Bodhicaryāvatāra (another edition) · Chapter 2
iti prajñākaramativiracitāyāṃ bodhicaryāvatārapañjikāyāṃ bodhicittānuśaṃsāvivaraṇaṃ nāma prathamaḥ paricchedaḥ ||
2 Pāpadeśanā nāma dvitīyaḥ paricchedaḥ /
taccittaratnagrahaṇāya samyak pūjāṃ karomyeṣa tathāgatānām /
saddharmaratnasya ca nirmalasya buddhātmajānāṃ ca guṇodadhīnām
yāvanti puṣpāṇi phalāni caiva bhaiṣajyajātāni ca yāni santi /
ratnāni yāvanti ca santi loke jalāni ca svacchamanoramāṇi
mahīdharā ratnamayāstathānye vanapradeśāśca vivekaramyāḥ /
latāḥ sapuṣpābharaṇojjvalāśca drumāśca ye satphalanamraśākhāḥ
devādilokeṣu ca gandhadhūpāḥ kalpadrumā ratnamayāśca vṛkṣāḥ /
sarāṃsi cāmbhoruhabhūṣaṇāni haṃsasvanātyantamanoharāṇi
akṛṣṭajātāni ca śasyajātāny anyāni vā pūjyavibhūṣaṇāni /
ākāśadhātuprasarāvadhīni sarvāṇyapīmānyaparigrahāṇi
ādāya buddhyā munipuṃgavebhyo niryātayāmyeṣa saputrakebhyaḥ /
gṛhṇantu tanme varadakṣiṇīyā mahākṛpā māmanukampamānāḥ
apuṇyavānasmi mahādaridraḥ pūjārthamanyanmama nāsti kiṃcit /
ato mamārthāya parārthacittā gṛhṇantu nāthā idamātmaśaktyā
dadāmi cātmānamahaṃ jinebhyaḥ sarveṇa sarvaṃ ca tadātmajebhyaḥ /
parigrahaṃ me kurutāgrasattvā yuṣmāsu dāsatvamupaimi bhaktyā
parigraheṇāsmi bhavatkṛtena nirbhīrbhave sattvahitaṃ karomi /
pūrvaṃ ca pāpaṃ samatikramāmi nānyacca pāpaṃ prakaromi bhūyaḥ
ratnojjvalastambhamanorameṣu muktāmayodbhāsivitānakeṣu /
svacchojjvalasphāṭikakuṭṭimeṣu sugandhiṣu snānagṛheṣu teṣu
manojñagandhodakapuṣpapūrṇaiḥ kumbhairmahāratnamayairanekaiḥ /
snānaṃ karomyeṣa tathāgatānāṃ tadātmajānāṃ ca sagītivādyam
pradhūpitairghautamalairatulyair vastraiśca teṣāṃ tanumunmṛṣāmi /
tataḥ suraktāni sudhūpitāni dadāmi tebhyo varacīvarāṇi
divyairmṛduślakṣṇavicitraśobhair vastrairalaṃkāravaraiśca taistaiḥ /
samantabhadrājitamañjughoṣalokeśvarādīnapi maṇḍayāmi
sarvatrisāhasravisārigandhair gandhottamaistānanulepayāmi /
sūttaptasūnmṛṣṭasudhautahemaprabhojjvalān sarvamunīndrakāyān
māndāravendīvaramallikādyaiḥ sarvaiḥ sugandhaiḥ kusumairmanojñaiḥ /
abhyarcayābhyarcyatamān munīndrān sragbhiśca saṃsthānamanoramābhiḥ
sphītasphuradgandhamanoramaiśca tān dhūpameghairupadhūpayāmi /
bhojyaiśca khādyairvividhaiśca peyais tebhyo nivedyaṃ ca nivedayāmi
ratnapradīpāṃśca nivedayāmi suvarṇapadmeṣu niviṣṭapaṅktīn /
gandhopalipteṣu ca kuṭṭimeṣu kirāmi puṣpaprakarān manojñān
pralambamuktāmaṇihāraśobhān ābhāsvarān diṅmukhamaṇḍanāṃstān /
