બોધિચર્યાવતાર (અન્ય આવૃત્તિ) · અધ્યાય 2

ઇતિ પ્રજ્ઞાકરમતિવિરચિતાયાં બોધિચર્યાવતારપઞ્જિકાયાં બોધિચિત્તાનુશંસાવિવરણં નામ પ્રથમઃ પરિચ્છેદઃ ॥
2 પાપદેશના નામ દ્વિતીયઃ પરિચ્છેદઃ ।
તચ્ચિત્તરત્નગ્રહણાય સમ્યક્ પૂજાં કરોમ્યેષ તથાગતાનામ્ ।
સદ્ધર્મરત્નસ્ય ચ નિર્મલસ્ય બુદ્ધાત્મજાનાં ચ ગુણોદધીનામ્

યાવન્તિ પુષ્પાણિ ફલાનિ ચૈવ ભૈષજ્યજાતાનિ ચ યાનિ સન્તિ ।
રત્નાનિ યાવન્તિ ચ સન્તિ લોકે જલાનિ ચ સ્વચ્છમનોરમાણિ

મહીધરા રત્નમયાસ્તથાન્યે વનપ્રદેશાશ્ચ વિવેકરમ્યાઃ ।
લતાઃ સપુષ્પાભરણોજ્જ્વલાશ્ચ દ્રુમાશ્ચ યે સત્ફલનમ્રશાખાઃ

દેવાદિલોકેષુ ચ ગન્ધધૂપાઃ કલ્પદ્રુમા રત્નમયાશ્ચ વૃક્ષાઃ ।
સરાંસિ ચામ્ભોરુહભૂષણાનિ હંસસ્વનાત્યન્તમનોહરાણિ

અકૃષ્ટજાતાનિ ચ શસ્યજાતાન્ય્ અન્યાનિ વા પૂજ્યવિભૂષણાનિ ।
આકાશધાતુપ્રસરાવધીનિ સર્વાણ્યપીમાન્યપરિગ્રહાણિ

આદાય બુદ્ધ્યા મુનિપુંગવેભ્યો નિર્યાતયામ્યેષ સપુત્રકેભ્યઃ ।
ગૃહ્ણન્તુ તન્મે વરદક્ષિણીયા મહાકૃપા મામનુકમ્પમાનાઃ

અપુણ્યવાનસ્મિ મહાદરિદ્રઃ પૂજાર્થમન્યન્મમ નાસ્તિ કિંચિત્ ।
અતો મમાર્થાય પરાર્થચિત્તા ગૃહ્ણન્તુ નાથા ઇદમાત્મશક્ત્યા

દદામિ ચાત્માનમહં જિનેભ્યઃ સર્વેણ સર્વં ચ તદાત્મજેભ્યઃ ।
પરિગ્રહં મે કુરુતાગ્રસત્ત્વા યુષ્માસુ દાસત્વમુપૈમિ ભક્ત્યા

પરિગ્રહેણાસ્મિ ભવત્કૃતેન નિર્ભીર્ભવે સત્ત્વહિતં કરોમિ ।
પૂર્વં ચ પાપં સમતિક્રમામિ નાન્યચ્ચ પાપં પ્રકરોમિ ભૂયઃ

રત્નોજ્જ્વલસ્તમ્ભમનોરમેષુ મુક્તામયોદ્ભાસિવિતાનકેષુ ।
સ્વચ્છોજ્જ્વલસ્ફાટિકકુટ્ટિમેષુ સુગન્ધિષુ સ્નાનગૃહેષુ તેષુ

મનોજ્ઞગન્ધોદકપુષ્પપૂર્ણૈઃ કુમ્ભૈર્મહારત્નમયૈરનેકૈઃ ।
સ્નાનં કરોમ્યેષ તથાગતાનાં તદાત્મજાનાં ચ સગીતિવાદ્યમ્

પ્રધૂપિતૈર્ઘૌતમલૈરતુલ્યૈર્ વસ્ત્રૈશ્ચ તેષાં તનુમુન્મૃષામિ ।
તતઃ સુરક્તાનિ સુધૂપિતાનિ દદામિ તેભ્યો વરચીવરાણિ

