḥ kuta īśatā

ye 'pi nityānaṇūnāhuste 'pi pūrvaṃ nivāritāḥ /
sāṃkhyāḥ pradhānamicchanti nityaṃ lokasya kāraṇam

sattvaṃ rajastamaśceti guṇā aviṣamasthitāḥ /
pradhānamiti kathyante viṣamairjagaducyate

ekasya trisvabhāvatvamayuktaṃ tena nāsti tat /
evaṃ guṇā na vidyante pratyekaṃ te 'pi hi tridhā

guṇābhāve ca śabdāderastitvamatidūrataḥ /
acetane ca vastrādau sukhāderapyasaṃbhavaḥ

taddheturūpā bhāvāścennanu bhāvā vicāritāḥ /
sukhādyeva ca te hetuḥ na ca tasmātpaṭādayaḥ

paṭādestu sukhādi syāttadabhāvātsukhādyasat /
sukhādīnāṃ ca nityatvaṃ kadācinnopalabhyate

satyāmeva sukhavyaktau saṃvittiḥ kiṃ na gṛhyate /
tadeva sūkṣmatāṃ yāti sthūlaṃ sūkṣmaṃ ca tatkatham

sthaulyaṃ tyaktvā bhavetsūkṣmamanitye sthaulyasūkṣmate /
sarvasya vastunastadvatkiṃ nānityatvamiṣyate

na sthaulyaṃ cetsukhādanyat sukhasyānityatā sphuṭam /
nāsadutpadyate kiṃcidasattvāditi cenmatam

vyaktasyāsata utpattirakāmasyāpi te sthitā /
annādo 'medhyabhakṣaḥ syāt phalaṃ hetau yadi sthitam

paṭārgheṇaiva karpāsabījaṃ krītvā nivasyatām /
mohāccennekṣate lokaḥ tattvajñasyāpi sā sthitiḥ

lokasyāpi ca tajjñānamasti kasmānna paśyati /
lokāpramāṇatāyāṃ cet vyaktadarśanamapyasat

pramāṇamapramāṇaṃ cennanu tatpramitaṃ mṛṣā /
tattvataḥ śūnyatā tasmādbhāvānāṃ nopapadyate

kalpitaṃ bhāvamaspṛṣṭvā tadabhāvo na gṛhyate /
tasmādbhāvo mṛṣā yo hi tasyābhāvaḥ sphuṭaṃ mṛṣā

tasmātsvapne sute naṣṭe sa nāstīti vikalpanā /
tadbhāvakalpanotpādaṃ vibadhnāti mṛṣā ca sā

tasmādevaṃ vicāreṇa nāsti kiṃcidahetutaḥ /
na ca vyastasamasteṣu pratyayeṣu vyavasthitam

anyato nāpi cāyātaṃ na tiṣṭhati na gacchati /
māyātaḥ ko viśeṣo 'sya yanmūḍhaiḥ satyataḥ kṛtam

māyayā nirmitaṃ yacca hetubhiryacca nirmitam /
āyāti tatkutaḥ kutra yāti ceti nirūpyatām

yadanyasaṃnidhānena dṛṣṭaṃ na tadabhāvataḥ /
pratibimbasame tasmin kṛtrime satyatā katham

vidyamānasya bhāvasya hetunā kiṃ prayojanam /
athāpyavidyamāno 'sau hetunā kiṃ prayojanam

nābhāvasya vikāro 'sti hetukoṭiśatairapi /
tadavastha kathaṃ bhāvaḥ ko vānyo bhāvatāṃ gataḥ

nābhāvakāle bhāvaścetkadā bhāvo bhaviṣyati /
nājātena hi bhāvena so 'bhāvo 'pagamiṣyati

na cānapagate 'bhāve bhāvāvasarasaṃbhavaḥ /
bhāvaścābhāvatāṃ naiti dvisvabhāvaprasaṅgataḥ

evaṃ na ca nirodho 'sti na ca bhāvo 'sti sarvadā /
ajātamaniruddhaṃ ca tasmātsarvamidaṃ jagat

svapnopamāstu gatayo vicāre kadalīsamāḥ /
nirvṛtānirvṛtānāṃ ca viśeṣo nāsti vastutaḥ

evaṃ śūnyeṣu dharmeṣu kiṃ labdhaṃ kiṃ hṛtaṃ bhavet /
satkṛtaḥ paribhūto vā kena kaḥ saṃbhaviṣyati

kutaḥ sukhaṃ vā duḥkhaṃ vā kiṃ priyaṃ vā kimapriyam /
kā tṛṣṇā kutra sā tṛṣṇā mṛgyamāṇā svabhāvataḥ

vicāre jīvalokaḥ kaḥ ko nāmātra mariṣyati /
ko bhaviṣyati ko bhūtaḥ ko bandhuḥ kasya kaḥ suhṛt

sarvamākāśasaṃkāśaṃ parigṛhṇantu madvidhāḥ /
prakupyanti prahṛṣyanti kalahotsavahetubhiḥ

śokāyāsairviṣādaiśca mithaśchedanabhedanaiḥ /
yāpayanti sukṛcchreṇa pāpairātmasukhecchavaḥ

mṛtāḥ patantyapāyeṣu dīrghatīvravyatheṣu ca /
āgatyāgatya sugatiṃ bhūtvā bhūtvā sukhocitāḥ

bhave bahuprapātaśca tatra cātattvamīdṛśam /
tatrānyonyavirodhaśca na bhavettattvamīdṛśam

tatra cānupamāstīvrā anantā duḥkhasāgarāḥ /
tatraivamalpabalatā tatrāpyalpatvamāyuṣaḥ

tatrāpi jīvitārogyavyāpāreiḥ kṣutklamaśramaiḥ /
nidrayopadravairbālasaṃsargairniṣphalaistathā

vṛthaivāyurvahatyāśu vivekastatra durlabhaḥ /
tatrāpyabhyastavikṣepanivāraṇagatiḥ kutaḥ

tatrāpi māro yatate mahāpāyaprapātane /
tatrāsanmārgabāhulyādvicikitsā ca durjayā

punaśca kṣaṇadaurlabhyaṃ buddhotpādo 'tidurlabhaḥ /
kleśaugho durnivāraścetyaho duḥkhaparaṃparā

aho batātiśocyatvameṣāṃ duḥkhaughavartinām /
ye nekṣante svadauḥsthityamevamapyatiduḥsthitāḥ

snātvā snātvā yathā kaścidviśedvahniṃ muhurmuhuḥ /
svasausthityaṃ ca manyante evamapyatiduḥsthitāḥ

ajarāmaralīlānāmevaṃ viharatāṃ satām /
āyāsyantyāpado ghorāḥ kṛtvā maraṇamagrataḥ

evaṃ duḥkhāgnitaptānāṃ śāntiṃ kuryāmahaṃ kadā /
puṇyameghasamudbhūtaiḥ sukhopakaraṇaiḥ svakaiḥ

kadopalambhadṛṣṭibhyo deśayiṣyāmi śūnyatām /
saṃvṛtyānupalambhena puṇyasaṃbhāramādarāt