vimānameghān stutigītaramyān maitrīmayebhyo 'pi nivedayāmi
suvarṇadaṇḍaiḥ kamanīyarūpaiḥ saṃsaktamuktāni samucchritāni /
pradhārayāmyeṣa mahāmunīnāṃ ratnātapatrāṇyatiśobhanāni
ataḥ paraṃ pratiṣṭhantāṃ pūjāmeghā manoramāḥ /
tūryasaṃgītimeghāśca sarvasattvapraharṣaṇāḥ
sarvasaddharmaratneṣu caityeṣu pratimāsu ca /
puṣparatnādivarṣāśca pravartantāṃ nirantaram
mañjughoṣaprabhṛtayaḥ pūjayanti yathā jinān /
tathā tathāgatānnāthān saputrān pūjayāmyaham
svarāṅgasāgaraiḥ stotraiḥ staumi cāhaṃ guṇodadhīn /
stutisaṃgītimeghāśca saṃbhavantveṣvananyathā
sarvakṣetrāṇusaṃkhyaiśca praṇāmaiḥ praṇamāmyaham /
sarvatryadhvagatān buddhān sahadharmagaṇottamān
sarvacaityāni vande 'haṃ bodhisattvāśrayāṃstathā /
namaḥ karomyupādhyāyānabhivandyān yatīṃstathā
buddhaṃ gacchāmi śaraṇaṃ yāvadā bodhimaṇḍataḥ /
dharmaṃ gacchāmi śaraṇaṃ bodhisattvagaṇaṃ tathā
vijñāpayāmi saṃbuddhān sarvadikṣu vyavasthitān /
mahākāruṇikāṃścāpi bodhisattvān kṛtāñjaliḥ
anādimati saṃsāre janmanyatraiva vā punaḥ /
yanmayā paśunā pāpaṃ kṛtaṃ kāritameva vā
yaccānumoditaṃ kiṃcidātmaghātāya mohataḥ /
tadatyayaṃ deśayāmi paścāttāpena tāpitaḥ
ratnatraye 'pakāro yo mātapitṛṣu vā mayā /
guruṣvanyeṣu vā kṣepāt kāyavāgbuddhibhiḥ kṛtaḥ
anekadoṣaduṣṭena mayā pāpena nāyakāḥ /
yatkṛtaṃ dāruṇaṃ pāpaṃ tatsarvaṃ deśayāmyaham
kathaṃ ca niḥsarāmyasmānnityodvego'smi nāyakāḥ /
mā bhūnme mṛtyuracirādakṣīṇe pāpasaṃcaye
kathaṃ ca niḥsarāmyasmāt paritrāyata satvaram /
mā mamākṣīṇapāpasya maraṇaṃ śīghrameṣyati
kṛtākṛtāparīkṣo 'yaṃ mṛtyurviśrambhaghātakaḥ /
svasthāsvasthairaviśvāsya ākasmikamahāśaniḥ
priyāpriyanimittena pāpaṃ kṛtamanekadhā /
sarvamutsṛjya gantavyamiti na jñātamīdṛśam
apriyā na bhaviṣyanti priyo me na bhaviṣyati /
ahaṃ ca na bhaviṣyāmi sarvaṃ ca na bhaviṣyati
tattatsmaraṇatāṃ yāti yadyadvastvanubhūyate /
svapnānubhūtavatsarvaṃ gataṃ na punarīkṣyate
ihaiva tiṣṭhatastāvadgatā naike priyāpriyāḥ /
tannimittaṃ tu yatpāpaṃ tatsthitaṃ ghoramagrataḥ
evamāgantuko 'smīti na mayā pratyavekṣitam /
mohānunayavidveṣaiḥ kṛtaṃ pāpamanekadhā
rātriṃdivamaviśrāmamāyuṣo vardhate vyayaḥ /
āyasya cāgamo nāsti na mariṣyāmi kiṃ nvaham
iha śayyāgatenāpi bandhumadhye 'pi tiṣṭhatā /
mayaivekena soḍhavyā marmacchedādivedanā
yamadūtairgṛhītasya kuto bandhuḥ kutaḥ suhṛt /
puṇyamekaṃ tadā trāṇaṃ mayā tacca na sevitam
anityajīvitāsaṅgādidaṃ bhayamajānatā /
pramattena mayā nāthā bahu pāpamupārjitam
aṅgacchedārthamapyadya nīyamāno viśuṣyati /