દિવ્યૈર્મૃદુશ્લક્ષ્ણવિચિત્રશોભૈર્ વસ્ત્રૈરલંકારવરૈશ્ચ તૈસ્તૈઃ ।
સમન્તભદ્રાજિતમઞ્જુઘોષલોકેશ્વરાદીનપિ મણ્ડયામિ

સર્વત્રિસાહસ્રવિસારિગન્ધૈર્ ગન્ધોત્તમૈસ્તાનનુલેપયામિ ।
સૂત્તપ્તસૂન્મૃષ્ટસુધૌતહેમપ્રભોજ્જ્વલાન્ સર્વમુનીન્દ્રકાયાન્

માન્દારવેન્દીવરમલ્લિકાદ્યૈઃ સર્વૈઃ સુગન્ધૈઃ કુસુમૈર્મનોજ્ઞૈઃ ।
અભ્યર્ચયાભ્યર્ચ્યતમાન્ મુનીન્દ્રાન્ સ્રગ્ભિશ્ચ સંસ્થાનમનોરમાભિઃ

સ્ફીતસ્ફુરદ્ગન્ધમનોરમૈશ્ચ તાન્ ધૂપમેઘૈરુપધૂપયામિ ।
ભોજ્યૈશ્ચ ખાદ્યૈર્વિવિધૈશ્ચ પેયૈસ્ તેભ્યો નિવેદ્યં ચ નિવેદયામિ

રત્નપ્રદીપાંશ્ચ નિવેદયામિ સુવર્ણપદ્મેષુ નિવિષ્ટપઙ્ક્તીન્ ।
ગન્ધોપલિપ્તેષુ ચ કુટ્ટિમેષુ કિરામિ પુષ્પપ્રકરાન્ મનોજ્ઞાન્

પ્રલમ્બમુક્તામણિહારશોભાન્ આભાસ્વરાન્ દિઙ્મુખમણ્ડનાંસ્તાન્ ।
વિમાનમેઘાન્ સ્તુતિગીતરમ્યાન્ મૈત્રીમયેભ્યો ઽપિ નિવેદયામિ

સુવર્ણદણ્ડૈઃ કમનીયરૂપૈઃ સંસક્તમુક્તાનિ સમુચ્છ્રિતાનિ ।
પ્રધારયામ્યેષ મહામુનીનાં રત્નાતપત્રાણ્યતિશોભનાનિ

અતઃ પરં પ્રતિષ્ઠન્તાં પૂજામેઘા મનોરમાઃ ।
તૂર્યસંગીતિમેઘાશ્ચ સર્વસત્ત્વપ્રહર્ષણાઃ

સર્વસદ્ધર્મરત્નેષુ ચૈત્યેષુ પ્રતિમાસુ ચ ।
પુષ્પરત્નાદિવર્ષાશ્ચ પ્રવર્તન્તાં નિરન્તરમ્

મઞ્જુઘોષપ્રભૃતયઃ પૂજયન્તિ યથા જિનાન્ ।
તથા તથાગતાન્નાથાન્ સપુત્રાન્ પૂજયામ્યહમ્

સ્વરાઙ્ગસાગરૈઃ સ્તોત્રૈઃ સ્તૌમિ ચાહં ગુણોદધીન્ ।
સ્તુતિસંગીતિમેઘાશ્ચ સંભવન્ત્વેષ્વનન્યથા

સર્વક્ષેત્રાણુસંખ્યૈશ્ચ પ્રણામૈઃ પ્રણમામ્યહમ્ ।
સર્વત્ર્યધ્વગતાન્ બુદ્ધાન્ સહધર્મગણોત્તમાન્

સર્વચૈત્યાનિ વન્દે ઽહં બોધિસત્ત્વાશ્રયાંસ્તથા ।
નમઃ કરોમ્યુપાધ્યાયાનભિવન્દ્યાન્ યતીંસ્તથા

બુદ્ધં ગચ્છામિ શરણં યાવદા બોધિમણ્ડતઃ ।
ધર્મં ગચ્છામિ શરણં બોધિસત્ત્વગણં તથા

વિજ્ઞાપયામિ સંબુદ્ધાન્ સર્વદિક્ષુ વ્યવસ્થિતાન્ ।
મહાકારુણિકાંશ્ચાપિ બોધિસત્ત્વાન્ કૃતાઞ્જલિઃ

