Bhṛgusaṃhitā · Chapter 7
iti śrīvaikhānase bhagavaccāstre bhṛguproktāyāṃ saṃhitāyāṃ prakīrṇādhikāre ṣaṣṭho 'dhyāyaḥ.
atha saptamo 'dhyāyaḥ.
atha saptamo 'dhyāyaḥ.
parivārālayalakṣaṇam.
athātaḥ parivārāṇāmālayasya ca lakṣaṇam /
vimānātpādahīnaṃ vā tadardhaṃ vā samācaret
varṇayuktaṃ tataśśreṣṭhaṃ kaniyovarṇahīnakam /
someśānadvayormadhye viṣvaksenaṃ prakalbayet
dvārasya dakṣiṇe cendra māgneyyāṃ pacanālayam /
tasya paścimadeśetu pānīyasthānamevaca
yāmye śayanamuddiṣṭaṃ tatpūrve yāgamaṇḍapam /
aiśānye puṣpadeśantu dakṣiṇe vastrasaṃcayam
īśānasomayormadhye sthāpanaṃ ... tathā /
indrāgnyormadhyamecaiva dhānyasthānaṃ praśasyate
sopānamadhye śrībhūtamarcayedbahirānanam /
purastādgaruḍaṃ tasya devābhimukhamarcayet
vimānapālān dikpālān bhāskareṇa samāyutam /
cakraṃ dhvajaṃ ca śaṅkhaṃ ca bhūtaṃ vai bhūtanāyakam
prathamāvaraṇe dehustattaddeśe samarcayet /
utsavaṃ balimārabhya anapāyiviśeṣataḥ
amitasyāpi tantatra pradakṣiṇamathācaret /
devasya kaṇṭhasīmāntaṃ bāhyantaṃ stanasammitam
nābhyantaṃ vā viśeṣeṇa parivārodayaṃ kramāt /
dhātrādibhūtaparyantaṃ parivārānviśeṣataḥ
varṇavāhanaketvādyairnāmanakṣatrapūrvakam /
mayākriyādhikāre tu vyaktamuktantulakṣaṇam
beralakṣaṇam-(śailādi bhedaḥ)
atha vakṣye viśeṣeṇa beralakṣaṇamuttamam /
śailajaṃ ratnajaṃ caiva dhātujaṃ dāravaṃ tathā
mṛṇmayaṃ syāttathaiveti pañcadhāberamucyate /
caturvidhaṃ tu śailaṃ syātsaptadhā ratnajaṃ tathā
aṣṭadhā dhātujaṃ proktaṃ dārujaṃ ṣoḍaśocyate /
mṛṇmayaṃ dvividhaṃ proktaṃ kramāllakṣaṇamucyate
śailajalakṣaṇam
śvetaṃ raktaṃ tathā pītaṃ kṛṣṇaṃ caiva catuṣṭayam /
śailajaṃ bhedamākhyātaṃ tasya lakṣaṇamucyate
gokṣīrasannibhācaiva śaṅkhakundendu sannibhā /
śīlā śvetā samākhyātā sā tu vaśyapradāyikā
japākusumasaṃkāśā śilā śoṇitasannibhā /
bandhūkapuṣpapratimā jātihiṅgulikopamā
śilā raktā samākhyātā jayadā lakṣaṇānvitā /
pītā suvarṇasadṛśā rajanīcūrṇasannibhā
śilā lakṣaṇasaṃyuktā dhanadhānyasukhapradā /
māṣamudgala?saṃkāśā tathājaṃbūphalopamā
bhṛṅga? mutpalasaṃkāśā prajāvṛddhikarāsmṛtā /
śilā kṛṣṇā tu sarveṣāṃ sarvasiddhipradāyikā
viprakṣatriyavaiśyānāṃ śūdrāṇāñca yadhāvidhi /
śvetā raktā tathā pītā kṛṣṇā caiva yathākramam
dvijānāṃ ca trivarṇānāṃ śilā raktā jayapradā /
śvetā mokṣapradā proktā brāhmaṇānāṃ viśeṣataḥ
etaintudhruvaberantu kārayedyadibhaktitaḥ /