pipāsito dīnadṛṣṭiranyadevekṣate jagat
kiṃ punarbhairavākārairyamadūtairadhiṣṭhitaḥ /
mahātrāsajvaragrastaḥ purīṣotsargaveṣṭitaḥ
kātarairdṛṣṭipātaiśca trāṇānveṣī caturdiśam /
ko me mahābhayādasmātsādhustrāṇaṃ bhaviṣyati
trāṇaśūnyā diśo dṛṣṭvā punaḥ saṃmohamāgataḥ /
tadāhaṃ kiṃ kariṣyāmi tasmin sthāne mahābhaye
adyaiva śaraṇaṃ yāmi jagannāthān mahābalān /
jagadrakṣārthamudyuktān sarvatrāsaharān jinān
taiścāpyadhigataṃ dharmaṃ saṃsārabhayanāśanam /
śaraṇaṃ yāmi bhāvena bodhisattvagaṇaṃ tathā
samantabhadrāyātmānaṃ dadāmi bhayavihvalaḥ /
punaśca mañjughoṣāya dadāmyātmānamātmanā
taṃ cāvalokitaṃ nāthaṃ kṛpāvyākulacāriṇam /
viraumyārtaravaṃ bhītaḥ sa māṃ rakṣatu pāpinam
āryamākāśagarbhaṃ ca kṣitigarbhaṃ ca bhāvataḥ /
sarvān mahākṛpāṃścāpi trāṇānveṣī viraumyaham
yaṃ dṛṣṭvaiva ca saṃtrastāḥ palāyante caturdiśam /
yamadūtādayo duṣṭāstaṃ namasyāmi vajriṇam
atītya yuṣmadvacanaṃ sāṃprataṃ bhayadarśanāt /
śaraṇaṃ yāmi vo bhīto bhayaṃ nāśayata drutam
itvaravyādhibhīto 'pi vaidyavākyaṃ na laṅghayet /
kimu vyādhiśatairgrastaścaturbhiścaturuttaraiḥ
ekenāpi yataḥ sarve jambudvīpagatā narāḥ /
naśyanti yeṣāṃ bhaiṣajyaṃ sarvadikṣu na labhyate
tatra sarvajñavaidyasya sarvaśalyāpahāriṇaḥ /
vākyamullaṅghayāmīti dhiṅ māmatyantamohitam
atyapramattastiṣṭhāmi prapāteṣvitareṣvapi /
kimu yojanasāhasre prapāte dīrghakālike
adyaiva maraṇaṃ naiti na yuktā me sukhāsikā /
avaśyameti sā velā na bhaviṣyāmyahaṃ yadā
abhayaṃ kena me dattaṃ niḥsariṣyāmi vā katham /
avaśyaṃ na bhaviṣyāmi kasmānme susthitaṃ manaḥ
pūrvānubhūtanaṣṭebhyaḥ kiṃ me sāramavasthitam /
yeṣu me 'bhiniviṣṭena gurūṇāṃ laṅghitaṃ vacaḥ
jīvalokamimaṃ tyaktvā bandhūn paricitāṃstathā /
ekākī kvāpi yāsyāmi kiṃ me sarvaiḥ priyāpriyaiḥ
iyameva tu me cintā yuktā rātriṃdivaṃ tadā /
aśubhānniyataṃ duḥkhaṃ niḥsareyaṃ tataḥ katham
mayā bālena mūḍhena yatkiṃcitpāpamācitam /
prakṛtyā yacca sāvadyaṃ prajñaptyāvadyameva ca
tatsarvaṃ deśayāmyeṣa nāthānāmagrataḥ sthitaḥ /
kṛtāñjalirduḥkhabhītaḥ praṇipatya punaḥ punaḥ
atyayamatyayatvena pratigṛhṇantu nāyakāḥ /
na bhadrakamidaṃ nāthā na kartavyaṃ punarmayā
Original text: Bodhicaryāvatāra · Edition: P. L. Vaidya: Bodhicaryavatara of Santideva. Darbhanga: Mithila Institute, 1960. (Buddhist Sanskrit Texts, 12) · Data entry members of the Digital Sanskrit Buddhist Canon Input Project · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0