અનાદિમતિ સંસારે જન્મન્યત્રૈવ વા પુનઃ ।
યન્મયા પશુના પાપં કૃતં કારિતમેવ વા

યચ્ચાનુમોદિતં કિંચિદાત્મઘાતાય મોહતઃ ।
તદત્યયં દેશયામિ પશ્ચાત્તાપેન તાપિતઃ

રત્નત્રયે ઽપકારો યો માતપિતૃષુ વા મયા ।
ગુરુષ્વન્યેષુ વા ક્ષેપાત્ કાયવાગ્બુદ્ધિભિઃ કૃતઃ

અનેકદોષદુષ્ટેન મયા પાપેન નાયકાઃ ।
યત્કૃતં દારુણં પાપં તત્સર્વં દેશયામ્યહમ્

કથં ચ નિઃસરામ્યસ્માન્નિત્યોદ્વેગોઽસ્મિ નાયકાઃ ।
મા ભૂન્મે મૃત્યુરચિરાદક્ષીણે પાપસંચયે

કથં ચ નિઃસરામ્યસ્માત્ પરિત્રાયત સત્વરમ્ ।
મા મમાક્ષીણપાપસ્ય મરણં શીઘ્રમેષ્યતિ

કૃતાકૃતાપરીક્ષો ઽયં મૃત્યુર્વિશ્રમ્ભઘાતકઃ ।
સ્વસ્થાસ્વસ્થૈરવિશ્વાસ્ય આકસ્મિકમહાશનિઃ

પ્રિયાપ્રિયનિમિત્તેન પાપં કૃતમનેકધા ।
સર્વમુત્સૃજ્ય ગન્તવ્યમિતિ ન જ્ઞાતમીદૃશમ્

અપ્રિયા ન ભવિષ્યન્તિ પ્રિયો મે ન ભવિષ્યતિ ।
અહં ચ ન ભવિષ્યામિ સર્વં ચ ન ભવિષ્યતિ

તત્તત્સ્મરણતાં યાતિ યદ્યદ્વસ્ત્વનુભૂયતે ।
સ્વપ્નાનુભૂતવત્સર્વં ગતં ન પુનરીક્ષ્યતે

ઇહૈવ તિષ્ઠતસ્તાવદ્ગતા નૈકે પ્રિયાપ્રિયાઃ ।
તન્નિમિત્તં તુ યત્પાપં તત્સ્થિતં ઘોરમગ્રતઃ

એવમાગન્તુકો ઽસ્મીતિ ન મયા પ્રત્યવેક્ષિતમ્ ।
મોહાનુનયવિદ્વેષૈઃ કૃતં પાપમનેકધા

રાત્રિંદિવમવિશ્રામમાયુષો વર્ધતે વ્યયઃ ।
આયસ્ય ચાગમો નાસ્તિ ન મરિષ્યામિ કિં ન્વહમ્

ઇહ શય્યાગતેનાપિ બન્ધુમધ્યે ઽપિ તિષ્ઠતા ।
મયૈવેકેન સોઢવ્યા મર્મચ્છેદાદિવેદના

યમદૂતૈર્ગૃહીતસ્ય કુતો બન્ધુઃ કુતઃ સુહૃત્ ।
પુણ્યમેકં તદા ત્રાણં મયા તચ્ચ ન સેવિતમ્

અનિત્યજીવિતાસઙ્ગાદિદં ભયમજાનતા ।
પ્રમત્તેન મયા નાથા બહુ પાપમુપાર્જિતમ્

અઙ્ગચ્છેદાર્થમપ્યદ્ય નીયમાનો વિશુષ્યતિ ।
પિપાસિતો દીનદૃષ્ટિરન્યદેવેક્ષતે જગત્

કિં પુનર્ભૈરવાકારૈર્યમદૂતૈરધિષ્ઠિતઃ ।
મહાત્રાસજ્વરગ્રસ્તઃ પુરીષોત્સર્ગવેષ્ટિતઃ

કાતરૈર્દૃષ્ટિપાતૈશ્ચ ત્રાણાન્વેષી ચતુર્દિશમ્ ।
કો મે મહાભયાદસ્માત્સાધુસ્ત્રાણં ભવિષ્યતિ

ત્રાણશૂન્યા દિશો દૃષ્ટ્વા પુનઃ સંમોહમાગતઃ ।
તદાહં કિં કરિષ્યામિ તસ્મિન્ સ્થાને મહાભયે