māṇikyaṃ ca pravālaṃ ca vaidūryaṃ sbhaṭikaṃ tathā
maratakaṃ puṣyarāgaṃ ca nīlaṃ caiteṣuratnajāḥ /
māṇikyaṃ śrīkaraṃ proktaṃ pravālaṃ vaśyakārakam
ākarṣaṇaṃ tu vaiḍhūryaṃ sphāṭikaṃ putravṛddhidam /
vidveṣaṇaṃ maratakaṃ staṃbhanaṃ pūṣyarāgakam
nīlaṃ turamaṇaiḥ kāryaṃ ratnajānāṃ phalaṃ bhavet /
eteṣāṃ kautukaṃ kuryā danyeṣāṃ ca vidhīyate
haimaṃ raipyaṃ tathātāmraṃ kāṃsyaṃ caivārakūṭakam /
āyasaṃ sīsakaṃ caiva trapukaṃ ceti dhātujam
haimantu śrīpradaṃ proktaṃ raupyaṃ rājyapradāyakam /
tāmraṃ putrasamaddhyarthaṃ kāṃsyaṃ vidveṣakārakam
proccāraṇe cārakūṭa māyasaṃ kṣayakāraṇam /
sīsaṃ nīraugakaraṇaṃ trapurāyurvināśanam
evaṃ tu lohajaṃ proktaṃ tato dārujamucyate /
devadāruśśamīvṛkṣaṃ pippalaṃ nandanaṃ tathā
asanaṃ khadirañcaiva vakulaṃ śaṅkhi vātanam /
mayūrapadmaḍuṇḍūka karṇikāraṃ tathaiva ca
nibūkāñjanikācaiva plakṣamauduṃbaraṃ tathā /
etairvarjyāstu? catvāro dvijātikramayogataḥ
mṛṇmayaṃ dvividhaṃ proktaṃ pakvāpakvaṃ tathaiva ca /
pakvaṃ ca nāśakaṃ caivam apakvaṃ sarvasiddhitam
nimittadarśanam-(śubhanimittāni)
yasmin deśe śilāstīti gacchenniścitamānasaḥ /
prayāṇakāle śakunā śśubhāśśubha phalapradāḥ
śubhavākyodakuṃbhāsthi gajarājadvijottamāḥ /
carmamāṃsadadhikṣīra dundabhidhvanayaśśubhāḥ
(aśubhanimittāni)
aśobhanāṃstathāvakṣyeśapamānā yathāyati /
vikīrṇakeśāvipraikyaghṛtatailāktadarśanam
riktakuṃbhanirodhokti tailabhājanadarśanam /
prayāṇakāle naṣṭāstu viparītaphalapradāḥ
śubhe prayāṇaṃ kartavyaṃ sthitvā śobhanalakṣaṇam /
śilāṃ prāpya śubhesthāne vāstuhomaṃ samācaret
vaiṣṇavaṃ pauruṣaṃ sūktaṃ śrībhūsūktaṃ tathaiva ca /
pariṣekaṃ tataḥkṛtvā kalaśān pañca sunyaset
mṛdgandhākṣatajapyāṃśca sarvauṣadhyudakantathā /
saṃsthāpyābhyarcya pādyādyai ntattaddevāṃ tsamarcayet
abhiṣiñcecchilāṃ sūtre? muhūrtekaraṇānvite /
atodevādimantreṇa śilāṃ chitvāvicakṣaṇaḥ
adhobhāgaṃ mukhaṃ tatra śira ūrdhva prakalpayet /
pūrvataścottare vātha śirobhāgaṃ prakalpayet
mukhaṃ pṛṣṭhaṃ tathāpādaṃ pārśvaṃ caiva śirastathā /
lāñchayitvā vidhānena tatastakṣaṇa mācaret
bālā ca yuvatī vṛddhājñātavyā lakṣaṇānvitā /
snigdhā mṛdvī natā caiva bālā kṣīrasvarātathā
susvarā kā ntisaṃyuktā yuvatī sā śilā smṛtā /
asitā jhargharā rūkṣā vṛddhā yā nissvarāśilā
bālā kṣayapradā proktā yuvatī susamṛddhidā /
kāryanāśakarī vṛddhā grāhyā jñātvāśilāstathā