અદ્યૈવ શરણં યામિ જગન્નાથાન્ મહાબલાન્ ।
જગદ્રક્ષાર્થમુદ્યુક્તાન્ સર્વત્રાસહરાન્ જિનાન્

તૈશ્ચાપ્યધિગતં ધર્મં સંસારભયનાશનમ્ ।
શરણં યામિ ભાવેન બોધિસત્ત્વગણં તથા

સમન્તભદ્રાયાત્માનં દદામિ ભયવિહ્વલઃ ।
પુનશ્ચ મઞ્જુઘોષાય દદામ્યાત્માનમાત્મના

તં ચાવલોકિતં નાથં કૃપાવ્યાકુલચારિણમ્ ।
વિરૌમ્યાર્તરવં ભીતઃ સ માં રક્ષતુ પાપિનમ્

આર્યમાકાશગર્ભં ચ ક્ષિતિગર્ભં ચ ભાવતઃ ।
સર્વાન્ મહાકૃપાંશ્ચાપિ ત્રાણાન્વેષી વિરૌમ્યહમ્

યં દૃષ્ટ્વૈવ ચ સંત્રસ્તાઃ પલાયન્તે ચતુર્દિશમ્ ।
યમદૂતાદયો દુષ્ટાસ્તં નમસ્યામિ વજ્રિણમ્

અતીત્ય યુષ્મદ્વચનં સાંપ્રતં ભયદર્શનાત્ ।
શરણં યામિ વો ભીતો ભયં નાશયત દ્રુતમ્

ઇત્વરવ્યાધિભીતો ઽપિ વૈદ્યવાક્યં ન લઙ્ઘયેત્ ।
કિમુ વ્યાધિશતૈર્ગ્રસ્તશ્ચતુર્ભિશ્ચતુરુત્તરૈઃ

એકેનાપિ યતઃ સર્વે જમ્બુદ્વીપગતા નરાઃ ।
નશ્યન્તિ યેષાં ભૈષજ્યં સર્વદિક્ષુ ન લભ્યતે

તત્ર સર્વજ્ઞવૈદ્યસ્ય સર્વશલ્યાપહારિણઃ ।
વાક્યમુલ્લઙ્ઘયામીતિ ધિઙ્ મામત્યન્તમોહિતમ્

અત્યપ્રમત્તસ્તિષ્ઠામિ પ્રપાતેષ્વિતરેષ્વપિ ।
કિમુ યોજનસાહસ્રે પ્રપાતે દીર્ઘકાલિકે

અદ્યૈવ મરણં નૈતિ ન યુક્તા મે સુખાસિકા ।
અવશ્યમેતિ સા વેલા ન ભવિષ્યામ્યહં યદા

અભયં કેન મે દત્તં નિઃસરિષ્યામિ વા કથમ્ ।
અવશ્યં ન ભવિષ્યામિ કસ્માન્મે સુસ્થિતં મનઃ

પૂર્વાનુભૂતનષ્ટેભ્યઃ કિં મે સારમવસ્થિતમ્ ।
યેષુ મે ઽભિનિવિષ્ટેન ગુરૂણાં લઙ્ઘિતં વચઃ

જીવલોકમિમં ત્યક્ત્વા બન્ધૂન્ પરિચિતાંસ્તથા ।
એકાકી ક્વાપિ યાસ્યામિ કિં મે સર્વૈઃ પ્રિયાપ્રિયૈઃ

ઇયમેવ તુ મે ચિન્તા યુક્તા રાત્રિંદિવં તદા ।
અશુભાન્નિયતં દુઃખં નિઃસરેયં તતઃ કથમ્

મયા બાલેન મૂઢેન યત્કિંચિત્પાપમાચિતમ્ ।
પ્રકૃત્યા યચ્ચ સાવદ્યં પ્રજ્ઞપ્ત્યાવદ્યમેવ ચ

તત્સર્વં દેશયામ્યેષ નાથાનામગ્રતઃ સ્થિતઃ ।
કૃતાઞ્જલિર્દુઃખભીતઃ પ્રણિપત્ય પુનઃ પુનઃ

અત્યયમત્યયત્વેન પ્રતિગૃહ્ણન્તુ નાયકાઃ ।
ન ભદ્રકમિદં નાથા ન કર્તવ્યં પુનર્મયા