mūrdhanastakṣaṇaṅkṛtvā śilādoṣāṃntu lakṣayet /
śilāṃ pralipyakṣīreṇa sarpiṣā sīsagairikaiḥ
ekarātroṣitaśilāṃ saṃprakṣālyāṃbhasātataḥ /
śilādoṣaṃ parīkṣyaiva kartavyaṃ vidhicoditam
rekhābinduḥ kalaṅkaśca śilādoṣāḥ prakīrtitāḥ /
maṇḍalaṃ tu bhavettatra yatra garbhaṃ vinirdiśet
site tu maṇḍale sarporaktetu kṛkalāsakam /
pīte tu maṇḍale godhā mañjiṣṭhe darduro bhavet
kapile mūṣikā proktāsitavarṇe tu vṛścikaḥ /
śvetaraktavimiśretu vṛścikaśśvetaraktake
raktamiśretu maṇḍūko maṇḍalobhavet /
siṃdūravarṇe khadyotaḥ kapote gṛhagaulikā
guḍavarṇetu pāṣāṇaṃ nissvaśobhe jalaṃ bhavet /
varjayedgarbha saṃyuktāṃ vimalair añcintāṃ tathā
vimalaṃ hemakāṃsyākhyaṃ lohākhyaṃ catridā smṛtam /
parīkṣyaivaṃ prakartavyameva meva pramāṇataḥ
prāsādagarbhamānaṃ vā hastamānamathāpi vā /
pratyekaṃ tritribhedaṃ syāddvāramānaṃ pravakṣyate
dvārādadhyardhakaṃ caiva dvārātpādādhikaṃ tathā /
madhyamaṃ ca kanīyassyāddvāramevaṃ vidhīyate
adhamottamayormadhye tvaṣṭadhā kārayedbudhaḥ /
kanīyastrīṇi vijñeyaṃ trīṇi madhyamakaṃ tathā
trīṇi cottamakaṃ vidyādutsedhaṃ navathā bhavet /
staṃbhādadhyardhakaṃ tuṅgamuttamaṃ tu viśeṣuḥ
uttamādhamayormadhye dvāramānena yojayet /
garbhagehasamaṃ madhyaṃ tripādaṃ cādhamaṃ bhavet
pādādhikaṃ tu vijñeyaṃ śreṣṭhamevaṃ vidhīyate /
(uttamādhamayormadhye dvāramānena yojayet) /
hastamānaṃ tadhāvakṣye navahastaṃ tadhottamam
ṣaḍaṅgulaissahānyāntu sārdhadvihastakāvadhi /
evamutsedhamānantu sthāvarasya praśasyate
jaṅgamānāṃ bhavennāma mūlaberavaśāttathā /
biṃbodayaṃ caturviṃśadbhāgānaṣṭāṃśakaṃ tathā
biṃbodayaṃ caturviṃśadbhāgānaṣṭāṃśakaṃ tathā /
vedāṃśaṃ tu bhaveduccaṃ jaṅgamasya prakīrtitam
mānāṅgulena saptādi dvidvyaṅgulavidhānataḥ /
pañcāśatsavanāṅgulyā vidhissarvovidhīyate
mūlaberāṃgulānmānamārabhyaikādaśāṃgulam /
dvidvyaṅgulavivṛddhyātu saṣaṣṭitṣaṅgulaṃ? bhavet
pratyekaṃ tu tribhedaṃ syāduttamādhamamadhyataḥ /
utkṛṣṭaṃ navatuṅgaṃ syānmadhyamaṃ navatuṅgakam
nikṛṣṭaṃ tu tathā proktaṃ saptaviṃśatituṅgakam /
etairuttamamānaṃ syāsmadhyamaṃ ca tathaiva hi
karmārcotsavasnānācca yojyaṃ syādanyadhā natu /
adhamaistu bhavedyatra baliberaṃ vidhīyate
mātrāṃgulena yanmāraṃ gṛhārcāṇāṃ tu nānyathā
Original text: Bhṛgusaṃhitā (a text of the Vaikhānasa-tradition) · Data entry members of the Sansknet Project · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0